Nieuwe energie voor een beter klimaat!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nieuwe energie voor een beter klimaat!"

Transcriptie

1 Nieuwe energie voor een beter klimaat! Berekende klimaatverandering (alleen temperatuur) over 50 jaar weergegeven in Google Earth op basis van gegevens van Met Office Hadley Centre Klimaatactieplan Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan /1643 februari 2009

2 Inhoudsopgave 1 Inleiding Klimaatakkoord Leeswijzer Opzet klimaatactieplan Het tot stand komen van het actieplan Thema s actieplan Ambitieniveau actieplan Uitvoering klimaatactieplan Overzicht taakstelling en projecten De rol van de gemeente Leusden Organisatieversterkende randvoorwaarden Planning Uitvoeringskosten...6 Bijlage 1: Overzicht uren, kosten en punten per project...8 Bijlage 2. Projectbladen klimaatactieplan...9 Bijlage 3: Prestatiekaart Stimuleren Lokale Klimaatinitiatieven...41 Bijlage 4: Het Nederlandse klimaatbeleid...43 Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

3 1 Inleiding Op de internationale klimaatconferentie van Kyoto (1997) heeft Nederland zich, in het kader van de klimaatproblematiek, gecommitteerd aan een belangrijke doelstelling: in de periode moet de uitstoot van broeikasgassen met 6 procent zijn verminderd ten opzichte van In 2007 is de urgentie van het klimaatprobleem nogmaals benadrukt door de vierde rapportage van de Intergovernmental Panel on Climate Change. Een van de conclusies uit het rapport was dat met een zeer groot vertrouwen kan gesteld worden dat het globaal gemiddeld netto effect van menselijke activiteit sinds 1750 er een is van opwarming. Gemeenten spelen een belangrijke rol bij de realisatie van een beter klimaat en de Kyotodoelstelling. Door hun rol en contacten met locale actoren zoals bedrijfsleven, woningbouwcorporaties en huishoudens kunnen gemeenten een belangrijke bijdrage leveren aan het klimaatbeleid. Op 18 februari 2002 de Nederlandse gemeenten middels de ondertekening van het Klimaatconvenant gecommitteerd aan de afgesproken doelstellingen. Deze afspraken zijn vernieuwd in het klimaatakkoord tussen gemeenten en het Rijk. Gemeentelijk klimaatbeleid is een verbreding van het traditionele energiebeleid, dat zich met name richtte op CO 2 reductie door energiebesparing. Klimaatbeleid richt zich naast energiebesparing tevens op het stimuleren van de toepassing van duurzame energie, duurzaam bouwen en duurzame mobiliteit. Klimaatbeleid vraagt daarom inzet van afdelingen en teams (strategie & beleid, vergunningverl. & handhaving, gebouwenbeheer). Maar ook externe partijen zoals Woningcorporaties en Ondernemers(verenigingen) spelen een belangrijke rol bij het tot stand komen van een goed functionerend klimaatbeleid. Meer over het onderwerp klimaatbeleid is te lezen in bijlage Klimaatakkoord In opdracht van het ministerie van VROM voert SenterNovem (een uitvoeringsorganisatie van het minsterie van VROM en EZ) de regeling Stimuleren Lokale Klimaatinitiatieven (SLOK) waarmee gemeenten ondersteuning kunnen vinden voor de ontwikkeling en uitvoering van klimaatbeleid. De SLOK-regeling is de opvolger van de BANS-regeling uit 2004 en komt voort uit afspraken tussen het Rijk en VNG die zijn vastgelegd in het Klimaatakkoord Het klimaatakkoord, de SLOK-regeling en de ervaringen met ons vorige klimaatactieplan liggen aan de basis van het klimaatactieplan en heeft geleid tot een ambitie en een uitwerking in concrete activiteiten. De ontwikkeling en uitvoering van klimaatbeleid krijgt een financiёle impuls vanuit het Rijk via de SLOK-regeling. In totaal is 31,5 miljoen euro beschikbaar voor gemeenten en 3,5 miljoen euro voor provincies. De gemeente Leusden kan aanspraak maken op bij een basispakket aan maatregelen en bij een pluspakket van maatregelen. De financiёle bijdrage is met name bedoeld voor de proceskosten van activiteiten gericht op de reductie van uitstoot van broeikasgassen (zoals CO 2 ). Gemeenten kunnen uit een aan de regeling gekoppelde prestatiekaart kiezen voor de ambitieniveaus actief, voorlopend of innovatief. Aan deze ambitieniveaus zijn dan concrete doelen per thema verbonden. Het geheel van verschillende concrete doelen bepaald of de aanvrager in aanmerking komt voor het basispakket of het pluspakket. 1.2 Leeswijzer In dit plan worden de geplande klimaatprojecten en de uitvoering daarvan toegelicht. In hoofdstuk 2 beschrijft de opzet van het klimaatactieplan. In hoofdstuk 3 wordt een overzicht gegeven van de activiteiten inclusief planning en kosten. In de bijlagen zijn de activiteiten per thema aan de hand van projectbladen uitgewerkt. Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

