Het Nederlandse pensioensysteem. Een overzicht van de belangrijkste aspecten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het Nederlandse pensioensysteem. Een overzicht van de belangrijkste aspecten"

Transcriptie

1 Het Nederlandse pensioensysteem Een overzicht van de belangrijkste aspecten

2

3 Het Nederlandse pensioensysteem Een overzicht van de belangrijkste aspecten Stichting voor Ondernemingspensioenfo

4 Inhoud

5 1 Inleiding 6 2 De drie pijlers van het Nederlandse pensioenstelsel Eerste pijler Tweede pijler Derde pijler 13 3 Toezicht DNB AFM 16 4 Solidariteit en risicodeling Solidariteit Risicodeling Accountancyregels 20 5 Verschillende pensioenovereenkomsten DB-regelingen DC-regelingen CDC-regelingen 24 6 Diversen Medezeggenschap Vergrijzing Belasting Verbod op afkoop Waardeoverdacht Gelijke behandeling 29

6 1 Inleiding

7 Het Nederlandse pensioensysteem Nederland heeft een uniek pensioenstelsel. Het systeem bestaat uit drie pijlers: de overheidsvoorziening AOW, de aanvullende collectieve pensioenen en de individuele verzekering die mensen zelf treffen. Samen bepalen deze pijlers de hoogte van het pensioen dat iemand ontvangt na beëindiging van de loopbaan. Het stelsel kenmerkt zich door collectiviteit, risicodeling en efficiënte uitvoering. De AOWuitkering voor degenen die 65 jaar of ouder zijn wordt betaald uit premies van degenen die jonger zijn dan 65 jaar (AOW via omslag). Collectief pensioen bouwt men op tijdens dienstverband (pensioen via kapitaaldekking). Door de vergrijzende bevolking in Europa wordt de inrichting van het pensioensysteem steeds belangrijker. Landen met een omslagstelsel zien dit stelsel in de toekomst onhoudbaar worden doordat een steeds kleinere groep werkenden een steeds grotere groep gepensioneerden moet onderhouden. Daar zijn ingrijpende hervormingen nodig. Maar ook landen zoals Nederland, met een kapitaaldekkingsysteem, zien problemen ontstaan. Nieuwe boekhoudregels en bepalingen voor het aanhouden van buffers, maar ook het feit dat de bevolking steeds ouder wordt, dreigen de kosten van deze systemen te verhogen, met mogelijke versobering van pensioenen tot gevolg. De pensioensystemen verschillen van land tot land. De ene kant van het spectrum wordt gevormd door landen met een puur omslagstelsel, waarbij de huidige pensioenen volledig worden opgebracht door de beroepsbevolking. Aan de andere kant staan de landen waar de inwoners individueel sparen voor hun pensioen, waarbij de hoogte van het pensioen met name bepaald wordt door de beleggingsopbrengsten. Er zijn echter allerlei tussenvormen mogelijk, en Nederland heeft zo n tussenvorm. Voor de Europese discussie is het van belang dat de voor- en nadelen van de verschillende systemen besproken kunnen worden. Daarom dit overzicht van de belangrijkste aspecten van het Nederlandse pensioensysteem. Nederland: uniek pensioenstelsel 7

8 2 De drie pijlers van het Nederlandse pensioenstelsel

9 Het Nederlandse pensioensysteem Het Nederlandse pensioenstelsel bestaat uit drie pijlers. Afhankelijk van de persoonlijke situatie krijgt een gepensioneerde geld uit de eerste pijler, of uit de eerste en tweede pijler, of uit de eerste en derde pijler of uit alledrie de pijlers. 2.1 Eerste pijler De eerste pijler is het staatspensioen, de AOW. De Algemene Ouderdomswet is in 1957 ingevoerd als basis voor de oudedagsvoorziening. De AOW is een basisinkomen en de hoogte is gekoppeld aan het wettelijk minimumloon. Iemand die getrouwd is of samenwoont krijgt 50% van het minimumloon (ca. 700 euro bruto per maand). Een alleenstaande krijgt meer, 70% van het minimumloon(ca euro bruto per maand). Alle personen die tussen het 15de en het 65ste levensjaar in Nederland hebben gewoond of gewerkt, zijn voor de AOW verzekerd en hebben recht op AOW vanaf 65 jaar. Voor elk jaar dat iemand tussen 15 en 65 jaar voor de AOW is verzekerd, wordt dus 2% van de AOW uitkering opgebouwd. Ook mensen die niet werken bouwen AOW-rechten op. Eind 2007 ontvingen 2,7 miljoen mensen een AOW-uitkering. In totaal was hiermee een bedrag gemoeid van 25,2 miljard. Het basispensioen vormt vergeleken met andere landen maar een beperkt deel van de totale oudedagsvoorziening. De eerste pijler wordt gefinancierd door middel van een omslagstelsel. Omslag houdt in dat de beroepsbevolking de kosten van de AOW betaalt van de huidige 65-plussers. Die kosten worden geheven via premies over het loon of de uitkering. Gepensioneerden betalen geen AOW-premie. Daarnaast wordt de AOW voor een deel uit algemene middelen van de overheid betaald. Indirect betaalt iedereen, werkenden èn gepensioneerden, daardoor mee aan de stijgende AOW-uitgaven. 9

10 Een overzicht van de belangrijkste aspecten 2.2 Tweede pijler De tweede pijler bestaat uit de collectieve bedrijfspensioenen. Deze pensioenregelingen kunnen zijn ondergebracht bij een pensioenfonds of bij een verzekeraar. Bedrijf en pensioenfonds zijn in Nederland wettelijk strikt gescheiden. Bedrijven moeten op basis van de wet het geld van de aanvullende pensioenen buiten de onderneming brengen. Het meeste pensioengeld wordt beheerd door pensioenfondsen. De tweede pijler wordt gefinancierd via kapitaaldekking. Bij kapitaaldekking wordt het pensioen gefinancierd door de premies die mensen in het verleden hebben ingelegd, vermeerderd met het rendement daarop. In de tweede pijler gebeurt dat collectief. We kennen in Nederland de volgende drie soorten pensioenfondsen: > Bedrijfstakpensioenfondsen (voor een hele bedrijfstak, bijvoorbeeld overheid, bouw, horeca of detailhandel) > Ondernemingspensioenfondsen (voor alleen een onderneming of een concern) > Beroepspensioenfondsen (voor vrije beroepsbeoefenaren, zoals medisch specialisten en tandartsen). Pensioenfondsen hebben geen winstoogmerk. Het zijn stichtingen die als zelfstandige juridische entiteit geen onderdeel uitmaken van een bedrijf. Financiële problemen bij een bedrijf hebben daarom geen directe gevolgen voor de financiën van een pensioenfonds. 10

