Herziening pensioenstelsel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Herziening pensioenstelsel"

Transcriptie

1 Herziening pensioenstelsel Het pensioenstelsel staat al een tijdje onder druk. Dat geldt niet alleen voor de AOW, maar ook voor de tweede pijler. De toenemende vergrijzing en de stijging in de levensverwachting zijn de voornaamste aanleiding geweest voor structurele hervormingen van ons pensioenstelsel. Daarnaast is de tweede pijler in steeds grotere mate afhankelijk geworden van financiële markten. De dotcom-crisis, de financiële crisis en de Eurocrisis zorgden de afgelopen 10 jaar voor een verslechtering van de financiële positie van pensioenfondsen. 1. Wet verhoging AOW en pensioenrichtleeftijd De gemiddelde Nederlander wordt steeds ouder, waardoor de kosten van de AOW en het aanvullende pensioen toenemen. Ook krimpt de beroepsbevolking en neemt het aantal 65-plussers sterk toe. Om de toenemende demografische druk in de eerste en tweede pijler op te vangen was het wetsvoorstel verhoging AOW en pensioenrichtleeftijd ingediend. Dit wetsvoorstel is op 22 juni 2012 door de Tweede Kamer en op 10 juli 2012 door de Eerste Kamer aangenomen. Met de komst van de wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd wordt de AOWleeftijd vanaf 1 januari 2013 steeds stapsgewijs verhoogd, totdat deze in 2019 de 66 jaar heeft bereikt en uiteindelijk in 2023 de 67 jaar. De AOW-leeftijd gaat in de loop van de jaren telkens op 1 januari omhoog, met steeds grotere stappen. Vanaf 2024 wordt de AOW-leeftijd gekoppeld aan de levensverwachting. De AOW-leeftijd wordt alleen verhoogd als de verdere stijging van de levensverwachting van een 65 jarige minimaal een verhoging van drie maanden rechtvaardigt. Fiscaliteit Daarnaast worden de fiscale regels voor het aanvullend pensioen gewijzigd (het zgn. Witteveenkader). In 2014 wordt de pensioenrichtleeftijd voor werknemerspensioenen in één keer verhoogd naar 67 jaar. Daarna wordt de pensioenrichtleeftijd, net als de AOW-leeftijd, gekoppeld aan de ontwikkeling van de levensverwachting. Een verdere verhoging van de pensioenrichtleeftijd zal steeds in stappen van een jaar gebeuren. De verhoging van de pensioenrichtleeftijd in 2014 geldt alleen voor de opbouw van pensioenrechten vanaf 2014, niet voor de tot 2014 reeds opgebouwde pensioenaanspraken. Opbouwpercentages In aanvulling op de verhoging van de pensioenrichtleeftijd gaan de fiscaal maximale opbouwpercentages voor tweede pijler pensioenen omlaag. Per 1

2 januari 2014 gaat de maximale opbouw voor ouderdomspensioen van 2% naar 1,9% voor eindloonregelingen. Voor middelloonregelingen gaat dit percentage omlaag van 2,25% naar 2,15%. Er zijn dus meer dienstjaren nodig om een pensioen van 70% van het laatstverdiende loon te bereiken. Actieve deelnemers in een pensioenfonds bouwen vanaf 2014 dus jaarlijks minder nieuwe pensioenrechten op, in tegenstelling tot de periode vóór Als gevolg hiervan zullen ook de premiestaffels van de beschikbare premieregelingen hierop aangepast worden. Vervroeging van pensioeningang blijft mogelijk. Het pensioen dient dan uiteraard nog wel actuarieel te worden herrekend. Ook uitstel van pensioen blijft mogelijk. De opbouwruimte voor aanvullende pensioenvoorzieningen in de derde pijler, zoals lijfrenten, zal ook worden aangepast. Vergelijking met voorstellen uit pensioenakkoord Het oorspronkelijke Wetsvoorstel verhoging pensioenleeftijd ging uit van een aanpassing van de pensioenrichtleeftijd naar 66 jaar per 1 januari 2013 en naar 67 jaar per 1 januari Omdat nog steeds verwacht wordt dat op 1 januari 2014 de herziene Pensioenwet en het herziene financieel toetsingskader van kracht worden, zouden pensioenfondsen en verzekeraars in drie opeenvolgende jaren met ingrijpende wijzigingen in regelingen te maken krijgen. Om dit te voorkomen heeft minister Kamp van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voorgesteld dat beide aanpassingen van de pensioenrichtleeftijd tegelijkertijd op 1 januari 2014 worden doorgevoerd. Het is voor het eerst sinds de introductie van de AOW in 1957 dat de AOWleeftijd wordt verhoogd. De verhoging van de AOW leeftijd heeft geen directe gevolgen voor de ingangsdatum van de aanvullende pensioenen. Deze wordt immers bepaald aan de cao-tafel: de reeds gemaakte cao afspraken worden door de latere ingangsdatum van de AOW niet aangetast. De latere ingang van de AOW van één of meer maanden leidt evenwel tot een zogenaamd AOW-gat. Dit AOW-gat kan onderwerp zijn bij het arbeidsvoorwaardenoverleg. 2. Pensioenvraagstukken: Commissie Frijns en Goudswaard Naast demografische schokken hebben aanvullende pensioenen in de tweede pijler ook te maken met financiële schokken. De afgelopen decennia zijn pensioenfondsen steeds afhankelijker geworden van de beleggingsresultaten, omdat de premies in steeds mindere mate in staat waren om de pensioenverplichtingen te kunnen dekken. Pensioenfondsen zijn hierdoor steeds meer gaan beleggen, met als gevolg dat zij steeds afhankelijker werden van de situatie op de financiële markten. 2

