MKB Regionaal Bekeken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MKB Regionaal Bekeken"

Transcriptie

1 M MKB Regionaal Bekeken Economische specialisatie van het MKB H.S. van der Kroon Zoetermeer, 8 oktober 2012

2 MKB draagt substantieel bij aan economische specialisaties van regio's Economische specialisatie staat volop in de belangstelling van beleidsmakers. Geïnspireerd door het succes van regio's als Silicon Valley proberen regio's over de hele wereld te identificeren wat ze in economisch perspectief uniek maakt, om dit vervolgens uit te bouwen. In het nieuwe beleid van de Europese Commissie spreekt men in dit kader ook wel over het begrip "the smart specialisation of European regions". Op welk schaalniveau je ook met specialisatie bezig bent (Europa, landsniveau, provincie of gemeente), in veel gevallen zijn het toch vooral de grotere bedrijven die we associëren met bepaalde economische specialisaties. Als we bijvoorbeeld kijken naar de negen topsectoren in Nederland, denken we al snel aan bedrijven als Philips, ASML, Shell, AkzoNobel en DSM. Toch kan ook het MKB substantieel bijdragen aan economische specialisatie. Immers zo'n 55 tot 60% van de toegevoegde waarde in ons land wordt door het MKB gegenereerd. Daarnaast is er binnen het MKB veel potentie voor verdere ontwikkeling van de specialisatie, bijvoorbeeld door bedrijven die door weten te groeien tot gezichtbepalende bedrijven van de toekomst. In dit rapport hebben we specifiek gekeken naar de rol van het MKB in economische specialisaties van Nederlandse regio's. De belangrijkste conclusies die we hieruit trekken zijn: Het MKB is belangrijk voor, en draagt substantieel bij aan economische specialisaties van Nederlandse regio's. Het specialisatiepatroon van het MKB volgt in grote lijnen het algehele specialisatiepatroon: waar sterke algehele specialisaties zijn, is in veel gevallen ook het MKB gespecialiseerd. Door te kijken naar specialisaties exclusief de grote bedrijven wordt de breedte van de specialisatie beter zichtbaar: is die alleen toe te schrijven aan grote bedrijven, of wordt hij breder gedragen? 2

3 1 Inleiding: regionale specialisatie De praktijk leert dat regio's duidelijk herkenbare economische specialisaties kunnen ontwikkelen. Zo is Silicon Valley over de hele wereld bekend geworden als hotspot voor hightechbedrijven, Parijs voor modebedrijven en Londen voor bedrijven uit de financiële wereld. Ook in Nederland zien we regio's met een sterke economische identiteit. Een goed voorbeeld hiervan is de Brainportregio rondom Eindhoven. Brainport, thuisbasis van meerdere grote Nederlandse technologiebedrijven, werd in 2011 nog uitgeroepen tot slimste regio van de wereld. Het gegeven dat regio's duidelijk herkenbare economische specialisaties kunnen ontwikkelen kan rekenen op toenemende interesse van economische beleidsmakers. Dat is logisch, omdat goed presterende, economisch gespecialiseerde regio's substantieel bijdragen aan de welvaart van een land. Beleidsmakers zijn dan ook erg geïnteresseerd in de mechanismes die verklaren hoe specialisaties ontstaan en hoe ze precies bijdragen aan het concurrentievermogen van bedrijven. Regionale specialisatie en grote bedrijven Het beeld van economische specialisaties wordt vaak sterk bepaald door grote(re) bedrijven. Kijken we bijvoorbeeld naar de economische topsectoren in Nederland (specialisatie op landniveau), dan kunnen we bij elke topsector wel een aantal grote gezichtsbepalende spelers noemen. Denk bijvoorbeeld aan de topsector hightech met bedrijven als Philips en ASML. Of aan de topsector chemie met bedrijven als DSM en AkzoNobel. Vanzelfsprekend is de vestigingsplaats van deze grote bedrijven van grote invloed als we kijken naar de specialisatie van regio's. Binnen de regiogrenzen dragen deze grote bedrijven substantieel bij aan de werkgelegenheid en de toegevoegde waarde die er wordt gegenereerd. Dit geldt in het bijzonder voor relatief kleine regio's, waar het gewicht van grote bedrijven zwaar weegt op het bruto regionaal product. Regionale specialisatie en de rol van het MKB Hoewel vaak minder direct zichtbaar, is ook het MKB belangrijk als het gaat om economische specialisaties. Zo wordt iets meer dan de helft van de totale toegevoegde waarde (circa 55 tot 60%) in Nederland door het MKB gegenereerd. 1 In een aantal regio's ligt dit zelfs nog hoger, namelijk tussen de 70 en 80%. De economische specialisatie van het MKB kan daarom een behoorlijke bijdrage leveren aan de totale specialisatie van een regio. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat het MKB-segment in de bedrijvenpopulatie nog een andere belangrijke rol speelt bij economische specialisaties. Zo zijn er sterke aanwijzingen dat het regionale MKB een belangrijke rol speelt in 1 Dit hangt af van de gekozen definitie. Als bijvoorbeeld bepaalde sectoren als overheid, zorg en delfstoffenwinning niet worden meegerekend, gaat het percentage richting de 60%; nemen we deze wel mee, dan ligt het zo rond de 55%. 3

4 het valoriseren van de gespecialiseerde kennis en kunde die in een regio aanwezig is (Audretsch et al., 2012). Met andere woorden, sectorspecifieke kennis in een regio is vaak een bron voor nieuwe bedrijvigheid en snelle groeiers. Dit is wellicht nog het best te illustreren als we kijken naar Silicon Valley, waar relatief jonge bedrijven als Google, Yahoo, ebay en SanDisk doorgegroeid zijn tot gezichtbepalende spelers. Als we het hebben over de rol van het MKB en grootbedrijf in de economische specialisatie van regio's, dan is het ook goed om te beseffen dat in veel gevallen de twee ook nauw met elkaar verweven zijn. Het MKB profiteert van de aanwezigheid van grote bedrijven. Bijvoorbeeld door de vraag naar toeleveringen en de verbindingen die zij hebben met vele andere bedrijven. Grote bedrijven profiteren op hun beurt van de aanwezigheid van een groot aanbod van gespecialiseerde toeleveranciers. Er bestaat dus in veel gevallen een wisselwerking tussen verschillende bedrijven groot en klein waarbij ieder een eigen taak in het systeem vervult. Figuur 1 Bijdrage aan specialisatie Economische Specialisatie I: Grootbedrijf draagt bij aan specialisatie II: MKB draagt bij aan specialisatie I II III: Interactie draagt bij aan specialisatie Grootbedrijf III MKB Hoewel er relatief veel bekend is over de economische specialisatie van regio's in Nederland, is tot op heden relatief onbekend wat de bijdrage van het MKB hieraan is. In deze rapportage kijken we daarom specifiek naar de economische specialisatie van het MKB in Nederlandse regio's. Deze vergelijken we vervolgens met de algehele specialisatie om te kijken of we verschillen kunnen constateren. 4