11 Het Nederlandse pensioensysteem Verplichtstelling Er bestaat in Nederland geen pensioenplicht. Sociale partners mogen zelf bepalen of zij een pensioenregeling aanbieden. Meer dan 90% van de werknemers heeft desondanks een pensioenregeling via zijn werkgever. De overheid kan een pensioenregeling voor een gehele bedrijfstak of beroepsgroep verplicht stellen als daar voldoende draagvlak voor is. In die gevallen kan de werkgever dus niet zelf beslissen om al dan niet een pensioenregeling aan te bieden. De verplichtstelling verzekert bedrijfstakpensioenfondsen van schaalgrootte, waardoor de regeling kostenefficiënt kan worden uitgevoerd. Bovendien zorgt de verplichtstelling voor een goede pensioenvoorziening voor alle werknemers en voorkomt het concurrentie op de hoogte van het loon, ten koste van een pensioenvoorziening. De overheid wil met verplichte deelname zorgen voor onderlinge solidariteit. Werknemers kunnen bovendien binnen de bedrijfstak eenvoudig van baan wisselen zonder dat dit gevolgen heeft voor hun pensioen. Ondernemingen die niet onder een verplichtstelling vallen kunnen de pensioenregeling onderbrengen bij een eigen ondernemingspensioenfonds of bij een verzekeraar. Organisatie van een pensioenfonds De inhoud van de pensioenregeling wordt bepaald door werkgevers en werknemers. Dit is het geval bij zowel een ondernemingspensioenfonds als een bedrijfstakpensioenfonds. Het beleid wordt bepaald door het bestuur van het fonds. Bij wet is vastgelegd dat een bestuur voor de helft uit werkgeversleden en voor de helft uit werknemersleden moet bestaan. Bij een ondernemingspensioenfonds kunnen enkele werknemerszetels ingenomen worden door gepensioneerden. Een beperkt aantal pensioenfondsen heeft de pensioenadministratie en ook het vermogensbeheer in eigen beheer. De meeste fondsen hebben dit daarentegen uitbesteed aan een externe uitvoeringsorganisatie. Deze uitvoeringsorganisatie kan een verzekeringsmaatschappij zijn of een uitvoerder van pensioenregelingen. Het gaat hierbij om private partijen die zowel not-for-profit als winstgedreven kunnen zijn. 11

12 Een overzicht van de belangrijkste aspecten Feiten en cijfers van de 2 de pijler pensioenfondsen Meer dan 90% van de werknemers is aangesloten bij een pensioenfonds. Nederland telde eind 2008 ongeveer 600 pensioenfondsen. Daarnaast hebben werkgevers circa pensioenovereenkomsten gesloten bij verzekeraars voor ruim werknemers. Driekwart van de werknemers zit bij een bedrijfstakpensioenfonds. De overige werknemers zitten bij een ondernemingspensioenfonds of bij een verzekeraar. De pensioenfondsen variëren sterk in grootte, zowel wat aantal deelnemers als opgebouwd vermogen betreft. Het grootste fonds in Nederland heeft meer 1 miljoen actieve deelnemers en meer dan 150 miljard euro aan belegd vermogen. Maar er zijn ook fondsen met tientallen deelnemers en enkele miljoenen euro s aan vermogen. Het totaal aan vermogen dat door de pensioenfondsen wordt beheerd is ca. 700 miljard euro (ultimo 2008). Ter vergelijking, het Nederlands Bruto Nationaal Product over 2008 was ca. 600 miljard euro. Uitvoeringskosten van pensioenfondsen De kosten die Nederlandse pensioenfondsen maken zijn relatief laag. Met name de schaalgrootte en het feit dat pensioenfondsen geen winstoogmerk hebben, zorgen voor lage kosten. Ook het feit dat wordt gewerkt met standaardcontracten met weinig individuele keuzevrijheid draagt bij aan lage uitvoeringskosten. De uitvoeringskosten verschillen per pensioenfonds. Gemiddeld bedragen zij in Nederland ca. 3,5% (2004) van de premie. Dit betekent dat praktisch alle premie gebruikt wordt voor de pensioenopbouw. Dit vormt een groot verschil met de levensverzekeraars die individuele lijfrenteverzekeringen verzorgen. Verzekeraars maken naast uitvoeringskosten ook acquisitiekosten. Bovendien dienen commerciële verzekeraars ook winst te maken. Als gevolg van deze stapeling van kostenposten, kan een levensverzekeraar 25,7% (2004) van de premie niet aan de opbouw van pensioen besteden. 1 1 Steenbeek, O., S.G. van der Lecq (ed.) Kosten en baten van collectieve pensioensystemen, hoofddorp

13 Het Nederlandse pensioensysteem 2.3 Derde pijler De derde pijler wordt gevormd door de individuele verzekeringsproducten. Met name zelfstandigen en werknemers in bedrijfstakken zonder pensioenregeling maken hier gebruik van. Iedereen kan naar eigen wens een derde pijlerproduct afsluiten. Mensen kunnen zo, veelal fiscaal gefacilieerd, voor extra pensioen sparen. Pensioenfondsen hebben geen winstoogmerk 13

14 3 Toezicht

15 Het Nederlandse pensioensysteem De overheid houdt het reilen en zeilen van pensioenuitvoerders in de gaten. Dat gebeurt door twee toezichthouders, De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM). 3.1 DNB De Nederlandsche Bank (DNB) kijkt naar de financiële positie van de pensioenuitvoerders. DNB beoordeelt of de pensioenuitvoerders financieel gezond zijn en ook in de toekomst aan hun verplichtingen kunnen voldoen. Ook het materieel toezicht, dus het toezicht op de eisen aan pensioenuitvoerders, wordt uitgevoerd door DNB. De Nederlandsche Bank (DNB) houdt toezicht op het pensioenfonds en niet op de uitvoeringsorganisatie. Het pensioenfonds is eindverantwoordelijk voor de uitvoering van de pensioenregeling, ook al vinden de dagelijkse werkzaamheden plaats bij de uitvoeringsorganisatie. Financieel Toetsingskader Een pensioenfonds moet altijd voldoende geld in kas hebben om de pensioenen te kunnen betalen. De overheid heeft in het financieel toetsingskader (FTK) van de Pensioenwet eisen opgesteld voor de financiële positie van een pensioenfonds. De financiële positie van een pensioenfonds wordt uitgedrukt door de dekkingsgraad, die de verhouding weergeeft tussen het vermogen van het fonds en de in de toekomst uit te betalen pensioenen (pensioenverplichtingen). De minimale dekkingsgraad bedraagt 105%. Dat wil zeggen dat het vermogen 105% bedraagt van de verplichtingen. Daarnaast dient een pensioenfonds buffers (eigen vermogen) aan te houden om financiële tegenvallers op te vangen. De hoogte van deze buffers hangt van een groot aantal factoren af, maar voor een gemiddeld pensioenfonds bedraagt de vereiste dekkingsgraad incl. de vereiste buffers ca. 125%. Hoe risicovoller een pensioenfonds belegt en hoe hoger de gemiddelde leeftijd in het fonds, hoe hoger de buffervereisten. Zowel het vermogen als de verplichtingen worden op marktwaarde gewaardeerd. 15

16 Een overzicht van de belangrijkste aspecten Herstelplan Als er sprake is van onderdekking (onder 105%), dient het fonds een herstelplan in te dienen bij DNB. Binnen 3 jaar moet de dekkingsgraad weer 105% bedragen. Vervolgens heeft een fonds in totaal 15 jaar de tijd om de vereiste buffers weer op te bouwen. In uitzonderlijke gevallen kan de hersteltermijn van 3 jaar worden verlengd. Recent is dat gebeurd (verlenging naar 5 jaar) naar aanleiding van de problemen samenhangend met de kredietcrisis. 3.2 AFM De Autoriteit Financiële Markten (AFM) let op het gedrag van pensioenuitvoerders, met name op het gebied van de informatieverplichtingen aan deelnemers. Ook wordt door de AFM toegezien op de zorgplicht; pensioenuitvoerders die pensioenproducten met beleggingsvrijheid aanbieden, dienen hun (voormalige) deelnemers daadwerkelijk te ondersteunen bij het zelf beleggen. Informatieverplichtingen De Pensioenwet verplicht pensioenuitvoerders om de mensen voor wie zij het pensioen beheren of aan wie zij uitkeringen doen, goed te informeren over hun pensioenrechten. Dat helpt mensen om goed na te denken over hun financiële situatie en de juiste keuzes te maken voor hun oudedagsvoorziening. Dat kan zinvol zijn als mensen van mening zijn dat zij na hun pensionering onvoldoende inkomen hebben om van te leven, eerder willen stoppen met werken of een tijdje naar het buitenland willen. Dan kunnen zij er bewust voor kiezen om zelf voor een aanvulling op het inkomen uit de eerste en tweede pijler te zorgen. 16