3 In het voorjaar van 2009 heeft toenmalig minister Donner van SZW een brief aan de Kamer gestuurd waarin hij aangeeft hoe hij invulling geeft aan zijn verantwoordelijkheid voor de waarborgfunctie van de overheid voor de tweede pijler van het Nederlandse pensioenstelsel ( Brede aanpak pensioenvraagstukken ). In deze brief gaf hij aan dat het huidige pensioenstelsel heeft bewezen in staat te zijn om te zorgen voor een goede inkomenspositie van ouderen. Een aantal kernelementen van dit stelsel, zoals solidariteit en collectiviteit, spelen hierbij een grote rol en dienen te worden behouden. Tegelijkertijd heeft de financiële crisis een aantal kwetsbare punten van de aanvullende pensioenen uit de tweede pijler blootgelegd. De toenmalige minister gaf in zijn brief aan dat het zaak is de komende tijd de kwetsbare punten van het stelsel grondig te analyseren en daar waar nodig aan te passen. Hij achtte het risico anders te groot dat als dit niet gebeurt, het vertrouwen van de Nederlandse bevolking in het huidige pensioenstelsel zou worden ondermijnd. Om het beleggingsbeleid van pensioenfondsen onder de loep te nemen heeft de voormalige minister de Commissie Beleggingsbeleid en Risicobeheer, ook wel de Commissie Frijns, in het leven geroepen. Deze commissie onderzocht of pensioenfondsen de afgelopen jaren een verantwoord beleggingsbeleid hebben gevoerd en hoe zij de afweging tussen risico en rendement hebben gemaakt. Het rapport van de commissie Frijns dat op 19 januari 2010 is verschenen maakte onderdeel uit van de Brede aanpak pensioenvraagstukken. De conclusies uit het rapport van de commissie Frijns waren als volgt: - De commissie concludeert dat ondanks de enorme verliezen in 2008 er geen aanwijzingen zijn dat pensioenfondsen structureel slecht hebben gepresteerd. Wel is er te weinig aandacht geweest voor het risicobeleid en de uitvoering van het beleggingsbeleid. De toenemende complexiteit van financiële producten vergt steeds meer deskundigheid van bestuurders. Ook verdient de kwaliteit van het bestuurlijk proces speciale aandacht. - In haar rapport doet de commissie Frijns ook een aantal aanbevelingen. Zo roept de commissie onder andere op tot het opnemen van een reëel kader in het financieel toetsingskader. Hierdoor zou toetsing op basis van koopkrachtbestendigheid mogelijk worden en niet alleen op het niveau van nominale garanties, zoals nu het geval is. Dit zou meer recht doen aan de beleving van deelnemers en meer tegemoet komen aan de doelstelling van de meeste pensioenfondsen om de pensioenen te verhogen met de inflatie. Verder wijst de commissie op het belang van het monitoren van het beleggingsbeleid en de uitvoering ervan. Bestuurders moeten meer in control zijn. Minister Donner heeft in 2009 ook een tweede commissie in het leven geroepen: de Commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen, ook wel de commissie Goudswaard genoemd. Deze commissie onderzocht in hoeverre het pensioenstelsel met het oog op de vergrijzing toekomstbestendig is, of hoe het dat kan worden. 3

4 De conclusies uit het rapport van de commissie Goudswaard zijn als volgt: - Nederland is beter dan andere landen voorbereid op de vergrijzing. Het pensioenstelsel staat echter onder druk. De kosten van de aanvullende pensioenen lopen op en de premies kunnen niet veel verder worden verhoogd. - De commissie concludeert dat het Nederlandse pensioenstelsel met de bestaande ambities en veronderstelde zekerheid onvoldoende toekomstbestendig is vanwege de vergrijzing, de stijgende levensverwachting en de toenemende kwetsbaarheid voor financiële risico s. - Er zijn volgens de commissie echter wel goede mogelijkheden om het stelsel aan te passen. Omdat er nauwelijks meer rek in de pensioenpremies zit, moet de oplossing gezocht worden in een beperking van de pensioenambitie en/of in het anders omgaan met de risico s. 3. Evaluatie FTK Naast de trajecten om de toekomstbestendigheid van aanvullende pensioenregelingen en het beleggingsbeleid en risicobeheer van pensioenfondsen onder de loep te nemen, is ook het financieel toetsingskader geëvalueerd 1. Deze evaluatie is uitgevoerd door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en De Nederlandsche Bank. Het doel van dit rapport was om de ervaringen met het financieel toetsingskader sinds de introductie in 2007 in beeld te brengen en eventuele aanpassingen te schetsen. De evaluatie richt zich voornamelijk op de ervaringen met het huidige toetsingskader en was niet bedoeld om vooruit te lopen op anders soortige contracten in de toekomst. De conclusies uit het rapport zijn als volgt: - Het spanningsveld tussen reële ambitie en nominale zekerheid moet worden verkleind; - Het evenwicht tussen rendement en risico moet worden verbeterd; - Er dient beter om te worden gegaan met volatiliteit en marktwaardering: de ongewenste gevolgen van de volatiliteit in de dekkingsgraden dienen te worden weggenomen; - De zekerheidsmaat van 97,5% moet beter worden waargemaakt. 1 Daarnaast maakte de Commissie Parameters (commissie Don) ook onderdeel uit van de brede aanpak pensioenvraagstukken. Ook heeft het kabinet in december 2009 een brief aan de Tweede kamer verzonden over medezeggenschap en goed pensioenfondsbestuur. 4

5 Op 7 april 2010 heeft de minister een brief naar de Tweede Kamer gestuurd waarin de kabinetsinzet wordt beschreven m.b.t. de toekomst van het aanvullend pensioenstelsel. In deze brief wordt tevens verwezen naar het rapport Evaluatie financieel toetsingskader. De rapporten van de commissies en de evaluatie van het FTK laten volgens Donner zien dat er aanpassingen nodig zijn om het stelsel op langere termijn gezond te houden. De brief doet concrete voorstellen voor aanpassingen om te bereiken dat waar pensioengerechtigden zekerheid is toegezegd, deze zekerheid ook wordt nagekomen. Ook moet duidelijker worden wat zij reëel aan pensioen kunnen verwachten en waar er sprake is van risico s. Pensioenfondsen krijgen bovendien ruimte om meer voorwaardelijke afspraken te maken met deelnemers. De conclusies van het kabinet vormden de uitgangspunten voor gesprekken met sociale partners, die over de aanvullende pensioen beslissen. Het kabinet zorgt daarnaast via het wettelijke kader van de Pensioenwet en het Financieel Toetsingskader voor de nodige zekerheden voor pensioengerechtigden. Het wettelijke kader zal op een aantal punten aangepast moeten worden om mensen meer zekerheid te geven en om de pensioenfondsen meer ruimte te geven. 4. Pensioenakkoord Het besef dat de AOW-leeftijd omhoog moet en dat ook de tweede pijler structureel onhoudbaar wordt als de pensioenleeftijd niet stijgt, is al gedurende lange tijd aanwezig bij sociale partners en de politiek. Echter, jarenlang durfde geen enkele partij zijn handen te branden aan deze boodschap. Tijdens het kabinet Balkenende 4 werd de noodzaak tot het nemen van stappen steeds meer voelbaar. Met name minister Donner van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wilde initiatieven op het terrein van de AOW nemen. Door de sociale partners werd manhaftig geprobeerd in de SER met een breed gedragen voorstel te komen dat moest leiden tot hervormingen. De voorzitter van de FNV kreeg weinig ruimte om op het punt van het verhogen van de AOW-leeftijd stappen te zetten. Op 30 september 2009 spatte het overleg met veel publiciteit uit elkaar. Er kwam geen SER-advies en de bal lag weer bij het kabinet. Op 20 februari 2010 viel het kabinet Balkenende. De sociale partners realiseerden zich dat bij een volgend kabinet hoe dan ook de AOW leeftijd op tafel zou liggen. De gelegenheid werd aangegrepen om nogmaals een poging te doen tot een gezamenlijk akkoord te komen. Ditmaal niet in de SER, maar in de Stichting van de Arbeid. De resultaten van de twee commissies (Frijns en Goudswaard) en de evaluatie van het FTK bevestigden de sociale partners in hun zoektocht naar nieuwe afspraken voor aanvullende pensioenen. Er moest een beter stelsel voor aanvullende pensioenen komen dat structureel houdbare pensioenen, ook voor jongeren, mogelijk maakt en dat daarmee toekomstbestendig is. Financiële schokken moesten beter worden opgevangen en er moest een oplossing komen voor de stijging in de levensverwachting. De verdeling tussen generaties stond in dit debat centraal. 5

