Storm in pensioenland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Storm in pensioenland"

Transcriptie

1 Ronde Tafelconferentie Storm in pensioenland 25 november 2010

2 Inhoud De horizon in de pensioensector.

3 gaat het dit worden???

4 Programma uur Verhoging pensioenleeftijd; kan dat zo maar? Jos Gielink bespreekt o.a. de fiscale aspecten van het verhogen van de pensioenleeftijd uur Het nieuwe pensioenverhaal het einde van de informatiebulldozer Celeste de Quelerij (KBDQ) uur Pauze uur Afstempelen, vergrijzing, governance en toezicht Marthe van den Broek en Corine Hoekstra geven een actueel overzicht van wet- en regelgeving uur Discussie uur Borrel

5 Verhoging pensioenleeftijd; kan dat zomaar? Jos Gielink

6 Te behandelen onderwerpen 1. De vorige ronde: VPL 2. Verhoging pensioenleeftijd: welke voornemens zijn er? 3. Wijzigingstraject bij invoering noodzakelijk? 4. Vraagstuk opgebouwde aanspraken 5. Aanpassingen wetgeving en beleid 6. Conclusies

7 De vorige ronde: VPL

8 De vorige ronde: VPL Verhoging fiscale spilleeftijd van 60 naar 65 jaar Overgangstermijn 5 jaar, tenzij regeling op meer dan ondergeschikte punten werd gewijzigd Eerbiediging bestaande aanspraken: alleen voor werknemers geboren vóór 1 januari 1950 aanvullende voorwaarden (spaar- VUT/deeltijdprepensioen)

9 Verhoging pensioenleeftijd: welke voornemens zijn er?

10 Verhoging pensioenleeftijd Verhoging onvermijdelijk Vraag is alleen: wanneer? welke verhoging? op welke wijze?

11 Frankrijk Assemblée Nationale akkoord met hogere pensioenleeftijd (NRC Handelsblad, 15 september 2010)

12 Frankrijk Assemblée Nationale akkoord met hogere pensioenleeftijd (NRC Handelsblad, 15 september 2010)

13 Inventarisatie voornemens Cie Goudswaard: voorstellen toekomstbestendigen pensioenstelsel stijging gezonde levensjaren nog sneller dan stijging levensverwachting (> 76 jaar) uittreedleeftijd lager dan 62 jaar (2007) incorporeren van levensverwachting in (aanvullend) pensioen met drie varianten: toekomstige verhogingen werken niet terug; werkt terug tot invoering nieuwe regeling; werkt terug over oude + nieuwe regeling.

14 Wetsvoorstel verhoging AOW-leeftijd AOW in twee fasen naar 67 jaar (66 jaar in 2020, 67 jaar in 2025) Witteveen-kader per 1 januari 2020 naar 67 jaar Verlaging opbouwpercentage (1,9% eindloon en 2,15% middelloon) Opbouw in 37 i.p.v. 35 jaren 40 deelnemingsjarenpensioen wordt 42 deelnemingsjarenpensioen Derde pijler: premiepercentage lijfrente van 17% naar 15% per 1 januari 2020 NB: In behandeling bij Tweede Kamer sinds december 2009

15 Notitie SZW 7 april 2010 Brede aanpak Aanpassingen Pensioenwet voor invoering nieuwe pensioencontract (cf. Goudswaard): 1) Consistentietoets o.b.v. reële ambitie 2) Kostendekkende premie o.b.v. reële rente (inflatie inrekenen) 3) Premiedemping (on)mogelijk? 4) Wijze uitvoering korting voorwaardelijke aanspraken communiceren aan deelnemers 5) Vooraf bestemming reële overschotten vaststellen 6) Vraagstuk opgebouwde aanspraken NB: Volgens Donner ook fiscale aanpassingen gewenst.

16 Pensioenakkoord Sociale Partners 4 juni 2010 (1) Doelstellingen nieuw pensioencontract stabiele kostendekkende premie automatische aanpassing aan stijgende levensverwachting en schokken financiële markten meer transparantie evenwichtige solidariteit realistischere verwachtingen deelnemers AOW robuuster fundament voor aanvullend pensioen

17 Pensioenakkoord Sociale Partners 4 juni 2010 (2) Twee modellen nieuwe pensioencontract (bijlage Pensioenakkoord) Combicontract harde garantie flexibele schil Voorwaardelijke reële middelloonregeling (= Defined Ambition)

18 Regeer- en gedoogakkoord Verlaging Witteveenkaders met ingang van 1 januari 2013 pensioenrichtleeftijd 66 jaar verlaging maximale opbouwpercentage Vervanging levensloop en spaarloon door vitaliteitsregeling per 1 januari 2013 Voorwaardelijke rekenleeftijd voor verwerken stijging levensverwachting (d.w.z. verhoging ingangsleeftijd AOW en pensioen)

19 Wijzigingstraject bij invoering noodzakelijk?

20 Wijzigen pensioenovereenkomst (1) Eenzijdige wijziging door werkgever in beginsel NIET mogelijk; Een wijziging komt tot stand door een nieuwe (gewijzigde) overeenkomst tussen werkgever en werknemer; Toestemming individuele werknemer vereist, tenzij bedrijfstakregeling.

21 Wijzigen pensioenovereenkomst (2) Lastig: wijzigingen voor inactieven en gepensioneerden! Individueel instemmingstraject moeilijk uitvoerbaar Aanbevelingen: bijv. commissie met vertegenwoordiging alle bloedgroepen, OR betrokken als tussenstation naar individuele instemming

22 Eenzijdige wijziging o.g.v. nieuwe wetgeving/beleid? Eenzijdige wijziging o.g.v. dwingend recht? Pensioenakkoord biedt keuzemogelijkheid Wijziging PW conform voorstellen Pensioenakkoord derhalve geen dwingend recht Onvoldoende aanleiding tot eenzijdig wijziging Aanpassing Witteveenkader leidt mogelijk tot fiscaal bovenmatige opbouw Dit is evenmin grond voor eenzijdige wijziging

23 Vraagstuk opgebouwde aanspraken

24 Opgebouwde aanspraken Wijziging pensioenovereenkomst heeft geen gevolgen voor opgebouwde aanspraken (artikel 20 PW) Behoudens situaties van niet-verplichte waardeoverdracht en korting Opgebouwde aanspraken in gezonde regeling kunnen niet gekort worden o.g.v. art. 134 PW Verlaging opgebouwde aanspraken door wetswijziging i.s.m. art. 1 Eerste Protocol EVRM?

25 Aanpassing fiscale wet- en regelgeving

26 Fiscaliteit DA (1) Variant 1: streefregeling Defined Ambition is streefregeling? Fiscale behandeling streefregeling: beschikbare premieregeling Opbouw sluit aan bij feitelijke loopbaanontwikkeling Uitgangspunt: niet geïndexeerde uitkeringen ( C1 ) Gedurende opbouw rekening houden met inkooptarief van ten minste 4% Premiestelling: rekening houden met winstdeling Conclusie: fiscale ruimte is mix van DB/DC: onvoldoende voor reëel middelloon!

