De toekomst van ons pensioen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De toekomst van ons pensioen"

Transcriptie

1 De toekomst van ons pensioen Verdieping inbreng in De Nationale Pensioendialoog Peter Borgdorff PFZW 18 maart 2015 L e a d e r s h i p E n t r e p r e n e u r s h i p Ste wa r d s h i p +31 (0)

2 Kernthema s in Nationale Pensioendialoog Hoe gaan we om met keuzevrijheid en maatwerk voor de deelnemer? Hoe gaan we om met solidariteit? Wie doet er mee in het pensioenstelsel en in welk collectief? Wie is verantwoordelijk?

3 Inbreng in De Nationale Pensioendialoog

4 De opbrengst - volgens Klijnsma Klijnsma: Vrijwel iedereen van mening dat aanpassingen in pensioenstelsel nodig zijn, juist om sterke elementen te behouden

5 De rode draad - volgens Klijnsma Klijnsma destilleert vijf rode draden uit de dialoog Maak pensioenen transparanter en minder complex; belang betere communicatie Veranderende arbeidsmarkt is belangrijke reden voor verandering aanvullend pensioenstelsel; positie zzp ers Zorg voor meer aansluiting bij individuele behoeftes / behoefte aan meer keuzevrijheid, maar meningen hoe in vullen divers Meeste deelnemers vinden solidariteit belangrijk, maar wordt verschillend gedacht over mate van risicodeling Opvattingen over verdeling verantwoordelijkheden tussen actoren (overheid, sociale partners en het individu) lopen uiteen

6 Opzet stakeholder analyse Per thema is aangegeven hoe verschillende grote organisaties en belanghebbenden zich hebben uitgesproken Politieke partijen hebben zich vaak beperkt uitgesproken omdat ze de hoofdlijnennotitie afwachten SER is lastiger te plaatsen binnen stakeholderanalyse vanwege vele afwegingen en meerdere varianten

7 Keuzevrijheid (1) - uitvoerder Voorstanders keuze voor uitvoerder > Deelnemer heeft vrije keuze: politieke jongeren* > Keuze door werkgever: ouderen**, Verbond > Uitgesproken terughoudend: VCP 10 punten plan Politieke Jongerenorganisaties > JOVD, JS en JD CSO, NVOG, KNVG > Maar: elke sector heeft wel een eigen bpf

8 Keuzevrijheid (2) in opbouwfase Zorg voor meer maatwerk (onbepaald): DNB, SER Keuze beleggingsbeleid In beperkte mate: CNV Tegenstander: AFM Flexibele pensioenleeftijd FNV, VCP, Politieke jongeren (binnen zekere grenzen) Keuze voor hoogte premie AFM FNV en Politieke jongeren willen mogelijkheid voor deelnemers meer op te bouwen

9 Keuzevrijheid (3) uitkeringsfase en voorbehouden PFZW pleit voor onderzoek naar begrensde, eenmalige uitkering op pensioendatum Verbond: voornamelijk flexibiliteit in uitkeringsfase, minder logisch in opbouwfase ABP pleit voor meer keuzevrijheid in 2020, maar manier waarop is verder te onderzoeken Voorbehouden bij keuzevrijheid Kosten: SER, FNV Zorg voor goede defaults: SER, AFM Leidt niet tot hogere doelmatigheid: CNV

10 Verplichtstelling Brede steun voor vorm van verplichting, maar welke? Grote verplichtstelling Meeste fondsen, vakbonden: grote verplichtstelling Grote verplichtstelling + onderzoek of alle werkenden pensioen opbouwen PFZW, VCP Kleine verplichtstelling (werkgever kiest uitvoerder) Verbond, ouderenorganisaties SER: verplichtstelling moet passend zijn bij mate van risicodeling

11 Algemene pensioenplicht? Voorstanders Ouderen, politieke jongeren Oudshoorn (VNO) voor basisstelsel alle werkenden Onderzoek bredere verplichtstelling/spaarplicht DNB, FNV (basispensioen) Tegenstanders SER, CNV

12 Zelfstandigen (zie ook pensioenplicht) Geef zelfstandigen recht om in 2 e pijler op te bouwen > PFZW Laat zelfstandigen verplicht opbouwen > AFM (indien vrijwillig niet werkt) > FNV (voor gedwongen zelfstandigen) > CNV (verplichte opbouw) > VCP (verplicht pensioenfonds) Maak onderscheid tussen verschillende groepen zelfstandigen (vrijwillig/noodgedwongen) > DNB, FNV > SER: meer onderzoek nodig voordat keuze wordt gemaakt

13 Collectiviteit en solidariteit Wel risicodeling, maar hoe? Dichtbij huidige systeem: FNV, CNV, VCP, ABP, PFZW: collectief-solidaire systeem met intergenerationele risicodeling biedt welvaartswinst Potentieel verder af van huidige systeem: Verbond: wel risico s delen, maar niet eenzijdig VNO (Oudshoorn): delen van risico s heeft voordelen, maar beperkt ook individuele bewegingsruimte Jongeren: persoonlijke rekening, wel collectief beleggen en delen langleven-risico DNB: evenwichtige risicodeling tussen generaties AFM: moet helder zijn welke risico s gedeeld worden Welke waarden zitten hier achter? 13

