M Midden in het land. Regionale verdeling van innovatieve bedrijven in het MKB. J. Telussa. J.P.J. de Jong

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "M200514. Midden in het land. Regionale verdeling van innovatieve bedrijven in het MKB. J. Telussa. J.P.J. de Jong"

Transcriptie

1 M20054 Midden in het land Regionale verdeling van innovatieve bedrijven in het MKB J. Telussa J.P.J. de Jong N. Sipma Zoetermeer, januari 2006

2 Innovatieve MKB-bedrijven midden in de regio Hoe centraler in Nederland, hoe meer innovatieve MKB-bedrijven. Een door EIM uitgevoerde analyse waarin is bekeken hoe innovatieve bedrijven in het MKB zijn verdeeld over de 40 Corop-gebieden, laat zien dat innovatieve bedrijven vaker worden aangetroffen in de regio Utrecht en de daaromheen liggende gebieden. De ongelijke verdeling over Nederland weerspiegelt enerzijds een locatiekeuze: innovatieve bedrijven hebben vaak ambities die noodzaken tot een centrale vestigingsplaats met een goede toegang tot menselijk en fysiek kapitaal. Anderzijds biedt een centrale ligging ook gunstiger omgevingsfactoren die de totstandkoming van innovaties vereenvoudigen. Aanleiding Innovatie krijgt veel aandacht binnen het Nederlandse overheidsbeleid. Het draagt bij aan het concurrentievermogen van bedrijven en zo ook aan de groei van de productiviteit en economische ontwikkeling van Nederland. Met het nationale innovatiebeleid wil de regering het innovatieklimaat bevorderen. Naast het generieke beleid van de regering werken decentrale overheden aan het regionale vestigingsklimaat. Dit sluit aan bij het motto van het kabinet-balkenende: 'decentraal wat kan en centraal wat moet'. In 2006 zal op kleine schaal worden begonnen met de gebiedsgerichte programma's om de innovatiekracht te versterken, waarna het in 2007 volledig van start zal gaan 2. Ook het midden- en kleinbedrijf (MKB) neemt in het innovatiebeleid een vooraanstaande plaats in. Om zicht te krijgen op de mate waarin het innoverende MKB is verdeeld over de Nederlandse regio's, heeft EIM een analyse uitgevoerd naar de 40 Corop-gebieden. Aanpak EIM heeft per Corop-gebied berekend in welke mate er innovatieve MKB-bedrijven zijn gevestigd. Daarbij is gebruik gemaakt van twee databestanden: de Innovatiebarometer en het bestand Actieve Ondernemingen. EIM hanteert een brede definitie om innovatie te meten. Er is gekeken naar de gerealiseerde vernieuwingen van bedrijven, hun toekomstige investeringsplannen, en hun huidige inspanningen om tot deze vernieuwingen te komen. Uit de Innovatiebarometer van EIM blijkt dat bedrijven uit bepaalde sectoren innovatiever zijn dan andere bedrijven (bijvoorbeeld de chemische, rubber- en kunststofindustrie, ICT-sector, speur- en ontwikkelingswerk). Daarnaast zijn middelgrote bedrijven (0-00 werknemers) intensiever met innovatie bezig dan de kleinste bedrijven (-9 werknemers). Corop-gebieden waar relatief veel van dit soort bedrijven zijn gevestigd hebben een hogere dichtheid van innovatieve MKB-bedrijven. Meer informatie over de indicatoren en de gebruikte databestanden is te vinden in bijlage I. Hieronder werken we de voornaamste resultaten uit. EZ (2004), Ministerie van Economische Zaken, 'Pieken in de delta: gebiedsgerichte Economische Perspectieven', Den Haag, juli EZ (2005), Persbericht Ministerie van Economische Zaken, '9 miljoen euro voor gebiedsgerichte innovatie', 4 september

3 Gebieden met veel innovatieve MKB-bedrijven In figuur zijn de 40 Corop-gebieden in Nederland weergegeven. Deze gebieden zijn in vier groepen geclusterd op basis van de aanwezigheid van innovatieve MKB-bedrijven: sterk bovengemiddeld, bovengemiddeld, ongeveer gemiddeld en ondergemiddeld. Over het algemeen kennen de regio's in het midden van Nederland meer innovatieve bedrijven: hoe centraler, des te meer innovatieve MKB-bedrijven er zijn gevestigd. Naarmate een regio verder van Utrecht verwijderd ligt, wordt het aandeel innovatieve MKBbedrijven doorgaans lager. De minste innovatieve MKB-bedrijven treffen we aan in de 'uithoeken' van het land: Oost-Groningen, Kop van Noord-Holland, Zeeland en Zuid- Limburg. figuur Aanwezigheid van innovatieve MKB-bedrijven in 40 Corop-gebieden Bron: EIM Innovatiebarometer en Actieve Ondernemingen, De vijf regio's met de grootste aanwezigheid van innovatieve MKB-bedrijven zijn: Utrecht, Gooi- en Vechtstreek, Flevoland, het zuidoosten van Zuid-Holland en het zuidwesten van Overijssel. De bovengemiddelde scores van deze regio's zijn terug te voeren op de aanwezigheid van veel bedrijven uit bepaalde sectoren en/of grootteklassen waarin bedrijven bovengemiddeld innovatief zijn (tabel ). Utrecht dankt zijn hoge positie aan een relatief groot aandeel van innovatieve dienstverlenende bedrijfstakken, zoals ICT-bedrijven, speur- en ontwikkelingswerkers en adviesbureaus. In het zuidwesten van Overijssel zijn het de middelgrote bedrijven die zorgen voor een relatief hoog aandeel van innovatieve MKB-bedrijven. Middelgrote bedrijven (0-00 werknemers) zijn doorgaans innovatiever dan het kleinbedrijf. Flevoland kent een mix van innovatieve bedrijfstakken die is oververtegenwoordigd. In Gooi- en Vechtstreek zijn vooral advies-, PR- en onderzoeksbureaus sterk aanwezig, net als de grafische industrie. Het zuidoosten van 3