27 Fiscaliteit DA (2) Variant 2: een premieovereenkomst met de kostprijs van een fiscaal maximaal middelloonpensioen Premieovereenkomst in de zin van artikel 10 PW o.b.v. kostprijs fiscaal maximaal middelloon Beschikbare premie maximaal gelijk aan kostprijs middelloonpensioen binnen kaders van Hoofdstuk IIB van de Wet LB Overrendement uitsluitend t.b.v. fiscaal maximaal toegestane indexatie Pensioen inclusief indexatie blijft binnen kaders middelloonpensioen (Hoofdstuk IIB, Wet LB) Geen restuitkeringen; overschot vervalt aan uitvoerder Conclusie: voldoende fiscale ruimte voor reëel middelloon

28 Fiscaliteit DA (3) Variant 3: Toetsing als middelloonregeling (o.g.v. samenloopbepaling 61 URLB) Conclusie: voldoende ruimte voor reëel middelloon

29 Conclusies

30 Conclusies Pensioenleeftijd kan verhoogd worden naar 67 jaar, mits legitiem doel en proportioneel (bv. overgangsregeling) Aanpassen wetgeving en implementatie nieuw contract kosten tijd (vgl. VPL) Complexe wijzigingstrajecten Opgebouwde aanspraken is knelpunt Fiscaal beleid behoeft aanpassing; beleid streefregeling onvoldoende

31 Tenslotte Politiek en sociale partners zijn op weg naar nieuw pensioencontract. Wat doet u? Doorgaan met huidige pensioencontract (met verzwaard FTK?) Kiest u voor combicontract? Of denkt u aan een voorwaardelijk reëel contract? Veel succes!

32 Levensbalans

33 Het nieuwe pensioenverhaal Het nieuwe pensioenverhaal het einde van de informatiebulldozer Celeste de Quelerij Arnhem, Celeste11 de november Quelerij Ophemert, 25 november 2010

34 Pensioen korten dekkingsgraad langer doorwerken nieuw pensioencontract afstempelen lange termijn voorlopig geen toeslag hoorzitting defined ambition toenemende zorgkosten nieuw pensioenstelsel we worden steeds ouder toenemende vergrijzing financial life planning realistische rendementen beste stelsel van de wereld kostendekkende premie woekerpolis het lijstje van 14 levensloopregeling 2 e en 3 e carrière opschuiven pensioenleeftijd solidariteit dagkoersen economisch herstel eigen verantwoordelijkheid beleggingsrisico s stakingen Frankrijk... Ierland Griekenland

35 Opeens komt het allemaal samen. Nieuwe ontwikkelingen Toenemende vergrijzing Verder stijgende levensverwachting Opschuiven AOW-leeftijd Verdere versobering AOW en uitkeringen Versobering pensioenregelingen Langer moeten (kunnen) doorwerken Minder zekerheid pensioenuitkomsten

36 brengen nieuwe behoeften mee Gezond ouder worden Deeltijdbaan, deeltijdpensionering Leeftijdgericht personeelsbeleid Inkomensaanvulling Flexibele zorgverzekering Collectieve woonvormen, zelfstandig wonen 2 e en 3 e carrière Opleidingsmogelijkheden op latere leeftijd Eigen verantwoordelijkheid voor financial life planning

37 Gezamenlijk doel en belang We moeten er met z n allen voor zorgen dat we mentaal, fysiek en financieel gezond blijven, langer kunnen doorwerken en ouder worden

38 Gezamenlijke uitdaging én verantwoordelijkheid De uitdaging: een voor alle partijen gezonde manier om over te gaan van werken naar minder werken of niet meer werken Dat is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van werkgevers, werknemers en overheid, maar ook van aanbieders financiën, zorg en wonen

39 Dat vraagt dus ook om een nieuw pensioenverhaal Het gaat niet meer om pensioen, maar om pensioneren Het gaat om op een gezonde en plezierige manier (eventueel gefaseerd) te kunnen overgaan van werken naar niet werken. Het gaat niet meer om wat krijg ik?, maar kan ik gezond en plezierig ouder worden financieren?

40 Goed pensioneren is het vinden van de juiste balans tussen financiën, zorg en ambitie

41 En wellicht om een nieuw pensioenmodel TRANSPARANTIE VERLAAGDE (AOW)- UITKERINGEN gekoppelde basiszorgverzekering EENVOUD VERSO- BERING PENSIOEN GENERIEK BASIS- PENSIOEN VERPLICHT OF VRIJWILLIG COLLECTIEF OF INDIVIDUEEL MULTIFUNCTIE & FLEXIBEL INKOMEN OF VERZEKERDE DEKKING (PENSIOEN IN NATURA) woonvormen zorgondersteuning persoonlijk budget

42 Dat leidt ook tot een andere kijk op Pensioencommunicatie Bewust worden van je eigen verantwoordelijkheid en mogelijkheden voor je persoonlijke financiële toekomst Het gaat niet meer om de uitleg over de pensioenregeling -> de informatiebulldozer crasht En het gaat ook niet meer om hoeveel je straks krijgt; pensioen is immers (alleen) maar één van de instrumenten om je toekomst mee te financieren

43 Tot nu toe: focus op de pensioenregeling Belangrijkste knelpunten: Merendeel deelnemers heeft te hoge pensioenverwachting (de 70%-mythe) Pensioenbesef is laag: vrijwel alleen ouderen hebben belangstelling Mensen vinden pensioen wel belangrijk, maar gaan er niet actief mee aan de slag UPO wordt vaak wel bekeken, maar niet begrepen

44 Koerswijziging pensioencommunicatie Essentie: invulling geven aan het nieuwe toekomstperspectief met als uitgangspunten: langer moeten, willen en kunnen doorwerken (on)betaalbaarheid van regelingen en voorzieningen: meer onzekerheid, grotere eigen verantwoordelijkheid bewustwording van eigen toekomstverwachting voor wat betreft cash, care en comfort Neerzetten van een nieuwe pensioenmythe : het gaat niet om je pensioen, maar om je pensioneren een goed pensioen is niet (meer) vanzelfsprekend goed pensioneren is een voor een belangrijk deel je eigen verantwoordelijkheid

45 Hoe: Communiceren over pensioneren? De kernboodschap: Je leven later vraagt om financiële levenskunst ; daar ben je zelf bij, van jongs af aan. Communicatie over pensioneren is primair communicatie over arbeidsbewustzijn in relatie tot financieel zelfbewustzijn. Goede communicatie over arbeidsvoorwaarden is daarvoor een randvoorwaarde. Pensioen is daar (maar) een onderdeel van. (Maak pensioen niet groter dan het is )

46 Drie belangenpartijen Werknemer/deelnemer grotere belang bij inzicht in eigen totaalsituatie later (financiële toekomst: wensen, mogelijkheden, afhankelijkheden) leren om inzicht te krijgen in belang en inhoud van de onderliggende componenten leren om eigen verantwoordelijkheid te dragen/zelf actie ondernemen Werkgever diepere integratie van pensioen in arbeidsvoorwaardenbeleid complexe uitdaging : economisch verantwoord, toekomstgericht ouderenbeleid risicomanagement (Pensioenwet, Zorgplicht, toenemende claimcultuur) soms/vaak doelgroep, maar ook medeafzender Pensioenfonds/ pensioenuitvoerder maatschappelijke relevantie (vertrouwen) performance / klanttevredenheid beheersbaarheid uitvoering(skosten)

47 De taak voor de pensioenfondsen en pensioenuitvoerders (1) Gezamenlijk met werkgevers ontwikkelen van een communicatiebeleid gericht op langer doorwerken en het nieuwe pensioencontract (Let op! Die horizon is korter dan waar veel werkgevers op dit moment nog naar handelen!) Integreren van communicatie over pensioen in communicatie over werken. Betrek sociale partners; maak pensioen weer een gewoon onderdeel van het arbeidsvoorwaardenpakket.