17 Het Nederlandse pensioensysteem De Pensioenwet schrijft bijvoorbeeld voor dat mensen een informatiebrief bij aanvang deelname aan de pensioenregeling en een jaarlijks pensioenoverzicht moeten ontvangen. Ook is bepaald op welke momenten informatie moet worden verstrekt en in begrijpelijke bewoordingen. In de Pensioenwet is bepaald dat pensioenuitvoerders vanaf 2011 gezamenlijk een pensioenregister moeten beheren. Dit register moet deelnemers, gewezen deelnemers en gewezen partners in staat stellen op eenvoudige wijze via internet inzage te krijgen in al hun pensioenaanspraken. Scherp toezicht op financiën en gedrag 17

18 4 Solidariteit en risicodeling

19 Het Nederlandse pensioensysteem 4.1 Solidariteit In het Nederlandse collectieve stelsel van aanvullende pensioenen bouwt een deelnemer ieder jaar een vast percentage van het loon op als toekomstige pensioen aanspraak. Alle deelnemers betalen hiervoor dezelfde premie aan het pensioenfonds. Er wordt dus bij het bepalen van de premiehoogte geen rekening gehouden met individuele verschillen zoals leeftijd, geslacht, gezondheid en inkomen. Op deze manier is er sprake van solidariteit tussen groepen deelnemers. Immers, een door een jongere ingelegde premie rendeert veel langer dan een door een oudere ingelegde premie, maar toch bouwen zij voor dezelfde premie allebei dezelfde pensioenrechten op. Vrouwen worden gemiddeld ouder dan mannen maar toch betalen zij geen hogere premie dan mannen. Ook medische keuringen bij aanvang deelname aan de pensioenregeling zijn niet toegestaan. 4.2 Risicodeling Het overgrote deel van de Nederlandse DB (Defined Benefit) pensioenregelingen is geen zuivere DB regeling, maar een hybride regeling. Dit betekent dat wanneer het fonds in financiële problemen komt, alle partijen hun bijdrage leven aan het herstel. Het gaat hierbij om de werkgever, de werknemer en de gepensioneerde. De pensioenpremie kan worden verhoogd. Hierdoor stijgen de loonkosten van > de werkgever en houdt de werknemer minder netto salaris over. Het is ook mogelijk dat de werkgever zichzelf verplicht tot bijstorting van extra premie. De indexatie kan beperkt worden. In de meeste pensioenregelingen is op- > genomen dat de indexatie voorwaardelijk is. Elk jaar beslist het bestuur van het pensioenfonds of de financiële positie van het fonds de indexering van pensioenen en opgebouwde rechten mogelijk maakt. In geïndexeerde middelloonregelingen raakt beperking van de indexatie zowel de gepensioneerden als deelnemers en slapers. Als uiterste middel kunnen pensioenrechten worden gekort. Korting vindt > plaats voorzover dit nodig is voor het herstel van het fonds (tot 105%). Zowel de hoogte van de premie als de mate van indexatie is bij veel pensioenregelingen afhankelijk van de dekkingsgraad. Hierdoor is sprake van intergenerationele risicodeling bij pensioenfondsen. Daarnaast wordt bij het bepalen van de beleggingsmix gezocht naar een goede balans tussen enerzijds de behoefte van gepensioneerden aan zekerheid en anderzijds de behoefte van jongeren aan de mogelijkheid om een adequaat rendement te behalen. 19

20 Een overzicht van de belangrijkste aspecten 4.3 Accountancyregels In tijden van economische tegenspoed, als de dekkingsgraad minder is dan 105%, wordt een offer gevraagd van zowel de werkgever, de werknemer als de gepensioneerde. De accountancyregels voor Nederlandse niet-beursgenoteerde bedrijven houden hier rekening mee. De hoogte van de pensioenverplichting op hun balans hangt af van het contract dat ze met het pensioenfonds hebben gesloten. Risico s die door de onderneming worden gelopen moeten (in de mate waarin de risico s worden gelopen) ook op de balans van de onderneming tot uitdrukking komen. De verplichting van de onderneming kan contractueel worden beperkt tot alleen betaling van de premie. Op de balans van de onderneming behoeft dan op grond van de Nederlandse regels (RJ271) geen aanvullende pensioenverplichting te worden opgenomen. Dit in tegenstelling tot de internationale accountancyregels, vastgelegd in IAS19, waarbij beursgenoteerde ondernemingen met een eigen ondernemingspensioenfonds de totale pensioenverplichtingen in de jaarrekening van de onderneming moeten opnemen, ook al worden de risico s gedeeld tussen deelnemers, gewezen deelnemers en de werkgever. 20

21 Het Nederlandse pensioensysteem Grote solidariteit door doorsneepremies 21

22 5 Verschillende pensioenovereenkomsten

23 Het Nederlandse pensioensysteem 5.1 DB-regelingen Er bestaan verschillende vormen van pensioenregelingen. Het meest voorkomend zijn zogenaamde salaris-diensttijdregelingen, ook wel defined benefit regelingen (DB) genoemd. Daarbij is de hoogte van het pensioen afhankelijk van het aantal jaren dat is gewerkt. DB-regelingen kunnen worden uitgesplitst in eindloonregelingen en middelloonregelingen. Het overgrote deel van de pensioenregelingen bestaat in Nederland uit DB-regelingen. De laatste jaren is het grootste deel van de pensioenregelingen omgezet van eindloon naar middelloon. Ultimo 2008 had nog slechts 1% van de actieven een eindloonregeling, 87% een middelloonregeling en 5% een DC-regeling (zie hierna). De overige regelingen zijn een mengvorm van verschillende typen regelingen. In eindloonregelingen wordt bij elke carrièresprong het opgebouwde pensioen verhoogd tot het niveau van de nieuwe pensioengrondslag. Wordt uitgegaan van het gemiddeld verdiende loon dan is sprake van een middelloonregeling. Bij middelloonregelingen wordt het op te bouwen pensioen gerelateerd aan het inkomen in een bepaald jaar. Middelloonregelingen kennen over het algemeen voorwaardelijke indexatie. Dit wil zeggen dat de pensioenrechten van zowel werkenden als gepensioneerden in principe jaarlijks aangepast worden voor inflatie of loonstijging in de sector. Als de financiële situatie van het fonds het niet toestaat, wordt deze aanpassing echter achterwege gelaten. Daarom wordt gesproken van voorwaardelijke indexatie. Pensioenfondsen hoeven geen reserves aan te houden voor toekomstige indexaties. Wel moeten pensioenfondsen aan de toezichthouder laten zien dat ze ook op lange termijn hun indexatieambitie kunnen waarmaken. Aan de hand van een toeslagenlabel geven pensioenuitvoerders aan in hoeverre zij onder normale omstandigheden de inflatie kunnen bijhouden en wat er gebeurt als zij met flinke tegenwind te maken hebben. 23

