Ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector"

Transcriptie

1 Ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector Fieke van der Lecq Olaf Sleijpen VVD Partijcommissie Werk & Inkomen Den Haag, 23 juni 2008

2 Agenda Overzicht Nederlandse pensioenstelsel Nederland vergrijst De 3 pijlers Kenmerken van het Nederlandse pensioenstelsel Vraag- en aanbodkant van de pensioenmarkt Betaalbaarheid van pensioenen Ontwikkelingen: uitdagingen en oplossingsrichtingen De AOW De collectieve pensioenregelingen De individuele pensioenverzekeringen Discussie: Nederland pensioenland?

3 Nederland vergrijst

4 De drie pijlers Deelname Partijen Financiering Aard contract Eerste pijler Collectief en verplicht (voor alle Nederlandse ingezeten) Overheid (SVB) en Nederlandse ingezetenen AOW-premie / algemene middelen Omslagstelsel Vast bedrag Tweede pijler Collectief en verplicht voor aangesloten werkgevers en werknemers -Opf -Bpf -Beroepspensioenfonds Sociale partners en werknemers, financiële instellingen Pensioenpremie Kapitaalgedekt DB, DC of hybride vorm (CDC) Derde pijler Individueel en vrijwillig Financiële instellingen en individuen Verzekeringspremie, sparen en beleggen, levensloop Kapitaalgedekt (meestal) DC

5 Kenmerken van het Nederlandse pensioenstelsel - 1 Cappuccinomodel: 3 pijlers Opbouw in 2 e en 3 e pijler is fiscaal aftrekbaar: omkeerregel Relatief veel mensen hebben pensioen naast AOW Uitzondering: oudere vrouwen Uitzondering: eerste generatie allochtonen Verdeling tussen eerste en tweede/derde pijler ongeveer gelijk Daardoor evenwichtige verdeling tussen omslagstelsel en kapitaaldekking Gevolg: zowel redelijk inflatiebestendig als vergrijzingsbestendig Belangrijke rol voor collectiviteit en sociale partners (vooral in de tweede pijler) Ex ante solidariteit: herverdeling Ex post solidariteit: risicopooling

6 Kenmerken van het Nederlandse pensioenstelsel - 2 Nederlandse pensioenstelsel wordt vaak gezien als showcase in het buitenland Goed georganiseerd: machtsbalans, poldermodel Toekomstbestendig door groot aandeel kapitaalopbouw Relatief onafhankelijk van overheid en politieke cycli Exporteren van kennis en ervaring Vermogens- en rechtenbeheer (ALM, LDI) Pensioencommunicatie (UPO, Pensioenregister)

7 Vraagkant pensioenmarkt Deelnemers: bouwen pensioenrechten op Slapers: hebben pensioenrechten uitstaan Gepensioneerden: pensioenontvangers Werkgevers: bouwen pensioenrechten op voor hun werknemers Pensioenfondsen: besteden diensten uit, o.a. aan administratiekantoren, PUBs, vermogensbeheerders en verzekeraars

8 Aanbodkant pensioenmarkt Sociale Verzekeringsbank (eerste pijler) Bedrijfstakpensioenfondsen Ondernemingspensioenfondsen Beroepspensioenfondsen Pensioenuitvoeringsbedrijven (PUBs) Administratiekantoren (Levens)verzekeraars (tweede en derde pijler) Banken Vermogensbeheerders Pensioenconsultants/-adviseurs Straks: Premiepensioeninstelling (PPI) en multi-opf Toekomst: Algemene Pensioeninstelling (API)?

9 maar impact op betaalbaarheid pensioenen te overzien Vergrijzing heeft vooral impact op de financiering van de zorg.

10 Uitdagingen voor de eerste pijler Onvolledig opgebouwde AOW reeds bij 1/7 e van de ingezetenen en het geval (o.a. allochtonen) loopt op door internationalisatie arbeidsmarkt Vergrijzing in relatie tot de overheidsfinanciën de toename van de AOW-uitgaven wordt gedekt door extra belastinginkomsten toch resulteert per saldo een houdbaarheidsgat, vooral als gevolg van de vergrijzing Omslagstelsel veel gevoeliger voor grijze druk van kapitaaldekkingsstelsel Demografische transitie komt in 1 e pijler het hardste aan

11 Oplossingsrichtingen voor de eerste pijler Verhogen van AOW-gerechtigde leeftijd Stapsgewijs van 65 naar 67: elk jaar een maand erbij Vgl. Duitsland Versnelde opbouw bijvoorbeeld 2,5% over 40 jaren (nu: 2% over 50 jaren) daardoor 10 vrij inzetbare joker-jaren tussen 15 en 65 Combinatie van eerste en tweede pijler Franchise uit tweede pijler weg Seniorenbijstand voor wie in tweede pijler te weinig opbouwt

12 Geen oplossingsrichtingen voor de eerste pijler Niet: fiscalisering van de AOW Schijnoplossing: we fiscaliseren nu al Administratief erg lastig Strijdig met het idee van de AOW

13 Uitdagingen voor de tweede pijler Veranderende arbeidsmarkt en groeiend aantal ZZP ers Solidariteit tussen jong en oud komt onder druk door vergrijzing (andere solidariteiten ook onder druk) Voordelen collectiviteit versus nadelen uniformiteit van de pensioenregeling IFRS boekhoudregels leiden tot verschuiving van DB naar DC Veel kleine pensioenfondsen gebrekkige professionaliteit en schaalnadelen Europese binnenmarkt (Nederland is odd one out!)