48 De taak voor de pensioenfondsen en pensioenuitvoerders (2) Helder informatiemanagement: functionele en toegankelijke info op website - zorg dat de deelnemer kan vinden wat hij zoekt heldere en begrijpelijke informatievoorziening - UPO, standaardcorrespondentie: wat betekent dit voor mij? wat moet ik DOEN? Trigger de deelnemer: Als je mij vertelt wanneer ik wat moet doen, ga ik zelf wel op zoek naar de informatie! Creëer gelegenheid Sturend, instructief onderhoud: voorkomen van te late of onjuiste actie: - actieve benadering risicogroepen - Pensioen APK: is er wat aan de hand? moet ik wat doen?

49 Waar gaat het de deelnemer om? Pensioen (eindelijk) een plekje kunnen geven in zijn totaalplaatje vanuit een gezond financieel zelfbewustzijn en een daarop aansluitende eigen verantwoordelijkheid dat begint bij nadenken over zijn eigen carrière en zijn eigen toekomst En wat betreft zijn pensioen sec : Weten waar hij/zij aan toe is; wat mag hij van zijn pensioen verwachten, wat van zijn fonds, wat van zijn werkgever en wat wordt er van hem verwacht? geen wollige verhalen, maar lean & mean to the point

50 FD 28 oktober jl. Pensioen Smit sterk verlaagd Bij een eventuele rechtzaak is niet bepalend wat er juridisch op papier staat, maar of destijds voldoende is duidelijk gemaakt dat het fonds zijn financiële risico s verschoof naar de deelnemer.

51 Wat kunt u nu alvast doen: 1.Maak de grond bouwrijp voor nieuwe verhaal 2.Ga het brengen, want hij komt het niet halen 3.Zoek steun en steunzenders (HR/werkgever) 4.Trek pensioen naar voren: onderdeel van het sollicitatiegesprek 5.Maak pensioen- en arbeidsvoorwaardencommunicatie relevant (segmenteer) 6.Durf te kiezen voor eigentijdse communicatiemiddelen

52 Nieuwe media

53 Pauze

54 Pensioen in het najaar 2010! Marthe van den Broek Corine Hoekstra 25 november 2010

55 Pensioen in het najaar 2010! Marthe van den Broek Corine Hoekstra 25 november 2010

56 Programma Herverzekerde fondsen Afstempelen De rol van de toezichthouder Vergrijzing

57 Herverzekerde fondsen

58 Kredietrisico herverzekering Voorschriften t.a.v. MVEV in beginsel niet van toepassing op volledig herverzekerde fondsen, mits instemming DNB Notitie DNB 2007: Buffers aanhouden voor kredietrisico verzekeraar Indien geen buffer aanwezig: kortetermijnherstelplan Weinig sturingsmiddelen korten Ongewenst, want gegarandeerd door verzekeraar Rigide toepassing FTK zou einde betekenen voor herverzekerde fondsen

59 Uitstel indienen herstelplan DNB begin 2009: apart traject herverzekerde pensioenfondsen Juni 2009: uitstel indienen herstelplan tot 1 april 2010 SZW, DNB en pensioensector hebben tijd nodig voor ontwikkelen beleidsvisie Begin maart 2010: wederom uitstel (beoogd tot eind 2010)

60 Onderzoek herverzekerde fondsen (1) Uitkomsten onderzoek herverzekering: Herverzekering heeft meerwaarde t.o.v.: Eigen beheer (m.n. reductie risico met behoud medezeggenschap) Directe verzekering (m.n. governancestrucuur) Pensioencommissie bij direct verzekerde regeling geen alternatief voor ontbreken governance Regels i.v.m. kredietrisico voor herverzekerde fondsen moeten worden aangepast

61 Onderzoek herverzekerde fondsen (2) FTK zal worden aangepast voor herverzekerde fondsen Geen rekening houden met kredietrisico, mits deelnemers en pensioengerechtigden hierover zijn geïnformeerd prudentieel toezicht DNB voor kredietrisico vervalt hierdoor Vereiste voor MVEV (ca. 1%) blijft gelden DNB heeft haar zorgen geuit tegen aanpassing FTK Tot gewijzigde wet- en regelgeving is ingevoerd, geldt huidige beleid (d.w.z. uitstel)

62 Afstempelen

63 Korten pensioenen (1) Voorwaarden korten - Alléén mogelijk bij dekkingstekort (KTH) - Het fonds kan niet binnen redelijke termijn technische voorzieningen en MVEV door waarden dekken zonder onevenredig schaden van belangen stakeholders - Alle overige sturingsmiddelen zijn ingezet (m.u.v. beleggingsbeleid) - Informatietraject belanghebbenden en DNB is voltooid - Advies deelnemersraad is tijdig gevraagd

64 Korten pensioenen (2) Wanneer korten? Indien korting in oorspronkelijk herstelplan is opgenomen als hoofdmaatregel: uiterlijk 1 januari 2011, tenzij dekkingsgraad sneller stijgt dan verwacht Indien korting als aanvullende maatregel is opgenomen: Uiterlijk korten per 1 april 2012 (om praktische reden is gekozen voor april i.p.v. januari) Of en in hoeverre gekort moet worden is uiteindelijk een beslissing van de betrokken pensioenfondsen zelf, na overleg met de toezichthouder

65 Korten pensioenen (3) Korten in de praktijk Voorbeeld Pensioenfonds Herstelplan ingediend vóór 1 april 2009 Kortingsmaatregel (per 1 april 2012) met 7,5% in oorspronkelijk herstelplan opgenomen om in 5 jaar op herstel te komen Ondanks opslag op VPV van 4,8% door stijging levensverwachting, DG eind 2009 toch op herstelpad Rentestand op historisch dieptepunt 2 e kwartaal 2010 Nog steeds op herstelpad, echter incl. kortingsmaatregel! Uitstel tot 1 april 2012 geldt dan niet langer Korten uiterlijk op 1 januari 2011, tenzij andere oplossing (uiterlijk 1 november 2010 ingediend bij DNB)

66

67 Rekenrente Op 9 november jl. zijn er in de Tweede Kamer twee moties aangenomen: 1. Motie Ulenbelt (SP): rekenrente herzien om korten enkel en alleen door toepassing lage rente te voorkomen 2. Motie Van Dijck (PVV): onderzoek naar mogelijke risicovrije rentes en de effecten daarvan op DG Kamp: rekenrente nú aanpassen niet verstandig; wel onderzoek naar risicovrije rentes Actuarieel Genootschap deelt deze visie

68 Afwijken Premiebeleid 2011 DNB-beleidsregel: premie moet bijdragen aan herstel (premiedekkingsgraad minimaal 105%) Bezwaar STvdA: premiestijging met 20-30% Voor 2011 wordt deze eis losgelaten Voorwaarden DNB: 2011 wordt gebruikt om te werken aan structurele oplossing en deugdelijke financiële opzet (vastleggen in ABTN) De premie dient wel kostendekkend te zijn Na kennisgeving aan DNB

69 De rol van de toezichthouder

70

71 Rol toezichthouder Klachten vanuit de pensioenfondsen: Communicatie vanuit én met DNB wordt als moeizaam ervaren; Beleving dat DNB weinig vrijheid geeft aan het PF (eigen verantwoordelijkheid); Opmerkelijke rol DNB bij evaluatie wetgeving!