24 Een overzicht van de belangrijkste aspecten 5.2 DC-regelingen Naast defined benefit regelingen bestaan er defined contribution (DC) regelingen, waarbij de hoogte van het pensioen afhankelijk is van de tijdens de opbouwfase betaalde premies en het rendement dat daar op is behaald. Individueel DC komt in Nederland relatief weinig voor. Het kapitaal moet uiterlijk bij pensionering omgezet worden in een periodieke uitkering. Zowel het risico ten aanzien van de beleggingen als het renterisico (het risico dat het tarief voor de inkoop van pensioenuitkeringen wijzigt) ligt in beginsel bij de werknemer. Het is ook mogelijk dat een pensioenregeling een combinatie is van bovengenoemde systemen. Iemand kan bijvoorbeeld een ouderdomspensioen hebben dat bestaat uit een combinatie van een DB-regeling (tot een bepaalde inkomensgrens) met een stuk DC voor het salaris boven die grens. 5.3 CDC-regelingen Naast DB- en DC-regelingen bestaan er in Nederland ook hybride regelingen, zogenaamde Collectief Defined Contribution (CDC) pensioenregelingen. Hierbij wordt de hoogte van het pensioen gebaseerd op salaris en deelnemersjaren, alsof het een DB-regeling betreft. De premie ligt echter voor een groot aantal jaren vast. Blijkt de premie achteraf niet voldoende, dan zal de pensioenuitkering lager zijn dan aanvankelijk beoogd. CDC-regeling combineren een beperkt risico voor fluctuerende pensioenverplichtingen voor de werkgever met de voordelen van een collectief pensioensysteem. 24

25 Het Nederlandse pensioensysteem Ambitie: pensioen groeit mee met loonontwikkeling of inflatie 25

26 6 Diversen

27 Het Nederlandse pensioensysteem 6.1 Medezeggenschap Ook de bestuurlijke organisatie van een fonds is vastgelegd in de Pensioenwet. Het bestuur moet voor de helft uit werkgeversvertegenwoordigers bestaan, > en voor de helft uit werknemersvertegenwoordigers. Het bestuur dient de belangen van alle stakeholders te behartigen, dus zowel actieve deelnemers en de werkgever, als gepensioneerden en gewezen deelnemers. Een bedrijfstakpensioenfonds heeft een deelnemersraad. Hierin zijn de werk- > nemers en gepensioneerden naar rato vertegenwoordigd. De deelnemersraad adviseert het bestuur over alle belangrijke bestuursaangelegenheden. Voor een ondernemingspensioenfonds of beroepspensioenfonds is een deelnemersraad niet verplicht. Bij een ondernemingspensioenfonds moeten de gepensioneerden rechtstreeks in het bestuur vertegenwoordigd zijn als er geen deelnemersraad is Het bestuur dient intern toezicht in te stellen, dat periodiek beoordeelt of de > bestuurlijke processen en de aansturing van het fonds goed verlopen. Het bestuur dient verantwoording af te leggen aan een verantwoordingsor- > gaan dat bestaat uit vertegenwoordigers van alle stakeholders, werkgevers, werknemers en gepensioneerden. 6.2 Vergrijzing De wettelijke pensioenleeftijd is op dit moment 65 jaar. Sinds enige jaren worden de betaalde premies voor pensionering vóór 65 jaar niet meer fiscaal ondersteund. Het is mogelijk om eerder te stoppen met werken dan met 65 jaar, maar dan wel voor eigen rekening: wil men het ouderdomspensioen eerder laten ingaan dan wordt het pensioen een stuk lager, omdat er langer moet worden rondgekomen van het opgebouwde pensioenkapitaal. 27

28 Een overzicht van de belangrijkste aspecten Het is ook mogelijk om langer door te werken en later met pensioen te gaan. Wettelijke belemmeringen voor doorwerken na 65 jaar worden de laatste jaren opgeheven. Bij uitstel van de pensionering doen zich de omgekeerde effecten van vervroegde pensionering voor. Het levert geld op. Door meer dienstjaren te maken, wordt er meer pensioen opgebouwd. De pensioenuitkering hoeft pas later in te gaan, waardoor het pensioen hoger uitpakt. Globaal wordt ervan uitgegaan dat voor elk jaar dat de pensioendatum wordt uitgesteld circa 9% meer pensioen wordt verkregen. Uitstel van de pensioendatum kan dus heel snel tot een behoorlijke pensioenverhoging leiden en een aantrekkelijke manier zijn om een eventueel pensioentekort op te lossen. Vaak biedt de pensioenregeling de mogelijkheid om in deeltijd met pensioen te gaan. Voor een gedeelte van de werkweek gaat het pensioen in en voor het andere gedeelte wordt gewerkt. Het is daarbij mogelijk om pensioen op te bouwen voor het deel dat wordt gewerkt. 6.3 Belasting De opbouw van pensioen wordt in Nederland via de belastingregelgeving gestimuleerd. Over pensioenpremies wordt geen belasting geheven. Ook de aangroei van pensioenrechten door de beleggingsresultaten van de pensioenfondsen blijft onbelast. Pas bij de ontvangst van de pensioenuitkering wordt daarover belasting geheven (omkeerregel). Dit belastinguitstel is extra aantrekkelijk als het belastingtarief over de toekomstige pensioenuitkering lager is dan het belastingtarief dat geldt voor het huidige inkomen. Deze fiscale begunstiging heeft er mede toe geleid dat in Nederland meer dan 90% van de werknemers een aanvullend pensioen heeft. De pensioenfaciliteit ondersteunt het maatschappelijke besef dat het gewenst is in de actieve periode voorzieningen voor later te treffen. 28

29 Het Nederlandse pensioensysteem 6.4 Verbod op afkoop Er is sprake van afkoop als het pensioen niet in maandelijkse termijnen wordt uitgekeerd, maar inééns. Afkoop van pensioenaanspraken is niet toegestaan, tenzij het om een zeer klein bedrag gaat (2009: 417,74 euro bruto per jaar). Kleine pensioenaanspraken brengen namelijk relatief hoge administratieve lasten met zich mee in verhouding tot de te verwachten uitkeringen. Bij DC-regelingen is de aankoop van een annuïteit op 65 jarige leeftijd verplicht. Het pensioenkapitaal mag niet aan de werknemer worden uitgekeerd. 6.5 Waardeoverdracht Mensen die van baan veranderen kunnen het al opgebouwde pensioen meenemen naar het pensioenfonds van hun nieuwe werkgever. Mensen die veel van baan veranderen krijgen anders te maken met pensioenpotjes bij verschillende pensioenuitvoerders. Mensen zijn niet verplicht hun opgebouwde pensioen mee te nemen naar de pensioenuitvoerder van de nieuwe werkgever. Zij kunnen het ook achterlaten bij de uitvoerder van de oude werkgever (slapende pensioenrechten). Slapende pensioenrechten dienen op dezelfde manier te worden geïndexeerd als de rechten van gepensioneerden. 6.6 Gelijke behandeling De Pensioenwet kent regels over gelijke behandeling van mannen en vrouwen. Zij betalen een gelijk percentage van hun salaris aan premie en bouwen evenveel jaarlijks pensioen op. Vanaf 2005 zijn ook pensioenuitkeringen die gebaseerd zijn op beschikbare premieregelingen voor mannen en vrouwen gelijk. Gelijke behandeling geldt ook voor mensen die in deeltijd werken of een volledige baan hebben, en voor werknemers met een tijdelijk of een vast contract. De Pensioenwet verbiedt ook discriminatie naar leeftijd. Werkgevers met een pensioenregeling moeten mensen in ieder geval vanaf hun 21ste hierin opnemen. Een latere toetredingsleeftijd is wettelijk verboden. Grote solidariteit door doorsneepremies 29

30 Een overzicht van de belangrijkste aspecten Notities 30

31 Sibylle J.M. Reichert Representative of the Dutch Pension Fund Organisations Scepterstraat 63a B-1050 Brussels Belgium

32 Stichting voor Ondernemingspensioenfondsen Zeestraat 65d 2518 AA Den Haag Bezuidenhoutseweg AV Den Haag

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Corporate Pensioen 4 Juni 2009 Vragen 1. Hoe zeker is mijn toekomstige pensioenvoorziening bij Nationale-Nederlanden? 3. Hoe weet ik hoeveel pensioen

Nadere informatie

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten artikel Inleiding Reeds geruime tijd wordt een maatschappelijke discussie gevoerd over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

Waardeoverdracht. bij indiensttreding. Wat is waardeoverdracht? Is waardeoverdracht. verstandig? Goed om te weten. Een nieuwe baan.