5 2 Methodologie In dit hoofdstuk geven we de belangrijkste methodologische keuzes aan, die we in het kader van dit onderzoek hebben gemaakt. De grootste uitdaging ten aanzien van het identificeren van specialisaties is het vinden van een evenwicht tussen focus en massa. Met andere woorden: de specialisatie moet zowel significante impact hebben, als ook voldoende onderscheidend zijn. Kies je de specialisatie te gedetailleerd, dan is de impact op de economie beperkt. Kies je de specialisatie te breed, dan is de samenhang op gedeelde karakteristieken binnen dezelfde specialisatie zwak. De crux is om tot bouwblokken te komen die het midden houden tussen voldoende focus enerzijds en voldoende impact/massa anderzijds. De keuze voor deze bouwblokken vormt vervolgens de lens waardoor we naar specialisaties kijken. In dit hoofdstuk leggen we daarom uit welke argumenten ten grondslag liggen aan de: gekozen omvang van de regio's; en het gekozen detail van de bedrijfssectoren. 2.1 Indeling in COROP-gebieden Ten aanzien van de keuze voor een regionale eenheid constateren we dat Nederland op veel manieren is onder te verdelen. Dat kan op het niveau van landsdelen (noord, oost, zuid, west), op het niveau van provincies of bijvoorbeeld op het niveau van gemeentes. Wanneer we het (internationaal) hebben over clusters, dan verschilt de omvang vaak behoorlijk. Zo telt het gebied waar Silicon Valley zich bevindt bijvoorbeeld meer dan 4 miljoen inwoners, maar gaan andere onderzoekers er vanuit dat een economische specialisatie soms ook de grootte van een bedrijventerrein kan hebben. Zoals aangegeven, is het ons er om te doen een tussenweg te vinden waarin niet alleen sprake is van specialisatie, maar ook van voldoende massa. Wij kiezen er daarom voor om te kijken naar Nederland op het niveau van COROP-regio's. Deze verdeling voorziet in 40 regio's en houdt daarmee het midden tussen focus en massa. 2.2 Kijken naar een beperkt aantal hoofdsectoren Er zijn diverse mogelijkheden om de Nederlandse economie onder te verdelen in economische sectoren. Dat kan heel grof op basis van een onderscheid tussen industrie, nijverheid en diensten of heel fijn op basis van specifieke sectorcodes (SBI). Om binnen elke regio nog altijd over substantiële bouwblokken te beschikken, maar toch de mogelijkheid te houden om voldoende te differentiëren, kiezen we voor een indeling naar 20 hoofdsectoren. Deze indeling in hoofdsectoren omvat zowel een aantal dienstensectoren (o.a. zakelijke dienstverlening, overheid, groothandel, zorg) als industriële/nijverheid sectoren (o.a. chemie, metaalelektro, delfstoffenwinning, 5

6 bouw). Kijken we voor Nederland als geheel naar het aandeel van deze 20 sectoren, dan herkennen we drie grote sectoren met elk een aandeel in het BBP van meer dan 10%. Het gaat om de zakelijke dienstverlening, overheid en zorg. Ook de groothandel, financiële dienstverlening en de verhuur en exploitatie van onroerend goed zijn relatief grote sectoren. De bouw en metaalelektro zijn de grootste niet-dienstensectoren in de economie van Nederland. 2.3 Definities Ten slotte is het goed om aan te geven welke definities ten grondslag liggen aan de figuren die in deze rapportage worden gepresenteerd. Het gaat dan om de specialisatie die is gepresenteerd in de vorm van kaarten en figuren, waarin de MKB-specialisatie met de algehele specialisatie wordt vergeleken. o specialisatiepatronen op kaart: de kaarten met specialisatiepatronen zijn gebaseerd op het aandeel van een sector in de toegevoegde waarde die in een regio wordt geproduceerd. Kaarten specifiek voor het MKB hebben betrekking op het aandeel van de sector in de totale toegevoegde waarde die in een regio alleen door het MKB (< 250 medewerkers) wordt geproduceerd. o specialisatie in grafieken: het betreft hier dezelfde definitie als gehanteerd in de kaarten. Om verschillen inzichtelijk te maken is de score van afzonderlijke regio's vervolgens gerelateerd aan het aandeel van deze sector in Nederland als geheel. Cijfers over het MKB zijn gerelateerd aan het aandeel van de toegevoegde waarde dat door die sector enkel door MKB bedrijven wordt gegenereerd. Hierdoor krijgt elke regio een score die de afwijking ten opzichte van het gemiddelde weergeeft. 3 Resultaten Zoals in het vorige hoofdstuk aangegeven, definiëren wij specialisatie als het relatieve aandeel van een bepaalde bedrijfssector in de regionale economie. Door deze vervolgens ofwel onderling (op een kaart), ofwel met het Nederlands gemiddelde te vergelijken krijgen we een indicatie van de economische specialisatie van regio's. Het is daarbij van belang om te beseffen dat zowel tussen regio's als tussen sectoren verschillen bestaan voor wat betreft hun omvang. Zo zijn er relatief kleine sectoren binnen de Nederlandse economie (aandeel van 2-3%) en relatief grote sectoren (>10%); en zijn er relatief grote COROP-regio's (>8%) en relatief kleine (kleiner dan 1%). Deze verschillen zijn van belang, omdat vooral in de combinatie van kleine COROP-regio's en kleine sectoren al snel sprake kan zijn van uitschieters. 6