72 Governance Stand van zaken Toezichthouder dwingt bestuurder in nieuwe rol uit: FD 8 november 2010

73 Stand van zaken Invoering Principes voor goed pensioenfondsbestuur 1 januari 2007 Bijna vier jaar praktijkervaring Vraag Hebben de Principes een positieve invloed gehad op het functioneren van het pensioenfonds?

74 Voorontwerp aanpassing governance model pensioenfondsen Waarom?: Stroomlijning governance en medezeggenschap Versterking deskundigheid Adequate vertegenwoordiging van alle risicodragers Uiteindelijk wetsvoorstel zal bestaan uit 3 bestuursmodellen: - Paritair bestuur, one tier board en deskundigen bestuur

75 Voorontwerp aanpassing governace model pensioenfondsen Intern toezicht: Meeste fondsen d.m.v. visitatiecom cie Nadelen: frequentie te beperkt en te weinig bevoegdheden om in te grijpen Voorstel: Permanente raad van toezicht bij Bpf; Raad van toezicht of visitatiecom cie bij Opf visiteert jaarlijks

76 Vergrijzing

77 Vergrijzing in Europa

78 Engeland: 68 in 2048

79 Duitsland: 67 in 2029 Engeland: 68 in 2048

80 Duitsland: 67 in 2029 Engeland: 68 in 2048 Frankrijk: 62 in 2018

81 Duitsland: 67 in 2029 Nederland: 66 in 2020; 67 in 2025 Engeland: 68 in 2048 Frankrijk: 62 in 2018

82 Doorwerken na 65 jaar? (1) Europese richtlijn 2000/78/EG Discriminatie o.g.v. leeftijd in beginsel niet toegestaan Tenzij onderscheid objectief gerechtvaardigd is Wet Gelijke Behandeling o.g.v. Leeftijd bij de arbeid (WGBL) Verplicht ontslag bij bereiken AOW-leeftijd wordt expliciet objectief gerechtvaardigd Overige objectieve rechtvaardigingsgronden: Legitiem doel Middel passend en noodzakelijk (bv. arbeidsparticipatie)

83 Doorwerken na 65 jaar? (2) Rechtspraak Nederland KLM: leeftijdsontslag op 63 objectief gerechtvaardigd Legitiem doel: crisis doorkomen zonder gedwongen ontslagen EHvJ: Rosenbladt-arrest Pensioenontslag levert direct leeftijdsonderscheid op Objectieve rechtvaardiging: arbeidsmarktbeleid Belangrijke overweging: Rosenbladt beschikt over toereikend ouderdomspensioen

84 Doorwerken na 65 jaar? (3) Is dit nu een standaard voor de toekomst? Of onderscheid gerechtvaardigd kan worden hangt af van: Legitiem doel Passend en noodzakelijk middel Door gewijzigde omstandigheden (bijv. beleid gericht op langer doorwerken) kan rechter in toekomst anders beslissen Mogelijk behoeft WGBL ook aanpassing t.a.v. leeftijdsontslag bij bereiken AOW leeftijd

85 Wat kunnen we verwachten..?

86 Discussie

87 Tot slot.. Nog maar een filmpje..

88 Bedankt voor uw aandacht! wij nodigen u graag uit voor de borrel!

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1 RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL Vraag 1 Onder het huidige FTK krijgen pensioenfondsen te maken met de zogenaamde beleggings -spagaat: aan de ene kant kan er weinig risico worden genomen

Nadere informatie

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG Agenda Waarom Pensioenakkoord? Inhoud Pensioenakkoord Wat doen we ermee? Oplossingsrichtingen Hoe nu verder?

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst

Informatiebijeenkomst Stichting Pensioenfonds DHV Informatiebijeenkomst 24 september 2013 2013 Royal HaskoningDHV, All rights reserved Alleen voor intern gebruik Agenda Opening Jaarverslag 2012 Paul Canisius Actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

Verslag Mandema Update mei 2014

Verslag Mandema Update mei 2014 Verslag Mandema Update mei 2014 Terwijl de leden van de Eerste Kamer zich op 20 mei jl. bogen over de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen, kregen onze relaties te horen wat de consequenties

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen www.pwc.nl Fiscale aspecten pensioenmaatregelen regeerakkoord Studiebijeenkomst Vereniging voor Pensioenrecht 21 november 2012 Agenda 1. Aanleiding 2. Ontwikkelingen wet- en regelgeving pensioen 3. Wet

Nadere informatie

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012 De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt Workshop 9 mei 2012 Programma De aanleiding en het pensioenakkoord op hoofdlijnen Aanpassingsmechanismes Fiscale pensioenkader

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

Roadshow Hoofdlijnennotitie Pensioenakkoord / FTK

Roadshow Hoofdlijnennotitie Pensioenakkoord / FTK Roadshow Hoofdlijnennotitie Pensioenakkoord / FTK 2 De essentie: Eerlijke verdeling van lasten en lusten tussen generaties krijgt volop aandacht; Er worden twee contracten voorgesteld. Beide behoeven verdere

Nadere informatie

Martin Gast. Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV. Increase Pensioen KnowHow

Martin Gast. Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV. Increase Pensioen KnowHow Martin Gast Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV Even voorstellen Wat is er aan de hand in lijfrenteland? Pensioenactualiteiten Kansen 3e pijler Ik ben Martin Gast Edmond Halley BV Pensioenconsultants

Nadere informatie

68 De Pensioenwereld in 2014

68 De Pensioenwereld in 2014 09 68 De Pensioenwereld in 2014 Pensioenregeling 69 Aanpassingen van het fiscale (Witteveen-)kader Auteurs: Ivar Sintemaartensdijk en Jan Stigter Pensioenen mogen zich nog altijd verheugen in de warme

Nadere informatie

Via deze brief krijgt u verdere (achtergrond)informatie over de huidige situatie en wat dit voor uw pensioen betekent.