14 Oplossingsrichtingen voor de tweede pijler Flexibilisering pensioenregelingen (gebeurt al) Ontwikkeling nieuwe pensioencontracten (gebeurt al) Sterkere lobby tegen IFRS en Europeanisering pensioensector Totstandkoming van nieuwe collectiviteiten ( work in progress ) Creëren van betere pensioenmarkt, bijvoorbeeld door verplichte ontzaffing (splitsing fonds en uitvoerder) en verplichte aanbesteding uitvoering pensioenregeling

15 Geen oplossingsrichtingen voor de tweede pijler Niet: (wettelijke) aftopping van pensioengevend inkomen Administratief erg lastig Ondergraaft voordelen collectiviteit Levert weinig extra inkomsten op De knip tussen verplicht en via markt moet niet bij individuen liggen, maar door shoppen van collectiviteiten ontstaan.

16 Uitdagingen voor de derde pijler Bij veel derde-pijlerproducten is sprake van fiscale stimulering daardoor: bijdrage aan omzet en winst van financiële instellingen Rol van levensloop Kosten(transparantie) van producten woekerpolissen en woekerpensioenen

17 Oplossingsrichtingen voor de derde pijler Stimuleren financiële geletterdheid Persoonlijke financiële planning Digitale adviseurs, mijn pensioen -sites, etc. Levensloop en spaarloon integreren Uitbreiding: LLR in tijd LLR in geld Rugzakje als alternatief voor sociale zekerheid? Meer concurrentie met tweede pijler toestaan Maar dan wel gelijk speelveld tussen pensioenfondsen en andere financiële instellingen Rol 3 e pijler in aanvulling op maatwerk in 2 e pijler bv. ontsparingsproducten, integratie met zorg & wonen, erfenisconstructies

18 Nederland, pensioenland? Export van pensioendiensten aan markt overlaten (maar dit vereist dan ook een echte pensioenmarkt) Weinig heil te verwachten van corporatistische initiatieven zoals Holland Financial Centre; wel zorgen voor gelijk speelveld (level playing field) met Europa PPI is doekje voor het bloeden, en voegt eigenlijk niets toe Multi-Opf als consolidatievehikel voor OPf en API voor DB-regelingen? Persoonlijke financiële planning: actieve pensioenklant Pensioen in natura: integratie met wonen en zorg Indien centrale registratie + toekenning: big brother? Verplichtstelling pensioenregeling ipv pensioenfonds?

19 Discussie

ESB-congres 2007 Duurzame marktwerking in de pensioensector

ESB-congres 2007 Duurzame marktwerking in de pensioensector ESB-congres 2007 Duurzame marktwerking in de pensioensector Fieke van der Lecq EUR & NMa* * Disclaimer / persoonlijke titel etc. De pensioensector als markt Pensioenproductie: verschillende schakels in

Nadere informatie

Pensioenscenario s in het licht van de komende verkiezingen. Emile Soetendal 10 januari 2017

Pensioenscenario s in het licht van de komende verkiezingen. Emile Soetendal 10 januari 2017 Pensioenscenario s in het licht van de komende verkiezingen Emile Soetendal 10 januari 2017 2 Tsunami van politieke partijen voor komende verkiezingen De kiesraad heeft voor de Tweede Kamer verkiezingen

Nadere informatie

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG Agenda Waarom Pensioenakkoord? Inhoud Pensioenakkoord Wat doen we ermee? Oplossingsrichtingen Hoe nu verder?

Nadere informatie

Meer zelf doen voor een goed pensioen? Maarssen, 28 september 2012 Paul Schnabel Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht Een goed idee? Ik ga sparen. Je moet zelf voor je pensioen zorgen Sywert

Nadere informatie

Alles (laten) doen voor een goed pensioen

Alles (laten) doen voor een goed pensioen Alles (laten) doen voor een goed pensioen Den Haag, 5 oktober 2012 Paul Schnabel Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht Een goed idee? Ik ga sparen. Je moet zelf voor je pensioen zorgen Sywert

Nadere informatie

Zelfstandigen zonder pensioen(fonds)

Zelfstandigen zonder pensioen(fonds) Zelfstandigen zonder pensioen(fonds) Fieke van der Lecq, APG-leerstoel, EUR/ESE Alwin Oerlemans, APG PensioenNetwerkGroep Amsterdam, 16 september 2014 PROGRAMMA Terugblik op dit (politieke) dossier Wat

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening nu en straks. Casper van Ewijk Netspar & Universiteit van Amsterdam

Oudedagsvoorziening nu en straks. Casper van Ewijk Netspar & Universiteit van Amsterdam Oudedagsvoorziening nu en straks Casper van Ewijk Netspar & Universiteit van Amsterdam SER, 24 juni 2014 Agenda Internationaal perspectief Probleemanalyse Houdbaarheid Maatschappelijke trends Keuzes voor

Nadere informatie

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Vrouw en Pensioen anno 2015 e.v. Balans tussen werk, zorg en invloed ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Mr. Caroline Jones Groeneweg RB Even voorstellen 3 pijlers Nederlands pensioenstelsel 3.Privé 2.De werkgever

Nadere informatie

CDC & DC BINNEN HET APF

CDC & DC BINNEN HET APF CDC & DC BINNEN HET APF Barbara van Bogaert - Montae Arnout Korteweg - De Nationale APF 13 september 2017 Inhoud Introductie Collectief DC bij een APF Individueel DC bij een APF Conclusie en afronding

Nadere informatie

De pensioenmarkt in 2020 26 januari 2012

De pensioenmarkt in 2020 26 januari 2012 De pensioenmarkt in 2020 26 januari 2012 RM stephan@makingstrategywork.nl +31 (0)6 23 598 223 @slinnenb Atos Consulting Making Strategy Work Logica Business Consulting Partner Financial Services Scenario

Nadere informatie

Het webinar Pensioen 2.0 begint om 20.03

Het webinar Pensioen 2.0 begint om 20.03 Nog even geduld Het webinar Pensioen 2.0 begint om 20.03 Twitter? @BrightPensioen #NLPensioenbewust Pensioen 2.0 Twitter? @BrightPensioen #NLPensioenbewust Enkele onderwerpen Hoe werkt pensioen in Nederland?