7 Tabel 1 Regio's met opvallende specialisaties in relatief kleine sectoren Sector Aandeel van sector in NL Economie Aandeel in meest gespecialiseerde regio (totaal) Metaalelektro 4,2% 16,9% (IJmond) Voedingsmiddelen 2,9% 17,1% (Zaanstreek) Chemie 2,8% 14,9% (Zeeuws Vlaanderen) Communicatie 2,1% 9,8% (Aggl. Den Haag) Landbouwsector 2,1% 15,2% (Delft en Westland) Aandeel van sector wanneer we alleen naar MKB kijken 3,1% (IJmond) 4,0% (Zaanstreek) 2,1% (Zeeuws Vlaanderen) 0,2% (Aggl. Den Haag) 23,0% (Delft en Westland) Tabel 1 geeft hier een goed voorbeeld van. In vier gevallen zien we dat er binnen een kleine COROP-regio een relatief kleine bedrijfssector een substantieel aandeel heeft. Zo wordt er in de regio IJmond van elke 6 euro aan toegevoegde waarde één in de metaalelektro gegenereerd, terwijl dit in Nederland ongeveer 1 op de 25 is. Overigens zien we dergelijke sterke specialisaties in relatief kleine bedrijfssectoren niet alleen terug in kleine COROP - s; ook de agglomeratie Den Haag valt op met een specialisatie in communicatie. Tabel 1 laat ook opvallende inzichten zien als we binnen de genoemde regio's kijken of we dezelfde specialisatie terugzien onder het deel van de toegevoegde waarde dat enkel door MKB-bedrijven wordt gegenereerd. Dat blijkt in de meeste gevallen niet zo te zijn. Binnen het deel van de toegevoegde waarde dat door MKB-bedrijven wordt gegenereerd, is het aandeel in vier van de vijf gevallen juist erg bescheiden. Uitzondering in Tabel 1 is de landbouwsector in Delft en Westland, waar de specialisatie in het MKB zelfs nog sterker is. 3.1 Vier bedrijfssectoren nader bekeken Bovenstaande tabel is bedoeld om te illustreren hoe de data relatief gevoelig zijn voor (de combinatie van) kleine COROP-regio's en relatief kleine bedrijfssectoren. We zien dat in dergelijke gevallen de aanwezigheid van grote bedrijven een grote impact kan hebben op de geconstateerde specialisatie van de regio. Een belangrijke eerste conclusie is derhalve dat het afzonderlijk kijken naar specialisatie van het MKB belangrijke extra informatie levert over de aard van de specialisatie. Tegelijkertijd zien we in tabel 1 ook bewijs dat er gevallen zijn waar het MKB substantieel bijdraagt aan een geconstateerde specialisatie, en hem zelfs voor een belangrijk deel verklaart. Het is daarom relevant om in detail te kijken hoe dit beeld uitpakt als we naar het relatieve belang van een aantal bedrijfssectoren kijken voor verschillende Nederlandse regio's. 7

8 Om meer inzicht te krijgen in hoe specialisatie van het MKB in diverse regio's eruitziet, hoe het bijdraagt aan de algehele specialisatie en hoe het zich hiermee verhoudt, kijken we in deze paragraaf in detail naar vier bedrijfssectoren. We hebben hiervoor de sectoren chemie, metaalelektro en transport gekozen vanwege de sterke raakvlakken die ze hebben met het zogenaamde topsectorenbeleid. Daarnaast is gekozen om in meer detail te kijken naar de sector zakelijke Dienstverlening, omdat dit een sector is die substantieel bijdraagt aan de Nederlandse economie Zakelijke dienstverlening In de onderstaande figuren kijken we naar de specialisatie van Nederlandse regio's in zakelijke Dienstverlening. Uit de figuren kunnen we opmaken dat de meest gespecialiseerde regio's zich concentreren in de noordvleugel van de Randstad, met Flevoland en Utrecht als hoogst scorende regio's. Opvallend daarbij is dat als we alleen naar het MKB kijken we nagenoeg dezelfde specialisatie zien. Uit Figuur 4 blijkt dat in vier van de vijf meest gespecialiseerde regio's ook het MKB bovengemiddeld gespecialiseerd is. In drie gevallen zien we zelfs een sterkere specialisatie onder het MKB dan de gemiddelde specialisatie van de regio in die sector. In Flevoland deelt het MKB de specialisatie van de regio, maar de hoge score komt toch grotendeels op het conto van grote bedrijven. Datzelfde geldt sterker voor Delft en Westland, waar op het niveau van MKB-bedrijven de regio zelfs ondergemiddeld gespecialiseerd is. Figuur 2 Specialisaties in zakelijke Dienstverlening TOTAAL 18,3 21,8 14,8 18,3 11,3 14,8 7,8 11,3 4,3 7,8 8

9 MKB 23,5 28,2 18,7 23,5 13,9 18,7 9,1 13,9 4,3 9,1 Figuur 3 Specialisatie in de zakelijke dienstverlening; vergelijking TOTAAL met MKB (top 5 en minste 5 gespecialiseerde regio's) Flevoland Utrecht Groot-Amsterdam Het Gooi en Vechtstreek Agglomeratie 's-gravenhage Zuidwest-Drenthe Oost-Groningen Noord-Drenthe Zeeuwsch-Vlaanderen Delfzijl en omgeving -41% -25% -51% -32% -62% -66% -68% -68% -74% -3% 21% 27% 39% 22% 39% 20% 15% 51% 63% 70% TOTALE MKB -100% -80% -60% -40% -20% 0% 20% 40% 60% 80% 9

10 3.1.2 Metaalelektro Kijken we naar een geheel ander soort sector, namelijk de industriële sector metaalelektro, dan zien we dat vier van de meest gespecialiseerde regio's buiten de Randstad vallen. Weergegeven op de kaart van Nederland valt op dat de algehele specialisatie in deze sector sterk overeenkomt met die van het MKB. Ook zien we het beeld bevestigd dat het vooral regio's buiten de Randstad zijn die een specialisatie in de metaalelektro hebben. Kijken we puur naar de best scorende regio's als het gaat om het gespecialiseerde MKB, dan doen naast Zeeuws-Vlaanderen, Zuidoost-Noord-Brabant en Twente ook de Achterhoek en Zuidwest-Friesland het erg goed. Grote regio's binnen de Randstad (Amsterdam, Utrecht en Den Haag) behoren tot de vijf minst gespecialiseerde regio's. IJmond blijkt zijn positie als sterkst gespecialiseerde regio in de metaalelektro (met een drie keer zo hoog aandeel in de toegevoegde waarde) te danken aan de grote bedrijven in de regio. Zonder deze grote bedrijven is er van specialisatie geen sprake meer. Dat is anders voor de vier overige regio's van de top 5. Vooral in Zuidoost-Noord-Brabant en Overig Zeeland draagt het MKB substantieel bij aan de specialisatie: het MKB kent in deze regio's een meer dan 2 keer zo sterke focus op dergelijke bedrijfsactiviteiten. Figuur 4 Specialisaties in metaalelektro TOTAAL 13,7 17,0 10,5 13,7 7,3 10,5 4,1 7,3 0,9 4,1 10

11 MKB 9,7 11,8 7,5 9,7 5,3 7,5 3,1 5,3 0,9 3,1 Figuur 5 Specialisatie in de metaalelektro; vergelijking TOTAAL met MKB (top 5 en minste 5 gespecialiseerde regio's) IJmond Zuidoost-Noord-Brabant Overig Zeeland Noord-Limburg Twente Utrecht Noord-Drenthe Overig Groningen Groot-Amsterdam Agglomeratie 's-gravenhage -37% -40% -40% -16% -45% -29% -79% -67% -79% -82% 186% 108% 167% 141% 124% 37% 95% 61% 20% 305% TOTALE MKB -150% -100% -50% 0% 50% 100% 150% 200% 250% 300% 350% Chemie De chemie laat in grote lijnen een vergelijkbaar beeld zien als de metaalelektro. Veel sterker nog dan de metaalelektro zien we wanneer we de specialisatie op de kaart plaatsen dat de chemie een relatief kleine sector is, die in de meeste Nederlandse regio's een beperkte rol van betekenis speelt. Dan is het toch opvallend dat er enkele regio's zijn die een substantieel deel van hun toegevoegde waarde (6 15%) binnen de chemische sector genereren. Daarnaast is het ook opvallend dat als we de grote bedrijven buiten beschouwing laten er nog minder regio's overblijven waar de sector van bovengemiddeld belang is. 11