6 Op 4 juni 2010 werd een akkoord tussen sociale partners bereikt. Het betrof afspraken over de AOW, de aanvullende pensioen en het bevorderen van de arbeidsparticipatie van ouderen. De belangrijkste elementen uit dit pensioenakkoord waren: - Verhoging van de pensioenleeftijd; - Stijging van de AOW-uitkering, maar eerder stoppen met werken kan nog steeds (dit resulteert dan wel in een lagere AOW); - Er dient meer duidelijkheid te komen over de risico s van pensioen; - Stabiliseren van de pensioenkosten: pensioenpremies blijven stabiel; - Er dienen goede afspraken te worden gemaakt over hoe mensen langer kunnen doorwerken. De afspraken uit het pensioenakkoord gingen dus met name om het aanpassen van de AOW en het Witteveenkader aan de stijgende levensverwachting, het bevorderen van duurzame inzetbaarheid van ouderen, het verbeteren van het financieel toetsingskader voor bestaande contracten en het uitbreiden ervan om nieuwe contracten mogelijk te maken. Het Pensioenakkoord kon rekenen op een breed draagvlak bij de achterban van zowel werkgevers- als werknemersorganisaties. Later bleek dat dit mede mogelijk was omdat veel afspraken niet waren uitgewerkt en zo vaag waren geformuleerd dat ieder er uit kon lezen wat hij zelfde wilde. De afspraak was dat het pensioenakkoord nader zou worden uitgewerkt. Die uitwerking verscheen in de vorm van een uitwerkingsmemorandum. Dat uitwerkingsmemorandum vormde de kern van het akkoord dat de sociale partners, verenigd in de Stichting van de Arbeid, met het kabinet sloten over de aanvullende pensioenen, de AOW en de bevordering van de arbeidsparticipatie van de ouderen. Dat is het akkoord van 10 juni Ondanks dat binnen de sociale partners verdeeldheid bleek te bestaan over het akkoord van juni 2011, heeft het ministerie van SZW aansluitend een aantal werkgroepen in het leven geroepen om dit akkoord nader uit te werken en de communicatieaspecten ervan in beeld te brengen. De werkgroep technisch overleg brede aanpak (TOBA) kreeg als opdracht, op een aantal thema s technische input te leveren voor de nadere uitwerking van het FTK, waaronder het ontwikkelen van een aanpassingsmechanisme voor financiële schokken (RAM) en een aanpassingsmechanisme voor de levensverwachting (LAM). In de werkgroep invaren opgebouwde rechten moest worden gekeken naar de mogelijkheden van het overhevelen (collectief of individueel) van reeds opgebouwde pensioenaanspraken naar nieuwe pensioencontracten, waarbij tevens de Europese regelgeving diende te worden betrokken. De werkgroep communicatie kreeg als opdracht voorstellen te ontwikkelen over de communicatie van de nieuwe pensioencontracten aan deelnemers met als uitgangspunten dat die communicatie eenduidig, begrijpelijk en transparant moet zijn, dat ze moet aansluiten bij de informatiebehoefte en wensen van de deelnemers en dat helder moet worden gecommuniceerd over de risico s. Voorts werd een breed samengestelde begeleidingscommissie ingesteld om de 6

7 voortgang en uitkomsten van de genoemde werkgroepen te monitoren en te analyseren en mee te denken over de benodigde wetswijzigingen. De werkgroepen kregen tot eind februari 2012 de tijd waarna de minister van SZW de Tweede Kamer in april 2012 met een hoofdlijnennotitie zou informeren over de uitkomsten en de daaruit te trekken conclusies. Eind april 2012 viel het kabinet Rutte. Kort daarna kwamen de Kunduzpartijen in de Tweede Kamer een pakket maatregelen overeen dat ook de AOW en het Witteveenkader betrof. Deze maatregelen weken sterk af van wat het kabinet Rutte met de sociale partners overeen was gekomen in het akkoord van 10 juni Daarmee is het akkoord ook van de baan. Maar dat betekent niet dat op het terrein van de aanvullende pensioenen de hervormingen achterwege blijven. 5. Hoofdlijnennota herziening financieel toetsingskader Op 30 mei 2012 heeft demissionair minister Kamp van SZW in een brief de Hoofdlijnennota herziening financieel toetsingskader aangeboden aan de Tweede Kamer. Met deze brief informeert de minister de Kamer welke aanpassingen van het FTK het kabinet voor ogen heeft om het pensioenstelsel weer toekomstbestendig te maken. Het kabinet heeft naar aanleiding van de afspraken met sociale partners aangekondigd het financieel toetsingskader aan te zullen passen om het nieuwe pensioencontract zoals sociale partners dat hebben uitgewerkt, mogelijk te maken. Tevens heeft het kabinet aangegeven het financieel toetsingskader voor de bestaande contracten te zullen verbeteren. De minister geeft in de brief aan dat de betreffende maatregelen in lijn zijn met de eerdere aankondigingen hierover en dat deze los staan van de afspraken die op 10 juni 2011 met sociale partners zijn gemaakt. Met de beschreven voorstellen zet het kabinet het beleid voort dat in gang is gezet met de brief van 7 april Het toenmalige kabinet heeft op basis van de bevindingen van de commissie Goudswaard, de commissie Frijns en de evaluatie van het financieel toetsingskader aangegeven dat het financieel toetsingskader verbetering behoeft en ruimte zou moeten bieden voor nieuwe, meer voorwaardelijke, pensioencontracten. Naast de uitgangspunten voor een nieuw financieel toetsingskader zijn bij de brief de uitkomsten bijgevoegd van een aantal onderzoeken. Met betrekking tot het nieuwe pensioencontract heeft het kabinet toegezegd te onderzoeken op welke wijze de bestaande pensioenopbouw kan worden ondergebracht in dat nieuwe contract en hoe één en ander zich verhoudt tot de (ontwikkelingen in) de Europese regelgeving. Ook heeft het kabinet toegezegd een onderzoek te doen naar een passend en eenduidig fiscaal kader, dat voldoende ruimte biedt voor de vormgeving van het nieuwe pensioencontract. De uitkomsten van de verschillende onderzoeken zijn als bijlagen meegezonden met de brief van 30 mei Tot slot is er onderzoek gedaan over hoe de pensioencommunicatie naar deelnemers toe verbeterd kan worden. De betreffende brief met de uitkomsten van dit rapport is op 26 juni 2012 aangeboden aan de kamer. 7