Nadere informatie

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Agenda Stand van zaken PPF APG: kerngegevens, beleggingsresultaten dekkingsgraadontwikkeling Deelnemerstevredenheidsonderzoek Effecten

Nadere informatie

DE STELSELHERZIENING: TUSSENSTAND EN VOORUITBLIK

DE STELSELHERZIENING: TUSSENSTAND EN VOORUITBLIK DE STELSELHERZIENING: TUSSENSTAND EN VOORUITBLIK FIEKE VAN DER LECQ HOOGLERAAR PENSIOENMARKTEN & KROONLID SER ACTUARISDAG - ZEIST, 26 SEPTEMBER 2017 nr. Het begint met een idee WAAROM STELSELHERZIENING?

Nadere informatie

Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie

Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie Inhoudsopgave Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie van Delta Lloyd Waarom Collectief Defined Contribution? 5 Wat is het? 5 De kracht van

Nadere informatie

De Kleine Gids Pensioenen 2012

De Kleine Gids Pensioenen 2012 De Kleine Gids Pensioenen 2012 VOORWOORD Pensioenen horen bij de grootste investeringen in een mensenleven. Nederlanders hebben 40% van hun nettovermogen in pensioenen gestoken. Een algemene omschrijving

Nadere informatie

De doorsneepremie ZO DENKEN WIJ ER OVER. De doorsneepremie. De doorsneepremie

De doorsneepremie ZO DENKEN WIJ ER OVER. De doorsneepremie. De doorsneepremie Zo denken wij er over is een uitgave van ABP Corporate Communicatie. Voor meer informatie verwijzen wij u naar www.abp.nl. september 2007 ZO DENKEN WIJ ER OVER Collectief versus individueel Juridische

Nadere informatie

De toekomst van ons pensioen

De toekomst van ons pensioen De toekomst van ons pensioen Verdieping inbreng in De Nationale Pensioendialoog Peter Borgdorff PFZW 18 maart 2015 L e a d e r s h i p E n t r e p r e n e u r s h i p Ste wa r d s h i p info@nyenrode.nl

Nadere informatie

PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE

PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IS AANVULLING OP AOW Lijfrente Salaris 100% Pensioen Staatspensioen (AOW) 2 AOW, VOLKSVERZEKERING (1) Voorziet in MINIMUM

Nadere informatie

Collectieve Pensioenen: Aan de grenzen van Solidariteit? drs. Frank Cordewener AAG en dr. Siert Vos Actuariaatcongres VSAE 27 februari 2013

Collectieve Pensioenen: Aan de grenzen van Solidariteit? drs. Frank Cordewener AAG en dr. Siert Vos Actuariaatcongres VSAE 27 februari 2013 Collectieve Pensioenen: Aan de grenzen van Solidariteit? drs. Frank Cordewener AAG en dr. Siert Vos Actuariaatcongres VSAE 27 februari 2013 Collec@eve Pensioenen: Aan de grenzen van Solidariteit? 2 Agenda

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomsten. Grolsch Pensioenfonds

Deelnemersbijeenkomsten. Grolsch Pensioenfonds Deelnemersbijeenkomsten Grolsch Pensioenfonds 4 en 5 maart 2015 Pensioen in het kort Wie beslist er over je pensioen? Pensioenovereenkomst Arbeidscontract CAO werkgever werknemers Uitvoeringsovereenkomst

Nadere informatie

In gesprek over ons pensioen. 25 juni 2014. RGF Twente en IJsselzoom. Agenda. Doreth van den Heuvel Mary Hofmans. Pensioen in Nederland

In gesprek over ons pensioen. 25 juni 2014. RGF Twente en IJsselzoom. Agenda. Doreth van den Heuvel Mary Hofmans. Pensioen in Nederland In gesprek over ons pensioen Doreth van den Heuvel Mary Hofmans 25 juni 2014 RGF Twente en IJsselzoom Agenda Pensioen in Nederland Over het pensioenfonds Wat biedt SPF? Pensioenpremie Actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

Quiz. Heeft u een telefoon met internet? Ga naar kahoot.it en doe mee

Quiz. Heeft u een telefoon met internet? Ga naar kahoot.it en doe mee Quiz Heeft u een telefoon met internet? Ga naar kahoot.it en doe mee 2 de pijler SP PvdA GroenLinks CDA 50Plus ChristenUnie SGP D66 VVD PVV Verdere versobering Doorsneepremie Contract Max 40,4% aftrekbaar

Nadere informatie

Marktverkenning Pensioenen

Marktverkenning Pensioenen Marktverkenning Pensioenen December 2016 Voorwoord Beste relatie, Alstublieft! De Marktverkenning Pensioenen 2016 van Centraal Beheer. Voor het 6e jaar op rij alweer! Wij stelden dit rapport met veel

Nadere informatie

Het Nederlandse pensioensysteem. Een overzicht van de belangrijkste aspecten

Het Nederlandse pensioensysteem. Een overzicht van de belangrijkste aspecten Het Nederlandse pensioensysteem Een overzicht van de belangrijkste aspecten Het Nederlandse pensioensysteem Een overzicht van de belangrijkste aspecten Stichting voor Ondernemingspensioenfo Inhoud 1 Inleiding

Nadere informatie

PensioenLab. Team Keuzevrijheid

PensioenLab. Team Keuzevrijheid PensioenLab Team Keuzevrijheid Het vraagstuk Wat vinden jullie ervan om meer keuzevrijheid voor deelnemers mogelijk te maken? 2 Het proces 3 Het begrip Keuzevrijheid: de mogelijkheid voor deelnemers om

Nadere informatie

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten artikel Inleiding Reeds geruime tijd wordt een maatschappelijke discussie gevoerd over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.