4 2 Opzet klimaatactieplan 2.1 Het tot stand komen van het actieplan Op 17 juni 2008 heeft het college besloten een nieuw klimaatactieplan op te stellen waarmee een aanvraag voor subsidie voor uitvoering van klimaatbeleid kan worden ingediend (2008/7215). Tijdens twee interne werksessies in juli zijn mogelijke projecten geïnventariseerd en is het ambitieniveau verkend. Uitgangspunt was daarbij om klimaatbeleid een integraal onderdeel van onze werkzaamheden te laten zijn en zoveel mogelijk aan te sluiten bij voorziene ontwikkelingen. Op deze manier is het mogelijk om werk met werk te maken en wordt de toegevoegde waarde van klimaatbeleid benadrukt. Uit de werksessies bleek dat er veel aanknopingspunten en potentiële projecten waren in de gemeente Leusden. De projectbladen van het klimaatactieplan zijn in samenspraak met betrokken afdelingen en medewerkers tot stand gekomen. Dit om bij werkzaamheden en projecten zo goed mogelijk aansluiting te vinden en om in vroeg stadium de verantwoordelijkheden in projecten helder te krijgen. 2.2 Thema s actieplan Het klimaatactieplan is opgebouwd aan de hand van thema s van de prestatiekaart van de SLOK regeling. A. Eigen gebouwen, voorzieningen, dienstreizen, woon-werkverkeer en inkoop B. Woningen C. Utiliteitsbouw D. Bedrijven E. Verkeer en vervoer F. Grootschalige duurzame energie opties Alle thema s zijn vertegenwoordigd in dit plan. Om invulling te geven aan een thema zijn een of meerdere projecten per thema s geformuleerd. 2.3 Ambitieniveau actieplan Binnen de verschillende thema s wordt onderscheid gemaakt tussen de ambitieniveaus: actief, voorlopend en innovatief. De ambitieniveaus zijn in de SLOK prestatiekaart uitgewerkt in verschillende criteria (zie bijlage X). Het actieve ambitieniveau is op de meeste projecten in dit klimaatactieplan van toepassing. Twee projecten richten zich op respectievelijk het voorlopende en innovatieve niveau. Aan de verschillende thema s en ambitieniveaus zijn punten gekoppeld die relateren met de inspanning die een gemeente moet leveren. Een basispakket aan maatregelen moet minimaal 8 punten opleveren. Een pluspakket aan maatregelen moet minimaal 12 punten opleveren. Aan de hand van taakstellingen en de bijbehorende activiteiten uit de prestatiekaart van SenterNovem en de mogelijkheid om aan te sluiten op de huidige werkwijze en projecten in de gemeente Leusden, is gekozen voor een ambitieniveau. De gekozen ambitieniveaus staan weergegeven in volgende tabel. Tabel 1: Gekozen ambitieniveau Gekozen thema: A Eigen organisatie B Woningbouw Gekozen ambitieniveau: Actief niveau (deels innovatief) Actief niveau (deels voorlopend) Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

5 C Utiliteitsbouw D Bedrijven E Verkeer en Vervoer F Duurzame Energie Actief niveau (deels voorlopend) Actief niveau Actief niveau Actief niveau In het volgende hoofdstuk wordt het gekozen ambitieniveau verder uitgewerkt aan de hand van een overzicht van de projecten, de rol van de gemeente, organisatieversterkende randvoorwaarden en een toelichting van benodigde inzet en middelen. Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