8 Samengevat ziet het kabinetsvoorstel voor een nieuw financieel toetsingskader er als volgt uit: - Sociale partners en pensioenfondsen moeten voortaan op voorhand afspraken maken over de toedeling van de risico s. Een meer expliciete toedeling van de risico s is noodzakelijk voor het herstel van het vertrouwen in het stelsel; - Fondsen zullen naar de deelnemer toe helder moeten communiceren. Dit stelt deelnemers ook beter in staat beslissingen te nemen op basis van hun verwachte pensioen en de onzekerheden daarin; - Er komt een meer stabiel toetsingskader, dat de afhankelijkheid van dagkoersen vermindert en duurzame beleidsbeslissingen ondersteunt; - Het wettelijk kader zal voor bestaande en nieuwe contracten beter rekening houden met de ambitie om te indexeren; - Nieuwe contracten maken het mogelijk om schokken in financiële markten en de levensverwachting geleidelijk in de aanspraken te laten doorwerken; - Het kabinet zal één nieuw financieel toetsingskader voorstellen, met gelijkwaardige uitgangspunten voor bestaande en nieuwe contracten. Het nieuwe beoogde financieel toetsingskader gaat uit van twee contractsvormen: het verbeterde, nominale pensioencontract en het nieuwe, reële pensioencontract. De uitgangspunten van het nieuwe beoogde financieel toetsingskader zijn op enkele belangrijke elementen echter nog niet volledig uitgewerkt. Zo is bijvoorbeeld nog onvoldoende helderheid over de berekeningssystematiek van de kostendekkende premie en zijn er nog veel elementen in het reële contract die nog nadere uitwerking behoeven. Het kabinet zal de pensioensector bij de nadere uitwerking van het nieuwe financieel toetsingskader betrekken en streeft ernaar de voor het nieuwe financieel toetsingskader benodigde wetgeving begin 2013 aan de Tweede Kamer aan te bieden. De beoogde ingangsdatum van het herziene FTK en de nieuwe pensioenregelingen is 1 januari Het kabinet beoogt een goede overgang van het huidige naar het nieuwe financieel toetsingskader. In overleg met de Stichting van de Arbeid en de Pensioenfederatie, en met goedkeuren van DNB, zal gekeken worden of, en zo ja, op welke wijze, het beoogde nieuwe toetsingskader nu al kan worden betrokken bij de beleidskeuzes die fondsen voor 2013 moeten maken. Augustus

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen www.pwc.nl Fiscale aspecten pensioenmaatregelen regeerakkoord Studiebijeenkomst Vereniging voor Pensioenrecht 21 november 2012 Agenda 1. Aanleiding 2. Ontwikkelingen wet- en regelgeving pensioen 3. Wet

Nadere informatie

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 KORTE TERUGBLIK Kabinet Balkenende gevallen: sociale partners pakken kansen Het pensioen is van sociale partners samen, dus moeten wij ook samen naar

Nadere informatie

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012 De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt Workshop 9 mei 2012 Programma De aanleiding en het pensioenakkoord op hoofdlijnen Aanpassingsmechanismes Fiscale pensioenkader

Nadere informatie

68 De Pensioenwereld in 2014

68 De Pensioenwereld in 2014 09 68 De Pensioenwereld in 2014 Pensioenregeling 69 Aanpassingen van het fiscale (Witteveen-)kader Auteurs: Ivar Sintemaartensdijk en Jan Stigter Pensioenen mogen zich nog altijd verheugen in de warme

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden

Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden opgericht in 1986 gevestigd in Utrecht De NVOG en de Pensioendossiers 2 NVOG : wie

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1 RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL Vraag 1 Onder het huidige FTK krijgen pensioenfondsen te maken met de zogenaamde beleggings -spagaat: aan de ene kant kan er weinig risico worden genomen

Nadere informatie

Roadshow Hoofdlijnennotitie Pensioenakkoord / FTK

Roadshow Hoofdlijnennotitie Pensioenakkoord / FTK Roadshow Hoofdlijnennotitie Pensioenakkoord / FTK 2 De essentie: Eerlijke verdeling van lasten en lusten tussen generaties krijgt volop aandacht; Er worden twee contracten voorgesteld. Beide behoeven verdere

Nadere informatie

Pensioen in beweging. Lenteakkoord 2012, Hoofdlijnennota herziening FTK en Septemberpakket

Pensioen in beweging. Lenteakkoord 2012, Hoofdlijnennota herziening FTK en Septemberpakket Pensioen in beweging Lenteakkoord 2012, Hoofdlijnennota herziening FTK en Septemberpakket Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam door Peter Janssen 27 september 2012 2012 Towers Watson.

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010 Welkom Waar willen wij het met elkaar over hebben? Pensioen anno 2010 Stand van Zaken AOW en Pensioenakkoord 4

Nadere informatie

Samenvatting Pensioenakkoord 10 juni 2011

Samenvatting Pensioenakkoord 10 juni 2011 Samenvatting Pensioenakkoord 10 juni 2011 Op 10 juni jl. heeft het kabinet met de Stichting van de Arbeid een akkoord gesloten over de oudedagsvoorziening en ouderenparticipatie. In de kern gaat het akkoord

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten

Pensioenactualiteiten Pensioenactualiteiten Medezeggenschap Waterbedrijven, Waterschappen, Netwerkbedrijven 16-05-2013 Agenda Dekkingsgraad en financiële positie fonds Wijzigingen in 2012 Ontwikkelingen en gevolgen voor ABP

Nadere informatie

Spoorboekje. Pensioenakkoord Waar ging dat ook al weer over? Hoofdlijnen no33e Welke type contracten zijn denkbaar? Lenteakkoord Wat betekent dat?

Spoorboekje. Pensioenakkoord Waar ging dat ook al weer over? Hoofdlijnen no33e Welke type contracten zijn denkbaar? Lenteakkoord Wat betekent dat? Spoorboekje 1 Pensioenakkoord Waar ging dat ook al weer over? 2 Hoofdlijnen no33e Welke type contracten zijn denkbaar? 3 Lenteakkoord Wat betekent dat? 4 Cao onderhandelingstafel Werk aan de winkel! 1

Nadere informatie

Martin Gast. Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV. Increase Pensioen KnowHow

Martin Gast. Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV. Increase Pensioen KnowHow Martin Gast Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV Even voorstellen Wat is er aan de hand in lijfrenteland? Pensioenactualiteiten Kansen 3e pijler Ik ben Martin Gast Edmond Halley BV Pensioenconsultants

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen Prof. dr. K.P. Goudswaard (voorzitter) Prof. dr. R.M.W.J.

Nadere informatie

Actualiteiten pensioen

Actualiteiten pensioen Actualiteiten pensioen Stichting Pensioenfonds Thales Nederland 20 juni 2013 2013 Towers Watson. All rights reserved. Wat speelt er allemaal? Sociaal akkoord AOW-leeftijd gaat omhoog AOW-gat Nominaal versus

Nadere informatie

De stabiliteit van ons pensioenstelsel

De stabiliteit van ons pensioenstelsel De stabiliteit van ons pensioenstelsel Het Nederlands pensioenstelsel wordt internationaal gezien als één van de beste stelsels ter wereld. Toch zijn de berichten van de afgelopen periode zeer verontrustend.