Nadere informatie

Actualiteiten pensioenen. Marcel van de Grift Senior pensioenadviseur

Actualiteiten pensioenen. Marcel van de Grift Senior pensioenadviseur Actualiteiten pensioenen Marcel van de Grift Senior pensioenadviseur 1. Algemeen 2. Rol OR 3. Pensioenregelingen Agenda 4. Fiscale wijzigingen 2015 (rol OR bij compensatiemaatregelen) 5. Pensioenuitvoerders

Nadere informatie

Algemene pensioeninstelling(api) & Premiepensioeninstelling (PPI) Pensioenfondsendag Aon 1 oktober 2008

Algemene pensioeninstelling(api) & Premiepensioeninstelling (PPI) Pensioenfondsendag Aon 1 oktober 2008 Algemene pensioeninstelling(api) & Premiepensioeninstelling (PPI) Pensioenfondsendag Aon 1 oktober 2008 Agenda Behoeften werkgever Voldoen huidige uitvoerders aan behoeften? Voldoet API aan behoeften (mogelijkheden

Nadere informatie

Nationaal. Pensioen Onderzoek. Resultaten deelnemersonderzoek NPO februari 2013

Nationaal. Pensioen Onderzoek. Resultaten deelnemersonderzoek NPO februari 2013 Nationaal Pensioen Onderzoek II Resultaten deelnemersonderzoek NPO februari 2013 Het Nationaal Pensioen Onderzoek is een onafhankelijk initiatief van Financial Marketing-bureau Bridgevest, Pensioen Bestuur

Nadere informatie

Wetsvoorstel Algemeen Pensioenfonds

Wetsvoorstel Algemeen Pensioenfonds pggm.nl Wetsvoorstel Algemeen Pensioenfonds PGGM Bestuurlijke Advisering 9 januari 2015 Met minder regels, meer bereiken Quick Scan Voor u ligt onze Quick Scan van het wetsvoorstel algemeen pensioenfonds,

Nadere informatie

Het speelveld van de medezeggenschap bij wijziging pensioenregeling. Bijeenkomst VVA, 30 mei 2013 Nicolette Opdam

Het speelveld van de medezeggenschap bij wijziging pensioenregeling. Bijeenkomst VVA, 30 mei 2013 Nicolette Opdam Het speelveld van de medezeggenschap bij wijziging pensioenregeling Bijeenkomst VVA, 30 mei 2013 Nicolette Opdam Inhoud presentatie Pensioen de basisdocumenten De pensioenovereenkomst De uitvoeringsovereenkomst

Nadere informatie

Martin Gast. Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV. Increase Pensioen KnowHow

Martin Gast. Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV. Increase Pensioen KnowHow Martin Gast Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV Even voorstellen Wat is er aan de hand in lijfrenteland? Pensioenactualiteiten Kansen 3e pijler Ik ben Martin Gast Edmond Halley BV Pensioenconsultants

Nadere informatie

Is onderscheid nog houdbaar?

Is onderscheid nog houdbaar? Gekozen beleid leidt tot vervaging van 2 e en 3 e pijler Is onderscheid nog houdbaar? 30 januari 2017 Frits Bart Directeur Beleid & Propositiemanagement aegon.com Is er sprake van een verschuiving van

Nadere informatie

Pensioen Pro - 19 november Verplichte bedrijfstakpensioenregelingen: krachtenbundeling

Pensioen Pro - 19 november Verplichte bedrijfstakpensioenregelingen: krachtenbundeling Verplichte bedrijfstakpensioenregelingen: ontkoppeling en krachtenbundeling Prof. Dr. Fieke van der Lecq VU SBE Het Zijlstra Center & Ecovisie # Het begint met een idee Pensioen Pro - 19 november 2015

Nadere informatie

Presentatie voor de PVGE Best Roel Fonville Best, 10 maart 2017

Presentatie voor de PVGE Best Roel Fonville Best, 10 maart 2017 10-3-2017 Presentatie voor de PVGE Best Roel Fonville Best, 10 maart 2017 1 10-3-2017 2 Opleiding: Doctoraal diploma Anorganische Chemie RU Groningen Carrière: Ruim 30 jaar Koninklijke Philips Electronics:

Nadere informatie

Prof. dr. S.G. (Fieke) van der Lecq Cordares-leerstoel Pensioenmarkten Erasmus School of Economics, Rotterdam

Prof. dr. S.G. (Fieke) van der Lecq Cordares-leerstoel Pensioenmarkten Erasmus School of Economics, Rotterdam Pensioenen voor meedenkers Prof. dr. S.G. (Fieke) van der Lecq Cordares-leerstoel Pensioenmarkten Erasmus School of Economics, Rotterdam D66 Vrouwen-Mannen-Mensenrechten Den Haag, 7 februari 2011 Programma

Nadere informatie

Presentatie Vereniging voor Pensioenrecht: Vormgeving en kansen door nieuwe pensioenvehikels. 9 juni 2009, Wilfried Mulder

Presentatie Vereniging voor Pensioenrecht: Vormgeving en kansen door nieuwe pensioenvehikels. 9 juni 2009, Wilfried Mulder Presentatie Vereniging voor Pensioenrecht: Vormgeving en kansen door nieuwe pensioenvehikels 9 juni 2009, Wilfried Mulder Inhoud 1. Introductie APG 2. Vormen samenwerking pensioenfondsen 3. Werking IORP

Nadere informatie

Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL

Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL Onderwerpen 1. Pensioen, wat is pensioen? 2. Wijziging Wet op de ondernemingsraden 3. Outsourcing vanuit zorg en overheid OR (opeens)

Nadere informatie

APF toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen 13:30 14:45

APF toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen 13:30 14:45 APF toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen 13:30 14:45 1 Agenda Introductie APF Wat is een Algemeen Pensioenfonds? Het nut van een APF Wat zijn de belangrijkste bouwstenen van De Nationale APF?