6 3 Uitvoering klimaatactieplan 3.1 Overzicht taakstelling en projecten Om de ambities uit hoofdstuk 2 te realiseren zal een groot aantal projecten worden uitgevoerd. In de tabel op de volgende bladzijde worden per gekozen thema de taakstellingen uit de SLOK-prestatiekaart van SenterNovem vermeld waarvoor de gemeente Leusden een inspanningsverplichting heeft. Hieraan zijn concrete projecten gekoppeld die bijdragen aan de realisatie van de betreffende taakstellingen. De porjecten zijn verder uitgewerkt in projectbladen die in de bijlage zijn opgenomen. Voor enkele taakstellingen worden meerdere projecten uitgevoerd om de taken daadwerkelijk te kunnen behalen, ook leveren enkele projecten een bijdrage aan de realisatie van meerdere taken. 3.2 De rol van de gemeente Leusden Een verbetering op het gebied van klimaat kan een gemeente niet alleen. Het is noodzakelijk om daar samen met inwoners, maatschappelijk organisaties en bedrijven te werken. Klimaatbewust handelen ligt (vaak) bij diegene die investeert. Denk aan de particuliere woningeigenaar die wil gaan isoleren, de ontwikkelaar die passieve woningen wil bouwen, het bedrijf dat duurzaam wil ondernemen en de agrariër die mest wil vergisten. De gemeente Leusden moet zorgen voor heldere randvoorwaarden, drempels wegnemen en moet klimaatbewust handelen stimuleren en promoten. Daarnaast heeft de gemeente Leusden een voorbeeldfunctie: laat zien dat het kan en steun het gemeentelijk beleid. Er zijn geen projecten opgenomen voor gemeentelijke nieuwbouw omdat er geen nieuwbouw gepland. Mocht er in de periode voornemens zijn voor nieuwbouw dan worden bij de ontwikkeling daarvan de volgende uitgangspunten gehanteerd: Bij een nieuw gemeentehuis streven naar een energieneutraal gebouw. Bij overige gemeentelijke gebouwen een 20% betere energieprestatie. 3.3 Organisatieversterkende randvoorwaarden Organisatie Bij de uitvoering van het klimaatactieplan zijn de afdelingen RB en RO betrokken. De coördinatie van de projecten van afdeling RB wordt uitgevoerd door de energiecoördinator. De duurzaam bouwen coördinator coördineert de projecten die onder afdeling RO vallen. Aangezien het zwaartepunt van de uitvoering bij afdeling RO ligt, volgt de duurzaam bouwen coördinator de voortgang en uitvoering van het plan en zoekt afstemming met de portefeuillehouder. De duurzaam bouwen coördinator onderhoudt ook de contacten met SenterNovem. Communicatie De resultaten van de projecten worden gecommuniceerd naar inwoners, naar betrokken partijen en naar de organisatie. Communicatie over het plan naar buiten de organisatie vindt plaats via de gemeentepagina, het milieujaarverslag en de nieuwsbrief milieu. Communicatie over het plan naar de raad vindt plaats via de verantwoording van de programmabegroting. Via de dagkrant en het intranet wordt de organisatie geïnformeerd. De communicatieaanpak wordt verder uitgewerkt binnen de projecten. Bij de projecten wordt op natuurlijke momenten naar buiten gecommuniceerd. Bij communicatie over de projecten wordt telkens verwezen naar het klimaatactieplan en het doel dat de gemeente Leusden voor ogen heeft. Afdeling RO, sectie milieu coördineert de communicatie rondom het plan samen met afdeling communicatie. Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