Via deze brief krijgt u verdere (achtergrond)informatie over de huidige situatie en wat dit voor uw pensioen betekent. Naam Adres Postcode + woonplaats Land ONDERWERP: SITUATIE PENSIOENFONDS ROCKWOOL EN MOGELIJKE VERLAGING VAN UW PENSIOEN BIJLAGEN: EVALUATIEMOMENTEN IN HERSTELPLAN, ONTWIKKELING DEKKINGSGRAAD, DEKKINGSGRAAD

Nadere informatie

Herziening pensioenstelsel

Herziening pensioenstelsel Herziening pensioenstelsel Het pensioenstelsel staat al een tijdje onder druk. Dat geldt niet alleen voor de AOW, maar ook voor de tweede pijler. De toenemende vergrijzing en de stijging in de levensverwachting

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten

Pensioenactualiteiten Pensioenactualiteiten Medezeggenschap Waterbedrijven, Waterschappen, Netwerkbedrijven 16-05-2013 Agenda Dekkingsgraad en financiële positie fonds Wijzigingen in 2012 Ontwikkelingen en gevolgen voor ABP

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014. Stand van zaken SVG. 1 van 20

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014. Stand van zaken SVG. 1 van 20 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014 Stand van zaken SVG 1 van 20 Programma Pensioenfonds SVG Wat speelt er rond de pensioenen? Financiële positie SVG Kortingsmaatregel Vooruitblik 2014-2015

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling De pensioenregeling van Pensioenfonds voor de Accountancy wordt per 1 januari 2015 aangepast. Het bestuur heeft inmiddels de hoofdlijnen van de nieuwe regeling vastgesteld.

Nadere informatie

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 KORTE TERUGBLIK Kabinet Balkenende gevallen: sociale partners pakken kansen Het pensioen is van sociale partners samen, dus moeten wij ook samen naar

Nadere informatie

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010 Welkom Waar willen wij het met elkaar over hebben? Pensioen anno 2010 Stand van Zaken AOW en Pensioenakkoord 4

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland Human Resources Stichting Pensioenfonds Nederland Toelichting Witteveenkader II en nieuw Financieel Toetsingskader 30 september 2014 kantoor Amsterdam Identifier Presentatie Seminar DNB 28 en 30 mei 2013

Nadere informatie

Pensioen Informatie sessie

Pensioen Informatie sessie Pensioen Informatie sessie Pensioenreglement B Oktober 2013 Voorbehoud De tekst in deze presentatie is louter ter informatie bedoeld. Er kunnen dan ook geen rechten aan worden ontleend. Bij onduidelijkheden

Nadere informatie

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij Welkom OWASE Pensioenforum 26 juni 2013 OWASE 3 juli 2013 bij Pensioenfonds en solidariteit: één voor allen, allen voor één! www.owase.nl PFO20130626/20130703 2 Programma Pensioenforum De bedoeling van

Nadere informatie

Toelichting Pensioen Akkoord Regeling 2015

Toelichting Pensioen Akkoord Regeling 2015 Toelichting Pensioen Akkoord Regeling 2015 Programma Wrap up proces tot op heden Achtergronden Proces Nieuwe regeling 2015 Impact van Pensioenregeling Vervolg traject Vragen en antwoorden 2 Wrap up: Achtergronden

Nadere informatie

Presentatie met uitleg per slide

Presentatie met uitleg per slide Presentatie met uitleg per slide 1 Terug- en vooruitblik In het principe cao-akkoord van december 2012 hebben we afspraken gemaakt over de noodzaak van een nieuwe en toekomstbestendige pensioenregeling

Nadere informatie

Uw pensioen in onzekere tijden

Uw pensioen in onzekere tijden Uw pensioen in onzekere tijden Stichting Pensioenfonds 1 Inleiding Dekkingsgraad per 31 december 2011 is 83,7%. Het pensioenfonds loopt (ver) achter op herstelplan. Voorlopig kortingsbesluit is noodzakelijk.

Nadere informatie

Wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader pensioenfondsen / Marianne Meijer-Zaalberg

Wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader pensioenfondsen / Marianne Meijer-Zaalberg 17 december 2014 Pensioen Flash Onderwerpen van deze Pensioenflash: Wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader aangenomen Wetsvoorstel versnelde verhoging AOW-leeftijd ingediend Wetsvoorstel pensioencommunicatie

Nadere informatie

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Agenda 1. Opening, mededelingen en ingekomen stukken 2. Pensioenregeling uitgevoerd door BNPF 3. Vergelijking andere pensioenfondsen 4. Herstelplan

Nadere informatie

Stichting CRH Pensioenfonds. 20 februari 2013 Utrecht-De Meern

Stichting CRH Pensioenfonds. 20 februari 2013 Utrecht-De Meern Deelnemersvergadering Stichting CRH Pensioenfonds 20 februari 2013 Utrecht-De Meern Agenda 1. Opening 2. Evaluatie herstelplan 31-12-2012 en korting pensioenen 3. Toeslagenbesluit (indexatie) 4. Rondvraag

Nadere informatie

Moet een werkgever nog wel pensioen bieden? In hoeverre kan pensioen excellent zijn?

Moet een werkgever nog wel pensioen bieden? In hoeverre kan pensioen excellent zijn? Moet een werkgever nog wel pensioen bieden? In hoeverre kan pensioen excellent zijn? Paul Tigges Principal Client Consultant Large Corporates en Manager "Road to excellence" of "Excellent road"? Meerdere

Nadere informatie

Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst. Amsterdam, 20 juni 2013

Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst. Amsterdam, 20 juni 2013 Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst Amsterdam, 20 juni 2013 Het Pensioenlandschap in vogelvlucht Algemene ontwikkelingen: wederkerige intergenerationele solidariteit wordt eenzijdig

Nadere informatie

Pensioenen. Datum: januari/februari 2013

Pensioenen. Datum: januari/februari 2013 Pensioenen Datum: januari/februari 2013 2 Wat staat ons te wachten in 2013? 1. Verhoging AOW-leeftijd en pensioenrichtleeftijd 2. Korten/afstempelen van pensioen 3. Update pensioenakkoord 4. Regeerakkoord

Nadere informatie

Wet verhoging AOW en pensioenrichtleeftijd (Wet VAP) Verhoging AOW leeftijd vanaf 2013 Verhoging pensioenleeftijd vanaf 2014 Overgangsrecht?

Wet verhoging AOW en pensioenrichtleeftijd (Wet VAP) Verhoging AOW leeftijd vanaf 2013 Verhoging pensioenleeftijd vanaf 2014 Overgangsrecht? De Toekomst van pensioen VVPJ 26 februari 2013 Wet verhoging AOW en pensioenrichtleeftijd Aan welke knoppen kun je nog draaien? Nieuw premieovereenkomstenbesluit Ben Schuurman Wet verhoging AOW en pensioenrichtleeftijd

Nadere informatie

pensions employee benefits tax financial planning Anders denken over pensioen

pensions employee benefits tax financial planning Anders denken over pensioen pensions employee benefits tax financial planning Anders denken over pensioen Schiphol, 15 november 2012 Uw inleiders mr. Judith Schulp, advocaat arbeidsrecht partner mr. Jan-Olivier Kuijkhoven, pensioenfiscalist

Nadere informatie

Pensioenwijzigingen 2014. en verder?