4 Zuid-Holland heeft veel technische groothandelsbedrijven en ook een hoger aandeel van middelgrote bedrijven. tabel Sterkst vertegenwoordigde innovatieve sectoren en grootteklassen in de vijf best presterende regio's Regio Dankt haar bovengemiddelde score vooral aan Utrecht ICT-bedrijven, speur- en ontwikkelingswerkers, adviesbureaus Zuidwest-Overijssel Flevoland Gooi- en Vechtstreek Zuidoost Zuid-Holland grafische industrie, middelgrote bedrijven (0-00 werknemers) technische groothandel, machine-industrie, ICT-bedrijven advies-, PR-, en onderzoeksbureaus, grafische industrie technische groothandel, middelgrote MKB-bedrijven (0-00 werknemers) Voor de regio's met een ondergemiddelde aanwezigheid van innovatieve MKB-bedrijven (bijv. Kop van Noord-Holland, Noord-Friesland, Oost-Groningen, Zeeland) geldt juist het omgekeerde. Middelgrote bedrijven zijn er vaak níet gevestigd, en juist bedrijven die actief zijn in sectoren waar minder wordt geïnnoveerd, treffen we veel aan in deze gebieden. Kanttekeningen Bij figuur zijn vanzelfsprekend een aantal nuanceringen op zijn plaats. De indeling is uitsluitend gebaseerd op gegevens van MKB-bedrijven. In de regio rond Eindhoven zijn bijvoorbeeld veel grotere innovatieve bedrijven actief (bijv. Philips, ASML) die de score van de regio omhoog zouden brengen. Een indeling op basis van het volledige bedrijfsleven zou het zuidoosten van Noord-Brabant beter doen scoren. Het gebied in en rond Eindhoven kent een cluster van R&D-activiteiten rondom de universiteit van Eindhoven. Ook is er grensoverschrijdende samenwerking met België en Duitsland om de kennisdriehoek Eindhoven, Leuven en Aken te versterken. Hierbij zijn relatief veel grotere bedrijven betrokken, die in dit onderzoek echter niet zijn meegenomen. Ook overheidsinstellingen en non-profit onderzoeksinstituten zijn niet meegenomen in de berekeningen. In dat geval zou bijvoorbeeld de regio rond Delft beter uit de bus komen. Locatiekeuze en omgevingsinvloeden De ongelijke verdeling van innovatieve MKB-bedrijven over Nederland kent globaal bezien twee oorzaken (figuur 2). Om deze reden wijkt de indeling in figuur sterk af van de indeling die men zou verkrijgen op basis van patentregistraties naar regio. 4

5 figuur 2 Oorzaken van een ongelijke verdeling van innovatieve MKB-bedrijven locatiekeuze Innovatief MKB-bedrijf innovatieresultaten innovatieve inspanningen innovatieplannen Regio menselijk kapitaal afnemers bereikbaarheid kennis en middelen etc invloed omgeving Locatiekeuze Een eerste reden is dat bedrijven verschillen in hun ambities en daardoor tot een andere locatiekeuze komen. Waar MKB-bedrijven zich vestigen is onder meer afhankelijk van het type werkzaamheden oftewel de sector. Voor een groot deel van de MKB-bedrijven is de bereikbaarheid een zeer belangrijke factor voor bedrijfshuisvesting. Transportbedrijven in het MKB bijvoorbeeld hechten over het algemeen veel belang aan een goede bereikbaarheid via de snelweg. Financiële instellingen of logies hechten ook veel waarde aan een goede bereikbaarheid, maar dan vaak in combinatie met een centrale ligging en aanwezigheid van grote bezoekersstromen. Voor kennisintensieve dienstverleners als ICT-bedrijven, advies- en ingenieursbureaus is een centrale positie handig om klanten beter te kunnen bereiken, en om een groter potentieel aan arbeidskrachten te kunnen binden. Hetzelfde geldt voor de iets grotere MKB-bedrijven die zelf R&Dactiviteiten uitvoeren. Voor deze groep is de kennisinfrastructuur heel belangrijk, en dan met name de toegang tot hoogwaardig wetenschappelijk en/of technisch personeel 2. Het is daarom ook niet verbazingwekkend, dat de regio's in figuur met een technische universiteit bovengemiddeld scoren. De gebieden in het midden en westen van Nederland kennen rondom universiteiten clusters van onderzoeksinstituten, grotere en MKB-bedrijven. Netwerkorganisaties zoals de Kennisalliantie Zuid-Holland, UNIE en de Kenniskring zijn in deze gebieden actief om de kennisinfrastructuur te verbeteren. Om te innoveren zijn nieuwe kennis, mankracht, fysieke middelen en soms ook externe financiering nodig 3. Bedrijven met de ambitie om te innoveren hebben een grotere behoefte aan hoogopgeleid personeel, toegang tot netwerken van leveranciers en afnemers, en de nabijheid van kennis en kennisinstellingen, dit alles bij voorkeur op een afstand die is 'aan te rijden'. Het feit dat de kwaliteit van elektronische communicatiemiddelen enorm is toegenomen lijkt daar vooralsnog niet veel aan te veranderen. Bedrijven met innovatieve ambities zijn vaak ook snelgroeiende bedrijven die op korte termijn behoefte kunnen hebben aan extra personeel en/of de inhuur van ondersteunende diensten. Omdat de regio's in het midden van het land beter bereikbaar zijn, de Mensen, A.H.H.M. en W.V.M. van Rijt-Veltman (2005), 'MKB-locaties: Onderzoek naar de aard en kwaliteit van de bedrijfslocaties van MKB-ondernemingen', EIM, Zoetermeer. 2 Erken, H., M. Kleijn en F. Lantzendörffer (2004), 'Buitenlandse directe investeringen in Research & Development: Een onderzoek naar de beweging van buitenlandse R&D investeringen en de achterliggende lokatiefactoren', Ministerie van Economische Zaken/Senter Novem, Den Haag. 3 Jong, J.P.J. de (2005), De bron van vernieuwing, EIM, Zoetermeer. 5

6 afstand tot kennisinstellingen korter is, en de grotere dichtheid van zowel de bevolkings- als de bedrijvenpopulatie zorgt voor een beter potentieel aan afnemers, geschikte leveranciers en nieuwe arbeidskrachten, ligt een vestigingsplaats centraal in Nederland meer voor de hand, en vestiging in de uithoeken van het land juist niet. Invloed van de omgeving Ambities van bedrijven zijn niet de enige reden waarom innovatieve MKB-bedrijven ongelijk over de regio's zijn verdeeld. Lang niet iedere manager/ondernemer in het MKB heeft de ambitie om te innoveren. Er zijn in de omgeving van bedrijven kenmerken aan te wijzen die tussen de regio's verschillen, waardoor het eenvoudiger of juist moeilijker wordt om innovaties te ontwikkelen en daarvan te profiteren. Voor een belangrijk deel overlappen deze kenmerken met de factoren die de vestigingsplaatskeuze van bedrijven beïnvloeden. De aanwezigheid van een hoogwaardige kennisinfrastructuur, een goede beschikbaarheid van potentiële werknemers, en een betere fysieke bereikbaarheid, werken in het voordeel van MKB-bedrijven die innovaties willen ontwikkelen en implementeren. Daarnaast kan worden genoemd, dat een hoge aanwezigheid van innovatieve MKB-bedrijven in een regio een zichzelf versterkend effect kan hebben. Voor een bedrijf dat wil innoveren, is (indien actief op de zakelijke markt) een grotere populatie van potentiële afnemers beschikbaar die bereid zijn de innovatie te adopteren, of innovatieve leveranciers die aan de innovatie kunnen bijdragen. Met het over grotere afstand binnenhalen van deze zaken zijn meerkosten gemoeid die in het nadeel werken van het innoverende bedrijf. 6