Nadere informatie

ALUMNIDAG RECHTEN 2016 PENSIOENRECHT ACTUALITEITEN PROF. ERIK LUTJENS PROF. HERMAN KAPPELLE

ALUMNIDAG RECHTEN 2016 PENSIOENRECHT ACTUALITEITEN PROF. ERIK LUTJENS PROF. HERMAN KAPPELLE ALUMNIDAG RECHTEN 2016 PENSIOENRECHT ACTUALITEITEN PROF. ERIK LUTJENS PROF. HERMAN KAPPELLE DEEL 1 Prof. Erik Lutjens Onderwerpen: 1. Hoofdlijnen huidige pensioenstelsel 2. Knelpunten > toekomstdiscussie.

Nadere informatie

Fieke van der Lecq Cordares-leerstoel Pensioenmarkten. Pensioenforum 2011 Rotterdam, 28 september 2011

Fieke van der Lecq Cordares-leerstoel Pensioenmarkten. Pensioenforum 2011 Rotterdam, 28 september 2011 Verplichtstelling van pensioenen Fieke van der Lecq Cordares-leerstoel Pensioenmarkten Pensioenforum 2011 Rotterdam, 28 september 2011 Verplichtstelling: wat / welke? Spraakverwarring Verplichte deelname:

Nadere informatie

De pensioenmarkt wikt, de fiscaliteit beschikt

De pensioenmarkt wikt, de fiscaliteit beschikt De pensioenmarkt wikt, de fiscaliteit beschikt Casus: aftopping Tjerk Kroes Directeur Strategie, Beleid, Ontwikkeling en Communicatie APG 30 januari 2017 6e Pensioenseminar Maastricht Agenda Waarom is

Nadere informatie

Make strategy work! Bepalen transparante, betaalbare pensioenambitie noodzakelijk. Utrecht, november 2014

Make strategy work! Bepalen transparante, betaalbare pensioenambitie noodzakelijk. Utrecht, november 2014 Utrecht, november 2014 Make strategy work! Bepalen transparante, betaalbare pensioenambitie noodzakelijk Nationale pensioenambitie bepaalt in hoge mate invulling pensioenstelsel van de toekomst Bijdrage

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

Maak op tijd kennis met SPF!

Maak op tijd kennis met SPF! Maak op tijd kennis met SPF! INFORMATIE OVER HET PENSIOENFONDS VOOR FYSIOTHERAPEUTEN Wanneer u aan het werk gaat als fysiotherapeut is het voor u van belang dat u zich tijdig bij de Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

Pensioen Informatie sessie

Pensioen Informatie sessie Pensioen Informatie sessie Pensioenreglement B Oktober 2013 Voorbehoud De tekst in deze presentatie is louter ter informatie bedoeld. Er kunnen dan ook geen rechten aan worden ontleend. Bij onduidelijkheden

Nadere informatie

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Jaarvergadering DNP 25 maart 2015 Frans Dooren, directeur 1 Agenda - Even voorstellen - Terugblik 2014 - Organisatie, Dekkingsgraad, Rente, Verplichtingen,

Nadere informatie

Een goede oudedagsvoorziening? Werknemers zijn aan zet

Een goede oudedagsvoorziening? Werknemers zijn aan zet 28 november 2014 Een goede oudedagsvoorziening? Werknemers zijn aan zet Jarenlang was pensioen géén actueel onderwerp. Je kreeg AOW als je 65 was en daarnaast een gegarandeerd pensioen dat via een werkgever

Nadere informatie

Krimp grafimedia en groei PGB

Krimp grafimedia en groei PGB Krimp grafimedia en groei PGB Reset governance PGB Ruud Degenhardt, Bestuursvoorzitter PGB Aansluitingen en collectieve waardeoverdrachten Bert Coenradie, Bestuurslid PGB (Financiële en actuariële zaken)

Nadere informatie

Beleggen voor een goed pensioenresultaat. Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 10 mei 2016

Beleggen voor een goed pensioenresultaat. Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 10 mei 2016 Beleggen voor een goed pensioenresultaat Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 10 mei 2016 Onderwerpen 1. Beleggen voor pensioen 2. Beleggingskeuzes bepalen het pensioen 3. Welke invloed heb je als

Nadere informatie

Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst. Amsterdam, 20 juni 2013

Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst. Amsterdam, 20 juni 2013 Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst Amsterdam, 20 juni 2013 Het Pensioenlandschap in vogelvlucht Algemene ontwikkelingen: wederkerige intergenerationele solidariteit wordt eenzijdig

Nadere informatie

PENSIOEN UPDATE In Nederland

PENSIOEN UPDATE In Nederland PENSIOEN UPDATE In Nederland Oktober 2015 Het pensioenlandschap in het algemeen, maar ook hoe werknemers naar pensioen kijken, verandert in rap tempo. Zowel in 2014 als in 2015 zijn grote bezuinigingen

Nadere informatie

Het einde van het pensioen voor de RvB Rondetafelbijeenkomst. Amstelveen, 22 maart 2012

Het einde van het pensioen voor de RvB Rondetafelbijeenkomst. Amstelveen, 22 maart 2012 Het einde van het pensioen voor de RvB Rondetafelbijeenkomst Amstelveen, 22 maart 2012 Het einde van het pensioen voor de RvB As we know it? Amstelveen, 22 maart 2012 Het speelveld Bestuur en Toezicht