12 Ook binnen de chemie heeft de meest gespecialiseerde regio zijn positie te danken aan activiteiten van grote bedrijven en behoren twee grote Randstedelijke regio's (Den Haag, Amsterdam) tot de minst gespecialiseerde. Belangrijk verschil met de metaalelektro is dat in drie van de top 5-regio's het MKB de algehele specialisatie overtreft. In de regio Delfzijl dragen MKBbedrijven zelfs tot vijf keer bij aan de toegevoegde waarde van de regio dan dat chemische MKB'ers dit doen aan Nederland als geheel. Figuur 6 Specialisaties in chemie TOTAAL 11,8 14,9 8,9 11,8 6,0 8,9 3,1 6,0 0,2 3,1 MKB 13,3 16,7 10,0 13,3 6,7 10,0 3,4 6,7 0,1 3,4 12

13 Figuur 7 Specialisatie in de chemie; vergelijking TOTAAL met MKB (top 5 en minste 5 gespecialiseerde regio's) Zeeuwsch-Vlaanderen Delfzijl en omgeving Zuid-Limburg Groot-Rijnmond IJmond Groot-Amsterdam Delft en Westland Noord-Friesland Noord-Drenthe Agglomeratie 's-gravenhage -22% -75% -59% -79% -96% -82% -63% -93% -70% -93% -93% 104% 250% 218% 293% 200% 375% 378% 432% 519% TOTALE MKB -200% -100% 0% 100% 200% 300% 400% 500% 600% Transport Ten slotte hebben we ook nog gekeken naar de economische specialisatie van COROP-regio's in transport. Gebieden waar substantiële havenactiviteit is vinden we terug in de meest gespecialiseerde regio's: Groot-Rijnmond, Groot-Amsterdam, Zeeuws-Vlaanderen en Delfzijl. Van de top 5 constateren we dat alleen in Groot-Amsterdam de specialisatie wordt verklaard door de aanwezigheid van grote bedrijven: in de andere regio's is ook het MKB gespecialiseerd en draagt substantieel bij. Kijken we puur naar de specialisatie van het MKB, dan springen Delfzijl, Groot-Rijnmond en Zeeuws-Vlaanderen er uit. Maar ook de regio's Noord- Limburg en Zuidoost-Zuid-Holland doen het wat dat betreft erg goed. Bij al deze regio's is het aandeel in de door het MKB gegenereerde toegevoegde waarde hoger dan 8%. 13

14 Figuur 8 Specialisaties in transport TOTAAL 9,5 11,6 7,4 9,5 5,3 7,4 3,2 5,3 1,1 3,2 MKB 9,0 10,9 7,2 9,0 5,3 7,2 3,5 5,3 1,6 3,5 14

15 Figuur 9 Specialisatie in transport; vergelijking TOTAAL met MKB (top 5 en minste 5 gespecialiseerde regio's) Delfzijl en omgeving Noord-Limburg Groot-Rijnmond Zeeuwsch-Vlaanderen Groot-Amsterdam -26% Agglomeratie Leiden en Bollenstreek -57% -51% -62% Agglomeratie Haarlem -58% Agglomeratie 's-gravenhage -62% -60% Het Gooi en Vechtstreek -67% -63% -74% Noord-Drenthe -5% 176% 140% 121% 93% 105% 112% 93% 153% 64% TOTALE MKB -100% -50% 0% 50% 100% 150% 200% 15

Regionale bedrijvendynamiek

Regionale bedrijvendynamiek M201224 Regionale bedrijvendynamiek Oprichtingen en opheffingen van bedrijven in de Nederlandse regio s in de periode 1988-2010 A. Bruins J.A.C. Vollebregt Zoetermeer, juli 2012 Regionale bedrijvendynamiek

Nadere informatie

Het midden- en kleinbedrijf naar regio

Het midden- en kleinbedrijf naar regio Het midden- en kleinbedrijf naar regio 11 0 Gusta van Gessel-Dabekaussen Publicatiedatum CBS-website: 30 juni Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

De ruimtelijke structuur van de clusters van nationaal belang. Otto Raspe en Martijn van den Berge

De ruimtelijke structuur van de clusters van nationaal belang. Otto Raspe en Martijn van den Berge De ruimtelijke structuur van de clusters van nationaal belang Otto Raspe en Martijn van den Berge Samenvatting Het ministerie van Economische Zaken werkt aan de herijking van zijn economische stimuleringsprogramma

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II Politiek en Ruimte bron 10 Aandeel van de lidstaten in de handel van de Europese Unie in procenten, 1998 30 % 25 20 22 25 Legenda: invoer uitvoer 15 10 8 8 15 15 10 11 9 9 15 12 5 0 6 5 2 2 1 0 België

Nadere informatie

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Agglomeratie s-gravenhage Groot-Amsterdam Flevoland Regio s Zaanstreek in economisch Arnh Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Noord-Overijssel perspectief Kop van 2013 Noord-Holland Veluwe Groot-Rijnmond

Nadere informatie

Grensoverschrijdende stedelijke netwerken. Gerard Marlet Abdella Oumer Roderik Ponds Clemens van Woerkens Sittard - 14 april 2014

Grensoverschrijdende stedelijke netwerken. Gerard Marlet Abdella Oumer Roderik Ponds Clemens van Woerkens Sittard - 14 april 2014 Grensoverschrijdende stedelijke netwerken Gerard Marlet Abdella Oumer Roderik Ponds Clemens van Woerkens Sittard - 14 april 2014 Grensregio s Ontwikkeling aantal inwoners tussen 2005 en 2010 als percentage

Nadere informatie

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven in 2010

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven in 2010 De Regio Top 40 Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven in 2010 And the winner is In onze editie van vorig jaar kondigden we het al aan. De Regio Top 40 van 2010 zou in het teken staan van

Nadere informatie

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven 3 De Regio Top 40 Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven And the winner is... Groei en kracht in de regio s Nu de kredietcrisis ook onze reële economie op alle fronten raakt, kijken economen

Nadere informatie

Hoge groei ten noordoosten van de Randstad in 2017

Hoge groei ten noordoosten van de Randstad in 2017 januari Hoge groei ten noordoosten van de Randstad in Themabericht RaboResearch Nederland economie.rabobank.com Rogier Aalders Senior onderzoeker -9 Samenvatting Amsterdam en Utrecht en hun omgeving hebben