7 Bijlage I Aanpak EIM heeft twee bestanden geanalyseerd om tot een inschatting te komen van de mate waarin innovatieve MKB-bedrijven in de Corop-gebieden aanwezig zijn. Stap Eerst is met behulp van de Innovatiebarometer van EIM een berekening gemaakt van de innovativiteit van de verschillende sectoren en grootteklassen waaruit het MKB is opgebouwd. De Innovatiebarometer is een jaarlijkse telefonische enquête onder ondernemers uit MKB-bedrijven. EIM hanteert een brede definitie om de innovativiteit van MKBbedrijven te meten die aansluit op de Community Innovation Survey van Eurostat. Ondernemers beantwoorden vragen over innovaties die zij in het recente verleden hebben gerealiseerd (output), de huidige innovatieve activiteiten van het bedrijf (input), en de toekomstplannen van het bedrijf (toekomst). Concreet zijn de volgende indicatoren gebruikt om de innovativiteit van een bedrijf te meten: in de afgelopen drie jaar producten of diensten geïntroduceerd hebben die nieuw waren voor de eigen bedrijfstak (output) in de interne bedrijfsprocessen in de afgelopen drie jaar verbeteringen hebben doorgevoerd (output) nieuwe manieren van distributie/levering aan klanten doorgevoerd in de afgelopen drie jaar (output) doorvoeren van vernieuwingen in de afgelopen drie jaar die door leveranciers zijn ontwikkeld (adopties) (output) beschikken over een op schrift vastgelegd vernieuwingsplan (input) gebruik van een extern netwerk om kennis uit te wisselen (input) met andere bedrijven of instellingen samenwerken aan vernieuwingsprojecten (input) aanwezigheid van medewerkers die in hun dagelijkse werk met vernieuwing bezig zijn (input) doen van actuele uitgaven aan training en opleiding (input) in het komende jaar voornemen om meer uit te geven aan innovatie dan in het afgelopen jaar (toekomst) in het komende jaar gaan investeren in nieuwe producten of diensten (toekomst) in het komende jaar gaan investeren in vernieuwing van de interne bedrijfsprocessen (toekomst) in het komende jaar gaan investeren in nieuwe manieren van distributie/levering aan klanten (toekomst). In de periode zijn gegevens beschikbaar van 8.30 bedrijven uit 58 sectoren en 2 grootteklassen. Er zijn voor 6 groepen van bedrijven in Nederland (op basis van 58 sectoren en 2 grootteklassen) innovatiescores berekend. De eerste stap levert met andere woorden een beeld op van de mate van innovatie in 6 groepen van bedrijven 2. OECD (2005), Oslo Manual Third Edition, OECD: Paris. 2 EIM heeft in de zomer van 2005 de resultaten van deze stap gepubliceerd middels een ranglijst van innovatieve sectoren. We verwijzen hiervoor naar het rapport 'De meest innovatieve sector van Nederland'. Het rapport presenteert een ranking van 58 sectoren en is te raadplegen via 7

8 Stap 2 In de tweede stap heeft EIM met behulp van de database Actieve Ondernemingen gekeken hoe bedrijven uit de innovatieve en minder innovatieve sectoren en grootteklassen zijn verdeeld naar Corop-gebied. Uit de eerste stap bleek bijvoorbeeld dat in bepaalde sectoren en grootteklassen meer wordt geïnnoveerd. Zeer innovatieve sectoren zijn de chemische, rubber- en kunststofindustrie, ICT-sector, speur- en ontwikkelingswerk, technische groothandel en voedings- en genotmiddelenindustrie. Daarnaast zijn middelgrote bedrijven (0-00 werknemers) intensiever met innovatie bezig dan de kleinste bedrijven (-9 werknemers). In sommige gebieden zijn relatief veel van dit soort bedrijven aanwezig, en in andere gebieden minder. Na clustering van Corop-gebieden met een vergelijkbare aanwezigheid van innovatieve MKB-bedrijven ontstaat het volgende beeld: groep (score*) Regio's met een sterk bovengemiddelde aanwezigheid van innovatieve MKBbedrijven (score 8,9) Regio's met een bovengemiddelde aanwezigheid van innovatieve MKB-bedrijven (score 8,) Regio's met een gemiddelde aanwezigheid van innovatieve MKB-bedrijven (score 7,3) Regio's met een ondergemiddelde aanwezigheid van innovatieve MKB-bedrijven (score 6,0) bestaat uit de Corop-gebieden Utrecht Zuidwest-Overijssel Flevoland Gooi en Vechtstreek Zuidoost-Zuid-Holland Groot-Rijnmond Achterhoek Twente Groot-Amsterdam Veluwe Oost-Zuid-Holland Arnhem Nijmegen Zuidoost-Noord-Brabant Zaanstreek West-Noord-Brabant Agglomeratie Den Haag Zuidwest-Gelderland Delft en Westland Agglomeratie Leiden en Bollenstreek Alkmaar en omgeving Noord-Limburg Midden-Noord-Brabant Agglomeratie Haarlem Noordoost-Noord-Brabant Overig Groningen Zuidoost-Friesland Noord-Drenthe Noord-Overijssel Zuidwest-Drenthe Midden-Limburg IJmond Zuidoost-Drenthe Zuidwest-Friesland Zuid-Limburg Noord-Friesland Overig Zeeland Zeeuwsch-Vlaanderen Kop van Noord-Holland Oost-Groningen Delfzijl en omgeving * Door EIM berekende innovatiescore waarbij 0 = hoogste score en 4 = laagste score. Zie ook het rapport 'De meest innovatieve sector van Nederland' ( 8

Regionale bedrijvendynamiek

Regionale bedrijvendynamiek M201224 Regionale bedrijvendynamiek Oprichtingen en opheffingen van bedrijven in de Nederlandse regio s in de periode 1988-2010 A. Bruins J.A.C. Vollebregt Zoetermeer, juli 2012 Regionale bedrijvendynamiek

Nadere informatie

De ruimtelijke structuur van de clusters van nationaal belang. Otto Raspe en Martijn van den Berge

De ruimtelijke structuur van de clusters van nationaal belang. Otto Raspe en Martijn van den Berge De ruimtelijke structuur van de clusters van nationaal belang Otto Raspe en Martijn van den Berge Samenvatting Het ministerie van Economische Zaken werkt aan de herijking van zijn economische stimuleringsprogramma

Nadere informatie

Het midden- en kleinbedrijf naar regio

Het midden- en kleinbedrijf naar regio Het midden- en kleinbedrijf naar regio 11 0 Gusta van Gessel-Dabekaussen Publicatiedatum CBS-website: 30 juni Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

Grensoverschrijdende stedelijke netwerken. Gerard Marlet Abdella Oumer Roderik Ponds Clemens van Woerkens Sittard - 14 april 2014