7 Tabel 2: overzicht taakstellingen en bijbehorende projecten Taakstellingen (ambitie) prestatiekaart SenterNovem Projecten Thema A Gemeentelijke organisatie Bestaande gebouwen Energiebesparing 2% per jaar (actief) 100% opwekking en/of inkoop duurzame energie (energieneutraal) (innovatief) Infrastructurele voorzieningen Energiebesparing 2% per jaar (actief) Gemeentelijk wagenpark 5% besparing fossiele brandstoffen en/of inkoop duurzame brandstoffen (actief) Thema B Woningbouw Energieprestatie opnemen in plannen voor onderhoud en renovatie Opzet energiemanagement: registratie instellingen CV installaties Campagne gebouwgebruikers Inkoop van duurzame energie en/of carbon credits Actualiseren beleidsplan openbare verlichting Duurzaam inkopen wagenpark Handhaving EPC Toetsing van EPC-berekeningen en toezicht op de EPN EPC monitoring op de bouwplaats bij 70% van de bouwvergunningen (voorlopend) Nieuwbouw Realiseren van woningen met een 10% verscherpte EPC Prestatieafspraken energie met Woningstichting Leusden (actief) Realiseren van een EPL van 7,0 tot 8,0 bij NB: Niet van toepassing op Leusdense situatie woningbouwprojecten met meer dan 200 woningen (actief) Bestaande woningvoorraad Financieel stimuleren energiebesparing en DE bij Verbeteren van de energetische kwaliteit van de particulieren en non-profit woningvoorraad, uitgedrukt in het Energielabel, met Energieteam in de wijk gemiddeld 1% per jaar (actief) Prestatieafspraken energie met Woningstichting Leusden Gedrag 5% van de huishoudens vertoont energiezuinig gedrag Energieteam in de wijk (actief): toepassen van niet woninggebonden energiebesparende maatregelen, aanschaf energiezuinige apparatuur, inkoop 100% duurzame elektriciteit Thema C Utiliteitsbouw Handhaving EPC Toetsing van EPC-berekeningen en toezicht op de EPN op de bouwplaats bij 70% van de bouwvergunningen (voorlopend) Nieuwbouw van utiliteitsgebouwen Realiseren van utiliteitsgebouwen met een 10% verscherpte EPC (actief) Thema D Bedrijven Vergunningverlening en handhaving Alle relevante inrichtingen waarvan de gemeente bevoegd gezag is op basis van de Wet Milieubeheer een actuele vergunning (BBT) op het gebied van energie (actief) Handhaving van vergunningen en activiteitenbesluit, gericht op energieaspecten heeft prioriteit, is gepland en vindt plaats (actief) Bouwfysisch toezicht op MFC s en kantoren KWO systeem t Spieghel NB: Vergunningverlening van de Wet Milieubeheer wordt uitgevoerd door de Servicedienst Midden-Nederland. Energie wordt standaard meegenomen. Energie-efficiency bij MKB NB: Handhaving van de Wet Milieubeheer wordt uitgevoerd door de Servicedienst Midden-Nederland. Energie wordt projectmatig en sectoraal aangepakt (bijv. supermarkten) Energie-efficiency bij MKB Handhaving van afspraken MJA-bedrijfstakken waarvan NB: In Leusden zijn geen bedrijven gevestigd die onder gemeente bevoegd gezag is heeft prioriteit, is gepland en de MJA afspraken vallen. vindt plaats. (actief) Thema E Verkeer en vervoer Besparing eb/of verduurzaming brandstoffen met 1% per Realiseren van tankstation voor duurzame brandstoffen jaar (actief) Thema F (grootschalige) duurzame energie opties 3% van de energie die binnen de gemeentegrenzen wordt gebruikt wordt duurzaam opgewekt en geleverd via grootschalige en/of collectieve opties: wind, biomassa, waterkracht en/of warmte/koude-opslag (actief) Bioenergie uit het buitengebied Ruimtelijke randvoorwaarden voor duurzame energie Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

8 Verantwoording Verantwoording van het klimaatactieplan vindt plaats in de jaarrekening van de programmabegroting. De voortgang wordt gerapporteerd in de kwartaalrapportage. De afdelingen zijn verantwoordelijk om verslag te doen van de projecten waar zij trekker van zijn. Portefeuillehouder Milieu is bestuurlijk verantwoordelijk. Een stuurgroep bestaande uit Portefeuillehouder Milieu, afdelingshoofd RO, afdelingshoofd RB de energiecoördinator en de duurzaam bouwen coördinator bespreken ieder half jaar de voortgang. Gemeenten hoeven geen voortgangsrapportages op te stellen en er vindt geen eindverantwoording plaats aan het Rijk over de ontvangen SLOK gelden. Wel moeten gemeenten met het oog op monitoring op verzoek informatie geven over de klimaatinitiatieven. De energiecoördinator verzorgt op verzoek van SenterNovem deze informatie. Regionale afstemming De energiecoördinator en de duurzaam bouwen coördinator wisselen informatie uit en stemmen af met gemeenten in de regio en met de provincie. Waar mogelijk zullen projecten versterkt worden door regionale samenwerking en opschaling. 3.4 Planning De precieze start van de uitvoering is afhankelijk van het toekennen van de Decentrale Uitkering. Een uitspraak is uiterlijk 4 maanden na de aanvraag te verwachten (2 e helft 2009). De uitvoeringsperiode is vier jaar. Onderstaande tabel geeft een overzicht van het aantal uren per thema per jaar. In bijlage 1 worden de uren gespecificeerd per project en per afdeling. Tabel 3: Planning per thema (uitgedrukt in uren) Thema Totaal uren A Gemeentelijke organisatie B Woningbouw C Utiliteitsbouw D Bedrijven E Verkeer en vervoer F Duurzame Energie Totaal alle projecten: Uitvoeringskosten De kosten van de projecten bestaan uit loonkosten van eigen personeel en overige kosten (zoals het laten uitvoeren energiebesparingonderzoeken). Deze kosten zijn weergegeven in de volgende tabel. Tabel 4: uren en kosten per thema voor de periode Thema interne uren interne loonkosten ( ) Overige kosten ( ) Totale kosten ( ) A Gemeentelijke organisatie B Woningbouw C Utiliteitsbouw D Bedrijven E Verkeer en vervoer Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