Nadere informatie

Krimp in Woerden? Gemeenteraad Woerden 11 april 2013. Frits Oevering. Kennis & Economisch Onderzoek

Krimp in Woerden? Gemeenteraad Woerden 11 april 2013. Frits Oevering. Kennis & Economisch Onderzoek Krimp in Woerden? Gemeenteraad Woerden 11 april 2013 Frits Oevering Prangende vragen? Krimp in Woerden? Vergrijzing en krimp Verhuispatroon Krimp in Woerden? Disclaimers diverse databronnen (ABF, CBS,

Nadere informatie

De Regio Top 40. Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven

De Regio Top 40. Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven September 2008 Een nieuwe naam, een nieuw model Ook dit jaar kent onze Regio Top 40 weer enkele verrassende uitkomsten. Lees in deze uitgave hoe winnaars

Nadere informatie

Het belang van het MKB

Het belang van het MKB MKB Regio Top 40 Themabericht Rogier Aalders De nieuwe MKB Regio Top 40 is uit. Zoals u van ons gewend bent, rangschikken we daarin de veertig Nederlandse regio s op basis van de prestaties van het MKB

Nadere informatie

M200514. Midden in het land. Regionale verdeling van innovatieve bedrijven in het MKB. J. Telussa. J.P.J. de Jong

M200514. Midden in het land. Regionale verdeling van innovatieve bedrijven in het MKB. J. Telussa. J.P.J. de Jong M20054 Midden in het land Regionale verdeling van innovatieve bedrijven in het MKB J. Telussa J.P.J. de Jong N. Sipma Zoetermeer, januari 2006 Innovatieve MKB-bedrijven midden in de regio Hoe centraler

Nadere informatie

Bedrijven en bevolking in beweging

Bedrijven en bevolking in beweging M201110 Bedrijven en bevolking in beweging Regionale bedrijvendynamiek en -migratie in relatie tot verstedelijking, periode 1988-2009 drs. R. Braaksma drs. W.V.M. van Rijt-Veltman Zoetermeer, 20 juni 2011

Nadere informatie

We kunnen de vergrijzing betalen. Dick Scherjon, bestuursadviseur

We kunnen de vergrijzing betalen. Dick Scherjon, bestuursadviseur We kunnen de vergrijzing betalen Dick Scherjon, bestuursadviseur Duurzaamheidsscore Oost-Groningen Zeeuws-Vlaanderen Groot-Rijnmond Zuidoost-Drenthe Zuid-Limburg Delfzijl en omgeving Overig Groningen Midden-Limburg

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Rapport Huizenprijsontwikkelingen regio's in Nederland

Rapport Huizenprijsontwikkelingen regio's in Nederland Rapport Huizenprijsontwikkelingen regio's in Nederland Prijsindex Bestaande Koopwoningen naar COROP-gebieden en 25 grootste gemeenten CBS Den Haag Henri Faasdreef 312 2492 JP Den Haag Postbus 24500 2490

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktprognose

Regionale arbeidsmarktprognose Provincie Zeeland Afdeling Economie Regionale arbeidsmarktprognose 2011-2012 Inleiding Begin juni 2011 verscheen de rapportage UWV WERKbedrijf Arbeidsmarktprognose 2011-2012 Met een doorkijk naar 2016".

Nadere informatie

Woningmarktontwikkelingen landelijk en regionaal

Woningmarktontwikkelingen landelijk en regionaal Woningmarktontwikkelingen landelijk en regionaal Bouw en woonweken in Drenthe Platform Wonen Assen Paul de Vries Senior Woningmarkteconoom Rabobank Kennis en Economisch onderzoek 11 juni 2015 Agenda Actuele

Nadere informatie

Heffing en. investeringsaftrek

Heffing en. investeringsaftrek Heffing en investeringsaftrek Heffing en investeringsaftrek Uitgevoerd in opdracht van ir. C. Poulus Mei 2013 r2013-0027cp 13174-WON ABF Research Verwersdijk 8 2611 NH Delft 015-27 99 300 Copyright ABF

Nadere informatie

Regionale economische prognoses 2016

Regionale economische prognoses 2016 Regionale economische prognoses 2016 Themabericht Rogier Aalders De breed gedragen economische groei in 2016 leidt tot productiegroei in alle sectoren en in alle regio s De Randstad, en daarbinnen vooral

Nadere informatie

Afname banen in 2002 in Groot-Amsterdam

Afname banen in 2002 in Groot-Amsterdam Afname banen in 2002 in Groot-Amsterdam Gerda Gringhuis Eind december 2002 hadden werknemers in Nederland in totaal ruim 7 miljoen banen. Ten opzichte van december 2001 is het aantal banen toegenomen met

Nadere informatie

Graag meer windenergie, maar liever niet in de buurt

Graag meer windenergie, maar liever niet in de buurt Graag meer windenergie, maar liever niet in de buurt 4 september 2014 Er is veel draagvlak voor windenergie in het algemeen onder de Nederlandse bevolking. Voor de aanleg van windturbines op betrekkelijk

Nadere informatie

Huurbeleid en. verhuurderheffing

Huurbeleid en. verhuurderheffing Huurbeleid en verhuurderheffing Huurbeleid en verhuurderheffing Uitgevoerd in opdracht van Ministerie van BZK / DG WBI ir. C. Poulus, dr. Ir. B. Marchal Februari 2013 r2013-0011cp 11212-WON ABF Research

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 43757 2 december 2015 Regeling van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 24 november 2015, 2015-0000289457,

Nadere informatie

Verhuizingen en huishoudensveranderingen in Nederland: verschillen tussen COROP-regio s

Verhuizingen en huishoudensveranderingen in Nederland: verschillen tussen COROP-regio s Verhuizingen en huishoudensveranderingen in Nederland: verschillen tussen COROP-regio s Peter Ekamper 1) en Mila van Huis 2) In 2002 hing ruim de helft van het aantal verhuizingen samen met een huishoudensverandering.