Grensoverschrijdende stedelijke netwerken. Gerard Marlet Abdella Oumer Roderik Ponds Clemens van Woerkens Sittard - 14 april 2014 Grensoverschrijdende stedelijke netwerken Gerard Marlet Abdella Oumer Roderik Ponds Clemens van Woerkens Sittard - 14 april 2014 Grensregio s Ontwikkeling aantal inwoners tussen 2005 en 2010 als percentage

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II Politiek en Ruimte bron 10 Aandeel van de lidstaten in de handel van de Europese Unie in procenten, 1998 30 % 25 20 22 25 Legenda: invoer uitvoer 15 10 8 8 15 15 10 11 9 9 15 12 5 0 6 5 2 2 1 0 België

Nadere informatie

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven in 2010

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven in 2010 De Regio Top 40 Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven in 2010 And the winner is In onze editie van vorig jaar kondigden we het al aan. De Regio Top 40 van 2010 zou in het teken staan van

Nadere informatie

Graag meer windenergie, maar liever niet in de buurt

Graag meer windenergie, maar liever niet in de buurt Graag meer windenergie, maar liever niet in de buurt 4 september 2014 Er is veel draagvlak voor windenergie in het algemeen onder de Nederlandse bevolking. Voor de aanleg van windturbines op betrekkelijk

Nadere informatie

Krimp in Woerden? Gemeenteraad Woerden 11 april 2013. Frits Oevering. Kennis & Economisch Onderzoek

Krimp in Woerden? Gemeenteraad Woerden 11 april 2013. Frits Oevering. Kennis & Economisch Onderzoek Krimp in Woerden? Gemeenteraad Woerden 11 april 2013 Frits Oevering Prangende vragen? Krimp in Woerden? Vergrijzing en krimp Verhuispatroon Krimp in Woerden? Disclaimers diverse databronnen (ABF, CBS,

Nadere informatie

MKB Regionaal Bekeken

MKB Regionaal Bekeken M201214 MKB Regionaal Bekeken Economische specialisatie van het MKB H.S. van der Kroon Zoetermeer, 8 oktober 2012 MKB draagt substantieel bij aan economische specialisaties van regio's Economische specialisatie

Nadere informatie

Rapport Huizenprijsontwikkelingen regio's in Nederland

Rapport Huizenprijsontwikkelingen regio's in Nederland Rapport Huizenprijsontwikkelingen regio's in Nederland Prijsindex Bestaande Koopwoningen naar COROP-gebieden en 25 grootste gemeenten CBS Den Haag Henri Faasdreef 312 2492 JP Den Haag Postbus 24500 2490

Nadere informatie

We kunnen de vergrijzing betalen. Dick Scherjon, bestuursadviseur

We kunnen de vergrijzing betalen. Dick Scherjon, bestuursadviseur We kunnen de vergrijzing betalen Dick Scherjon, bestuursadviseur Duurzaamheidsscore Oost-Groningen Zeeuws-Vlaanderen Groot-Rijnmond Zuidoost-Drenthe Zuid-Limburg Delfzijl en omgeving Overig Groningen Midden-Limburg

Nadere informatie

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Agglomeratie s-gravenhage Groot-Amsterdam Flevoland Regio s Zaanstreek in economisch Arnh Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Noord-Overijssel perspectief Kop van 2013 Noord-Holland Veluwe Groot-Rijnmond

Nadere informatie

Economie van de Woningmarkt: universele en regionale marktmechanismen

Economie van de Woningmarkt: universele en regionale marktmechanismen Economie van de Woningmarkt: universele en regionale marktmechanismen Steunpunt Wonen Vlaanderen: Universiteiten Leuven, Hasselt, Antwerpen en Delft 17 mei 2016 Dr. Paul de Vries Woningmarkteconoom Kennis

Nadere informatie

Huurbeleid en. verhuurderheffing

Huurbeleid en. verhuurderheffing Huurbeleid en verhuurderheffing Huurbeleid en verhuurderheffing Uitgevoerd in opdracht van Ministerie van BZK / DG WBI ir. C. Poulus, dr. Ir. B. Marchal Februari 2013 r2013-0011cp 11212-WON ABF Research

Nadere informatie

Verhuizingen en huishoudensveranderingen in Nederland: verschillen tussen COROP-regio s

Verhuizingen en huishoudensveranderingen in Nederland: verschillen tussen COROP-regio s Verhuizingen en huishoudensveranderingen in Nederland: verschillen tussen COROP-regio s Peter Ekamper 1) en Mila van Huis 2) In 2002 hing ruim de helft van het aantal verhuizingen samen met een huishoudensverandering.

Nadere informatie

Rekentool bijstandsbudgetten 2015

Rekentool bijstandsbudgetten 2015 Rekentool bijstandsbudgetten 2015 Handleiding Deze handleiding bevat een beknopte toelichting op het gebruik van de rekentool. Een nadere toelichting op de werking van het verdeelmodel vindt u in het document

Nadere informatie

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief Mei 2013 Als gevolg van de omvangrijke publiciteit rond het rapport Structurele bevolkingsdaling, Een urgente nieuwe invalshoek voor

Nadere informatie

Woningmarktontwikkelingen landelijk en regionaal

Woningmarktontwikkelingen landelijk en regionaal Woningmarktontwikkelingen landelijk en regionaal Bouw en woonweken in Drenthe Platform Wonen Assen Paul de Vries Senior Woningmarkteconoom Rabobank Kennis en Economisch onderzoek 11 juni 2015 Agenda Actuele

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Heffing en. investeringsaftrek

Heffing en. investeringsaftrek Heffing en investeringsaftrek Heffing en investeringsaftrek Uitgevoerd in opdracht van ir. C. Poulus Mei 2013 r2013-0027cp 13174-WON ABF Research Verwersdijk 8 2611 NH Delft 015-27 99 300 Copyright ABF

Nadere informatie

Het belang van het MKB

Het belang van het MKB MKB Regio Top 40 Themabericht Rogier Aalders De nieuwe MKB Regio Top 40 is uit. Zoals u van ons gewend bent, rangschikken we daarin de veertig Nederlandse regio s op basis van de prestaties van het MKB

Nadere informatie

Regionale innovatie in Nederland

Regionale innovatie in Nederland Regionale innovatie in Nederland Community Innovation Survey 2004 en 2006 109 Mathilda Copinga Wilco de Jong Centrum voor Beleidsstatistiek Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer

Nadere informatie

Revisie regionale gegevens

Revisie regionale gegevens M&O.015 Revisie regionale gegevens 1987-1994 Peter Arts De weergegeven opvattingen zijn die van de auteur en komen niet noodzakelijk overeen met die van het CBS Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie

Nadere informatie

TROUW!SCHOOLPRESTATIES!2011

TROUW!SCHOOLPRESTATIES!2011 Stan van Alphen Jaap Dronkers TROUWSCHOOLPRESTATIES2011 Eenminimumstandaardinhetonderwijs Inhetonderwijswordenminimumeisenaandeprestatiesvanleerlingengesteldendieworden middels tests en examens gemeten.