14 Doorsneesystematiek Voor aanpassing > DNB, AFM: vervang door actuarieel faire systematiek Voor aanpassing, maar onder voorwaarden > SER: er zijn genoeg redenen voor actuarieel fair systeem, maar verbindt wel voorwaarden > CNV en VCP: degressieve opbouw, maar eerst oplossing voor transitie > Netspar: degressieve opbouw, geeft opties voor transitie > Verbond: schaf af indien onvoldoende maatschappelijk draagvlak Kijk ook naar andere insteek > PFZW: los op via marktordening (wanneer zelfstandigen opbouwen, is probleem vele malen kleiner)

15 Pensioencontract modellen Dichtbij huidig contract (uitkeringsovereenkomst + indexatie) Te onderzoeken optie PFZW (model A) FNV Ouderen (70%-geïndexeerd middelloon nastrevenswaardig, via CDC-financiering) Overige modellen Zie SER

16 Pensioencontract - overig VNO (Oudshoorn): moet vooral afgelopen zijn met steeds hogere pensioenpremies ABP: wijst op spanning tussen zekerheid en ambitie, wat is de balans? Verbond: ambitieniveau opnieuw vaststellen, in ieder geval eerlijk communiceren

17 Verdere aftopping? Inschatting: discussie over beperking Witteveenkader is nog niet ten einde; met name in vizier bij politieke partijen > DNB: Inkomens boven euro moeten meer zelf kunnen beslissen over hun eigen pensioenopbouw. Het paternalisme kan voor deze groep wel wat minder > Groenlinks/SP: aftopping fiscale facilitering op 1½ / 2x modaal > ChristenUnie: stel bovengrens waarboven werknemers zelf kiezen > PvdA*: naar bovengrens belastingschaal 42% (= ca. 56k) > PFZW/VCP: uitgesproken tegen aftopping Daarnaast: discussie over verhouding eerste en tweede pijler. * Grens voor aftopping lag oorspronkelijk op ministerssalaris

18 Verantwoordelijkheid Bij slechts een aantal organisaties expliciet benoemd > PFZW, ABP, FNV, VCP: pensioen van werkgevers en werknemers samen, blijft arbeidsvoorwaarde > CNV: stimuleer diversiteit in pensioenfondsorganen > SER: verdeling tussen overheid en sociale partners > Verbond: werkgever moet regeling en uitvoerder kiezen (= kleine verplichtstelling) 18

19 Verbinding pensioen met wonen en zorg Veel terughoudendheid > PFZW: alleen onderzoek naar mogelijkheden in uitkeringsfase. / ABP: nader onderzoek > FNV: Groot tegenstander inzet pensioenpremie/opbouw voor hypotheek / CNV: terughoudend met vervlechten. Let op met verder verlagen pensioen / VCP: pensioen niet vermengen met andere doeleinden > Verbond: voornamelijk flexibiliteit in uitkeringsfase, minder logisch in opbouwfase Behalve > VNO (Oudshoorn): huidige vormgeving 2 e pijler belemmert, woningmarkt moet aan de gang SER: verbindingen beter mogelijk bij persoonlijke pensioenvermogens; ziet wel risico s

20 Voorlopige tussenstand Contract: Unaniem advies SER waarbij persoonlijk pensioenvermogen + verplichte risicodeling interessant wordt genoemd > Ook veel andere partijen vinden die optie interessant c.q. nader onderzoeken waard > Over mate risicodeling/collectiviteit lopen ideeën uiteen Verplichtstelling: vakbonden en fondsen voor behoud Keuzevrijheid: veel verschillende ideeën, maar geen duidelijke richting, veel voorbehouden Zelfstandigen: veel erkennen dat meer mogelijkheden moeten komen; sommigen zien oplossing in meer verplichting; willen soms eerst meer onderzoek Doorsneesystematiek: veel partijen zien probleem, maar hebben (ook) oog voor transitieproblematiek

21 SER nadere duiding Trends Varianten Transitie Overige thema s 21

22 SER: Trends Rentegevoeligheid van uitkeringsovereenkomsten Onvoldoende transparantie over herverdeling One size fits all knelt bij keuzevrijheid en maatwerk Veranderende arbeidsmarkt, beperkte levensduur bedrijven Nadelen doorsneesysteem

23 SER opties 1 en 2 SER optie 1: uitkeringsovereenkomst + degressieve opbouw > Te onderzoeken optie PFZW (model B) > CNV (compleet contract met pensioenambitie) SER optie 2: Nationale pensioenregeling > Te onderzoeken optie voor FNV, Argumentenfabriek (i.o.v. enkele opdrachtgevers: ABU, HorecaNL, NBB, detailhandel) 23

24 SER opties 3 en 4 SER optie 3: Persoonlijk pensioenvermogen + vrijwillige risicodeling > AFM: premieovereenkomst met mogelijkheid risico s te delen SER optie 4: Persoonlijk pensioenvermogen + verplichte risicodeling > SER: interessante optie, maar meer onderzoek > Te onderzoeken optie voor PFZW (model C) > DNB: heldere eigendomsrechten, evenwichtige risicodeling generaties > VCP: van aanspraak naar kapitaalopbouw, reële ambitie. > Netspar is voorstander 24

25 SER opties 3 en 4 SER optie 3: Persoonlijk pensioenvermogen + vrijwillige risicodeling > AFM: premieovereenkomst met mogelijkheid risico s te delen SER optie 4: Persoonlijk pensioenvermogen + verplichte risicodeling > SER: interessante optie, maar meer onderzoek > Te onderzoeken optie voor PFZW (model C) > DNB: heldere eigendomsrechten, evenwichtige risicodeling generaties > VCP: van aanspraak naar kapitaalopbouw, reële ambitie. > Netspar is voorstander 25