Nadere informatie

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 2.1 Algemeen... 4 2.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 2.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting... 4 3 Pensioenleeftijd... 6 3.1

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten

Pensioenactualiteiten Pensioenactualiteiten Vereniging van DSM Gepensioneerden 27 maart 2013 Toelichting door Gerard Rutten 2013-001773 Nederlandse Pensioenfondsen: sterke daling van de dekkingsgraad 1 Mutation 25 Funding ratio

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Pensioenakkoord StAr en de gevolgen voor de aanvullende pensioenregelingen. Jan Neven VVP 14 september 2010

Pensioenakkoord StAr en de gevolgen voor de aanvullende pensioenregelingen. Jan Neven VVP 14 september 2010 Pensioenakkoord StAr en de gevolgen voor de aanvullende pensioenregelingen Jan Neven VVP 14 september 2010 Het akkoord gaat met name over.. Incorporeren stijgende levensverwachting in AOW en aanvullend

Nadere informatie

Vragen en antwoorden pensioenakkoord

Vragen en antwoorden pensioenakkoord Vragen en antwoorden pensioenakkoord 1. Waarover gaat dit pensioenakkoord? Het pensioenakkoord gaat over drie onderwerpen: de AOW, de aanvullende pensioenen, en de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen en opmerkingen in het verslag van een schriftelijk overleg, vastgesteld 14 december 2012

Antwoorden op de vragen en opmerkingen in het verslag van een schriftelijk overleg, vastgesteld 14 december 2012 1 en op de vragen en opmerkingen in het verslag van een schriftelijk overleg, vastgesteld 14 december 2012 Vraag 1. Is de regering van plan om bij ingrijpende wetswijzigingen ook de generatie-effecten

Nadere informatie

Wanneer ga jij met pensioen?

Wanneer ga jij met pensioen? Wanneer ga jij met pensioen? Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 1.1 Algemeen... 4 1.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 1.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting...

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling De pensioenregeling van Pensioenfonds voor de Accountancy wordt per 1 januari 2015 aangepast. Het bestuur heeft inmiddels de hoofdlijnen van de nieuwe regeling vastgesteld.

Nadere informatie

20120621: Wetsvoorstel Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd door Tweede Kamer aangenomen

20120621: Wetsvoorstel Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd door Tweede Kamer aangenomen Berkenlaan 6 7461 XB Rijssen T 0548-518191 F 084-8671670 E info@hertgerspensioenadvies.nl W www.hertgerspensioenadvies.nl 20120621: Wetsvoorstel Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd door Tweede

Nadere informatie

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl Update! bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen December 2014 Kunt u uw werknemers uitleggen wat er per 1 januari 2015 is veranderd aan hun pensioen? WIJZIGINGEN

Nadere informatie

had ik (misschien) al iets meer details over het zogenaamde septemberpakket kunnen vertellen,

had ik (misschien) al iets meer details over het zogenaamde septemberpakket kunnen vertellen, Inleiding Maarten Camps DNB seminar 12 september 2012 Dames en heren, Ik ben met plezier naar Bussum gekomen, maar dacht wel even: jammer dat dit seminar niet een week later wordt gehouden. Dan had ik

Nadere informatie

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG Agenda Waarom Pensioenakkoord? Inhoud Pensioenakkoord Wat doen we ermee? Oplossingsrichtingen Hoe nu verder?

Nadere informatie

Pensioenbijeenkomst. Fokko Covers Brigitte van Buuren November - december 2012

Pensioenbijeenkomst. Fokko Covers Brigitte van Buuren November - december 2012 Pensioenbijeenkomst Fokko Covers Brigitte van Buuren November - december 2012 Agenda Algemeen Stand van zaken SPEO Herstelplan en kortingsmaatregelen Aanpassing AOW leeftijd Pensioenakkoord Communicatie

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

Veranderingen in de Pensioenwereld

Veranderingen in de Pensioenwereld Veranderingen in de Pensioenwereld Veranderingen in de Pensioenwereld staan voor de deur U hebt er vast al van gehoord, de pensioenwereld gaat de komende tijd drastische veranderingen doormaken. Zowel

Nadere informatie

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten.

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten. Nieuwsbrief Ballast Nedam Pensioenfonds September 2013 Tijd voor een nieuwsbrief van uw Pensioenfonds. Er gebeurt veel in de Nederlandse pensioenwereld; dat kan u bijna niet zijn ontgaan. In onze vorige

Nadere informatie

WAT SPEELT ER ROND UW PENSIOEN BIJ SPUN?

WAT SPEELT ER ROND UW PENSIOEN BIJ SPUN? WAT SPEELT ER ROND UW PENSIOEN BIJ SPUN? Bijeenkomst voor pensioengerechtigden Dick Vis, voorzitter Stichting Pensioenfonds Urenco Nederland 20 september 2016 Agenda 1. Samenvatting jaarverslag 2015 2.

Nadere informatie

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten Dames en heren, Hartelijk dank voor de uitnodiging om hier vandaag op uw symposium te komen spreken. Als koepel van verenigingen van gepensioneerden wil de KNVG de belangen van gepensioneerden behartigen

Nadere informatie

Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen.

Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen. Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen. De Bazel 24 mei 2012 Het Pensioenakkoord Drie delen: - De AOW-leeftijd - Pensioen in de tweede pijler - Ouderenparticipatie Wat is de aanleiding?

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Samenvatting van pensioenakkoord StvdA

Samenvatting van pensioenakkoord StvdA AB 10065 CBAC 10162 WP 10073 Samenvatting van pensioenakkoord StvdA 1. Voorgestelde wijzigingen in de AOW Aanpassing AOW-leeftijd Er komt een vooraf vastgestelde systematiek voor de aanpassing van de AOWleeftijd

Nadere informatie

Berkenlaan XB Rijssen. T F E W

Berkenlaan XB Rijssen. T F E W Berkenlaan 6 7461 XB Rijssen 20120607: Wetsvoorstel Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd T 0548-518191 F 084-8671670 E info@hertgerspensioenadvies.nl W www.hertgerspensioenadvies.nl Volgens dit

Nadere informatie

Wetsvoorstel Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd door Eerste Kamer aangenomen

Wetsvoorstel Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd door Eerste Kamer aangenomen Govert Terlouwstraat 6 3065 GH Rotterdam T 0103418732 Het Rietveld 55A 7321 CT Apeldoorn T 055-2018885 F 084-8671670 E info@hertgerspensioenadvies.nl I www.hertgerspensioenadvies.nl Wetsvoorstel Wet verhoging

Nadere informatie

Prinsjesdag Special 2011. AOW, arbeidspensioenen en arbeidsparticipatie

Prinsjesdag Special 2011. AOW, arbeidspensioenen en arbeidsparticipatie Prinsjesdag Special 2011 AOW, arbeidspensioenen en arbeidsparticipatie Op Prinsjesdag presenteerde het eerste kabinet Rutte de begroting voor 2012. Een groot deel ( 69,9 miljard) van de totale overheidsuitgaven

Nadere informatie

Wijziging pensioenregeling

Wijziging pensioenregeling Stichting Pensioenfonds TNO Wijziging pensioenregeling 2014 Wat vindt u in deze brochure? In deze brochure vindt u een overzicht van de wijzigingen van de pensioenregeling per 1 januari 2014. Introductie