Nadere informatie

HOUDBAARHEID PENSIOEN

HOUDBAARHEID PENSIOEN Actuaris dag 2013 HOUDBAARHEID PENSIOEN Prof. Dr. Erik Lutjens HOUDBAARHEID VERPLICHTSTELLING Onderzoek Expertisecentrum Pensioenrecht Vrije Universiteit Amsterdam - www.rechten.vu.nl/ expertisecentrumpensioenrecht

Nadere informatie

Pensioenvoorziening in internationaal perspectief

Pensioenvoorziening in internationaal perspectief Het pensioenvermogen van Nederlandse huishoudens bedroeg eind 2008 eur 740 miljard. Dit vormt meer dan de helft van hun financiële vermogen. Voor andere landen van het eurogebied is het pensioenvermogen

Nadere informatie

De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ

De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ De pensioencommissie van FNV KIEM en de NVJ heeft besloten een beknopte visie te formuleren over de toekomst van ons pensioenstelsel. Deze is bedoeld

Nadere informatie

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers Samen bouwen aan goed pensioen Inleiding ABP heeft een visie ontwikkeld voor de middellange termijn, de ABP-visie op 2020. Met deze visie willen wij richting geven

Nadere informatie

Vraag en antwoord. V: Wat is een middelloonregeling? A: Vanaf 1 januari 2014 is de Appa een middelloonregeling.

Vraag en antwoord. V: Wat is een middelloonregeling? A: Vanaf 1 januari 2014 is de Appa een middelloonregeling. 1 Vraag en antwoord V: Wat is een middelloonregeling? A: Vanaf 1 januari 2014 is de Appa een middelloonregeling. Uw pensioen wordt berekend op basis van uw jaarlijkse bezoldiging. U bouwt elk jaar een

Nadere informatie

Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht

Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht Vlak voor het kerst heeft staatssecretaris Klijnsma het Wetsvoorstel algemeen pensioenfonds naar de Tweede Kamer gestuurd. Onderstaande analyse van AZL biedt u een

Nadere informatie

MERCER'S INBRENG VOOR DE NATIONALE PENSIOENDIALOOG 29 NOVEMBER 2014

MERCER'S INBRENG VOOR DE NATIONALE PENSIOENDIALOOG 29 NOVEMBER 2014 'S INBRENG VOOR DE NATIONALE PENSIOENDIALOOG 29 NOVEMBER 2014 1 Toekomstvisie Het Nederlandse pensioenstelsel behoort tot de mondiale top. Volgens de 2014 editie van de Melbourne Mercer Global Pension

Nadere informatie

Speech staatssecretaris J. Klijnsma, tijdens 25-jarig jubileumcongres Kring van Pensioenspecialisten

Speech staatssecretaris J. Klijnsma, tijdens 25-jarig jubileumcongres Kring van Pensioenspecialisten 1 Speech staatssecretaris J. Klijnsma, tijdens 25-jarig jubileumcongres Kring van Pensioenspecialisten Dames en heren, Allereerst wil ik u van harte feliciteren met uw zilveren jubileum. Het is voorbeeldig

Nadere informatie

Minder AOW, meer Drees

Minder AOW, meer Drees Tijdschrift voor Openbare Financiën 154 Minder AOW, meer Drees S.G. van der Lecq* Samenvatting Een onconventionele manier om de budgettaire problemen met de Algemene Ouderdomswet op te lossen, is deze

Nadere informatie

De politieke plannen op een rijtje

De politieke plannen op een rijtje De politieke plannen op een rijtje partij titel bullettekst VVD Flexibele AOW-leeftijd: maximaal drie jaar later De VVD biedt de mogelijkheid om, actuarieel neutraal, de AOW maximaal drie jaar later te

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten

Pensioenactualiteiten Pensioenactualiteiten Vereniging van DSM Gepensioneerden 27 maart 2013 Toelichting door Gerard Rutten 2013-001773 Nederlandse Pensioenfondsen: sterke daling van de dekkingsgraad 1 Mutation 25 Funding ratio

Nadere informatie

A OEdmond Halley Oorsprongpark 1 3581 ES UTRECHT T 030 251 98 81 E iiiinfo@edmondhalley.nl W www.edmondhalley.nl twitter.

A OEdmond Halley Oorsprongpark 1 3581 ES UTRECHT T 030 251 98 81 E iiiinfo@edmondhalley.nl W www.edmondhalley.nl twitter. A OEdmond Halley Oorsprongpark 1 3581 ES UTRECHT T 030 251 98 81 E iiiinfo@edmondhalley.nl W www.edmondhalley.nl twitter.com/edmondhalley Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 HET NEDERLANDSE PENSIOENSTELSEL

Nadere informatie

Algemene Ledenvergadering Vereniging (VeLP) 17 februari 2011

Algemene Ledenvergadering Vereniging (VeLP) 17 februari 2011 Algemene Ledenvergadering Vereniging (VeLP) 17 februari 2011 Agenda Welkom Notulen vergadering 2 november Performance SPLB Het pensioengebouw en juridisch advies Financiën Communicatie en LinkedIn groep

Nadere informatie

Toelichting Pensioen Akkoord Regeling 2015

Toelichting Pensioen Akkoord Regeling 2015 Toelichting Pensioen Akkoord Regeling 2015 Programma Wrap up proces tot op heden Achtergronden Proces Nieuwe regeling 2015 Impact van Pensioenregeling Vervolg traject Vragen en antwoorden 2 Wrap up: Achtergronden

Nadere informatie

Actuele ontwikkelingen en trends rond pensioenen in Nederland keynotespeech Mariëtte Hamer Den Haag, 4 oktober 2016

Actuele ontwikkelingen en trends rond pensioenen in Nederland keynotespeech Mariëtte Hamer Den Haag, 4 oktober 2016 Actuele ontwikkelingen en trends rond pensioenen in Nederland keynotespeech Mariëtte Hamer Den Haag, 4 oktober 2016 00-00-2009 pagina 1/x Afdeling Communicatie Inhoud Trends die aanleiding geven om het

Nadere informatie

Zelfstandigen Zonder Pensioen

Zelfstandigen Zonder Pensioen Zelfstandigen Zonder Pensioen Netspar Anniversay Meeting 25 maart 2009 Fieke van der Lecq, Erasmus School of Economics Alwin Oerlemans, Cordares De uitdaging Probleem Zzp-ers hebben veelal geen pensioen!