26 Overige thema s AOW Zelfstandigen Integratie wonen/zorg/pensioen

27 En wat vindt de politiek?

28 Next steps Stakeholders ook in fase 2 actief: nadere uitwerking inbreng niet alleen PFZW, maar ook SER, ABP, NB. ABP werkt aan optie hybride pensioenregeling Klijnsma werkt hoofdlijnennota toekomst pensioenstelsel uit beoogde publicatie eind mei Afstemming in Kabinet over politieke lijn Afstemming in ambtelijke kring ( de Zeshoek : SZW, FIN, AZ, EZ, BZK/wonen&rijksdienst), VWS) over inhoudelijke lijn Afstemming met achterban (PvdA en VVD) Verwachting: nota schets enkele scenario s, met mogelijke product-markt combinaties (combi met wonen, rol APF, ) + appreciatie kabinet van SER advies En dan is nog de vraag wat de uitkomst van PS op 18/3 betekent

29 De Nationale Pensioen Dialoog Work in progress de wereld staat niet stil

30

I. Uitkeringsovereenkomst met degressieve opbouw (zowel een nominale (1A) als een reële variant (1B));

I. Uitkeringsovereenkomst met degressieve opbouw (zowel een nominale (1A) als een reële variant (1B)); Notitie BC Public Affairs Doel: Ter informatie Datum 28 januari 2015 Onderwerp Analyse SER Advies Afzender Jurre de Haan / GSB Aanleiding en achtergrond Samenvatting Gevraagde besluit Op 24 januari presenteerde

Nadere informatie

Toekomst van het Pensioenstelsel

Toekomst van het Pensioenstelsel Toekomst van het Pensioenstelsel 26 maart 2015 Alex Ter Horst en Ruud Derksen Advocaten Pensioenrecht Nederlandse pensioenstelsel behoort tot de beste van de wereld 1. Denemarken (82,4) 2. Australie (79,9)

Nadere informatie

Voortgangsrapportage De Nationale Pensioendialoog

Voortgangsrapportage De Nationale Pensioendialoog Voortgangsrapportage De Nationale Pensioendialoog Achtergrond In 2014 heeft het kabinet op initiatief van staatssecretaris Klijnsma een Nationale Pensioendialoog gevoerd: een open, brede dialoog over de

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Agenda Stand van zaken PPF APG: kerngegevens, beleggingsresultaten dekkingsgraadontwikkeling Deelnemerstevredenheidsonderzoek Effecten

Nadere informatie

DNB Pensioenseminar 2013

DNB Pensioenseminar 2013 DNB Pensioenseminar 2013 Workshop: Invaren Tomas Wijffels & Wim Witjes (Pensioenfederatie) Peter Borgdorff (PFZW) DNB 1 Workshop Invaren: Transitie naar een nieuwe pensioenregeling Tomas Wijffels / Wim

Nadere informatie

Concept Toekomstvisie Pensioenfederatie op het pensioenstelsel Maart 2015. Management samenvatting

Concept Toekomstvisie Pensioenfederatie op het pensioenstelsel Maart 2015. Management samenvatting Concept Toekomstvisie Pensioenfederatie op het pensioenstelsel Maart 2015 Management samenvatting Uitgangspunten a. We hebben in Nederland een goed pensioenstelsel. Een van de sterke punten van de oudedagsvoorziening

Nadere informatie

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten Dames en heren, Hartelijk dank voor de uitnodiging om hier vandaag op uw symposium te komen spreken. Als koepel van verenigingen van gepensioneerden wil de KNVG de belangen van gepensioneerden behartigen

Nadere informatie

Het pensioenstelsel van de toekomst

Het pensioenstelsel van de toekomst Het pensioenstelsel van de toekomst Pensioen Event Euroforum, Utrecht, 30 juni 2016 Kees Goudswaard Faculteit der Rechtsgeleerdheid Afdeling Economie Vier toekomstvarianten SER 2015 1) Uitkeringsovereenkomst

Nadere informatie

Netspar 14 nov 2014 - Jan Tamerus 1

Netspar 14 nov 2014 - Jan Tamerus 1 Netspar 14 nov 2014 - Jan Tamerus 1 Brug mogelijk tussen twee werelden? Collectieve risicodeling, je moet het niet willen! Bijna geen meerwaarde meer Complex Niet te waarderen Je doet aan herverdeling

Nadere informatie

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop Hoofdstuk 2 Doel van pensioen

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop Hoofdstuk 2 Doel van pensioen Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop... 1 1.1 Inleiding... 1 1.2 Ontwikkelingen... 1 1.2.1 Aanleiding... 1 1.2.2 Ontwikkelingen... 1 1.3 Aanpak

Nadere informatie

Pensioen voor de toekomst

Pensioen voor de toekomst Pensioen voor de toekomst KlikPensioen als ideale synthese van premie- en uitkeringsovereenkomsten Inhoud - Inleiding 1. Heldere uitgangspunten voor een goed pensioen 2. Pensioenoplossing voor vandaag

Nadere informatie

Wat is de bijdrage van de Pensioenfederatie aan de pensioendialoog?

Wat is de bijdrage van de Pensioenfederatie aan de pensioendialoog? Wat is de bijdrage van de Pensioenfederatie aan de pensioendialoog? Daarover kan ik kort zijn: we hebben als Pensioenfederatie nog geen visie-document uitgebracht. We hebben gehoor gegeven aan het verzoek

Nadere informatie

2513AA22. De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22. De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22 Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333 44

Nadere informatie

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen?