Nadere informatie

Bedrijven en bevolking in beweging

Bedrijven en bevolking in beweging M201110 Bedrijven en bevolking in beweging Regionale bedrijvendynamiek en -migratie in relatie tot verstedelijking, periode 1988-2009 drs. R. Braaksma drs. W.V.M. van Rijt-Veltman Zoetermeer, 20 juni 2011

Nadere informatie

De meest innovatieve sector van Nederland

De meest innovatieve sector van Nederland M200502 De meest innovatieve sector van Nederland Ranglijst van 58 sectoren drs. J.P.J. de Jong drs. A.P. Muizer Zoetermeer, augustus 2005 De meest innovatieve sector van Nederland EIM heeft voor het

Nadere informatie

RIGO Research en Advies BV De bewoonde omgeving www.rigo.nl Regionale leefbaarheidskaarten

RIGO Research en Advies BV De bewoonde omgeving www.rigo.nl Regionale leefbaarheidskaarten RIGO Research en Advies BV De bewoonde omgeving www.rigo.nl De Leefbaarometer ten opzichte van het regionaal gemiddelde De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij RIGO Research en Advies. Het gebruik

Nadere informatie

DE WOX 4E KWARTAAL 2007

DE WOX 4E KWARTAAL 2007 DE WOX 4E KWARTAAL 2007 Regio Den Haag en Rotterdam blijven achter bij landelijke prijsontwikkeling Delft, 29 januari In het afgelopen kwartaal is de gemiddelde woningprijs met 4,3% gestegen ten opzichte

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 43757 2 december 2015 Regeling van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 24 november 2015, 2015-0000289457,

Nadere informatie

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis M201115 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen 1999-2011 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2011 Crisis drukt innovativiteit De economische crisis heeft zijn weerslag op de innovativiteit in het midden- en kleinbedrijf

Nadere informatie

De Regio Top 40. Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven

De Regio Top 40. Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven September 2008 Een nieuwe naam, een nieuw model Ook dit jaar kent onze Regio Top 40 weer enkele verrassende uitkomsten. Lees in deze uitgave hoe winnaars

Nadere informatie

Regio Factsheets 2014

Regio Factsheets 2014 ING Economisch Bureau Regio Factsheets Groningen Friesland Drenthe Overijssel Gelderland Utrecht Flevoland Noord-Holland Zuid-Holland Zeeland Noord-Brabant Limburg Colofon Eindredactie Thijs Geijer Auteurs

Nadere informatie

MKB Regio Top 40 Economische kracht van het MKB in 2011

MKB Regio Top 40 Economische kracht van het MKB in 2011 MKB Regio Top 40 Economische kracht van het MKB in 2011 And the winner is De nieuwe Regio Top 40 is uit! Stond deze de afgelopen jaren in het teken van het economisch presteren van de veertig Nederlandse

Nadere informatie

Regio s in economisch perspectief 2013

Regio s in economisch perspectief 2013 Regio s in economisch perspectief 213 Colofon Auteurs Stef Bais Henk van den Brink Thijs Geijer Rico Luman Ferdinand Nijboer Robbert-Jan Visser Redactie Ferdinand Nijboer Marcel Peek Disclaimer De informatie

Nadere informatie

Innovatie en samenwerking door Utrechtse bedrijven

Innovatie en samenwerking door Utrechtse bedrijven Innovatie en samenwerking door Utrechtse bedrijven 2008-2012 Ester Hilhorst Economic Board Utrecht April 2014 Samenvatting Vinger aan de pols Innovatie is sterk verbonden met vooruitgang, vernieuwing en

Nadere informatie

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc.

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc. M201219 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2012 A. Ruis MSc. Zoetermeer, november 2012 Toename innovativiteit in het MKB Na een scherpe daling van de innovativiteit in het MKB in 2011,

Nadere informatie

Oversluitingen brengen hypotheekmarkt nieuw record Renegotiated mortgages involve new record for mortgage market

Oversluitingen brengen hypotheekmarkt nieuw record Renegotiated mortgages involve new record for mortgage market Oversluitingen brengen hypotheekmarkt nieuw record Renegotiated mortgages involve new record for mortgage market W.T. Vissers In 1999 werden 717 duizend nieuwe hypotheken ingeschreven met een totaalbedrag

Nadere informatie

Minste. nieuws. van kleine banen. werkgelegenheidsdaling LANCERING BANENVERLIES IN 2013. Voor feiten en cijfers over werkgelegenheid

Minste. nieuws. van kleine banen. werkgelegenheidsdaling LANCERING BANENVERLIES IN 2013. Voor feiten en cijfers over werkgelegenheid 28 2 4 6 7 10 12 Voor feiten en cijfers over werkgelegenheid Jaargang 19, mei 2014 nieuws Banenverlies in 2012 Minste werkgelegenheidsdaling Het Bruto Gemeentelijk Product LISA Klantendag 2013 van kleine

Nadere informatie

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven 3 De Regio Top 40 Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven And the winner is... Groei en kracht in de regio s Nu de kredietcrisis ook onze reële economie op alle fronten raakt, kijken economen

Nadere informatie

Dynamiek in de steden, stilte aan de randen van het land

Dynamiek in de steden, stilte aan de randen van het land Dynamiek in de steden, stilte aan de randen van het land Eigen huis verliest gouden glans De regionale huizenmarkten tot 2025 Visie op de Nederlandse huizenmarkt 2015-2025 ING Economisch Bureau ING April

Nadere informatie

Verhuurderheffing en huurmaatregelen in krimpregio s. Doorwerking op financiën van corporaties van enkele varianten

Verhuurderheffing en huurmaatregelen in krimpregio s. Doorwerking op financiën van corporaties van enkele varianten Verhuurderheffing en huurmaatregelen in krimpregio s Doorwerking op financiën van corporaties van enkele varianten Verhuurderheffing en huurmaatregelen in krimpregio s Doorwerking op financiën van corporaties

Nadere informatie

Innovatie in het MKB: provinciale verschillen?