Nadere informatie

Fiscale kader aanvullende pensioenen minder beperkt

Fiscale kader aanvullende pensioenen minder beperkt Govert Terlouwstraat 6 3065 GH Rotterdam T 0103418732 Het Rietveld 55A 7321 CT Apeldoorn T 055-2018885 F 084-8671670 E info@hertgerspensioenadvies.nl I www.hertgerspensioenadvies.nl Fiscale kader aanvullende

Nadere informatie

reëel financieel toetsingskader (FTK2)

reëel financieel toetsingskader (FTK2) nominaal financieel toetsingskader (FTK1) - bestaande contract - nominale contract - uitkeringsovereenkomst - onderscheid tussen nominale opbouw en indexatie - 2,5% onderdekkingskans maatstaf voor nominale

Nadere informatie

VG SABIC-IP. 2 e ALGEMENE LEDENVERGADERING 30 MEI 2013 WELKOM VERENIGING GEPENSIONEERDEN SABIC-IP

VG SABIC-IP. 2 e ALGEMENE LEDENVERGADERING 30 MEI 2013 WELKOM VERENIGING GEPENSIONEERDEN SABIC-IP VERENIGING GEPENSIONEERDEN 2 e ALGEMENE LEDENVERGADERING 30 MEI 2013 WELKOM VERENIGING GEPENSIONEERDEN AGENDA 1. Opening door de vice-voorzitter 2. Mededelingen en ingekomen stukken 2.1 Vaststellen agenda

Nadere informatie

FAQ s over vastgelopen pensioenonderhandelingen en herziening ABP-pensioenregeling December 2012

FAQ s over vastgelopen pensioenonderhandelingen en herziening ABP-pensioenregeling December 2012 FAQ s over vastgelopen pensioenonderhandelingen en herziening ABP-pensioenregeling December 2012 1. Er is geen overeenstemming over herziening van de ABP-regeling per 2013. Wat betekent dit voor werkgevers

Nadere informatie

ONDERWERP PRESENTATIE IS EEN STELSELWIJZIGING IN BELANG VAN U ALS DEELNEMER? GENOEMDE ONTWIKKELINGEN / PROBLEMEN OM ONS PENSIOEN STELSEL TE WIJZIGEN

ONDERWERP PRESENTATIE IS EEN STELSELWIJZIGING IN BELANG VAN U ALS DEELNEMER? GENOEMDE ONTWIKKELINGEN / PROBLEMEN OM ONS PENSIOEN STELSEL TE WIJZIGEN ONDERWERP PRESENTATIE IS EEN STELSELWIJZIGING IN BELANG VAN U ALS DEELNEMER? GENOEMDE ONTWIKKELINGEN / PROBLEMEN OM ONS PENSIOEN STELSEL TE WIJZIGEN 1 GEVOLGEN DEMOGRAFISCHE ONTWIKKELINGEN 2 REKENRENTE,

Nadere informatie

Versobering van de fiscale pensioenopbouw

Versobering van de fiscale pensioenopbouw Versobering van de fiscale pensioenopbouw 1. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel Als het aan het kabinet ligt, dan wordt het Witteveenkader op drie manieren aangepast: verhoging van de pensioenrichtleeftijd,

Nadere informatie

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Artikel Senior adviseur collectieve pensioenen S. Hendriks (AZL) Artikel Collectief

Nadere informatie

Vakcentrale. Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen

Vakcentrale. Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen 0 Tom Poes verzin eens een list! Het is moeilijk om jong te zijn, gaf hij toe. Je moet lenen aan je kinderen, en je moet de ouderen teruggeven

Nadere informatie

Wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader pensioenfondsen / Marianne Meijer-Zaalberg

Wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader pensioenfondsen / Marianne Meijer-Zaalberg 17 december 2014 Pensioen Flash Onderwerpen van deze Pensioenflash: Wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader aangenomen Wetsvoorstel versnelde verhoging AOW-leeftijd ingediend Wetsvoorstel pensioencommunicatie

Nadere informatie

(070) 373 8020. Kern van de afspraken: De pensioenrichtleeftijd stijgt naar 67 jaar Het opbouwpercentage daalt met 0,1% De pensioenpremie gaat omlaag

(070) 373 8020. Kern van de afspraken: De pensioenrichtleeftijd stijgt naar 67 jaar Het opbouwpercentage daalt met 0,1% De pensioenpremie gaat omlaag Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft akkoord pensioen gemeenteambtenaren uw kenmerk ons kenmerk ECCVA/U201301307 Lbr. 13/082 bijlage(n) 2 Datum

Nadere informatie

Nieuwsbrief Pensioen AC Rijksvakbonden

Nieuwsbrief Pensioen AC Rijksvakbonden Nieuwsbrief Pensioen AC Rijksvakbonden Nieuwsbrief 10 augustus 2011 Ferry Pereboom Angelique Kansouh Juli 2012 Zomer-editie Inhoudsopgave 0. Voorwoord...... 3 1. Ontwikkelingen op AOW-front..... 4 2. Veranderingen

Nadere informatie

Sociaal akkoord aow en Witteveenkader Op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Sociaal akkoord aow en Witteveenkader Op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid CPB Notitie 10 juni 2011 Sociaal akkoord aow en Witteveenkader Op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. CPB Notitie Aan: Ministerie van SZW Centraal Planbureau Van Stolkweg

Nadere informatie

Seminar MontClair. pensioenrichtleeftijd

Seminar MontClair. pensioenrichtleeftijd Seminar MontClair Verschuiving WIJZIGING AOW- VAN DEen pensioenrichtleeftijd ARBEIDSVOORWAARDE PENSIOEN Woensdag 5 juni 2013 Pensioenopleidingen in het groene hart 1 Welkom! Leeswijzer Stand van zaken

Nadere informatie

Pensioenambitie onder druk?

Pensioenambitie onder druk? JAARGANG JULI 2010 NUMMER 4 PENSIOENBULLETIN Pensioeninformatie voor werkgevers en pensioenfondsen Pensioenambitie onder druk? Op 4 juni maakten de sociale partners in hun pensioenakkoord afspraken over

Nadere informatie

Stichting CRH Pensioenfonds. 20 februari 2013 Utrecht-De Meern

Stichting CRH Pensioenfonds. 20 februari 2013 Utrecht-De Meern Deelnemersvergadering Stichting CRH Pensioenfonds 20 februari 2013 Utrecht-De Meern Agenda 1. Opening 2. Evaluatie herstelplan 31-12-2012 en korting pensioenen 3. Toeslagenbesluit (indexatie) 4. Rondvraag

Nadere informatie

Bulletin Informatie voor kaderleden

Bulletin Informatie voor kaderleden Bulletin Informatie voor kaderleden 10 juni 2011 nummer 11.13 Inhoud: MHP over Pensioenakkoord: Stop eigen pensioenplannen kabinet Meest gestelde vragen Pensioenakkoord 3. Is het waar dat de pensioenuitkering

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

Uitwerkingsmemorandum Pensioenakkoord Een quickscan van de belangrijkste elementen