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? Dit position statement begint het vraagstuk van het afschaffen van de doorsneesystematiek aan de achterkant : vanuit

Nadere informatie

Weg met de doorsneepremie! leve de collectieve risicodeling?

Weg met de doorsneepremie! leve de collectieve risicodeling? Themakatern Pensioencommunicatie Toekomstbestendig pensioen volgens kabinet Rutte Weg met de doorsneepremie! leve de collectieve risicodeling? Het kabinet vindt dat alle werkenden een toereikend pensioen

Nadere informatie

Wat is er aan de hand moet onze pensioenen?

Wat is er aan de hand moet onze pensioenen? Wat is er aan de hand moet onze pensioenen? Casper van Ewijk, Netspar & University of Amsterdam KNAW Symposium, 9 januari 2014, Amsterdam Agenda Wat is een pensioen? Goed pensioen is een risicovol pensioen

Nadere informatie

Position Paper DNB ten behoeve van de nationale pensioendialoog 15 januari 2015

Position Paper DNB ten behoeve van de nationale pensioendialoog 15 januari 2015 Position Paper DNB ten behoeve van de nationale pensioendialoog 15 januari 2015 Nederland heeft internationaal gezien een goed pensioenstelsel. Een stelsel waarvan de financiële houdbaarheid bovendien

Nadere informatie

De toekomst van ons PENSIOEN. Inbreng van PFZW in De Nationale Pensioendialoog

De toekomst van ons PENSIOEN. Inbreng van PFZW in De Nationale Pensioendialoog De toekomst van ons PENSIOEN Inbreng van PFZW in De Nationale Pensioendialoog De toekomst van ons pensioen Inbreng van PFZW in De Nationale Pensioendialoog De wereld verandert De wereld om ons heen verandert

Nadere informatie

Verandering maakt sterker

Verandering maakt sterker Den Haag, 17 april 2015 Een verbouwing zonder de fundering aan te tasten Verandering maakt sterker Samenvatting Nederland heeft een van de beste pensioenstelsels in de wereld. Daarover zijn binnen- en

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1 RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL Vraag 1 Onder het huidige FTK krijgen pensioenfondsen te maken met de zogenaamde beleggings -spagaat: aan de ene kant kan er weinig risico worden genomen

Nadere informatie

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Het Wetsvoorstel variabele pensioenuitkering (kortweg wetsvoorstel ) maakt voor deelnemers aan een premieovereenkomst

Nadere informatie

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen www.pwc.nl Fiscale aspecten pensioenmaatregelen regeerakkoord Studiebijeenkomst Vereniging voor Pensioenrecht 21 november 2012 Agenda 1. Aanleiding 2. Ontwikkelingen wet- en regelgeving pensioen 3. Wet

Nadere informatie

PENSIOEN IN BEWEGING. Jan Nijssen 4 maart 2015

PENSIOEN IN BEWEGING. Jan Nijssen 4 maart 2015 PENSIOEN IN BEWEGING Jan Nijssen 4 maart 2015 Het eerste staatspensioen Eerste staatspensioen gestart door graaf Otto von Bismarck in Duitsland in 1889 Verplichte deelname aan sociale verzekering Bijdragen

Nadere informatie

HOUDBAARHEID PENSIOEN

HOUDBAARHEID PENSIOEN Actuaris dag 2013 HOUDBAARHEID PENSIOEN Prof. Dr. Erik Lutjens HOUDBAARHEID VERPLICHTSTELLING Onderzoek Expertisecentrum Pensioenrecht Vrije Universiteit Amsterdam - www.rechten.vu.nl/ expertisecentrumpensioenrecht

Nadere informatie

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Vrouw en Pensioen anno 2015 e.v. Balans tussen werk, zorg en invloed ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Mr. Caroline Jones Groeneweg RB Even voorstellen 3 pijlers Nederlands pensioenstelsel 3.Privé 2.De werkgever

Nadere informatie

Solidariteit: sterkmaker of splijtzwam?

Solidariteit: sterkmaker of splijtzwam? Solidariteit: sterkmaker of splijtzwam? VSAE Congres 27 februari 2013 Dick Boeijen 1 Het begrip solidariteit heeft vele gezichten Als we het containerbegrip solidariteit fileren Collectiviteit Risicodeling

Nadere informatie

Bijdrage brede maatschappelijke dialoog toekomst pensioenstelsel. KLM pensioenfondsen. Wat is de aanleiding? De Nationale Pensioendialoog

Bijdrage brede maatschappelijke dialoog toekomst pensioenstelsel. KLM pensioenfondsen. Wat is de aanleiding? De Nationale Pensioendialoog Bijdrage brede maatschappelijke dialoog toekomst pensioenstelsel KLM pensioenfondsen Wat is de aanleiding? De Nationale Pensioendialoog Nederland heeft een goed pensioenstelsel waarvoor internationaal

Nadere informatie

AWVN. Enkele feiten over AWVN

AWVN. Enkele feiten over AWVN AWVN Enkele feiten over AWVN 850 direct aangesloten leden 17.500 indirect aangesloten leden 4 miljoen banen 500 cao s Beloningsdatabase 4,2 miljoen werknemers Marktleider met ORBA (> 800 bedrijven) 1400

Nadere informatie

Zelfstandigen zonder pensioen(fonds)

Zelfstandigen zonder pensioen(fonds) Zelfstandigen zonder pensioen(fonds) Fieke van der Lecq, APG-leerstoel, EUR/ESE Alwin Oerlemans, APG PensioenNetwerkGroep Amsterdam, 16 september 2014 PROGRAMMA Terugblik op dit (politieke) dossier Wat