Nadere informatie

Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl

Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl inhoud 01 De voor- en nadelen van bedrijfstakpensioenfondsen op een rij 02 Wat zijn de voordelen? 05 Wat zijn de nadelen? 07 Aanvullende

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten

Pensioenactualiteiten Pensioenactualiteiten Onrust in pensioenland Toekomstvoorzieningen Bestaat uit drie pijlers: 1. Basisvoorzieningen: 2. Pensioenen: via werkgever 3. Individuele voorzieningen: lijfrenteverzekeringen LIJFRENTE

Nadere informatie

Pensioen vanaf morgen.

Pensioen vanaf morgen. Pensioen vanaf morgen. Over partijen en stellingen die (n)ooit bewaarheid worden Vereniging voor pensioenrecht Utrecht, 12 september 2012 Mr. C.P.R.M. Dekker Inhoudsopgave Wat achtergrondinformatie Uw

Nadere informatie

Wat kunt ú doen voor uw eigen pensioen. Ruben Stam

Wat kunt ú doen voor uw eigen pensioen. Ruben Stam Wat kunt ú doen voor uw eigen pensioen Ruben Stam Programma Er was eens. - ons huidige pensioenstelsel nader belicht Roerige tijden - het pensioenstelsel onder hoogspanning Wat ú kunt doen! - Úw keuzes

Nadere informatie

De doorsneepremie toegelicht

De doorsneepremie toegelicht Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR Den Haag Postbus 93158 2509 AD Den Haag T +31 (0)70 76 20 220 info@pensioenfederatie.nl www.pensioenfederatie.nl De doorsneepremie toegelicht KvK

Nadere informatie

7411 BM Deventer T 0570-61 96 23 M 06 506 95 887 info@chardes.nl www.chardes.nl

7411 BM Deventer T 0570-61 96 23 M 06 506 95 887 info@chardes.nl www.chardes.nl Zandpoort 14 7411 BM Deventer T 0570-61 96 23 M 06 506 95 887 info@chardes.nl www.chardes.nl Charles Beugelink Chardes pensioencommunicatie Organisatie gericht op informatie en communicatie aan werkgevers

Nadere informatie

Werknemerspensioen Edwin Meijer

Werknemerspensioen Edwin Meijer Werknemerspensioen Edwin Meijer 26 september 2016 Disclaimer: deze presentatie bevat algemene informatie. U kunt hier geen rechten aan ontlenen. Pensioengebouw Privévoorzieningen 3 e Pijler Pensioen opgebouwd

Nadere informatie

Publieke presentatie onderzoeksresultaten Expertisecentrum Pensioenrecht VU d.d. 17 mei 2013:

Publieke presentatie onderzoeksresultaten Expertisecentrum Pensioenrecht VU d.d. 17 mei 2013: Publieke presentatie onderzoeksresultaten Expertisecentrum Pensioenrecht VU d.d. 17 mei 2013: De houdbaarheid van verplicht gestelde bedrijfstakpensioenfondsen en beroepspensioenregelingen Getoetst aan

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst

Informatiebijeenkomst Informatiebijeenkomst Pensioenfonds PGB 1 Uw pensioen bij PGB in 2016 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds PGB 3 - september 2015 2016 De sprekers van Pensioenfonds PGB Jochem Dijckmeester (bestuurslid

Nadere informatie

Programma Masterclass Adviseur Collectieve Pensioenen

Programma Masterclass Adviseur Collectieve Pensioenen Programma Masterclass Adviseur Collectieve Pensioenen Module 1 PENSIOENWETGEVING 15.00 17.00 uur Introductie en kennismaking s de kennismakingsopdracht introduceren en presenteren de cursisten zichzelf.

Nadere informatie

Van polarisatie naar versterking collectief belang

Van polarisatie naar versterking collectief belang Van polarisatie naar versterking collectief belang Drie krachten die het pensioenstelsel vormgeven:, vermogen en vaste koers Figuur 1: Drie onderliggende krachten die stakeholders verder van en dichterbij

Nadere informatie

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen Prof. dr. K.P. Goudswaard (voorzitter) Prof. dr. R.M.W.J.

Nadere informatie

Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014

Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014 Jouw Cosun pensioen Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014 1 Agenda Pensioen in Nederland Onze regeling Keuzemogelijkheden Vragen 2 Pensioen in Nederland Nederlands pensioenstelsel

Nadere informatie

Pensioenfonds Update April 2014

Pensioenfonds Update April 2014 Pensioenfonds Update April 2014 1. Van de Voorzitter nr 17 april 2014 pagina 1 INHOUD 1. Van de voorzitter 1 2. Dekkingsgraad gestegen in eerste twee maanden 2014 2 3. Interview met Roy Braem en Klaas

Nadere informatie

Wijziging CDC-regeling TBI

Wijziging CDC-regeling TBI Wijziging CDC-regeling TBI Voorlichtingssessie tijdens deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds TBI 18 november 2014 Copyright 2014 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie van het document