9 Thema interne interne Overige Totale uren loonkosten ( ) kosten ( ) kosten ( ) F Duurzame Energie Totaal alle projecten: De bedragen zijn excl. BTW. Bij de onderwerpen Loon en Subsidie is de BTW is niet van toepassing. Bij de Overige kosten is de BTW compensabel. De inzet van de gemeente bestaat uit personele uren. De loonkosten zijn een indicatie en zijn gebaseerd op een gemiddeld uurtarief van 82 of 92 die hoort bij de functie van de trekker van het project. SLOK maakt het mogelijk om inhuur en onderzoek ten behoeve van klimaatbeleid te vergoeden. Voor de gemeente Leusden betekent dit dat de overige kosten voor het laten uitvoeren van o.a. energiebesparingsonderzoeken, gedekt kunnen worden door SLOK. De maximale subsidie vanuit SLOK voor het basispakket en voor het pluspakket SLOK is een Decentrale Uitkering. Dit houdt in dat uitbetaling van de toegekende uitkering gebeurt via het gemeentefonds. Gemeenten hoeven geen voortgangsrapportages op te stellen en vindt geen eindverantwoording plaats aan het Rijk over de ontvangen gelden. Wel moeten gemeenten met het oog op monitoring op verzoek informatie geven over de klimaatinitiatieven. SenterNovem voert de monitoring uit. Subsidie wordt aangevraagd voor het pluspakket à voor de komende vier jaar. Eén van de voorwaarden van deze regeling is dat een eigen bijdrage in uren en/of middelen wordt geleverd van minimaal 50 % van de kosten voor uitvoering van de klimaatactieplannen. Aan deze voorwaarde wordt voldaan. De uitkering via het gemeentefonds zal gefaseerd over de jaren plaatsvinden. Hieronder wordt in de tabel weergegeven welke kosten en welke inkomsten in welk jaar plaatsvinden. Alleen de overige kosten worden hier weergegeven; de interne loonkosten vallen binnen de reguliere capaciteit/begroting. Onderwerp Totaal Overige kosten Uitkering via gemeentefonds Totaal: In bovenstaande tabel is te zien dat de inkomsten en uitgaven jaarlijks niet gelijk op gaan. Via de algemene bedrijfsreserve met aangewezen bestemming zal dit jaarlijks geëgaliseerd worden. Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