Nadere informatie

iiiiiiiiiiiiiiiiiii!iiiiiiiiiiiiiiiiiiii

iiiiiiiiiiiiiiiiiii!iiiiiiiiiiiiiiiiiiii Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A Parnassusplein 5 2513 AA S GRAVENHAGE T

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 32 043 Toekomst pensioenstelsel Nr. 231 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Themamiddag SER-advies Toekomstvisie. 27 februari 2015

Themamiddag SER-advies Toekomstvisie. 27 februari 2015 Themamiddag SER-advies Toekomstvisie 27 februari 2015 Welkom Kick van der Pol voorzitter Pensioenfederatie SER Advies Toekomst Pensioenen Kees Goudswaard Themamiddag, Den Haag, 27 februari 2015 Faculteit

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Lunch & Learn 27 september / 2 oktober / 8 oktober 2012 Internal use only Programma Wat komt er vandaag aan bod? Van premie tot pensioen 1 Een goede pensioenregeling

Nadere informatie

Duurzame vormgeving van het Nederlandse collectieve aanvullende pensioen

Duurzame vormgeving van het Nederlandse collectieve aanvullende pensioen Duurzame vormgeving van het Nederlandse collectieve aanvullende pensioen Ilja Boelaars, Lans Bovenberg, Dirk Broeders, Peter Gortzak, Sacha van Hoogdalem, Theo Kocken, Marcel Lever, Theo Nijman en Jan

Nadere informatie

Actualiteiten week 13 januari tot en met 19 januari 2015. Consultatie conceptwetsvoorstel stimulatie pensioen zelfstandigen UW PENSIOENBUREAU

Actualiteiten week 13 januari tot en met 19 januari 2015. Consultatie conceptwetsvoorstel stimulatie pensioen zelfstandigen UW PENSIOENBUREAU Actualiteiten week 13 januari tot en met 19 januari 2015 Henny Dusseljee, Bestuursondersteuning Consultatie conceptwetsvoorstel stimulatie pensioen zelfstandigen Tot het einde van deze maand bestaat de

Nadere informatie

PensioenLab. Team Keuzevrijheid

PensioenLab. Team Keuzevrijheid PensioenLab Team Keuzevrijheid Het vraagstuk Wat vinden jullie ervan om meer keuzevrijheid voor deelnemers mogelijk te maken? 2 Het proces 3 Het begrip Keuzevrijheid: de mogelijkheid voor deelnemers om

Nadere informatie

Graag wil ik beginnen met Netspar van harte geluk te wensen met haar tiende verjaardag.

Graag wil ik beginnen met Netspar van harte geluk te wensen met haar tiende verjaardag. Graag wil ik beginnen met Netspar van harte geluk te wensen met haar tiende verjaardag. Tien jaar lang een Maatschappelijk Topinstituut. Hoe kan dat?, vraagt u zich wellicht af. Dat komt volgens mij onder

Nadere informatie

Ondernemend met Pensioen Mini-congres ter gelegenheid van het afscheid van Prof. dr. Gerry Dietvorst

Ondernemend met Pensioen Mini-congres ter gelegenheid van het afscheid van Prof. dr. Gerry Dietvorst Ondernemend met Pensioen Mini-congres ter gelegenheid van het afscheid van Prof. dr. Gerry Dietvorst 16 oktober 2015 Programma 13:00 uur Opening door dagvoorzitter Michael Visser 13:10 uur Mr. dr. Bastiaan

Nadere informatie

Ontwikkelingen op pensioengebied. Gerard Rutten (DSM Pension Services) 19-25 - 27 november 2015

Ontwikkelingen op pensioengebied. Gerard Rutten (DSM Pension Services) 19-25 - 27 november 2015 Ontwikkelingen op pensioengebied Gerard Rutten (DSM Pension Services) 19-25 - 27 november 2015 Huidige pensioenstelsel toe aan grondige herziening. Pagina 1 Staatssecretaris Klijnsma: de weg naar een financieel

Nadere informatie

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers Samen bouwen aan goed pensioen Inleiding ABP heeft een visie ontwikkeld voor de middellange termijn, de ABP-visie op 2020. Met deze visie willen wij richting geven

Nadere informatie

Pensioen met visie. Interessant programma, kan ervaringen en kennis vormen het denken. Vandaar dat Helen kort de bijdragen aan versnelling

Pensioen met visie. Interessant programma, kan ervaringen en kennis vormen het denken. Vandaar dat Helen kort de bijdragen aan versnelling KPS najaarscongres Pensioen en de Politiek 21 november 2014 Op vrijdagmorgen 21 november 2014 hield de Kring van Pensioenspecialisten (KPS) haar jaarlijkse najaarscongres Pensioen en de Politiek in het

Nadere informatie

Ik heb nog steeds geen antwoord op mijn vraag over

Ik heb nog steeds geen antwoord op mijn vraag over 1 1. De zgn. risicovrije rente is niet stabiel en dus niet risicovrij zei ik in het debat 2 weken geleden. Het is goed nu te zien dat onze mening nu ook in de Tweede Kamer en door de staatssecretaris wordt

Nadere informatie

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten artikel Inleiding Reeds geruime tijd wordt een maatschappelijke discussie gevoerd over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.