Waardeoverdracht. bij indiensttreding. Wat is waardeoverdracht? Is waardeoverdracht. verstandig? Goed om te weten. Een nieuwe baan. Waardeoverdracht bij indiensttreding Meer weten? www.kpnpensioen.nl Wat is waardeoverdracht? 4 Zoek en vind 11 Een nieuwe baan 3 Is waardeoverdracht verstandig? Goed om te weten 6 Zo vraagt u aan 10 9

Nadere informatie

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Vrouw en Pensioen anno 2015 e.v. Balans tussen werk, zorg en invloed ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Mr. Caroline Jones Groeneweg RB Even voorstellen 3 pijlers Nederlands pensioenstelsel 3.Privé 2.De werkgever

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

3.4. Verplichtstelling en maximale hoogte van het pensioen

3.4. Verplichtstelling en maximale hoogte van het pensioen Bij een eindloonregeling bouwt u veel meer pensioen op als u gedurende uw werkzame leven behoorlijk carrière maakt (lees salarisstijgingen ontvangt). Want u ontvangt het pensioen over uw laatste en dus

Nadere informatie

Het Nederlandse pensioenstelsel

Het Nederlandse pensioenstelsel Het Nederlandse pensioenstelsel Inhoudsopgave Inleiding 3 1 hoofdlijnen Nederlandse pensioenstelsel 5 2 de eerste pijler: het basispensioen (AOW) 7 3 de tweede pijler: het aanvullend pensioen 9 4 de derde

Nadere informatie

Verslag Mandema Update mei 2014

Verslag Mandema Update mei 2014 Verslag Mandema Update mei 2014 Terwijl de leden van de Eerste Kamer zich op 20 mei jl. bogen over de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen, kregen onze relaties te horen wat de consequenties

Nadere informatie

Vraag en antwoord. V: Wat is een middelloonregeling? A: Vanaf 1 januari 2014 is de Appa een middelloonregeling.

Vraag en antwoord. V: Wat is een middelloonregeling? A: Vanaf 1 januari 2014 is de Appa een middelloonregeling. 1 Vraag en antwoord V: Wat is een middelloonregeling? A: Vanaf 1 januari 2014 is de Appa een middelloonregeling. Uw pensioen wordt berekend op basis van uw jaarlijkse bezoldiging. U bouwt elk jaar een

Nadere informatie

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij 3 De beschikbare premieregeling In Nederland bestaan grofweg twee categorieën pensioenregelingen: beschikbare premieregelingen enerzijds en middelloon-

Nadere informatie

Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn.

Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Geachte heer/mevrouw.., Van harte welkom bij het Bedrijfspensioenfonds voor de Agrarische

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl

Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl inhoud 01 De voor- en nadelen van bedrijfstakpensioenfondsen op een rij 02 Wat zijn de voordelen? 05 Wat zijn de nadelen? 07 Aanvullende

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Brochure voor u als werkgever Als werkgever hebt u behoefte aan een betaalbare pensioenregeling. Tegelijkertijd wilt u een regeling die past in een goed arbeidsvoorwaardenbeleid.

Nadere informatie

Wat zijn voor mij argumenten voor en tegen waardeoverdracht naar PFZW?

Wat zijn voor mij argumenten voor en tegen waardeoverdracht naar PFZW? Start Deze Argumentenkaart laat zien wat vanuit het perspectief van een nieuwe deelnemer bij PFZW de belangrijkste argumenten individuele naar PFZW zijn. Een pensioenuitvoerder kan zowel een pensioenfonds

Nadere informatie

Waardeoverdracht van uw pensioen. bij een nieuwe baan

Waardeoverdracht van uw pensioen. bij een nieuwe baan Waardeoverdracht van uw pensioen bij een nieuwe baan Een nieuwe baan! Gefeliciteerd! U heeft een andere baan. Met andere collega s en misschien wel heel ander werk. Een nieuwe stap, die ook gevolgen heeft

Nadere informatie

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 blad 1 van 7 Het Metro Pensioenfonds Hieronder eerst een aantal bijzonderheden over het Metro Pensioenfonds. Het Metro Pensioenfonds is opgericht

Nadere informatie

VEELGESTELDE VRAGEN. Algemeen

VEELGESTELDE VRAGEN. Algemeen Algemeen 1 Wat is een UPO? UPO staat voor Uniform Pensioenoverzicht. Het UPO geeft u inzicht in uw huidige en toekomstige financiële situatie (en de situatie voor uw eventuele nabestaanden) bij pensionering,

Nadere informatie

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007 Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007 Op dit tentamen kun je 100 punten halen : 25 pt Opgave A, óf je eindcijfer van de opdrachten tijdens het collegeblok. Het maimum van de twee scores is geldig, dus

Nadere informatie

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING 1- Waarom heeft het ABP een herstelplan opgesteld? ABP is, evenals vele andere pensioenfondsen, zwaar geraakt door de crisis op de financiële

Nadere informatie

Algemene Ledenvergadering Vereniging (VeLP) 17 februari 2011

Algemene Ledenvergadering Vereniging (VeLP) 17 februari 2011 Algemene Ledenvergadering Vereniging (VeLP) 17 februari 2011 Agenda Welkom Notulen vergadering 2 november Performance SPLB Het pensioengebouw en juridisch advies Financiën Communicatie en LinkedIn groep

Nadere informatie

JOUW PENSIOEN VERANDERT Jij kiest je pensioenregeling

JOUW PENSIOEN VERANDERT Jij kiest je pensioenregeling JOUW PENSIOEN VERANDERT Jij kiest je pensioenregeling INHOUD 2 Wie voert de pensioenregeling uit? Het pensioengebouw in Nederland De pensioenregelingen van RELX in Nederland Vergelijking CDC en IDC Welke

Nadere informatie

De doorsneepremie ZO DENKEN WIJ ER OVER. De doorsneepremie. De doorsneepremie

De doorsneepremie ZO DENKEN WIJ ER OVER. De doorsneepremie. De doorsneepremie Zo denken wij er over is een uitgave van ABP Corporate Communicatie. Voor meer informatie verwijzen wij u naar www.abp.nl. september 2007 ZO DENKEN WIJ ER OVER Collectief versus individueel Juridische

Nadere informatie

ABP: uw pensioen en mijn pensioen

ABP: uw pensioen en mijn pensioen ABP: uw pensioen en mijn pensioen Als uw vertegenwoordiger in de Deelnemersraad van het ABP houd ik mij bezig met ons pensioen. Eind januari werd duidelijk dat de maatregelen die getroffen waren om het