Pensioenwijzigingen 2014. en verder? Pensioenwijzigingen 2014 en verder? Agenda Lenteakkoord AOW Lenteakkoord pensioen Pensioenakkoord wat (voorlopig?) niet doorgaat Aanpassingen Varia Lenteakkoord - AOW Vanaf 2013: AOW in stapjes naar 67

Nadere informatie

Samenvatting van pensioenakkoord StvdA

Samenvatting van pensioenakkoord StvdA AB 10065 CBAC 10162 WP 10073 Samenvatting van pensioenakkoord StvdA 1. Voorgestelde wijzigingen in de AOW Aanpassing AOW-leeftijd Er komt een vooraf vastgestelde systematiek voor de aanpassing van de AOWleeftijd

Nadere informatie

Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden. Februari 2012. Ferry Pereboom Angelique Kansouh

Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden. Februari 2012. Ferry Pereboom Angelique Kansouh Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden Ferry Pereboom Angelique Kansouh Februari 2012 De AC Rijksvakbonden zijn een initiatief van NCF, Juvox, VPW en VCPS Inhoudsopgave 0. Voorwoord......... 3 1. Lage dekkingsgraad

Nadere informatie

DNB Crisisplan. Stichting Pensioenfonds Honeywell 21 September 2011. Pensioenfonds

DNB Crisisplan. Stichting Pensioenfonds Honeywell 21 September 2011. Pensioenfonds DNB Crisisplan Stichting Honeywell 21 September 2011 Agenda Introductie Opzet crisisplan Nut en noodzaak crisisplan Concept crisisplan - discussiepunten - Wanneer is er spraken van een crisissituatie?

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst voor aangesloten werkgevers. April 2012

Informatiebijeenkomst voor aangesloten werkgevers. April 2012 Informatiebijeenkomst voor aangesloten werkgevers April 2012 Agenda Kenmerken SPNG Aanleiding Uitgangspunten en ondernomen stappen Wijzigingen in de regeling en premie Intermezzo: de pensioendriehoek Stappen

Nadere informatie

had ik (misschien) al iets meer details over het zogenaamde septemberpakket kunnen vertellen,

had ik (misschien) al iets meer details over het zogenaamde septemberpakket kunnen vertellen, Inleiding Maarten Camps DNB seminar 12 september 2012 Dames en heren, Ik ben met plezier naar Bussum gekomen, maar dacht wel even: jammer dat dit seminar niet een week later wordt gehouden. Dan had ik

Nadere informatie

PRINCIPE-AKKOORD PENSIOEN VOOR DE TECHNIEK

PRINCIPE-AKKOORD PENSIOEN VOOR DE TECHNIEK PRINCIPE-AKKOORD PENSIOEN VOOR DE TECHNIEK Werknemers- en werkgevers-organisaties in de Metaal en Techniek en Metalektro, samenwerkend in de Stichting Vakraad Metaal en Techniek en de Stichting Raad van

Nadere informatie

20120621: Wetsvoorstel Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd door Tweede Kamer aangenomen

20120621: Wetsvoorstel Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd door Tweede Kamer aangenomen Berkenlaan 6 7461 XB Rijssen T 0548-518191 F 084-8671670 E info@hertgerspensioenadvies.nl W www.hertgerspensioenadvies.nl 20120621: Wetsvoorstel Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd door Tweede

Nadere informatie

Algemene Ledenvergadering Vereniging (VeLP) 17 februari 2011

Algemene Ledenvergadering Vereniging (VeLP) 17 februari 2011 Algemene Ledenvergadering Vereniging (VeLP) 17 februari 2011 Agenda Welkom Notulen vergadering 2 november Performance SPLB Het pensioengebouw en juridisch advies Financiën Communicatie en LinkedIn groep

Nadere informatie

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen RBS pensioen update Van premie tot pensioen Hoe is uw pensioen opgebouwd? Waarom zitten veel pensioenfondsen nu in de problemen? Hoe ziet de toekomst van pensioen in Nederland eruit? In deze RBS Pensioen

Nadere informatie

Het verbeterde financieel toetsingskader (ftk) Zeist, 26 juni 2014

Het verbeterde financieel toetsingskader (ftk) Zeist, 26 juni 2014 Het verbeterde financieel toetsingskader (ftk) Zeist, 26 juni 2014 Wat doet het ftk? Wat zit er in de pot? Wat is er beloofd? Generatiebalans FTK = beheersingssysteem Indicator Nominale dekkingsgraad

Nadere informatie

Pensioenakkoord. Spelregels vanuit de accountant bezien. Nico Pul Ernst & Young

Pensioenakkoord. Spelregels vanuit de accountant bezien. Nico Pul Ernst & Young Pensioenakkoord Spelregels vanuit de accountant bezien Nico Pul Ernst & Young Pensioenakkoord Korte vergelijking oud versus nieuw Gevolgen voor de jaarrekening Bijdrage accountants aan het debat Oud versus

Nadere informatie

Actualiteiten pensioen

Actualiteiten pensioen Actualiteiten pensioen Stichting Pensioenfonds Thales Nederland 20 juni 2013 2013 Towers Watson. All rights reserved. Wat speelt er allemaal? Sociaal akkoord AOW-leeftijd gaat omhoog AOW-gat Nominaal versus

Nadere informatie

Risico s rond pensioen

Risico s rond pensioen Risico s rond pensioen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen.

Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen. Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen. De Bazel 24 mei 2012 Het Pensioenakkoord Drie delen: - De AOW-leeftijd - Pensioen in de tweede pijler - Ouderenparticipatie Wat is de aanleiding?

Nadere informatie

PENSIOEN UPDATE In Nederland

PENSIOEN UPDATE In Nederland PENSIOEN UPDATE In Nederland Oktober 2015 Het pensioenlandschap in het algemeen, maar ook hoe werknemers naar pensioen kijken, verandert in rap tempo. Zowel in 2014 als in 2015 zijn grote bezuinigingen

Nadere informatie

Verslag Mandema Update Pensioen mei 2013

Verslag Mandema Update Pensioen mei 2013 Verslag Mandema Update Pensioen mei 2013 Als er één onderwerp is dat regelmatig de voorpagina van de kranten haalt, dan is het de oudedagsvoorziening. Er speelt op dit moment erg veel, zoals de verhoging

Nadere informatie

Info over de PENSIOENWET voor Ondernemingspensioenfondsen. Nieuwe verdeling verantwoordelijkheden tussen werkgever, werknemer en pensioenuitvoerder

Info over de PENSIOENWET voor Ondernemingspensioenfondsen. Nieuwe verdeling verantwoordelijkheden tussen werkgever, werknemer en pensioenuitvoerder Info over de PENSIOENWET voor Ondernemingspensioenfondsen Nieuwe verdeling verantwoordelijkheden tussen werkgever, werknemer en pensioenuitvoerder De Pensioenwet Op 26 september is de Pensioenwet na jarenlange

Nadere informatie

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten.