Innovatie in het MKB: provinciale verschillen? Innovatie in het MKB: provinciale verschillen? ir. C.C. van de Graaff drs. J.P.J. de Jong drs. A.P. Muizer Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap,

Nadere informatie

Regionale vestigingspatronen van immigranten,

Regionale vestigingspatronen van immigranten, Regionale vestigingspatronen van immigranten, 1988 22 Ron Tas en Andries de Jong Er bestaan duidelijke regionale verschillen in de omvang en samenstelling van de immigratie. In Noord-Nederland is de laatste

Nadere informatie

Afname banen in 2002 in Groot-Amsterdam

Afname banen in 2002 in Groot-Amsterdam Afname banen in 2002 in Groot-Amsterdam Gerda Gringhuis Eind december 2002 hadden werknemers in Nederland in totaal ruim 7 miljoen banen. Ten opzichte van december 2001 is het aantal banen toegenomen met

Nadere informatie

Corporate Venturing in het MKB

Corporate Venturing in het MKB M200920 Corporate Venturing in het MKB Ruimte voor vernieuwing, durf en kansen C. van Essen MSc Zoetermeer, 10 december 2009 Corporate venturing in het MKB Corporate venturing is onder grote, multinationale

Nadere informatie

Dynamiek in de steden, stilte aan de randen van het land

Dynamiek in de steden, stilte aan de randen van het land Dynamiek in de steden, stilte aan de randen van het land Eigen huis verliest gouden glans De regionale huizenmarkten tot 2025 Visie op de Nederlandse huizenmarkt 2015-2025 ING Economisch Bureau ING April

Nadere informatie

Regionale economische jaarcijfers 2003

Regionale economische jaarcijfers 2003 Regionale economische jaarcijfers 003 Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 00 Colofon Inhoud Samenstelling Divisie Macro-economische statistieken en publicaties Sector Nationale rekeningen

Nadere informatie

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland Innovatie in het MKB in C10978 Petra Gibcus en Yvonne Prince Zoetermeer, 16 juli 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

Van welvaart naar welzijn. Aangeboden door Rabobank Kromme Rijnstreek. www.rabobank.nl/krs. Samen sterker. Duurzaamheid van 40 Nederlandse regio's.

Van welvaart naar welzijn. Aangeboden door Rabobank Kromme Rijnstreek. www.rabobank.nl/krs. Samen sterker. Duurzaamheid van 40 Nederlandse regio's. Van welvaart naar welzijn. Duurzaamheid van 40 Nederlandse regio's. Samen sterker. Aangeboden door Rabobank Kromme Rijnstreek. www.rabobank.nl/krs Van welvaart naar welzijn Duurzaamheid van veertig Nederlandse

Nadere informatie

Hot Spots 2014. S&O in kaart

Hot Spots 2014. S&O in kaart # Hot Spots 2014 S&O in kaart Voorwoord Wat is de ruimtelijke spreiding van onderzoek en ontwikkeling in Nederland? Hoe zijn investeringen in S&O (speur- en ontwikkelingswerk) binnen de topsectoren over

Nadere informatie

nieuws Voor feiten en cijfers over werkgelegenheid Banenverlies in 2012 Het Bruto Gemeentelijk Product LISA Klantendag 2013 Economische variëteit

nieuws Voor feiten en cijfers over werkgelegenheid Banenverlies in 2012 Het Bruto Gemeentelijk Product LISA Klantendag 2013 Economische variëteit 27 2 Voor feiten en cijfers over werkgelegenheid Jaargang 18, november 2013 nieuws Banenverlies in 2012 1 4 Het Bruto Gemeentelijk Product 6 LISA Klantendag 2013 7 Economische variëteit 10 LISA in beeld

Nadere informatie

1. Nederland. Figuur 1.1. Figuren bij Voorzichtig vooruit Discussiepaper Kenniseconomie Monitor 2006 1

1. Nederland. Figuur 1.1. Figuren bij Voorzichtig vooruit Discussiepaper Kenniseconomie Monitor 2006 1 1. Nederland Figuur 1.1 Figuren bij Voorzichtig vooruit Discussiepaper Kenniseconomie Monitor 2006 1 2. Infrastructuur Figuur 2.1 Figuur 2.2 PA VS Eu 25 EU 15 ICT uitgaven 2004 (EC, 2006) 0 5 10 % van

Nadere informatie

M200709. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2007. drs. J.P.J. de Jong drs. B.H.G. Jansen

M200709. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2007. drs. J.P.J. de Jong drs. B.H.G. Jansen M200709 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen 1999-2007 drs. J.P.J. de Jong drs. B.H.G. Jansen Zoetermeer, augustus 2007 Toenemende innovatie in het MKB Ondernemers in het midden- en kleinbedrijf (MKB)

Nadere informatie

M Innovatie in het MKB. drs. J.P.J. de Jong. Zoetermeer, september 2006

M Innovatie in het MKB. drs. J.P.J. de Jong. Zoetermeer, september 2006 M200607 Innovatie in het MKB 2006 drs. J.P.J. de Jong Zoetermeer, september 2006 Komend jaar meer innovatieinvesteringen in MKB Ondernemers in het midden- en kleinbedrijf (MKB) investeren komend jaar meer

Nadere informatie

Totaal geleverde zorg per zorgkantoor. DWH Bijgewerkt: 28 juli 2006

Totaal geleverde zorg per zorgkantoor. DWH Bijgewerkt: 28 juli 2006 Totaal geleverde zorg per zorgkantoor ** Het totaal aantal unieke personen wat in de eerste vijf periodes van het zorgjaar zorg heeft ontvangen. code Zorgkantoor 2004* 2005* 2006* Groei 2005 501 Zorgkantoor

Nadere informatie

Vruchtbare grond voor de kenniseconomie?

Vruchtbare grond voor de kenniseconomie? M201116 Vruchtbare grond voor de kenniseconomie? Het absorptievermogen van het MKB Ro Braaksma Zoetermeer, oktober 2011 Vruchtbare grond voor de kenniseconomie? Markten en marktcondities veranderen snel.

Nadere informatie

Reacties op bevolkingsdaling

Reacties op bevolkingsdaling Reacties op bevolkingsdaling Wim Derks Kenniscentrum voor Bevolkingsdaling en Beleid, Universiteit Maastricht en Etil www.bevolkingsdaling.nl w.derks@beoz.unimaas.nl 1 Inhoud 1996-2006 Structurele bevolkingsdaling

Nadere informatie

M200406. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen sinds 1999. drs. J.P.J. de Jong

M200406. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen sinds 1999. drs. J.P.J. de Jong M200406 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen sinds 1999 drs. J.P.J. de Jong Zoetermeer, 16 september 2004 Innovatie in het MKB Circa twee op de drie MKB-bedrijven hebben in de afgelopen drie jaar een innovatie

Nadere informatie

Regionale prognoses 2014 Special 13 december 2013

Regionale prognoses 2014 Special 13 december 2013 Regionale prognoses 2014 Special 13 december 2013 Inleiding De Nederlandse economie is sinds eind 2008 op z n zachtst gezegd tumultueus. Na de vrijwel ongekende recessie van 2009 herstelde zij ten dele

Nadere informatie

Hoge groei ten noordoosten van de Randstad in 2017

Hoge groei ten noordoosten van de Randstad in 2017 januari Hoge groei ten noordoosten van de Randstad in Themabericht RaboResearch Nederland economie.rabobank.com Rogier Aalders Senior onderzoeker -9 Samenvatting Amsterdam en Utrecht en hun omgeving hebben

Nadere informatie

Nederland als vestigingsplaats voor buitenlandse bedrijven

Nederland als vestigingsplaats voor buitenlandse bedrijven Nederland als vestigingsplaats voor buitenlandse bedrijven 1 Aanleiding Sinds jaren '90 sterke toename van investeringen door buitenlandse bedrijven (FDI) Door open en sterk internationaal georiënteerde

Nadere informatie

Innovatie als motor van de economie

Innovatie als motor van de economie Innovatie als motor van de economie Een regionale analyse 109 A.C. van Wijk Publicatiedatum CBS-website: 8 September 2010 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader voorlopig

Nadere informatie

DE WOX 2E KWARTAAL 2008

DE WOX 2E KWARTAAL 2008 DE WOX 2E KWARTAAL 2008 Woningprijs stagneert: eerste dalingen op gemeenteniveau zichtbaar Delft, 21 juli De gemiddelde prijs van een woning steeg ten opzichte van het vorige kwartaal met slechts 0,1%.