Nadere informatie

Economie van de Woningmarkt: universele en regionale marktmechanismen

Economie van de Woningmarkt: universele en regionale marktmechanismen Economie van de Woningmarkt: universele en regionale marktmechanismen Steunpunt Wonen Vlaanderen: Universiteiten Leuven, Hasselt, Antwerpen en Delft 17 mei 2016 Dr. Paul de Vries Woningmarkteconoom Kennis

Nadere informatie

Regio s in economisch perspectief 2013

Regio s in economisch perspectief 2013 Regio s in economisch perspectief 213 Colofon Auteurs Stef Bais Henk van den Brink Thijs Geijer Rico Luman Ferdinand Nijboer Robbert-Jan Visser Redactie Ferdinand Nijboer Marcel Peek Disclaimer De informatie

Nadere informatie

DE WOX 4E KWARTAAL 2007

DE WOX 4E KWARTAAL 2007 DE WOX 4E KWARTAAL 2007 Regio Den Haag en Rotterdam blijven achter bij landelijke prijsontwikkeling Delft, 29 januari In het afgelopen kwartaal is de gemiddelde woningprijs met 4,3% gestegen ten opzichte

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Oost-Vlaanderen. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Oost-Vlaanderen. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Oost-Vlaanderen Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke

Nadere informatie

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief April 2012 Derks, Hovens, Klinkers) is het onderwerp bevolkingsdaling op de agenda gekomen. Er zijn inmiddels veel publicaties verschenen

Nadere informatie

RIGO Research en Advies BV De bewoonde omgeving www.rigo.nl Regionale leefbaarheidskaarten

RIGO Research en Advies BV De bewoonde omgeving www.rigo.nl Regionale leefbaarheidskaarten RIGO Research en Advies BV De bewoonde omgeving www.rigo.nl De Leefbaarometer ten opzichte van het regionaal gemiddelde De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij RIGO Research en Advies. Het gebruik

Nadere informatie

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief Mei 2013 Als gevolg van de omvangrijke publiciteit rond het rapport Structurele bevolkingsdaling, Een urgente nieuwe invalshoek voor

Nadere informatie

Revisie regionale gegevens

Revisie regionale gegevens M&O.015 Revisie regionale gegevens 1987-1994 Peter Arts De weergegeven opvattingen zijn die van de auteur en komen niet noodzakelijk overeen met die van het CBS Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Rekentool bijstandsbudgetten 2015

Rekentool bijstandsbudgetten 2015 Rekentool bijstandsbudgetten 2015 Handleiding Deze handleiding bevat een beknopte toelichting op het gebruik van de rekentool. Een nadere toelichting op de werking van het verdeelmodel vindt u in het document

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Groningen. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Groningen. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Groningen Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke investeringsagenda

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Limburg (NL) Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Limburg (NL) Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Limburg (NL) Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. West-Vlaanderen. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. West-Vlaanderen. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie West-Vlaanderen Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Utrecht. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Utrecht. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Utrecht Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke investeringsagenda

Nadere informatie

VERSTERK HET INDUSTRIËLE HART

VERSTERK HET INDUSTRIËLE HART VERSTERK HET INDUSTRIËLE HART Clusters in Noord-Brabant THE HAG UE C EN T R E FO R STR AT E G I C S T UDI E S A N D T N O Het TNO en HCSS programma STRATEGY & CHANGE analyseert mondiale trends die onze

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2012

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2012 Nieuwsflits Arbeidsmarkt December 2012 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden geregistreerd bij UWV WERKbedrijf 4 Ingediende vacatures UWV 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende

Nadere informatie

Verhuurderheffing en huurmaatregelen in krimpregio s. Doorwerking op financiën van corporaties van enkele varianten

Verhuurderheffing en huurmaatregelen in krimpregio s. Doorwerking op financiën van corporaties van enkele varianten Verhuurderheffing en huurmaatregelen in krimpregio s Doorwerking op financiën van corporaties van enkele varianten Verhuurderheffing en huurmaatregelen in krimpregio s Doorwerking op financiën van corporaties

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Flevoland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Flevoland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Flevoland Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke investeringsagenda

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Overijssel. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Overijssel. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Overijssel Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke investeringsagenda

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Noord-Brabant. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Noord-Brabant. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Noord-Brabant Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Gelderland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Gelderland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Gelderland Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke investeringsagenda

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Zuid-Holland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Zuid-Holland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Zuid-Holland Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Friesland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Friesland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Friesland Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke investeringsagenda

Nadere informatie

Hot Spots 2014. S&O in kaart

Hot Spots 2014. S&O in kaart # Hot Spots 2014 S&O in kaart Voorwoord Wat is de ruimtelijke spreiding van onderzoek en ontwikkeling in Nederland? Hoe zijn investeringen in S&O (speur- en ontwikkelingswerk) binnen de topsectoren over

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Antwerpen. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Antwerpen. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Antwerpen Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke investeringsagenda

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktprognose

Regionale arbeidsmarktprognose Provincie Zeeland Afdeling Economie Regionale arbeidsmarktprognose 2012-2013 Inleiding Begin juni 2012 verscheen de rapportage UWV Arbeidsmarktprognose 2012-2013 Met een doorkijk naar 2017". Hierin worden

Nadere informatie

Bekendheid Overijsselse regio s

Bekendheid Overijsselse regio s Rapport Bekendheid Overijsselse regio s Resultaten 1-meting december Rapportage: januari 2010 Bestemd voor: Jolanda Vrolijk, Provincie Overijssel nbtc nipo research postadres Postbus 458 2260 MG Leidschendam

Nadere informatie

Hot Spots 2014. S&O in kaart

Hot Spots 2014. S&O in kaart # Hot Spots 2014 S&O in kaart 2 Hot Spots 2014 Voorwoord Wat is de ruimtelijke spreiding van onderzoek en ontwikkeling in Nederland? Hoe zijn investeringen in S&O (speur- en ontwikkelingswerk) binnen de

Nadere informatie

Calcasa rapport goedkope koopwoningen 2013

Calcasa rapport goedkope koopwoningen 2013 Inhoud: Prijsontwikkeling Voorraadontwikkeling Aanbod & transacties Verschil koopsom en vraagprijs Goedkoopste enclaves, buurten en straten Calcasa rapport goedkope koopwoningen 2013 Aantal koopwoningen

Nadere informatie

Visie op regio s in 2014

Visie op regio s in 2014 ingen Noord-Friesland Zuidwest-Friesland Zuido e Zuidwest-Drenthe ING Economisch BureauNoord-Overijssel Zuidwest-O Nijmegen Zuidwest-Gelderland Utrecht Kop van N lomeratie Haarlem Zaanstreek Groot-Amsterdam

Nadere informatie

Indicatieve verdeling garantiebanen naar regio s en sectoren

Indicatieve verdeling garantiebanen naar regio s en sectoren Indicatieve verdeling garantiebanen naar regio s en sectoren In deze notitie geeft De Werkkamer een indicatieve verdeling van de garantiebanen over de verschillende arbeidsmarktregio s en sectoren voor

Nadere informatie

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 in opdracht van FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 Inhoud Inleiding 3 Effect WBSO 4 Toegekende aanvragen

Nadere informatie

Kansen voor regionale

Kansen voor regionale ING Economisch Bureau November 2011 Kansen voor regionale woningbouw Themavisie projectontwikkeling woningbouw Colofon Auteur ING Economisch Bureau Maurice van Sante 020 576 85 47 Redactie ING Business

Nadere informatie

December Economische Thermometer & Barometer Weerterland en Cranendonck. Prestaties 2010, 2011 en verwachting voor 2012