Uitwerkingsmemorandum Pensioenakkoord Een quickscan van de belangrijkste elementen Uitwerkingsmemorandum Pensioenakkoord Een quickscan van de belangrijkste elementen 12 juni 2011 PGGM, Bestuurlijke Advisering 1 Inleiding De Stichting van de Arbeid heeft het Pensioenakkoord 2010 uitgewerkt

Nadere informatie

Pensioenen. Datum: januari/februari 2013

Pensioenen. Datum: januari/februari 2013 Pensioenen Datum: januari/februari 2013 2 Wat staat ons te wachten in 2013? 1. Verhoging AOW-leeftijd en pensioenrichtleeftijd 2. Korten/afstempelen van pensioen 3. Update pensioenakkoord 4. Regeerakkoord

Nadere informatie

Pensioen Informatie sessie

Pensioen Informatie sessie Pensioen Informatie sessie Pensioenreglement B Oktober 2013 Voorbehoud De tekst in deze presentatie is louter ter informatie bedoeld. Er kunnen dan ook geen rechten aan worden ontleend. Bij onduidelijkheden

Nadere informatie

Ik doe wat gedaan moet worden. minister henk kamp. VERZEKERD! nummer 6, december 2011

Ik doe wat gedaan moet worden. minister henk kamp. VERZEKERD! nummer 6, december 2011 Ik doe wat gedaan moet worden minister henk kamp 10 VERZEKERD! nummer 6, december 2011 Hij staat bekend als doortastend. Een man die recht op zijn doel afgaat. Dat uitgerekend onder het bewind van minister

Nadere informatie

6.3.1 De vorm van het pensioencontract en de mate van zekerheid

6.3.1 De vorm van het pensioencontract en de mate van zekerheid H6 Conclusies en aanbevelingen 6.1 De probleemstelling Het veelgeprezen Nederlandse pensioenstelsel kraakt in zijn voegen. Het Pensioenakkoord moet er voor zorgen dat het pensioenstelsel houdbaar blijft.

Nadere informatie

Terugblik 2011 in cijfers

Terugblik 2011 in cijfers Terugblik 2011 in cijfers U vindt hier een samenvatting van het jaarverslag 2011. Het volledige jaarverslag kunt u downloaden via www.pensioenfondsricohnederland.nl. Financiële situatie Door de kredietcrisis

Nadere informatie

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten artikel Inleiding Reeds geruime tijd wordt een maatschappelijke discussie gevoerd over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland Human Resources Stichting Pensioenfonds Nederland Toelichting Witteveenkader II en nieuw Financieel Toetsingskader 30 september 2014 kantoor Amsterdam Identifier Presentatie Seminar DNB 28 en 30 mei 2013

Nadere informatie

van het pensioenstelsel moet verbeteren en de procyclische werking ervan moet verkleinen.

van het pensioenstelsel moet verbeteren en de procyclische werking ervan moet verkleinen. 12 september 2013 Verklaring van de Stichting van de Arbeid, de Pensioenfederatie, FNV-Jong, CNV Jongeren, CSO (Unie KBO, PCOB, NVOG en Noom), ANBO, KNVG en FNV Senioren over de verdere uitwerking van

Nadere informatie

Huidige stand van zaken nftk. drs. Lonneke Thissen AAG

Huidige stand van zaken nftk. drs. Lonneke Thissen AAG Huidige stand van zaken nftk drs. Lonneke Thissen AAG juli 2014 1. Huidige stand van zaken nftk Wetsvoorstel naar de Raad van State op 4 april 2014 Gebaseerd op nominaal kader - De komende tijd wordt gekeken

Nadere informatie

Leidraad voor afsluitende speech Martin van Rooijen 13 maart 2014

Leidraad voor afsluitende speech Martin van Rooijen 13 maart 2014 Leidraad voor afsluitende speech Martin van Rooijen 13 maart 2014 1 EUROPA De politiek gebruikt Europa vaak om niets vermoedende burgers wijs te maken dat regelgeving noodzakelijk is, omdat Brussel het

Nadere informatie

Pensioenakkoord: polderkolder in Nederland pensioenland MR. JOS GIELINK CPL WERKZAAM BIJ BERGAMIN & GIELINK PENSIOENRECHTADVIES B.V.

Pensioenakkoord: polderkolder in Nederland pensioenland MR. JOS GIELINK CPL WERKZAAM BIJ BERGAMIN & GIELINK PENSIOENRECHTADVIES B.V. 3 Het Pensioenakkoord: polderkolder in Nederland pensioenland MR. JOS GIELINK CPL WERKZAAM BIJ BERGAMIN & GIELINK PENSIOENRECHTADVIES B.V. Op 19 september heeft FNV Bondgenoten te nauwer nood ingestemd

Nadere informatie

Pensioen Flash 2011 nr. 3

Pensioen Flash 2011 nr. 3 Team Pensioenen- en Pensioenfondsen, 19 mei 2011 In onze vorige Pensioen Flash van 18 maart 2011 stelden wij u een speciale Pensioen Flash in het vooruitzicht in verband met het te verwachten pensioenakkoord.

Nadere informatie

Laveren tussen ambitie en garantie: de ervaringen van Pensioenfonds TNO. November 2013 Hans de Ruiter

Laveren tussen ambitie en garantie: de ervaringen van Pensioenfonds TNO. November 2013 Hans de Ruiter 1 Laveren tussen ambitie en garantie: de ervaringen van Pensioenfonds TNO November 2013 Hans de Ruiter 2 Inhoud Inleiding pensioencontract De marsroute naar het nieuwe contract Tien vragen en antwoorden

Nadere informatie

Presentatie met uitleg per slide

Presentatie met uitleg per slide Presentatie met uitleg per slide 1 Terug- en vooruitblik In het principe cao-akkoord van december 2012 hebben we afspraken gemaakt over de noodzaak van een nieuwe en toekomstbestendige pensioenregeling

Nadere informatie

Pensioenakkoord, de stand van zaken. Rosarium, Amstelpark 6 juni 2013

Pensioenakkoord, de stand van zaken. Rosarium, Amstelpark 6 juni 2013 Pensioenakkoord, de stand van zaken. Rosarium, Amstelpark 6 juni 2013 Programma Deel 1: Contouren van het pensioenakkoord Pauze Deel 2: Consequenties voor het beleggingsbeleid Deel 3: Selectiecriteria

Nadere informatie

Via deze brief krijgt u verdere (achtergrond)informatie over de huidige situatie en wat dit voor uw pensioen betekent.