Nadere informatie

December Economische Thermometer & Barometer Weerterland en Cranendonck. Prestaties 2010, 2011 en verwachting voor 2012

December Economische Thermometer & Barometer Weerterland en Cranendonck. Prestaties 2010, 2011 en verwachting voor 2012 Economische Thermometer & Barometer Weerterland en Cranendonck Prestaties 2010, 2011 en verwachting voor 2012 December 2011 CONCLUSIES Midden-Limburg zette in 2010 een goede economische prestatie neer,

Nadere informatie

Sociaal-economische trends

Sociaal-economische trends Sociaal-economische trends Statistisch kwartaalblad over arbeidsmarkt, sociale zekerheid en inkomen 26, aflevering 1 Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen, 26 Verklaring der tekens. = gegevens

Nadere informatie

Hot Spots 2014. S&O in kaart

Hot Spots 2014. S&O in kaart # Hot Spots 2014 S&O in kaart 2 Hot Spots 2014 Voorwoord Wat is de ruimtelijke spreiding van onderzoek en ontwikkeling in Nederland? Hoe zijn investeringen in S&O (speur- en ontwikkelingswerk) binnen de

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

Visie op regio s in 2014

Visie op regio s in 2014 ingen Noord-Friesland Zuidwest-Friesland Zuido e Zuidwest-Drenthe ING Economisch BureauNoord-Overijssel Zuidwest-O Nijmegen Zuidwest-Gelderland Utrecht Kop van N lomeratie Haarlem Zaanstreek Groot-Amsterdam

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Innovatiepotentieel niet in alle provincies benut

Innovatiepotentieel niet in alle provincies benut Kwartaalbericht Regio's ING Economisch Bureau Innovatiepotentieel niet in alle provincies benut Zuid-Holland en Flevoland hebben het meest te winnen In een sneller veranderende wereld staat innovatie steeds

Nadere informatie

Financiering in het MKB

Financiering in het MKB M201004 Financiering in het MKB Onderzoek naar de financieringsbehoefte per provincie Johan Snoei Abdelfatah Ichou Zoetermeer, maart 2010 Financiering in het MKB Financieringsbehoefte in het MKB verschilt

Nadere informatie

Stad biedt beste klimaat voor innovatie

Stad biedt beste klimaat voor innovatie Kwartaalbericht Regio's ING Economisch Bureau Stad biedt beste klimaat voor innovatie Innovatie is van groot belang voor toekomstige economische groei. Provincies met grote stedelijke gebieden kennen doorgaans

Nadere informatie

Arnhem-Nijmegen. Een analyse van de economische groei

Arnhem-Nijmegen. Een analyse van de economische groei Arnhem-Nijmegen Een analyse van de economische groei 1996-2015 1 Arnhem Nijmegen een analyse van de economische groei 1996-2015 augustus 2016 Menno Walsweer Bureau Economisch Onderzoek 2 Provincie Gelderland

Nadere informatie

Noord-Holland heeft hoogste startersquote

Noord-Holland heeft hoogste startersquote Vooruitzicht Starters Noord-Holland heeft hoogste startersquote Ontwikkeling aantal starters onzeker door nieuwe wetgeving Fors meer taxichauffeurs door nieuwe taxiwet en Uber Ontwikkeling aantal starters

Nadere informatie

Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven

Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven M201217 Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, 30 oktober 2012 Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven Open innovatie

Nadere informatie

P:\SZW\_Vroegere_T\IAU\IAU over 2014\Criteria\verzending website\criteria-versie 15 juni 2015\Uitkomsten stat. criteria\18-6-2015\page 1 of 9

P:\SZW\_Vroegere_T\IAU\IAU over 2014\Criteria\verzending website\criteria-versie 15 juni 2015\Uitkomsten stat. criteria\18-6-2015\page 1 of 9 Aa en Hunze Noord-Drenthe Nee Aalburg Midden-Noord-Brabant Ja Aalsmeer Groot-Amsterdam Ja Aalten Achterhoek Ja Achtkarspelen Noord-Friesland Ja Alblasserdam Zuidoost-Zuid-Holland Nee Albrandswaard Groot-Rijnmond

Nadere informatie

Regionale verschillen in arbeidsaanbod

Regionale verschillen in arbeidsaanbod Regionale verschillen in arbeidsaanbod Hendrika Lautenbach Tussen de regio s in Nederland bestaan significante verschillen in de mate waarin de bevolking van 15 64 jaar participeert op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

Arbeidsmarktmonitor Amstelland en De Venen

Arbeidsmarktmonitor Amstelland en De Venen Arbeidsmarktmonitor Amstelland en De Venen Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt van de regio Amstelland en De Venen Bijlagenrapport Een onderzoek in opdracht van de regio Amstelland en De Venen drs. P.M.

Nadere informatie

Kerngegevens MKB 2012/2013

Kerngegevens MKB 2012/2013 Kerngegevens MKB 2012/2013 MKB & Onder nemer schap in zakformaat 2 Kerngegevens MKB 2012/2013 MKB & Onder nemer schap in zakformaat MKB & Ondernemerschap in zakformaat 1 Colofon Rapportnummer: A201318

Nadere informatie

Voor feiten en cijfers over werkgelegenheid. nieuws. Banengroei voorbij? De creatieve sector. Vrouwen aan het werk! LISA in beeld

Voor feiten en cijfers over werkgelegenheid. nieuws. Banengroei voorbij? De creatieve sector. Vrouwen aan het werk! LISA in beeld 9 Jaargang Voor feiten en cijfers over werkgelegenheid 14, juni 2009 nieuws 2 Banengroei voorbij? 1 5 De creatieve sector 7 Vrouwen aan het werk! 10 LISA in beeld Banengroei voorbij? In 2008 is de werkgelegenheid