10 Bijlage 1: Overzicht uren, kosten en punten per project werktitel thema subthema ambitie projnr trekker Energieprestatie opnemen in plannen voor onderhoud en renovatie Inkoop van duurzame energie en/of carbon credits Opzet energiemanagement: registratie instellingen CV installaties externe kosten uren punten A: eigen organisatie bestaand actief A2.1 Adriaan van Arkel A: eigen organisatie bestaand innovatief A2.2 Adriaan van Arkel A: eigen organisatie bestaand actief A2.3 Adriaan van Arkel Campagne gebouwgebruikers A: eigen organisatie bestaand actief A2.4 Paul Spiertz Actualiseren beleidsplan Openbare Verlichting A: eigen organisatie installaties actief A3 Theo Prinsen ,5 Duurzaam inkopen wagenpark A: eigen organisatie v&v actief A4 Paul Spiertz ,5 EPC monitoring B: woningen handhaving EPC Verscherpte energieprestatie in nieuwbouwprojecten Financieel stimuleren energiebesparing en DE bij particulieren en non-profit Prestatieafspraken energie met Woningstichting Leusden actief B1-C1 Erik Tolboom B: woningen nieuwbouw actief B2 Arna de Jong B: woningen bestaand actief B3 Paul Spiertz B: woningen bestaand en nieuw Energieteam in de wijk B: woningen bestaand en gedrag Bouwfysisch toezicht op MFC en kantoren C: Utiliteitsbouw handhaving EPC actief B2-3 Wouter van der Bedem actief B3-4 Paul Spiertz voorlopend C1.1 teamleider V&H KWO systeem 't Spieghel C: Utiliteitsbouw nieuwbouw actief C2.1 Arna de Jong Energieefficiency bij MKB D: Bedrijven - actief D1.1 Peter van der Heijden Realiseren van tankstation voor E: verkeer en vervoe - actief E.1 Paul Spiertz duurzame brandstoffen Bioenergie uit het buitengebied F: grootschalig DE - actief F.1 Paul Spiertz Ruimtelijke voorwaarden voor duurzame energie F: grootschalig DE - actief F.2 Functie RO-medewerker totale externe kosten dekking decentrale 100% uitkering bijdrage gemeente in de 76% vorm van loonkosten Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

11 Bijlage 2. Projectbladen klimaatactieplan Subthema A. Eigen gebouwen, voorzieningen, wagenpark, dienstreizen, woon-werkverkeer en inkoop: Bestaande gebouwen Taakstelling prestatiekaart SenterNovem Actief : Energiebesparing 2 % per jaar en 40% opwekking en/of inkoop duurzame energie Project A2.1 Energieprestatie opnemen in plannen voor onderhoud en renovatie Doelstelling In de uitgangspunten voor onderhoud en renovatie, opnemen het uitgangspunt: alle energiemaatregelen met een terugverdientijd van minder dan 5 jaar uitvoeren. Doelgroep / onderwerp / project Gemeentelijke gebouwen Resultaten Advisering van mogelijke energiebesparende maatregelen. Plus door het uitvoeren van maatregelen het verminderen van het energieverbruik. Aanpak 1. Uitbesteden onderzoek (EPA-U) voor een inventarisatie van mogelijke maatregelen.; 2. Overleg met betrokkenen over haalbaarheid van maatregelen. 3. Haalbare maatregelen vastleggen in een programma van eisen / notitie B&W.; 4. Als investeringsbudget voor het uitvoeren van de maatregelen aanhouden de lagere exploitatielasten. 5. Monitoring van de realisatie van de uitvoering. Regionale aanpak nee, niet mogelijk Interne trekker Afdeling Ruimtelijk Beheer, gebouwbeheer Uitvoerder / betrokken partijen Interne partijen: Afdeling Facilitaire Zaken; Afdeling Milieu/Duurzaam Bouwen; Afdeling Bouw- en Woningtoezicht; Afdeling Financiën. Externe partijen: Huurder / Gebruiker Aannemer / installateur Tijdbesteding en externe kosten De tijdsbesteding zit in het begeleiden van de uitvoering van de EPA s, het overleg met de betrokkenen, het schrijven van de notitie aan B&W en het begeleiden van de uitvoering van de maatregelen; De externe kosten komen door het extern uitvoeren van de EPA-U voor zo n 7 a 8 gebouwen. Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

12 Tijdbesteding Per planjaar uur Externe kosten Per planjaar Succes- en faalfactoren / haarbaarheid Het vastleggen van energiezuinige installaties in het groot onderhoudsplan vermijd ten tijde van uitvoering meerkosten; Vaak is er bij toepassing van energiezuinige installaties ook een verhoging van het comfort; Betrokkenheid huurders en gebruikers; Praktijkvoorbeelden Gemeente Dongen: renovatie gemeentehuis; Gemeente Amsterdam: renovatie Stadsdeelwerf Papaverweg. Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