Nadere informatie

Speech Klaas Knot, PBM Pensioensymposium, 19 mei 2016

Speech Klaas Knot, PBM Pensioensymposium, 19 mei 2016 Speech Klaas Knot, PBM Pensioensymposium, 19 mei 2016 Allereerst wil ik de organisatie graag hartelijk bedanken voor de uitnodiging om hier te spreken. Het thema van vandaag - de toekomst van ons pensioenstelsel

Nadere informatie

Pensioen vanaf morgen.

Pensioen vanaf morgen. Pensioen vanaf morgen. Over partijen en stellingen die (n)ooit bewaarheid worden Vereniging voor pensioenrecht Utrecht, 12 september 2012 Mr. C.P.R.M. Dekker Inhoudsopgave Wat achtergrondinformatie Uw

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector

Ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector Ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector Fieke van der Lecq Olaf Sleijpen VVD Partijcommissie Werk & Inkomen Den Haag, 23 juni 2008 Agenda Overzicht Nederlandse pensioenstelsel Nederland vergrijst

Nadere informatie

Nieuw pensioenstelsel is broodnodig: op zoek naar de juiste ingrediënten! mr. drs. Michael Visser Tilburg University / Pensioen GeMi

Nieuw pensioenstelsel is broodnodig: op zoek naar de juiste ingrediënten! mr. drs. Michael Visser Tilburg University / Pensioen GeMi Nieuw pensioenstelsel is broodnodig: op zoek naar de juiste ingrediënten! mr. drs. Michael Visser Tilburg University / Pensioen GeMi Bent u er klaar voor? Bron: AMweb 6 april 2014 Programma Even voorstellen

Nadere informatie

PENSIOEN UPDATE In Nederland

PENSIOEN UPDATE In Nederland PENSIOEN UPDATE In Nederland Oktober 2015 Het pensioenlandschap in het algemeen, maar ook hoe werknemers naar pensioen kijken, verandert in rap tempo. Zowel in 2014 als in 2015 zijn grote bezuinigingen

Nadere informatie

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli

Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli Resultaten Pensioenforum 26 juni en 3 juli De weg naar het nieuwe pensioencontract Stichting Pensioenfonds OWASE 18 juli 2013 1/10/2014 Inhoud Samenvatting Conclusies Aanbevelingen Resultaten - per vraag

Nadere informatie

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012 De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt Workshop 9 mei 2012 Programma De aanleiding en het pensioenakkoord op hoofdlijnen Aanpassingsmechanismes Fiscale pensioenkader

Nadere informatie

Doorwerken na pensioendatum eenvoudiger

Doorwerken na pensioendatum eenvoudiger Doorwerken na pensioendatum eenvoudiger Het wordt eenvoudiger om door te werken na de AOW-ingangsdatum. Het kabinet vindt het belangrijk dat AOW ers gemakkelijker kunnen doorwerken op basis van een arbeidsovereenkomst.

Nadere informatie

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG KNVG Maarssen 4 september 2012 Agenda 1) Wie is APG? 2) Ontwikkelingen van vandaag 3) Uitdagingen voor morgen

Nadere informatie

Diner Pensant. Waarheen met het pensioen? En vooral, hoe? Draagvlak voor pensioenen. Denken ontwikkelt zich snel. OKTOBER 2014

Diner Pensant. Waarheen met het pensioen? En vooral, hoe? Draagvlak voor pensioenen. Denken ontwikkelt zich snel. OKTOBER 2014 Diner Pensant Draagvlak voor pensioenen. OKTOBER 2014 Waarheen met het pensioen? En vooral, hoe? Pensioenen staan deze oktoberavond centraal, wanneer vertegenwoordigers van koepels, branches en de overheid

Nadere informatie

In gesprek over ons pensioen

In gesprek over ons pensioen In gesprek over ons pensioen Doreth van de Heuvel Bert van Kuijck Venlo 3 oktober 2013 juli 2009 Agenda Inleiding Pensioen in Nederland Over het pensioenfonds Pensioenpremie Wat biedt SPF? Actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

In gesprek over ons pensioen

In gesprek over ons pensioen In gesprek over ons pensioen Doreth van den Heuvel Bert van Kuijck De Rijp 25 november 2013 Regio AMA & Noord-Holland Agenda Inleiding, vragen Pensioen in Nederland Over het pensioenfonds Pensioenpremie

Nadere informatie

Geachte mevrouw Klijnsma, leden van de Stichting van de Arbeid en leden van de Vaste Commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,

Geachte mevrouw Klijnsma, leden van de Stichting van de Arbeid en leden van de Vaste Commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Geachte mevrouw Klijnsma, leden van de Stichting van de Arbeid en leden van de Vaste Commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid, In uw beraadslagingen is pensioen met grote regelmaat aan de orde.

Nadere informatie

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat.

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat. Majesteit, dames en heren. Hartelijk welkom! En, Majesteit, ik weet zeker dat ik hier namens alle aanwezigen spreek als ik zeg dat wij buitengewoon vereerd zijn dat U bij een deel van dit programma aanwezig

Nadere informatie

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010 Welkom Waar willen wij het met elkaar over hebben? Pensioen anno 2010 Stand van Zaken AOW en Pensioenakkoord 4

Nadere informatie

TOEKOMST PENSIOENSTELSEL. Een notitie van het Algemeen Bestuur van het CNV als inzet voor een brede maatschappelijke discussie.

TOEKOMST PENSIOENSTELSEL. Een notitie van het Algemeen Bestuur van het CNV als inzet voor een brede maatschappelijke discussie. TOEKOMST PENSIOENSTELSEL Een notitie van het Algemeen Bestuur van het CNV als inzet voor een brede maatschappelijke discussie. 1 1. Voorwoord Het Nederlandse pensioenstelsel staat bekend als één van de

Nadere informatie

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen Prof. dr. K.P. Goudswaard (voorzitter) Prof. dr. R.M.W.J.