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

M200918. Ongelijk verdeeld. Financieringsproblemen in het MKB

M200918. Ongelijk verdeeld. Financieringsproblemen in het MKB M200918 Ongelijk verdeeld Financieringsproblemen in het MKB Johan Snoei Jeroen de Jong Zoetermeer, november 2009 Ongelijk verdeeld: Financieringsproblemen in het MKB De pijn van de economische crisis

Nadere informatie

Ministerie BZK/DGWB. Presteren woningcorporaties. Volkshuisvestelijke prestaties verslagjaar 2012. 27 november 2013

Ministerie BZK/DGWB. Presteren woningcorporaties. Volkshuisvestelijke prestaties verslagjaar 2012. 27 november 2013 Ministerie BZK/DGWB Presteren woningcorporaties Volkshuisvestelijke prestaties verslagjaar 2012 27 november 2013 DATUM 27 november 2013 TITEL Presteren Woningcorporaties ONDERTITEL Volkshuisvestelijke

Nadere informatie

Toewijzing sociale huurwoningen. In het licht van de 90% EC richtlijn

Toewijzing sociale huurwoningen. In het licht van de 90% EC richtlijn Toewijzing sociale huurwoningen In het licht van de 90% EC richtlijn Toewijzing sociale huurwoningen In het licht van de 90% EC richtlijn Uitgevoerd in opdracht van Ministerie van VROM Drs. B. Ferment

Nadere informatie

Bijlage 1: Gekozen regio s en hun sterke kanten. Meest innovatieve regio s

Bijlage 1: Gekozen regio s en hun sterke kanten. Meest innovatieve regio s Bijlage 1: Gekozen regio s en hun sterke kanten Meest innovatieve regio s Het Europese Innovatie Scoreboord op regionaal schaalniveau geeft in 2003 zes regio s aan als de leiders van Europa. Deze zijn

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Juli 2014

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Juli 2014 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Juli 2014 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures UWV 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 6 Statistische bijlage 7 Toelichting NWW/WW/WBB

Nadere informatie

Wijzigingsvoorstel (RfC) voor de Aquo domeintabellen Waterbeheerders

Wijzigingsvoorstel (RfC) voor de Aquo domeintabellen Waterbeheerders Wijzigingsvoorstel (RfC) voor de Aquo domeintabellen Waterbeheerders Indiener: Waterdienst/CBS/IDsW Versie: 1.2 Kenmerk W-0609-0002 Documentbeheer Wijzigingshistorie Datum Versie Auteur Wijziging 2007-10-31

Nadere informatie

Verhuurderheffing en huurmaatregelen in krimpregio s. Doorwerking op financiën van corporaties van enkele varianten

Verhuurderheffing en huurmaatregelen in krimpregio s. Doorwerking op financiën van corporaties van enkele varianten Verhuurderheffing en huurmaatregelen in krimpregio s Doorwerking op financiën van corporaties van enkele varianten Verhuurderheffing en huurmaatregelen in krimpregio s Het auteursrecht voor de inhoud

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 300 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

Artikelen. De Nederlandse demografie in zeven tegenstellingen. Joop Garssen

Artikelen. De Nederlandse demografie in zeven tegenstellingen. Joop Garssen Artikelen De Nederlandse demografie in zeven tegenstellingen Joop Garssen Ontwikkelingen op korte termijn, in bepaalde regio s of in specifieke bevolkingsgroepen vormen vaak interessante nieuwsfeiten.

Nadere informatie

Focus op het potentieel van allochtoon Nederland Kennis en Economisch Onderzoek

Focus op het potentieel van allochtoon Nederland Kennis en Economisch Onderzoek Visie op provinciale dynamiek 2006 Focus op het potentieel van allochtoon Nederland Kennis en Economisch Onderzoek Inhoudsopgave Voorwoord 3 Leeswijzer 4 Groei en kracht in de regio s 5 Allochtonen in

Nadere informatie

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven M200719 Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven drs. R.M. Braaksma dr. J. Meijaard Zoetermeer, november 2007 Een 'directe buitenlandse

Nadere informatie

nieuws Voor feiten en cijfers over werkgelegenheid Banenverlies in 2010 Nieuw op LISA website LISA in kaart Bedrijven en werkgelegenheid in kantoren

nieuws Voor feiten en cijfers over werkgelegenheid Banenverlies in 2010 Nieuw op LISA website LISA in kaart Bedrijven en werkgelegenheid in kantoren 23 2 Voor feiten en cijfers over werkgelegenheid Jaargang 16, juni 2011 Banenverlies in 2010 1 4 Nieuw op LISA website 5 LISA in kaart 6 Bedrijven en werkgelegenheid in kantoren 7 Nederland distributieland:

Nadere informatie

Indicatieve verdeling garantiebanen naar regio s en sectoren

Indicatieve verdeling garantiebanen naar regio s en sectoren Indicatieve verdeling garantiebanen naar regio s en sectoren In deze notitie geeft De Werkkamer een indicatieve verdeling van de garantiebanen over de verschillende arbeidsmarktregio s en sectoren voor

Nadere informatie

HRM-beleid in het Nederlandse MKB

HRM-beleid in het Nederlandse MKB M200708 HRM-beleid in het Nederlandse MKB 58 sectoren van het bedrijfsleven vergeleken drs. R.M. Braaksma Zoetermeer, augustus 2007 HRM-beleid in het Nederlandse MKB EIM heeft bijna 2.500 ondernemers

Nadere informatie

Examen HAVO. Aardrijkskunde (nieuwe stijl)

Examen HAVO. Aardrijkskunde (nieuwe stijl) Aardrijkskunde (nieuwe stijl) Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 19 juni 9.00 11.30 uur 20 02 Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Economische beschrijving KRW deelstroomgebieden 2005, 2008, 2010, 2011*

Economische beschrijving KRW deelstroomgebieden 2005, 2008, 2010, 2011* Economische beschrijving KRW deelstroomgebieden 2005, 2008, 2010, 2011* Dit rapport is een product van het Centraal Bureau voor de Statistiek in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Nadere informatie

Overzicht openbaar vervoer concessies in Nederland uitgave 2005

Overzicht openbaar vervoer concessies in Nederland uitgave 2005 Overzicht openbaar vervoer concessies in Nederland uitgave 2005 Overzicht openbaar vervoerconcessies in Nederland uitgave 2005 Ruim drie jaar na invoering van de Wet personenvervoer is een groot aantal

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2012

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2012 Nieuwsflits Arbeidsmarkt December 2012 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden geregistreerd bij UWV WERKbedrijf 4 Ingediende vacatures UWV 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende

Nadere informatie

Overzicht van openbaarvervoerconcessies in Nederland, uitgave 2011

Overzicht van openbaarvervoerconcessies in Nederland, uitgave 2011 Overzicht van openbaarvervoerconcessies in Nederland, uitgave 2011 Overzicht openbaarvervoerconcessies in Nederland uitgave 2011 De jaarlijkse uitgave van het Overzicht openbaarvervoerconcessies in Nederland

Nadere informatie