Via deze brief krijgt u verdere (achtergrond)informatie over de huidige situatie en wat dit voor uw pensioen betekent. Naam Adres Postcode + woonplaats Land ONDERWERP: SITUATIE PENSIOENFONDS ROCKWOOL EN MOGELIJKE VERLAGING VAN UW PENSIOEN BIJLAGEN: EVALUATIEMOMENTEN IN HERSTELPLAN, ONTWIKKELING DEKKINGSGRAAD, DEKKINGSGRAAD

Nadere informatie

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Agenda Stand van zaken PPF APG: kerngegevens, beleggingsresultaten dekkingsgraadontwikkeling Deelnemerstevredenheidsonderzoek Effecten

Nadere informatie

De pensioenleeftijd in beweging

De pensioenleeftijd in beweging Verschenen: 'De pensioenleeftijd in beweging', Jaarverslag Stichting Instituut Gak, blz. 5-8. De pensioenleeftijd in beweging Kees Goudswaard Wereldwijd worden stelsels van sociale zekerheid en pensioenen

Nadere informatie

CPB Notitie. Samenvatting. Aan: Ministerie van SZW

CPB Notitie. Samenvatting. Aan: Ministerie van SZW CPB Notitie Aan: Ministerie van SZW Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag T (070) 3383 380 I www.cpb.nl Contactpersoon M.H.C. Lever Datum: 10 juni 2011 Betreft: Sociaal akkoord

Nadere informatie

Samen op weg naar het nieuwe pensioenstelsel

Samen op weg naar het nieuwe pensioenstelsel AZL April 2013 Samen op weg naar het nieuwe pensioenstelsel De pensioenadministratie verandert ingrijpend door de komst van het nieuwe pensioenstelsel. Begrijpelijk dat bij pensioenfondsen zorgen leven:

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten

Pensioenactualiteiten Pensioenactualiteiten VHMF 8 april 2010 Vereniging van Hogere ambtenaren bij het Ministerie van Financiën 1 Toekomst tweede pijler onder de loep Pensioenbewustzijn Conclusies pensioencommissies: SWOT Scenario

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

Mind the Gap. Openingsspeech Kick van der Pol. Dames en heren,

Mind the Gap. Openingsspeech Kick van der Pol. Dames en heren, Mind the Gap Openingsspeech Kick van der Pol Dames en heren, Allereerst een hartelijk welkom op het tweede jaarcongres van de Pensioenfederatie. Vandaag bevinden zich niet alleen pensioenfondsbestuurders

Nadere informatie

Voorlichtingsbijeenkomsten pensioen

Voorlichtingsbijeenkomsten pensioen Voorlichtingsbijeenkomsten pensioen Amsterdam, Doetinchem, Leiden, Zwijndrecht Maart 2014 Agenda 1. Overzicht SPEO 2. Stand van zaken/kortingsmaatregelen 3. Pensioenregeling 2014 4. Vooruitblik 2015 2

Nadere informatie

Notitie. 11 juni 2010. Datum. Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen. 1 Gemiddelde op basis van het verleden

Notitie. 11 juni 2010. Datum. Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen. 1 Gemiddelde op basis van het verleden Notitie Datum 11 juni 2010 Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen 1. Waarover gaat dit raadgevend referendum? De FNV heeft samen met de andere vakcentrales afspraken

Nadere informatie

De OR en het pensioendossier Opletten, want het gaat erom spannen!

De OR en het pensioendossier Opletten, want het gaat erom spannen! De OR en het pensioendossier Opletten, want het gaat erom spannen! De tijd dat pensioen een onderwerp was dat nauwelijks aandacht kreeg - want dat was toch prima geregeld - is voorgoed voorbij. Vrijwel

Nadere informatie

Hoe varen we met het pensioenakkoord

Hoe varen we met het pensioenakkoord 1 Hoe varen we met het pensioenakkoord De marktsituatie Pensioen staat in het nieuws, een understatement voor een ieder die de pensioensector volgt. De aandacht die pensioen krijgt is veelal negatief,

Nadere informatie

Afdeling Gouda Senioren Pensioenakkoord; stand van zaken 27 Mei 2011

Afdeling Gouda Senioren Pensioenakkoord; stand van zaken 27 Mei 2011 Afdeling Gouda Senioren Pensioenakkoord; stand van zaken 27 Mei 2011 Rob Barnhoorn Beleidsadviseur ABVAKABO FNV Rbarnhoorn@abvakabo nl Expertgroep Pensioenakkoord juni 2010 1. Waarom was dat nodig? Onderdelen:

Nadere informatie

Zorgplicht en verantwoordelijkheid

Zorgplicht en verantwoordelijkheid Zorgplicht en verantwoordelijkheid Het pensioen van de DGA Frank van der Heijden, Pensioenspecialist Agenda Wetsvoorstel AOW Commissie Goudswaard Historie Pensioen BV Pensioenbewustzijn van de DGA Standaard

Nadere informatie

Reservetekort weggewerkt, pensioenen verhoogd

Reservetekort weggewerkt, pensioenen verhoogd Verkort jaarverslag 2013 In dit verkorte jaarverslag 2013 zetten we de hoofdpunten uit het volledige jaarverslag van Metro Pensioenfonds voor u op een rij: we blikken terug op het pensioenjaar 2013 en

Nadere informatie

UPDATE. Nieuwsbrief december 2013. Sneller op de hoogte zijn van het nieuws? Volg ons op Social Media!

UPDATE. Nieuwsbrief december 2013. Sneller op de hoogte zijn van het nieuws? Volg ons op Social Media! UPDATE Nieuwsbrief december 2013 Sneller op de hoogte zijn van het nieuws? Volg ons op Social Media! Mandema & Partners helpt u graag bij het interpreteren van de actualiteiten die voor u en voor uw bedrijf

Nadere informatie

De pensioenleeftijd zal omhoog gaan

De pensioenleeftijd zal omhoog gaan Jaarbericht 2011 Ruim 1.600 mensen ontvangen op dit moment een pensioenuitkering via ons pensioenfonds. Nog eens ruim 2.300 (oud) DuPont-medewerkers zullen in de toekomst een pensioenuitkering ontvangen.

Nadere informatie

134 De Pensioenwereld in 2015

134 De Pensioenwereld in 2015 14 134 De Pensioenwereld in 2015 Ontwikkelingen in de pensioenmarkt 135 Het nieuwe FTK: oude wijn in nieuwe zakken? Auteurs: Gijs Hoedemaker, Machiel Koper en Alexander van Stee Na de crisis leek er een

Nadere informatie

Consequen;es WiDeveenkader en nftk

Consequen;es WiDeveenkader en nftk Consequen;es WiDeveenkader en nftk In opdracht van FNV- Kiem. Maatmensberekeningen die genera;e- effecten inzichtelijk maken. Drs. Diede Panneman AAG Drs. H. van Dijk AAG 10 oktober 2014 SV 2014 1000 Copyright

Nadere informatie

Risico s rond pensioen

Risico s rond pensioen Risico s rond pensioen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen. Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten

Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen. Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten De daling van de dekkingsgraden heeft de afgelopen weken een uitgebreide discussie

Nadere informatie

Fiscale uitdagingen bij het reële pensioencontract

Fiscale uitdagingen bij het reële pensioencontract TILBURG UNIVERSITY Fiscale uitdagingen bij het reële pensioencontract Een onderzoek naar fiscale uitdagingen naar aanleiding van de Wet Verhoging AOW- en pensioengerechtigde leeftijd en het reële pensioencontract

Nadere informatie

Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds TBI

Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds TBI Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds TBI Pensioenactualiteiten Robert Deddens 19 november 2013 Copyright 2012 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie van het document of een deel van het

Nadere informatie