Nadere informatie

Verslag Mandema Update Pensioen mei 2013

Verslag Mandema Update Pensioen mei 2013 Verslag Mandema Update Pensioen mei 2013 Als er één onderwerp is dat regelmatig de voorpagina van de kranten haalt, dan is het de oudedagsvoorziening. Er speelt op dit moment erg veel, zoals de verhoging

Nadere informatie

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Gevolgen voor jouw pensioen bij PPF APG Henk Bruins Actuarieel adviseur PPF APG Informatiebijeenkomsten 28-30 oktober Agenda 1. Witteveen 2: versobering toekomstige pensioenopbouw

Nadere informatie

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen RBS pensioen update Van premie tot pensioen Hoe is uw pensioen opgebouwd? Waarom zitten veel pensioenfondsen nu in de problemen? Hoe ziet de toekomst van pensioen in Nederland eruit? In deze RBS Pensioen

Nadere informatie

Concept Toekomstvisie Pensioenfederatie op het pensioenstelsel Maart 2015. Management samenvatting

Concept Toekomstvisie Pensioenfederatie op het pensioenstelsel Maart 2015. Management samenvatting Concept Toekomstvisie Pensioenfederatie op het pensioenstelsel Maart 2015 Management samenvatting Uitgangspunten a. We hebben in Nederland een goed pensioenstelsel. Een van de sterke punten van de oudedagsvoorziening

Nadere informatie

ONDERWERP PRESENTATIE IS EEN STELSELWIJZIGING IN BELANG VAN U ALS DEELNEMER? GENOEMDE ONTWIKKELINGEN / PROBLEMEN OM ONS PENSIOEN STELSEL TE WIJZIGEN

ONDERWERP PRESENTATIE IS EEN STELSELWIJZIGING IN BELANG VAN U ALS DEELNEMER? GENOEMDE ONTWIKKELINGEN / PROBLEMEN OM ONS PENSIOEN STELSEL TE WIJZIGEN ONDERWERP PRESENTATIE IS EEN STELSELWIJZIGING IN BELANG VAN U ALS DEELNEMER? GENOEMDE ONTWIKKELINGEN / PROBLEMEN OM ONS PENSIOEN STELSEL TE WIJZIGEN 1 GEVOLGEN DEMOGRAFISCHE ONTWIKKELINGEN 2 REKENRENTE,

Nadere informatie

Stand van zaken Pensioen Amsterdam, 20 april 2017 Jan-Olivier Kuijkhoven

Stand van zaken Pensioen Amsterdam, 20 april 2017 Jan-Olivier Kuijkhoven Stand van zaken Pensioen 2020 Amsterdam, 20 april 2017 Jan-Olivier Kuijkhoven Te bespreken Rutte III Fiscaliteit Pensioen 2020 Stierensperma 1 Pensioen 2020 Vanwege vergrijzing, lage rente, eenzijdige

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Toekomst Pensioenfonds AZL & De Nationale APF. Elke Op het Veld Judith Kochen Jos Gubbels

Toekomst Pensioenfonds AZL & De Nationale APF. Elke Op het Veld Judith Kochen Jos Gubbels Toekomst Pensioenfonds AZL & De Nationale APF Elke Op het Veld Judith Kochen Jos Gubbels De toekomst van Pensioenfonds AZL Zeggenschap in bestuur Indexatiepotentieel Kans op pensioenkorting Eigen identiteit

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Pensioen in natura of liever flex pensioen?

Pensioen in natura of liever flex pensioen? Pensioen in natura of liever flex pensioen? Casper van Ewijk CPB Universiteit van Amsterdam Netspar 13 mei 2011 5 punten We hebben al pensioen in natura Wat is pensioen? Pensioen en life cycle planning:

Nadere informatie

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen Pensioenen: solidariteit en keuzevrijheid Stella Hoff Inhoud Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2 Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen SCP-publicatie Pensioenen:

Nadere informatie

In gesprek over ons pensioen

In gesprek over ons pensioen In gesprek over ons pensioen Doreth van de Heuvel Bert van Kuijck Venlo 3 oktober 2013 juli 2009 Agenda Inleiding Pensioen in Nederland Over het pensioenfonds Pensioenpremie Wat biedt SPF? Actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

Garanties in een nieuw perspectief. PensioenEvent 2015

Garanties in een nieuw perspectief. PensioenEvent 2015 Garanties in een nieuw perspectief PensioenEvent 2015 Programma 1. Herverdeling risico s. 2. Uitkeringsfase: premie- en kapitaalovereenkomst. 3. Extra mogelijkheid: de pensioenknip. 4. Doorbeleggen na

Nadere informatie

EEN GOED PENSIOEN BEGINT BIJ EEN GOEDE PENSIOENREGELING

EEN GOED PENSIOEN BEGINT BIJ EEN GOEDE PENSIOENREGELING PRISMA PENSIOEN INFORMATIE VOOR DE WERKNEMER EEN GOED PENSIOEN BEGINT BIJ EEN GOEDE PENSIOENREGELING Misschien staat het nog ver van u af: uw pensioen. Toch is het belangrijk om daar nu al bij stil te

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Toelichting Uniform Pensioenoverzicht In deze toelichting krijgt u uitleg over uw Uniform Pensioenoverzicht en de hierin gebruikte termen en bedragen. In het Uniform Pensioenoverzicht leest u welk pensioen

Nadere informatie

Dekkingsgraden pensioen fondsen nader bekeken

Dekkingsgraden pensioen fondsen nader bekeken 82 Dekkingsgraden pensioen fondsen nader bekeken Carlo Schmitz, Eddy van de Pol, Elisabeth Eenkhoorn en Mieke Mateboer Dit artikel onderzoekt de relatie tussen dekkingsgraden van pensioenfondsen en kenmerken

Nadere informatie