December Economische Thermometer & Barometer Weerterland en Cranendonck. Prestaties 2010, 2011 en verwachting voor 2012 Economische Thermometer & Barometer Weerterland en Cranendonck Prestaties 2010, 2011 en verwachting voor 2012 December 2011 CONCLUSIES Midden-Limburg zette in 2010 een goede economische prestatie neer,

Nadere informatie

De economieën van Amsterdam en Rotterdam vergeleken

De economieën van Amsterdam en Rotterdam vergeleken De Nederlandse economie De economieën van Amsterdam en Rotterdam vergeleken 2017 Wouter Jonkers Inhoud Samenvatting 3 1. Inleiding 3 2. Financiële instellingen grootste bedrijfstak in Groot-Amsterdam 4

Nadere informatie

Regionale prognoses 2014 Special 13 december 2013

Regionale prognoses 2014 Special 13 december 2013 Regionale prognoses 2014 Special 13 december 2013 Inleiding De Nederlandse economie is sinds eind 2008 op z n zachtst gezegd tumultueus. Na de vrijwel ongekende recessie van 2009 herstelde zij ten dele

Nadere informatie

nieuws Voor feiten en cijfers over werkgelegenheid Banenverlies in 2012 Het Bruto Gemeentelijk Product LISA Klantendag 2013 Economische variëteit

nieuws Voor feiten en cijfers over werkgelegenheid Banenverlies in 2012 Het Bruto Gemeentelijk Product LISA Klantendag 2013 Economische variëteit 27 2 Voor feiten en cijfers over werkgelegenheid Jaargang 18, november 2013 nieuws Banenverlies in 2012 1 4 Het Bruto Gemeentelijk Product 6 LISA Klantendag 2013 7 Economische variëteit 10 LISA in beeld

Nadere informatie

Bekendheid Overijsselse regio s

Bekendheid Overijsselse regio s Rapport Bekendheid Overijsselse regio s Resultaten 0-meting december 2008 Rapportage: januari 2009 Bestemd voor: Jolanda Vrolijk, Provincie Overijssel nbtc nipo research postadres Postbus 458 2260 MG Leidschendam

Nadere informatie

DE WOX 2E KWARTAAL 2008

DE WOX 2E KWARTAAL 2008 DE WOX 2E KWARTAAL 2008 Woningprijs stagneert: eerste dalingen op gemeenteniveau zichtbaar Delft, 21 juli De gemiddelde prijs van een woning steeg ten opzichte van het vorige kwartaal met slechts 0,1%.

Nadere informatie

Van welvaart naar welzijn. Aangeboden door Rabobank Kromme Rijnstreek. www.rabobank.nl/krs. Samen sterker. Duurzaamheid van 40 Nederlandse regio's.

Van welvaart naar welzijn. Aangeboden door Rabobank Kromme Rijnstreek. www.rabobank.nl/krs. Samen sterker. Duurzaamheid van 40 Nederlandse regio's. Van welvaart naar welzijn. Duurzaamheid van 40 Nederlandse regio's. Samen sterker. Aangeboden door Rabobank Kromme Rijnstreek. www.rabobank.nl/krs Van welvaart naar welzijn Duurzaamheid van veertig Nederlandse

Nadere informatie

Plaats en betekenis van de Stadsregio Arnhem Nijmegen voor de Gelderse economie. jaartal Veluwe Achterhoek Arnhem Nijmegen

Plaats en betekenis van de Stadsregio Arnhem Nijmegen voor de Gelderse economie. jaartal Veluwe Achterhoek Arnhem Nijmegen ONDERZOEKMEMORANDUM Plaats en betekenis van de Stadsregio Arnhem Nijmegen voor de Gelderse economie Inleiding Bruto binnenlands product 1 De Stadsregio wordt sinds jaar en dag de motor van de Gelderse

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Maart 2013

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Maart 2013 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Maart 2013 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden geregistreerd bij UWV WERKbedrijf 4 Ingediende vacatures UWV 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen

Nadere informatie

Reacties op bevolkingsdaling

Reacties op bevolkingsdaling Reacties op bevolkingsdaling Wim Derks Kenniscentrum voor Bevolkingsdaling en Beleid, Universiteit Maastricht en Etil www.bevolkingsdaling.nl w.derks@beoz.unimaas.nl 1 Inhoud 1996-2006 Structurele bevolkingsdaling

Nadere informatie

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden Van der Zee, F., W. Manshanden, F. Bekkers, T. van der Horst ea (2012). De Staat van Nederland Innovatieland 2012. Amsterdam: AUP

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

De regionale economie 2011

De regionale economie 2011 De regionale economie 2011 07 08 09 10 11 12 13 14 Centraal Bureau voor de Statistiek Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader voorlopig cijfer x geheim nihil (indien voorkomend

Nadere informatie

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Arbeidsmarkt en Onderwijs Monitor Noord-Holland Henry de Vaan I&O Research 23 november 2012 Onderzoeksvragen 1. Hoe zit het met de

Nadere informatie

1. Nederland. Figuur 1.1. Figuren bij Voorzichtig vooruit Discussiepaper Kenniseconomie Monitor 2006 1

1. Nederland. Figuur 1.1. Figuren bij Voorzichtig vooruit Discussiepaper Kenniseconomie Monitor 2006 1 1. Nederland Figuur 1.1 Figuren bij Voorzichtig vooruit Discussiepaper Kenniseconomie Monitor 2006 1 2. Infrastructuur Figuur 2.1 Figuur 2.2 PA VS Eu 25 EU 15 ICT uitgaven 2004 (EC, 2006) 0 5 10 % van

Nadere informatie

Ontwikkeling leerlingaantallen

Ontwikkeling leerlingaantallen Ontwikkeling leerlingaantallen Elk jaar wordt op 1 oktober het leerlingaantal van elke basisschool geregistreerd door de Dienst Uitvoering Onderwijs (). Op basis van deze leerlingtelling wordt de bekostiging

Nadere informatie

TROUW!SCHOOLPRESTATIES!2011

TROUW!SCHOOLPRESTATIES!2011 Stan van Alphen Jaap Dronkers TROUWSCHOOLPRESTATIES2011 Eenminimumstandaardinhetonderwijs Inhetonderwijswordenminimumeisenaandeprestatiesvanleerlingengesteldendieworden middels tests en examens gemeten.

Nadere informatie

KvK-Bedrijvendynamiek

KvK-Bedrijvendynamiek KvK-Bedrijvendynamiek Eerste kwartaal 2017 April 2017 Inhoudsopgave 1. Het algemene beeld 2. Dynamiek start en stop per maand 3. Segmenten 4. Sectoren 5. Provincies 6. Faillietverklaringen Bijlagen 1.

Nadere informatie

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 t.b.v. Monitor Arbeidsmarkt en Onderwijs Provincie Noord-Holland IJmuiden, 23 november 2012 Arjan Heyma www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Belangrijkste

Nadere informatie

Onderzoeksflits.