Nadere informatie

Notitie. 11 juni 2010. Datum. Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen. 1 Gemiddelde op basis van het verleden

Notitie. 11 juni 2010. Datum. Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen. 1 Gemiddelde op basis van het verleden Notitie Datum 11 juni 2010 Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen 1. Waarover gaat dit raadgevend referendum? De FNV heeft samen met de andere vakcentrales afspraken

Nadere informatie

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG Agenda Waarom Pensioenakkoord? Inhoud Pensioenakkoord Wat doen we ermee? Oplossingsrichtingen Hoe nu verder?

Nadere informatie

Toekomst Pensioenstelsel

Toekomst Pensioenstelsel ADVIES 15/01 Februari 2015 Toekomst Pensioenstelsel SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD ADVIES 15/01 Februari 2015 Toekomst Pensioenstelsel UITGEBRACHT AAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 17 maart 2015 GEWIJZIGD GEWIJZIGD GEWIJZI Vooraf 08 GEWIJZIGD FATCA G 01 Pensioencommunicatie 09 GEWIJZIGD Waardeoverdracht G 02 03 04 Versnelde verhoging

Nadere informatie

Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst. Amsterdam, 20 juni 2013

Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst. Amsterdam, 20 juni 2013 Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst Amsterdam, 20 juni 2013 Het Pensioenlandschap in vogelvlucht Algemene ontwikkelingen: wederkerige intergenerationele solidariteit wordt eenzijdig

Nadere informatie

van het pensioenstelsel moet verbeteren en de procyclische werking ervan moet verkleinen.

van het pensioenstelsel moet verbeteren en de procyclische werking ervan moet verkleinen. 12 september 2013 Verklaring van de Stichting van de Arbeid, de Pensioenfederatie, FNV-Jong, CNV Jongeren, CSO (Unie KBO, PCOB, NVOG en Noom), ANBO, KNVG en FNV Senioren over de verdere uitwerking van

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2015 2016 34 255 Voorstel van wet van het lid Lodders tot wijziging van de Pensioenwet, de Wet verplichte beroepspensioenregeling en de Wet op de loonbelasting

Nadere informatie

SER magazine. Mariëtte Hamer, nieuwe SER-voorzitter: Samen een stap verder komen. Hans de Boer (VNO-NCW) Sterk pensioenstelsel.

SER magazine. Mariëtte Hamer, nieuwe SER-voorzitter: Samen een stap verder komen. Hans de Boer (VNO-NCW) Sterk pensioenstelsel. SEPTEMBER 2014 54 e JAARGANG - NR.9 Hans de Boer (VNO-NCW) Werken aan meer economische groei en meer banen SER magazine Sterk pensioenstelsel SER betrekt veel partijen bij opstelling advies Zorginnovatie

Nadere informatie

Solidariteit, doorsneepremie en de zzp er. een onmogelijke combinatie?

Solidariteit, doorsneepremie en de zzp er. een onmogelijke combinatie? Solidariteit, doorsneepremie en de zzp er een onmogelijke combinatie? Opzet van deze verdiepingssessie Solidariteit herwogen Korte beschrijving doorsneeproblematiek Discussie: Is de doorsneeopbouw nog

Nadere informatie

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 KORTE TERUGBLIK Kabinet Balkenende gevallen: sociale partners pakken kansen Het pensioen is van sociale partners samen, dus moeten wij ook samen naar

Nadere informatie

Advies Toekomst Pensioenstelsel

Advies Toekomst Pensioenstelsel Advies Toekomst Pensioenstelsel Aan de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, mevrouw drs. J Klijnsma Deze publicatie betreft de ministersversie van het advies, vooruitlopend op de officiële

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Vragen en antwoorden pensioenakkoord

Vragen en antwoorden pensioenakkoord Vragen en antwoorden pensioenakkoord 1. Waarover gaat dit pensioenakkoord? Het pensioenakkoord gaat over drie onderwerpen: de AOW, de aanvullende pensioenen, en de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

Onderzoek draagvlak keuzevrijheid en solidariteit

Onderzoek draagvlak keuzevrijheid en solidariteit In deze nieuwsbrief: Onderzoek draakvlak keuzevrijheid en solidariteit Wet Variabele pensioenuitkering AFM doet aanbevelingen aan pensioenverzekeraars Einde doorsneepremie pensioen in zicht Algemeen Pensioenfonds

Nadere informatie

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard Bron: K.P. Goudswaard, 'Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder?' in: R. Bijl et al (red.), Opvallend gewoon. Het bijzondere van Nederland, Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag, 2013, pp.