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten. Nieuwsbrief Ballast Nedam Pensioenfonds September 2013 Tijd voor een nieuwsbrief van uw Pensioenfonds. Er gebeurt veel in de Nederlandse pensioenwereld; dat kan u bijna niet zijn ontgaan. In onze vorige

Nadere informatie

Vragen en antwoorden pensioenakkoord

Vragen en antwoorden pensioenakkoord Vragen en antwoorden pensioenakkoord 1. Waarover gaat dit pensioenakkoord? Het pensioenakkoord gaat over drie onderwerpen: de AOW, de aanvullende pensioenen, en de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Gevolgen voor jouw pensioen bij PPF APG Henk Bruins Actuarieel adviseur PPF APG Informatiebijeenkomsten 28-30 oktober Agenda 1. Witteveen 2: versobering toekomstige pensioenopbouw

Nadere informatie

1.B. Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014

1.B. Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014 1.B Jouw Cosun pensioen Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014 1 Agenda Pensioen in Nederland Waarom een nieuwe regeling bij Cosun? Pensioenpremie Toeslagverlening (indexatie) Discussie

Nadere informatie

Beleidsregel financieel crisisplan pensioenfondsen

Beleidsregel financieel crisisplan pensioenfondsen CONSULTATIEVERSIE Beleidsregel financieel crisisplan pensioenfondsen Beleidsregel van De Nederlandsche Bank van. 2011, nr. Tb/2011/.., inzake het opstellen van een financieel crisisplan in het kader van

Nadere informatie

Veranderingen in de Pensioenwereld

Veranderingen in de Pensioenwereld Veranderingen in de Pensioenwereld Veranderingen in de Pensioenwereld staan voor de deur U hebt er vast al van gehoord, de pensioenwereld gaat de komende tijd drastische veranderingen doormaken. Zowel

Nadere informatie

Toekomstbestendigheid pensioenregelingen

Toekomstbestendigheid pensioenregelingen Zoetermeer, 18 februari 2011 Toekomstbestendigheid pensioenregelingen Marc Heemskerk, Amstelveen Marc.Heemskerk@mercer.com www.mercer.nl Toekomstbestendigheid huidige pensioenregeling Inleiding Demografische

Nadere informatie

Aanpassingen Basis-pensioenregeling C&T per 1 januari 2014

Aanpassingen Basis-pensioenregeling C&T per 1 januari 2014 Aanpassingen Basis-pensioenregeling C&T per 1 januari 2014 Presentatie, aanvullend op het gezamenlijke Informatiebulletin van KDE en DEPF November 2013 L.G. van den Hoek 1 Pensioen aanpassen: wie doet

Nadere informatie

Info over de PENSIOENWET voor Bedrijfstakpensioenfondsen. Nieuwe verdeling verantwoordelijkheden tussen werkgever, werknemer en pensioenuitvoerder

Info over de PENSIOENWET voor Bedrijfstakpensioenfondsen. Nieuwe verdeling verantwoordelijkheden tussen werkgever, werknemer en pensioenuitvoerder Info over de PENSIOENWET voor Bedrijfstakpensioenfondsen Nieuwe verdeling verantwoordelijkheden tussen werkgever, werknemer en pensioenuitvoerder De Pensioenwet Na jarenlange discussie is de Pensioenwet

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 2 juli 2015 1 Agenda Opening 2014 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk nftk Henk Herstelplan Henk Beleggingsbeleid Bert

Nadere informatie

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING 1- Waarom heeft het ABP een herstelplan opgesteld? ABP is, evenals vele andere pensioenfondsen, zwaar geraakt door de crisis op de financiële

Nadere informatie

Doorn en Keizer. Actualiteiten pensioen. Jeroen Los. 19 mei 2015

Doorn en Keizer. Actualiteiten pensioen. Jeroen Los. 19 mei 2015 Doorn en Keizer Actualiteiten pensioen 19 mei 2015 Jeroen Los 1 Programma pensioenactualiteiten OR en pensioen Pensioenontslag vóór en na WWZ Waar is pensioen ondergebracht? >90% werknemers heeft een pensioenovereenkomst

Nadere informatie

Principeakkoord cao-pensioenregeling Q&A Intern

Principeakkoord cao-pensioenregeling Q&A Intern Voor publicatie op de websites van de vakorganisaties en Mijn PostNL Algemeen Is het echt nodig om de pensioenregeling aan te passen? Ja. De fiscale wetgeving voor pensioen wijzigt. Dit betreft met name

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden

Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden opgericht in 1986 gevestigd in Utrecht De NVOG en de Pensioendossiers 2 NVOG : wie

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 18 november 2014 13 oktober 2010 Deelnemersbijeenkomst Agenda Opening 2013 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Beleggingsbeleid

Nadere informatie

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop Hoofdstuk 2 Doel van pensioen

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop Hoofdstuk 2 Doel van pensioen Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop... 1 1.1 Inleiding... 1 1.2 Ontwikkelingen... 1 1.2.1 Aanleiding... 1 1.2.2 Ontwikkelingen... 1 1.3 Aanpak

Nadere informatie

Vakcentrale. Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen

Vakcentrale. Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen 0 Tom Poes verzin eens een list! Het is moeilijk om jong te zijn, gaf hij toe. Je moet lenen aan je kinderen, en je moet de ouderen teruggeven

Nadere informatie

Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014

Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014 Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014 1 Doel van deze bijeenkomst Toelichting waarom overstap naar nieuwe pensioenuitvoerder Toelichting waarom nieuwe pensioenregeling per 1-1-2015

Nadere informatie

reëel financieel toetsingskader (FTK2)

reëel financieel toetsingskader (FTK2) nominaal financieel toetsingskader (FTK1) - bestaande contract - nominale contract - uitkeringsovereenkomst - onderscheid tussen nominale opbouw en indexatie - 2,5% onderdekkingskans maatstaf voor nominale

Nadere informatie

Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL

Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL Onderwerpen 1. Pensioen, wat is pensioen? 2. Wijziging Wet op de ondernemingsraden 3. Outsourcing vanuit zorg en overheid OR (opeens)

Nadere informatie

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Corporate Pensioen 4 Juni 2009 Vragen 1. Hoe zeker is mijn toekomstige pensioenvoorziening bij Nationale-Nederlanden? 3. Hoe weet ik hoeveel pensioen

Nadere informatie

Sociaal akkoord aow en Witteveenkader Op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Sociaal akkoord aow en Witteveenkader Op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid CPB Notitie 10 juni 2011 Sociaal akkoord aow en Witteveenkader Op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. CPB Notitie Aan: Ministerie van SZW Centraal Planbureau Van Stolkweg

Nadere informatie

stichting jan huysman wz.fonds

stichting jan huysman wz.fonds Koog aan de Zaan, mei 2015 Beste deelnemer van Stichting Jan Huysman Wz. Fonds, In deze brief willen wij uw aandacht voor de volgende drie items: 1 Nieuw mailadres en nieuwe naam voor de uitvoerder van

Nadere informatie

Welkom. Informatiebijeenkomst Unisys Combi Pensioen

Welkom. Informatiebijeenkomst Unisys Combi Pensioen Welkom Informatiebijeenkomst Combi Pensioen Oktober November 2012 Programma 1. SPUN 2. High lights presentatie 3. Huidige pensioenregeling 4. Nieuwe pensioenregeling ( Combi pensioen) 5. Maatmannen 6.