Onderzoeksflits. Onderzoeksflits www.utrecht.nl/onderzoek De positie van de regio Utrecht in de Regional competitiveness index 2013 1 Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht Postbus 16200 3500 CE Utrecht 030

Nadere informatie

September Vrijwel evenveel WW-uitkeringen als in augustus

September Vrijwel evenveel WW-uitkeringen als in augustus September 2012 Vrijwel evenveel WW-uitkeringen als in ustus - - 304.400 lopende WW-uitkeringen, bijna evenveel als in ustus en 21 procent meer dan een jaar geleden Aantal lopende WW-uitkeringen voor jongeren

Nadere informatie

Sociaal-economische trends

Sociaal-economische trends Sociaal-economische trends Statistisch kwartaalblad over arbeidsmarkt, sociale zekerheid en inkomen 26, aflevering 1 Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen, 26 Verklaring der tekens. = gegevens

Nadere informatie

Welkom bij Visie op Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek

Welkom bij Visie op Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Welkom bij Visie op 216 Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Visie op 216 Stabiele groeivooruitzichten omgeven door onzekere wereldeconomie Tim Legierse 28 januari 216 Agenda Wereldeconomie Nederland Achterhoek

Nadere informatie

REGIONALE TRENDRAPPORTAGE BANENAFSPRAAK. Derde kwartaal Publicatie januari 2017

REGIONALE TRENDRAPPORTAGE BANENAFSPRAAK. Derde kwartaal Publicatie januari 2017 REGIONALE TRENDRAPPORTAGE BANENAFSPRAAK Derde 2016 Publicatie januari 2017 Regionale trendrapportage banenafspraak: derde 2016 UWV brengt op verzoek van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Nadere informatie

MKB Regio Top 40 Economische kracht van het MKB in 2011

MKB Regio Top 40 Economische kracht van het MKB in 2011 MKB Regio Top 40 Economische kracht van het MKB in 2011 And the winner is De nieuwe Regio Top 40 is uit! Stond deze de afgelopen jaren in het teken van het economisch presteren van de veertig Nederlandse

Nadere informatie

Niet-werkende werkzoekenden

Niet-werkende werkzoekenden Januari 2012 Niet-werkende werkzoekenden 2 WW-uitkeringen 3 Vacatures ingediend bij UWV WERKbedrijf 4 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 5 Statistische bijlage 6 Toelichting NWW/WW

Nadere informatie

REGIONALE TRENDRAPPORTAGE BANENAFSPRAAK. Vierde kwartaal Publicatie april 2017

REGIONALE TRENDRAPPORTAGE BANENAFSPRAAK. Vierde kwartaal Publicatie april 2017 REGIONALE TRENDRAPPORTAGE BANENAFSPRAAK Vierde 2016 Publicatie april 2017 Regionale trendrapportage banenafspraak: vierde 2016 UWV brengt op verzoek van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Nadere informatie

Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland. Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader

Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland. Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader Gesubsidieerd zaken doen in Duitsland Effecten van NIOF subsidies en een nadere analyse van het vermarkten van producten binnen dat kader Inhoudsopgave 1. Inleiding 3. Analyse 3 3. Inzicht in Noord-Nederlandse

Nadere informatie

De regionale impact van de economische crisis

De regionale impact van de economische crisis De regionale impact van de economische crisis Damiaan Persyn Vives Beleidspaper 11 Juli 2009 VIVES Naamsestraat 61 bus 3510 3000 Leuven - Belgium Tel: +32 16 32 42 22 www.econ.kuleuven.be/vives De regionale

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB08-049 8 juli 2008 9.30 uur In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Sterkste groei aan noordoostzijde Randstad Ook meer huishoudens in Noord-Brabant

Nadere informatie

Regio Factsheets 2014

Regio Factsheets 2014 ING Economisch Bureau Regio Factsheets Groningen Friesland Drenthe Overijssel Gelderland Utrecht Flevoland Noord-Holland Zuid-Holland Zeeland Noord-Brabant Limburg Colofon Eindredactie Thijs Geijer Auteurs

Nadere informatie

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland M201218 Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, november 2012 Relatief veel snelgroeiende bedrijven in Nederland In deze rapportage

Nadere informatie

Regionale vestigingspatronen van immigranten,

Regionale vestigingspatronen van immigranten, Regionale vestigingspatronen van immigranten, 1988 22 Ron Tas en Andries de Jong Er bestaan duidelijke regionale verschillen in de omvang en samenstelling van de immigratie. In Noord-Nederland is de laatste

Nadere informatie

Samenvatting Twente Index 2016

Samenvatting Twente Index 2016 Samenvatting Twente Index 2016 Kijk voor regionale en lokale data op www.twenteindex.nl INLEIDING De Twente Index wordt door Kennispunt Twente samengesteld in opdracht van de Twente Board. De Board wil

Nadere informatie

Rapportage (N)WW 50plus. Juni 2015

Rapportage (N)WW 50plus. Juni 2015 Rapportage (N)WW 50plus Juni 2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden 12 Toelichting WW/NWW/WBB 13 Colofon 14 Rapportage (N)WW 50plus 1 WW-uitkeringen WW-uitkeringen

Nadere informatie

Economie. 1 Kempense economie presteert in de Vlaamse middenmoot Kempen Provincie Antwerpen Vlaams Gewest

Economie. 1 Kempense economie presteert in de Vlaamse middenmoot Kempen Provincie Antwerpen Vlaams Gewest Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Severine Appelmans Economie Samenvatting 14,75 miljard euro aan waardecreatie (BBP) BBP per inwoner net boven Vlaamse

Nadere informatie

Provinciale economie in het nauw

Provinciale economie in het nauw Regio ING Economisch Bureau Provinciale economie in het nauw In 2009 wordt Nederland hard getroffen door de wereldwijde economische crisis. Vanzelfsprekend blijven de Nederlandse regio s niet onbetuigd.

Nadere informatie

April 2012 Minder niet-werkende werkzoekenden (NWW) Aantal WW-uitkeringen opnieuw licht gedaald

April 2012 Minder niet-werkende werkzoekenden (NWW) Aantal WW-uitkeringen opnieuw licht gedaald April 2012 Minder niet-werkende werkzoekenden (NWW) - 471.100 werkzoekenden geregistreerd bij UWV WERKbedrijf - Daling jonge werkzoekenden - Vooral daling agrarische beroepen en technische/industriële

Nadere informatie

Factsheet Passend Onderwijs

Factsheet Passend Onderwijs Factsheet Passend Onderwijs November 2010 Inleiding Deze factsheet geeft feiten en cijfers over het passend onderwijs in Nederland. De factsheet is een vervolg op de Factsheet Passend onderwijs van januari

Nadere informatie