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 15 december 2015 GEWIJZI Vooraf 08 Herziening IORP-richtlijn G 01 Toekomst pensioenstelsel 09 Payroll - motie Hamer G 02 03 04 05 Algemeen pensioenfonds

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 14 september 2015 VERD VERD VERD VERD GEWIJZI Vooraf VERD VERD 08 VERD Herziening IORP-richtlijn VERD G 01 02 03 04 05 VERD Toekomst pensioenstelsel Algemeen

Nadere informatie

De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ

De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ De pensioencommissie van FNV KIEM en de NVJ heeft besloten een beknopte visie te formuleren over de toekomst van ons pensioenstelsel. Deze is bedoeld

Nadere informatie

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Jaarvergadering DNP 25 maart 2015 Frans Dooren, directeur 1 Agenda - Even voorstellen - Terugblik 2014 - Organisatie, Dekkingsgraad, Rente, Verplichtingen,

Nadere informatie

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard. Het beste stelsel ter wereld

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard. Het beste stelsel ter wereld Verschenen: K.P. Goudswaard (2014), 'Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder?', in: Jaarboek 2014, Koninklijke Vereniging voor de Staathuishoudkunde, Den Haag, pp. 19-25 (eerder gepubliceerd in

Nadere informatie

Commissie Toekomst Pensioenstelsel CTP/0046. 23 januari 2015. ONTWERPADVIES Toekomst Pensioenstelsel

Commissie Toekomst Pensioenstelsel CTP/0046. 23 januari 2015. ONTWERPADVIES Toekomst Pensioenstelsel Commissie Toekomst Pensioenstelsel CTP/0046 23 januari 2015 ONTWERPADVIES Toekomst Pensioenstelsel Dit is een ontwerpadvies. De opvattingen in dit advies zijn die van de commissie van voorbereiding. Dit

Nadere informatie

In gesprek over ons pensioen. 25 juni 2014. RGF Twente en IJsselzoom. Agenda. Doreth van den Heuvel Mary Hofmans. Pensioen in Nederland

In gesprek over ons pensioen. 25 juni 2014. RGF Twente en IJsselzoom. Agenda. Doreth van den Heuvel Mary Hofmans. Pensioen in Nederland In gesprek over ons pensioen Doreth van den Heuvel Mary Hofmans 25 juni 2014 RGF Twente en IJsselzoom Agenda Pensioen in Nederland Over het pensioenfonds Wat biedt SPF? Pensioenpremie Actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

Verslag SER-dialoog toekomst pensioenstelsel op 4 november 2014 (afsluitende bijeenkomst)

Verslag SER-dialoog toekomst pensioenstelsel op 4 november 2014 (afsluitende bijeenkomst) Verslag SER-dialoog toekomst pensioenstelsel op 4 november 2014 (afsluitende bijeenkomst) 1. Inleiding De SER is in april 2014 door het kabinet gevraagd een advies uit te brengen over de toekomst van het

Nadere informatie

SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? www.fnv.nl

SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? www.fnv.nl SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? www.fnv.nl FNV-Pensioenvisie oktober 2014 INHOUDSOPGAVE VOORWOORD GIJS VAN DIJK 2 EEN GOED PENSIOEN VOOR IEDEREEN. GEEN PECH-

Nadere informatie

SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? www.fnv.nl

SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? www.fnv.nl Pens/3343 SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? www.fnv.nl FNV-Pensioenvisie oktober 2014 INHOUDSOPGAVE VOORWOORD GIJS VAN DIJK 2 EEN GOED PENSIOEN VOOR IEDEREEN.

Nadere informatie

pensions employee benefits tax financial planning Anders denken over pensioen

pensions employee benefits tax financial planning Anders denken over pensioen pensions employee benefits tax financial planning Anders denken over pensioen Schiphol, 15 november 2012 Uw inleiders mr. Judith Schulp, advocaat arbeidsrecht partner mr. Jan-Olivier Kuijkhoven, pensioenfiscalist

Nadere informatie

Iedere burger zijn eigen pensioenrekening

Iedere burger zijn eigen pensioenrekening Pensioenmanifest Iedere burger zijn eigen pensioenrekening Vorige maand is aan staatssecretaris Klijnsma, de Star en de Tweede Kamer een Pensioenmanifest aangeboden waarin onder andere gepleit wordt voor

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 1 mei 2015 ONGEWIJZI Vooraf 08 FATCA 01 Pensioencommunicatie 09 Waardeoverdracht ONG 02 03 04 Versnelde verhoging AOW-leeftijd De Nationale Pensioendialoog

Nadere informatie

Risicodeling Binnen Persoonlijke Pensioen Rekeningen

Risicodeling Binnen Persoonlijke Pensioen Rekeningen Risicodeling Binnen Persoonlijke Pensioen Rekeningen Een Schijnbare Tegenstelling? Arthur Arbouw, Jeroen Hartsink, Michael Himmelbauer en Thijs Markwat Tias-Netspar Academy Thesis 2015-006 Risicodeling

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten

Pensioenactualiteiten Pensioenactualiteiten Medezeggenschap Waterbedrijven, Waterschappen, Netwerkbedrijven 16-05-2013 Agenda Dekkingsgraad en financiële positie fonds Wijzigingen in 2012 Ontwikkelingen en gevolgen voor ABP

Nadere informatie

11 e Interpolis Pensioenlezing. Naar een nieuw fiscaal pensioenkader! Competence Centre for Pension research Tilburg University

11 e Interpolis Pensioenlezing. Naar een nieuw fiscaal pensioenkader! Competence Centre for Pension research Tilburg University 11 e Interpolis Pensioenlezing Naar een nieuw fiscaal pensioenkader! Competence Centre for Pension research Tilburg University Programma Tijd: Titel: 14:10 uur Naar een arbeidsvormneutraal pensioenkader:

Nadere informatie

Pensioen voor jong en oud: Uitgangspunten die vertegenwoordigers van ouderen en jongeren delen

Pensioen voor jong en oud: Uitgangspunten die vertegenwoordigers van ouderen en jongeren delen 1. Inleiding Pensioen voor jong en oud: Uitgangspunten die vertegenwoordigers van ouderen en jongeren delen In de publiciteit is het beeld ontstaan dat ouderen en jongeren in het pensioendebat scherp tegenover

Nadere informatie