Nadere informatie

Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling

Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling 1. Waarom wordt het nieuwe pensioenreglement pas later uitgereikt? Antwoord: De pensioenregeling is gebaseerd

Nadere informatie

Waardeoverdracht van uw pensioenopbouw

Waardeoverdracht van uw pensioenopbouw Waardeoverdracht van uw pensioenopbouw Een nieuwe baan! Gefeliciteerd! U heeft een andere baan. Met andere collega s en misschien wel heel ander werk. Een nieuwe stap, die ook gevolgen heeft voor de opbouw

Nadere informatie

Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014

Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014 Jouw Cosun pensioen Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014 1 Agenda Pensioen in Nederland Onze regeling Keuzemogelijkheden Vragen 2 Pensioen in Nederland Nederlands pensioenstelsel

Nadere informatie

Brochure. Uw pensioen in de Groothandel in Eieren

Brochure. Uw pensioen in de Groothandel in Eieren Brochure Uw pensioen in de Groothandel in Eieren Inleiding Voor u ligt de brochure van het Bedrijfspensioenfonds voor de Agrarische en Voedselvoorzieningshandel (Bpf AVH). Bpf AVH verzorgt al 50 jaar de

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Einde dienstverband en uw pensioen

Einde dienstverband en uw pensioen Einde dienstverband en uw pensioen INHOUD PAGINA 1. Inleiding 2 2. Het op de ontslagdatum opgebouwde pensioen 3 3. Het nabestaandenpensioen bij overlijden vóór de pensioendatum 3 4. Het wezenpensioen 3

Nadere informatie

ABP: uw pensioen en mijn pensioen

ABP: uw pensioen en mijn pensioen ABP: uw pensioen en mijn pensioen Als uw vertegenwoordiger in de Deelnemersraad van het ABP houd ik mij bezig met ons pensioen. Eind januari werd duidelijk dat de maatregelen die getroffen waren om het

Nadere informatie

AANVULLENDE PENSIOENREGELING

AANVULLENDE PENSIOENREGELING AANVULLENDE PENSIOENREGELING Stichting Bedrijfspensioenfonds voor de Agrarische en Voedselvoorzieningshandel Uw pensioen is onze zorg. Inleiding Voor u ligt de brochure over de aanvullende pensioenregelingen

Nadere informatie

Startbrief. 1. Algemeen. Waardeoverdracht. Informatie die u geeft. Wanneer bent u deelnemer in de Basisregeling?

Startbrief. 1. Algemeen. Waardeoverdracht. Informatie die u geeft. Wanneer bent u deelnemer in de Basisregeling? Startbrief Deze startbrief bestaat uit 3 delen: Algemeen, Basisregeling en Plusregeling. 1. Algemeen Uw werkgever: Tentoo Collective Freelance & Flex B.V. Uw pensioenuitvoerder: ABN AMRO Pensioenen Soort

Nadere informatie

Risico s rond pensioen

Risico s rond pensioen Risico s rond pensioen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat u moet weten over uw pensioen Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 2.1 Algemeen... 4 2.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 2.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting... 4 3 Pensioenleeftijd... 6 3.1

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat u moet weten over uw pensioen Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie

Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie Inhoudsopgave Het Garantie pensioen met vaste collectieve premie van Delta Lloyd Waarom Collectief Defined Contribution? 5 Wat is het? 5 De kracht van

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen?

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? 1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? Het pensioenfonds staat er financieel niet goed voor. De twee belangrijkste oorzaken: 1. Nederlanders worden steeds ouder. Met name de laatste

Nadere informatie

Wanneer ga jij met pensioen?

Wanneer ga jij met pensioen? Wanneer ga jij met pensioen? Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 1.1 Algemeen... 4 1.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 1.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting...

Nadere informatie

5 plussen van collectief pensioen

5 plussen van collectief pensioen 5 plussen van collectief pensioen Inhoudsopgave Waarom is uw pensioenregeling verplicht? 4 Invloed op uw pensioen 4 5 plussen van collectief pensioen 4 +1: Een goed pensioen voor ál uw werknemers 5 +2:

Nadere informatie

Uw pensioen goed geregeld

Uw pensioen goed geregeld Uw pensioen goed geregeld 2010 Uw pensioen goed geregeld bij Wolters Kluwer Nederland Een pensioen opbouwen is belangrijk. Dit is namelijk uw inkomen wanneer u met pensioen gaat. En het is het eventuele

Nadere informatie

Veelgestelde vragen. Algemeen

Veelgestelde vragen. Algemeen Algemeen 1. Wat is een UPO? UPO staat voor Uniform Pensioenoverzicht. Het UPO geeft u inzicht in uw huidige en toekomstige financiºle situatie (en de situatie voor uw eventuele nabestaanden) bij pensionering,

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling De pensioenregeling van Pensioenfonds voor de Accountancy wordt per 1 januari 2015 aangepast. Het bestuur heeft inmiddels de hoofdlijnen van de nieuwe regeling vastgesteld.

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten De heer/mevrouw A. START STRAAT 1234 1234 AA WOONPLAATS behandeld door telefoonnummer ons kenmerk Klant Team StiPP (088) 008 40 60 950. briefcodering burgerservicenummer datum Betreft: Welkomstbericht

Nadere informatie

Uw pensioen in de Groothandel in Aardappelen

Uw pensioen in de Groothandel in Aardappelen STICHTING BEDRIJFSPENSIOENFONDS VOOR DE AGRARISCHE EN VOEDSELVOORZIENINGSHANDEL Uw pensioen in de Groothandel in Aardappelen Inleiding Voor u ligt de brochure van het Bedrijfspensioenfonds voor de Agrarische

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis.

WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis. WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis 29 oktober 2015 Agenda Welke pensioenstelsels zijn er? Wat is de houdbaarheid van het

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomsten. Grolsch Pensioenfonds

Deelnemersbijeenkomsten. Grolsch Pensioenfonds Deelnemersbijeenkomsten Grolsch Pensioenfonds 4 en 5 maart 2015 Pensioen in het kort Wie beslist er over je pensioen? Pensioenovereenkomst Arbeidscontract CAO werkgever werknemers Uitvoeringsovereenkomst

Nadere informatie

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Agenda Stand van zaken PPF APG: kerngegevens, beleggingsresultaten dekkingsgraadontwikkeling Deelnemerstevredenheidsonderzoek Effecten

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015. Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Welke gebeurtenissen beïnvloeden uw pensioen?

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015. Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Welke gebeurtenissen beïnvloeden uw pensioen? Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid. In dit overzicht staat ook wat uw eventuele partner

Nadere informatie

Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL

Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL Onderwerpen 1. Pensioen, wat is pensioen? 2. Wijziging Wet op de ondernemingsraden 3. Outsourcing vanuit zorg en overheid OR (opeens)

Nadere informatie

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen Pensioenen: solidariteit en keuzevrijheid Stella Hoff Inhoud Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2 Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen SCP-publicatie Pensioenen:

Nadere informatie

Grens volledige indexatie 141% 1 114% 115% complex 125% Indexatie 2.53% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00%

Grens volledige indexatie 141% 1 114% 115% complex 125% Indexatie 2.53% 0.00% 0.00% 0.00% 0.00% Benchmark pensioenfondsen Inleiding De Vereniging exleaseplan (VeLP) heeft het initiatief genomen om een benchmarkstudy te maken voor de Stichting Pensioenfonds Lease Beheer (SPLB). Het doel van deze benchmark

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Uitkeringsovereenkomst

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Uitkeringsovereenkomst Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Uitkeringsovereenkomst Wat u moet weten over uw pensioen Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u duidelijkheid over wat u krijgt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid.