Nadere informatie

Van gegarandeerd pensioen naar een pensioenspaarpot

Van gegarandeerd pensioen naar een pensioenspaarpot Van gegarandeerd pensioen naar een pensioenspaarpot Ons pensioenstelsel is van oudsher een stelsel dat voor werknemers zekerheden biedt. Met zekerheden wordt hier verstaan: de werknemer weet al ruim voor

Nadere informatie

WELKOM! 22 april, NBC Congrescentrum, Nieuwegein

WELKOM! 22 april, NBC Congrescentrum, Nieuwegein WELKOM! 3061504048 Agenda: Algemene situatie pensioenland Wat betekent dit voor het BPF Textielverzorging? Herstructureringstraject Volgende bijeenkomst 23 juni 2 Algemene situatie pensioenland 3 Of verhoogt

Nadere informatie

Het einde van het pensioen voor de RvB Rondetafelbijeenkomst. Amstelveen, 22 maart 2012

Het einde van het pensioen voor de RvB Rondetafelbijeenkomst. Amstelveen, 22 maart 2012 Het einde van het pensioen voor de RvB Rondetafelbijeenkomst Amstelveen, 22 maart 2012 Het einde van het pensioen voor de RvB As we know it? Amstelveen, 22 maart 2012 Het speelveld Bestuur en Toezicht

Nadere informatie

Terugblik 2011 in cijfers

Terugblik 2011 in cijfers Terugblik 2011 in cijfers U vindt hier een samenvatting van het jaarverslag 2011. Het volledige jaarverslag kunt u downloaden via www.pensioenfondsricohnederland.nl. Financiële situatie Door de kredietcrisis

Nadere informatie

6.3.1 De vorm van het pensioencontract en de mate van zekerheid

6.3.1 De vorm van het pensioencontract en de mate van zekerheid H6 Conclusies en aanbevelingen 6.1 De probleemstelling Het veelgeprezen Nederlandse pensioenstelsel kraakt in zijn voegen. Het Pensioenakkoord moet er voor zorgen dat het pensioenstelsel houdbaar blijft.

Nadere informatie

Najaarsbijeenkomst Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland

Najaarsbijeenkomst Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland Najaarsbijeenkomst Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland Peter de Bruijne Voorzitter Bestuur Pensioenfonds ING 31 oktober 2013 QR code website Pensioenfonds ING Agenda Financiële situatie Klanttevredenheid

Nadere informatie

Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014

Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014 Jouw Cosun pensioen Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014 1 Agenda Pensioen in Nederland Onze regeling Keuzemogelijkheden Vragen 2 Pensioen in Nederland Nederlands pensioenstelsel

Nadere informatie

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen Prof. dr. K.P. Goudswaard (voorzitter) Prof. dr. R.M.W.J.

Nadere informatie

Roadblocks op de post-witteveenweg. Jaap van Slooten, 19 november 2014

Roadblocks op de post-witteveenweg. Jaap van Slooten, 19 november 2014 Roadblocks op de post-witteveenweg Jaap van Slooten, 19 november 2014 Inhoudsopgave Onderwerpen 1. Aanpassen pensioenregeling 2. Compenseren werknemers 3. Medezeggenschap 4. Gelijke behandeling Probleemstelling

Nadere informatie

ALM en het nieuwe pensioencontract. Theo Nijman 17 December 2010

ALM en het nieuwe pensioencontract. Theo Nijman 17 December 2010 ALM en het nieuwe pensioencontract Theo Nijman 17 December 2010 Agenda Schets structuur nieuwe pensioencontracten Mogelijke ontwikkeling toezichtsmodel ALM toepassingen voor nieuwe contract en uitdagingen

Nadere informatie

Wijziging CDC-regeling TBI

Wijziging CDC-regeling TBI Wijziging CDC-regeling TBI Voorlichtingssessie tijdens deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds TBI 18 november 2014 Copyright 2014 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie van het document

Nadere informatie

Wijzigingen in de pensioenwetgeving... 2. Belangrijke gevolgen van de pensioenwijzigingen... 4

Wijzigingen in de pensioenwetgeving... 2. Belangrijke gevolgen van de pensioenwijzigingen... 4 UPDATE Pensioenspecial september 2014 Sneller op de hoogte zijn van het nieuws? Volg ons op Social Media! Mandema & Partners helpt u graag bij het interpreteren van de pensioenwijzigingen die voor u en

Nadere informatie

Pensioen in beweging. Lenteakkoord 2012, Hoofdlijnennota herziening FTK en Septemberpakket

Pensioen in beweging. Lenteakkoord 2012, Hoofdlijnennota herziening FTK en Septemberpakket Pensioen in beweging Lenteakkoord 2012, Hoofdlijnennota herziening FTK en Septemberpakket Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam door Peter Janssen 27 september 2012 2012 Towers Watson.

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 14 september 2015 VERD VERD VERD VERD GEWIJZI Vooraf VERD VERD 08 VERD Herziening IORP-richtlijn VERD G 01 02 03 04 05 VERD Toekomst pensioenstelsel Algemeen

Nadere informatie

De meest gestelde vragen over het pensioenakkoord van de Stichting van de Arbeid (StvdA).

De meest gestelde vragen over het pensioenakkoord van de Stichting van de Arbeid (StvdA). CB 10115 AB 10066 CBAC 10163 WP 10074 De meest gestelde vragen over het pensioenakkoord van de Stichting van de Arbeid (StvdA). 1. Wanneer gaat de AOW-leeftijd omhoog? 2. Blijft de hoogte van de AOW-uitkering

Nadere informatie

WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis.

WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis. WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis 29 oktober 2015 Agenda Welke pensioenstelsels zijn er? Wat is de houdbaarheid van het

Nadere informatie

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten artikel Inleiding Reeds geruime tijd wordt een maatschappelijke discussie gevoerd over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.

Nadere informatie

Toelichting bij de ministeriële regeling toeslagenmatrix.

Toelichting bij de ministeriële regeling toeslagenmatrix. Toelichting bij de ministeriële regeling toeslagenmatrix. Algemene toelichting Artikel 86 van de Pensioenwet schrijft voor dat er bij voorwaardelijke toeslagverlening een consistent geheel dient te zijn

Nadere informatie

134 De Pensioenwereld in 2015

134 De Pensioenwereld in 2015 14 134 De Pensioenwereld in 2015 Ontwikkelingen in de pensioenmarkt 135 Het nieuwe FTK: oude wijn in nieuwe zakken? Auteurs: Gijs Hoedemaker, Machiel Koper en Alexander van Stee Na de crisis leek er een

Nadere informatie

Wijziging pensioenregeling

Wijziging pensioenregeling Stichting Pensioenfonds TNO Wijziging pensioenregeling 2014 Wat vindt u in deze brochure? In deze brochure vindt u een overzicht van de wijzigingen van de pensioenregeling per 1 januari 2014. Introductie

Nadere informatie

Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling

Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling 1. Waarom wordt het nieuwe pensioenreglement pas later uitgereikt? Antwoord: De pensioenregeling is gebaseerd

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Hoogovens (SPH) Update voor ledenvergadering VHP Tata Steel

Stichting Pensioenfonds Hoogovens (SPH) Update voor ledenvergadering VHP Tata Steel Stichting Pensioenfonds Hoogovens (SPH) Update voor ledenvergadering VHP Tata Steel Wim Hamers Voorzitter Raad van Beheer 12 november 2012 Agenda 1. SPH op hoofdlijnen 2. SPH en andere pensioenfondsen

Nadere informatie