Nadere informatie

Van gegarandeerd pensioen naar een pensioenspaarpot

Van gegarandeerd pensioen naar een pensioenspaarpot Van gegarandeerd pensioen naar een pensioenspaarpot Ons pensioenstelsel is van oudsher een stelsel dat voor werknemers zekerheden biedt. Met zekerheden wordt hier verstaan: de werknemer weet al ruim voor

Nadere informatie

Ballast Nedam Pensioenfonds. Informatiebijeenkomst Premievrijen en gepensioneerden. Theo Bruijninckx 1 november 2004

Ballast Nedam Pensioenfonds. Informatiebijeenkomst Premievrijen en gepensioneerden. Theo Bruijninckx 1 november 2004 Ballast Nedam Pensioenfonds Informatiebijeenkomst Premievrijen en gepensioneerden Theo Bruijninckx 1 november 2004 Onderwerpen Agendapunt 1: Jaarverslag 2003 Overzicht 2003 Herstelplan 2002 Agendapunt

Nadere informatie

OEFENOPGAVEN Voorzieningen en pensioenen (toets 2)

OEFENOPGAVEN Voorzieningen en pensioenen (toets 2) OEFENOPGAVEN Voorzieningen en pensioenen (toets 2) Opgave 1 Mevrouw H. (geb. datum 15-12-1960) bouwt sinds 1 januari 1983 pensioen op bij het pensioenfonds MPF, dat per 1 januari 2011 overgeschakeld is

Nadere informatie

Inleiding. Keuzemogelijkheden

Inleiding. Keuzemogelijkheden In dienst Bij indiensttreding bij UWV ga je ook automatisch pensioen opbouwen bij Pensioenfonds UWV. Waar moet je op letten? Welke keuzes kun je maken? N.B. Op dit moment ligt de officiële pensioenleeftijd

Nadere informatie

Extra uitgave nieuwe pensioenregeling

Extra uitgave nieuwe pensioenregeling Extra uitgave nieuwe pensioenregeling Nieuwsbrief april 2011 PDN heeft een nieuwe pensioenregeling Bij PDN is vanaf 1 januari 2011 een nieuwe pensioenregeling van kracht. De afgelopen tijd ben je daarover

Nadere informatie

Verslag Mandema Update Pensioen mei 2013

Verslag Mandema Update Pensioen mei 2013 Verslag Mandema Update Pensioen mei 2013 Als er één onderwerp is dat regelmatig de voorpagina van de kranten haalt, dan is het de oudedagsvoorziening. Er speelt op dit moment erg veel, zoals de verhoging

Nadere informatie

Nieuwsbrief MIJN HEINZ PENSIOEN

Nieuwsbrief MIJN HEINZ PENSIOEN Nieuwsbrief MIJN HEINZ PENSIOEN Dit is een uitgave van de Stichting Pensioenfonds Heinz. Met in deze uitgave: Dit is de 10e nieuwsbrief sinds 2006. Communicatie over pensioen wordt steeds belangrijker.

Nadere informatie

Uw pensioen in de Groothandel in Groenten en Fruit

Uw pensioen in de Groothandel in Groenten en Fruit STICHTING BEDRIJFSPENSIOENFONDS VOOR DE AGRARISCHE EN VOEDSELVOORZIENINGSHANDEL Uw pensioen in de Groothandel in Groenten en Fruit Inleiding Voor u ligt de brochure van het Bedrijfspensioenfonds voor de

Nadere informatie

Pensioenbrochure. Stichting Pensioenfonds Koninklijke Cosun mei 2007. De pensioenregeling van Cosun in het kort

Pensioenbrochure. Stichting Pensioenfonds Koninklijke Cosun mei 2007. De pensioenregeling van Cosun in het kort Pensioenbrochure Stichting Pensioenfonds Koninklijke Cosun mei 2007 De pensioenregeling van Cosun in het kort mei 2007 Inhoudsopgave Inleiding 2 Pensioen in het algemeen Pensioen bij Cosun Opbouw via een

Nadere informatie

Wat is pensioen? Pensioen is inkomen voor als u later stopt met werken. Pensioen is ook inkomen voor uw nabestaanden als u overlijdt.

Wat is pensioen? Pensioen is inkomen voor als u later stopt met werken. Pensioen is ook inkomen voor uw nabestaanden als u overlijdt. Startbrief Deelnemen aan de pensioenregeling van bpf GBP Wat is pensioen? Pensioen is inkomen voor als u later stopt met werken. Pensioen is ook inkomen voor uw nabestaanden als u overlijdt. Pensioen bestaat

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Premieovereenkomst Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Op dit Uniform Pensioenoverzicht staan de bedragen die u ontvangt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid,

Nadere informatie

ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE

ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE PENSIOENMANTEL BESCHIKBARE PREMIE 1 november 2013 UW KAPITAAL ZIJN UW MENSEN SPECIAAL VOOR WTG Cappital: een unieke pensioenregeling voor WTG De pensioenregeling bij

Nadere informatie

Hoe bouwt u pensioen op? Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Wat krijgt u in onze pensioenregeling niet?

Hoe bouwt u pensioen op? Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Wat krijgt u in onze pensioenregeling niet? U kunt vanaf 1 januari 2015 nettopensioen bij ons opbouwen. In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in deze nettopensioenregeling. Dat is belangrijk om te weten, bijvoorbeeld als u van baan

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 16 > JAARGANG 12 > APRIL 2015 INHOUD > Hoe is de nieuwe pensioenregeling tot stand gekomen? [p.1] Fiscaal kader per 1 januari 2015 [p.2]

Nadere informatie

Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst. Amsterdam, 20 juni 2013

Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst. Amsterdam, 20 juni 2013 Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst Amsterdam, 20 juni 2013 Het Pensioenlandschap in vogelvlucht Algemene ontwikkelingen: wederkerige intergenerationele solidariteit wordt eenzijdig

Nadere informatie

de pensioengerechtigde leeftijd of bij eerder overlijden, zoals aanspraken op ouderdomsen nabestaandenpensioen en pré-pensioen.

de pensioengerechtigde leeftijd of bij eerder overlijden, zoals aanspraken op ouderdomsen nabestaandenpensioen en pré-pensioen. de pensioengerechtigde leeftijd of bij eerder overlijden, zoals aanspraken op ouderdomsen nabestaandenpensioen en pré-pensioen. De hierna opgenomen bepalingen worden niet alleen toegepast op formeel overeengekomen

Nadere informatie

Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn.

Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Geachte heer/mevrouw.., Hartelijk welkom bij het Bedrijfspensioenfonds voor de Agrarische

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Unisys Nederland

Stichting Pensioenfonds Unisys Nederland Stichting Pensioenfonds Unisys Nederland De heer U. Pensioenoverzicht Januarilaan 1 2010 XX SCHIPHOL-RIJK Tupolevlaan 1 1119 NW Schiphol-Rijk Postbus 22610 1100 DC Amsterdam-Z.O. Tel 020-526 26 26 Fax

Nadere informatie

De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ

De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ De pensioencommissie van FNV KIEM en de NVJ heeft besloten een beknopte visie te formuleren over de toekomst van ons pensioenstelsel. Deze is bedoeld

Nadere informatie

Veelgestelde vragen nettopensioenregeling

Veelgestelde vragen nettopensioenregeling Veelgestelde vragen nettopensioenregeling Vragen en antwoorden over pensioenopbouw en verzekeren nabestaandenpensioen over uw pensioengevend salaris boven 100.000 Pagina 1 van 7 Vragen en antwoorden Wat

Nadere informatie

Bewaar deze brief en de bijbehorende brochure zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn.

Bewaar deze brief en de bijbehorende brochure zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Model startbrief Naam Adres Postcode Woonplaats Datum Onderwerp Bewaar deze brief en de bijbehorende brochure zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders

Nadere informatie

Uit dienst. Bij uitdiensttreding stopt de opbouw van je pensioen bij Pensioenfonds UWV. Wat verandert er? En voor welke keuzes sta je nu?

Uit dienst. Bij uitdiensttreding stopt de opbouw van je pensioen bij Pensioenfonds UWV. Wat verandert er? En voor welke keuzes sta je nu? Uit dienst Bij uitdiensttreding stopt de opbouw van je pensioen bij Pensioenfonds UWV. Wat verandert er? En voor welke keuzes sta je nu? N.B. Op dit moment ligt de officiële pensioenleeftijd bij UWV nog

Nadere informatie

Pensioenfonds Metaal en Techniek PENSIOENBELEGGEN

Pensioenfonds Metaal en Techniek PENSIOENBELEGGEN Pensioenfonds Metaal en Techniek PENSIOENBELEGGEN Nieuwe pensioenregeling per 1 januari 2006 PENSIOENBELEGGEN Wie een dienstverband heeft, bouwt onder voorwaarden vanaf zijn 18 e pensioen op. Elke maand

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming <Uitkeringsregeling> <Premieregeling> Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat

Nadere informatie

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009 Pensioenbijeenkomst herstelplan 2009 Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB) over herstelplan 2009 juli 2009 Inleiding Waarom 5 pensioenbijeenkomsten? ernstige situatie met grote gevolgen voor

Nadere informatie

Vragen en antwoorden pensioenakkoord

Vragen en antwoorden pensioenakkoord Vragen en antwoorden pensioenakkoord 1. Waarover gaat dit pensioenakkoord? Het pensioenakkoord gaat over drie onderwerpen: de AOW, de aanvullende pensioenen, en de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

PENSIOEN UPDATE In Nederland

PENSIOEN UPDATE In Nederland PENSIOEN UPDATE In Nederland Oktober 2015 Het pensioenlandschap in het algemeen, maar ook hoe werknemers naar pensioen kijken, verandert in rap tempo. Zowel in 2014 als in 2015 zijn grote bezuinigingen

Nadere informatie

Welkom bij de informatiemiddag van PGB

Welkom bij de informatiemiddag van PGB Welkom bij de informatiemiddag van PGB Vanaf 2016 ook een beschikbarepremieregeling 2 1 Tom Vollebergh Bestuurslid PGB Informatietechnologie Luuk Lennaerts Bestuurssecretaris PGB 3 Middelloonregeling (DB-regeling)

Nadere informatie

Verstandig je pensioen regelen

Verstandig je pensioen regelen 1 Verstandig je pensioen regelen Voor wie is deze folder? Deze folder is voor iedereen die zijn of haar pensioen goed wil regelen. Van de mensen die werken heeft bijna de helft nooit goed over het pensioen

Nadere informatie

Collectieve pensioenen bij verzekeraars: ruim 900.000 deelnemers

Collectieve pensioenen bij verzekeraars: ruim 900.000 deelnemers Collectieve pensioenen bij verzekeraars: ruim 900.000 deelnemers Pensioenen staan volop in de belangstelling. Meestal richten de schijnwerpers zich op de pensioenfondsen. Verzekeraars bieden echter ook

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling Waardeoverdracht: zinvol voor u? Gefeliciteerd, u hebt een nieuwe baan! Dit betekent nogal wat voor uw persoonlijke situatie. Nieuwe taken, verantwoordelijkheden en andere collega

Nadere informatie

PENSIOENINRUIL TIJDELIJKE OUDERDOMSPENSIOEN TER AANVULLING VAN DE VUT-UITKERING 1

PENSIOENINRUIL TIJDELIJKE OUDERDOMSPENSIOEN TER AANVULLING VAN DE VUT-UITKERING 1 PENSIOENINRUIL 2013 TIJDELIJKE OUDERDOMSPENSIOEN TER AANVULLING VAN DE VUT-UITKERING 1 PENSIOENINRUIL TIJDELIJKE OUDERDOMSPENSIOEN TER AANVULLING VAN DE VUT-UITKERING In de brochure wordt een aantal regels

Nadere informatie

MIJN HEINZ PENSIOEN Algemene informatie

MIJN HEINZ PENSIOEN Algemene informatie MIJN HEINZ PENSIOEN Algemene informatie Arthur Theunissen, juni 2010 Deze slides zijn in juni 2010 gepresenteerd aan deelnemers aan de informatiesessies 3 modules: algemene informatie / Werking beschikbare

Nadere informatie

Wat is AOW? AOW staat voor Algemene Ouderdomswet. Dit is het pensioen dat u zult ontvangen van de overheid.

Wat is AOW? AOW staat voor Algemene Ouderdomswet. Dit is het pensioen dat u zult ontvangen van de overheid. FAQ deelnemers Pensioen van de overheid Pensioen bij uw werkgever De pensioenregeling van Bpf AVH De hoogte van uw pensioen U wilt met pensioen Uw partner en pensioen Uw kinderen en pensioen Uw Uniform

Nadere informatie

Veelgestelde vragen en antwoorden

Veelgestelde vragen en antwoorden Veelgestelde vragen en antwoorden Algemeen 1. Wat is een UPO? UPO staat voor Uniform Pensioenoverzicht. Het UPO geeft u inzicht in uw huidige en toekomstige financiºle situatie (en de situatie voor uw

Nadere informatie

PensioenLab. Team Keuzevrijheid

PensioenLab. Team Keuzevrijheid PensioenLab Team Keuzevrijheid Het vraagstuk Wat vinden jullie ervan om meer keuzevrijheid voor deelnemers mogelijk te maken? 2 Het proces 3 Het begrip Keuzevrijheid: de mogelijkheid voor deelnemers om

Nadere informatie

StiPP Basisregeling: uw pensioen in vogelvlucht

StiPP Basisregeling: uw pensioen in vogelvlucht StiPP Basisregeling: uw pensioen in vogelvlucht Uw toekomst uitgestippeld 1 Inhoud StiPP Basisregeling, wat houdt het in? 3 Hoeveel pensioen bouwt u op? 4 Met pensioen 8 StiPP is er voor u! 9 Als u stopt

Nadere informatie

Pensioenregeling Stichting pensioenfonds Groothandel Vegro

Pensioenregeling Stichting pensioenfonds Groothandel Vegro Pensioenregeling Stichting pensioenfonds Groothandel Vegro december 2006 Paulien Siegman Redenen voor een nieuwe Pensioenwet Reden wijziging: veroudering en onoverzichtelijkheid PSW Nieuwe Pensioenwet

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

Toelichting. Uniform Pensioenoverzicht 2015. Uitkeringsovereenkomst

Toelichting. Uniform Pensioenoverzicht 2015. Uitkeringsovereenkomst Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015 Uitkeringsovereenkomst Actieve deelnemer Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft inzicht in uw inkomen dat u van Hagee

Nadere informatie

VRAGEN STEEDS STELLEN s.v.p.

VRAGEN STEEDS STELLEN s.v.p. Agenda VRAGEN STEEDS STELLEN s.v.p. Waarom UPO Pensioen in Nederland Wijziging Pensioen 1 januari 2012 Het UPO Partner, pensioen en scheiding Waarom UPO Iedereen die deelneemt aan een pensioenregeling

Nadere informatie