13 Subthema A. Eigen gebouwen, voorzieningen, wagenpark, dienstreizen, woon-werkverkeer en inkoop: Nieuwbouw van gebouwen Taakstelling prestatiekaart SenterNovem Innovatief: Minimaliseren energievraag en duurzaam opwekken en/of inkopen resterende energievraag (energieneutraal) Project A2.2 Inkopen van duurzame energie en/of carbon credits Doelstelling Het inkopen van duurzaam opgewekte energie of het door middel van compensatie teniet doen van de gemeentelijke uitstoot. Doelgroep / onderwerp / project Voor bestaande gemeentelijke gebouwen, verkeersregelinstallaties en rioolgemalen wordt groene stroom ingekocht. Onderzocht wordt of inkoop van groen gas mogelijk is. Tot die tijd wordt de onvermijdelijke CO 2 uitstoot (aardgas en vervoer) gecompenseerd met credits. Dit project sluit aan op het streven naar een Klimaatneutrale gemeentelijke organisatie. Resultaten De gemeente koopt duurzame energie in (elektriciteit, gas, transportbrandstoffen) en/of emissiereductiecertificaten (carbon credits/groencertificaten); Directe en structurele milieuwinst door het verantwoordelijke inkoop; De gemeentelijke organisatie is 'klimaatneutraal'; Een beter imago voor de gemeente, vervulling van de voorbeeldfunctie; De vraag naar duurzame producten en diensten van onderaf zal de ontwikkeling van duurzame producten stimuleren. Aanpak 1. Inventarisatie energieverbruik en energiecontracten gemeentelijke gebouwen en voorzieningen; 2. Analyse mogelijkheden eigen productie en inkoop duurzame energie en/of carbon credits; 3. Opvragen en vergelijken offertes voor groene energie en/of duurzame energiesystemen; 4. Selectie leveranciers; 5. Bestuurlijk besluit tot afname duurzame energie of compensatie d.m.v. credits 6. Start afname van duurzame energie (of installatie en ingebruikname van eigen DEinstallaties). Varianten: Koppeling van een systeem voor energiemanagement aan de gegevens die bij de inventarisatie van het energieverbruik bekend worden; Adviseur inkoop en energiecontract inschakelen; Uitbreiding pakket duurzame energie met diensten op gebied van energiebesparing; Bij bestaande contracten kan met de leverancier onderhandeld worden over een tussentijdse overstap naar duurzame energie; Aanpak als onderdeel van breder initiatief Duurzaam Inkopen; Een combinatie met winning van duurzame energie in eigen gebouwen is mogelijk. Bijv. door kleine windturbines, zonnecellen en/of zonneboilers op gemeentelijke gebouwen te plaatsen, of duurzame warmte te gebruiken. Dit versterkt de voorbeeldfunctie van de gemeente. Zo maakt de milieustraat al gebruik van zonne-energie. Regionale aanpak nee Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

14 Interne trekker Afdeling Ruimtelijk Beheer, gebouwbeheer/energiecoördinator Uitvoerder / betrokken partijen Interne partijen: Afdeling RB, gebouwbeheer; Afdeling RO, milieu; (v.w.b. de klimaatneutrale gemeente) Afdeling FPC; Budgethouders bij: Brandweer, Gebouwenbeheer, Inrichting & Beheer; Externe partijen: Energiebedrijf; Toeleveranciers. Tijdbesteding en externe kosten 96 uren voor intern overleg, onderzoek en schrijven paragraaf; Duurzame energie is niet per definitie duurder dan grijze energie; De kosten zijn afhankelijk van de producten en de leveranciers en de trend in de markt (meer vraag, goedkopere producten). Tijdbesteding Per planjaar uur Externe kosten Per planjaar Succes- en faalfactoren / haarbaarheid Het inkopen van duurzame energie of credits voor de hele gemeentelijke organisatie is een besluit dat door bestuurders genomen moet worden; Aansluiten op onderhoud en beheerprogramma s van verschillende afdelingen en diensten (bijvoorbeeld aankoop van voor alternatieve brandstof geschikte voertuigen bij vervanging wagenpark); Looptijd van contracten met energieleveranciers; Goed inzicht in energieverbruik en contracten verbetert mogelijkheden goede inkoopresultaten; Anticipeer op variabel prijsniveau van carbon credits; Selecteer credits van hoge kwaliteit (gold standard); Let naast (groene) stroom ook op gas en andere brandstoffen; Communicatie over klimaatneutraliteit van de gemeentelijke organisatie; Advies energiecontractering. Praktijkvoorbeelden Circa 100 gemeenten zijn bezig met duurzaam inkopen (zie lijst op voor een overzicht van de deelnemende gemeenten); Gemeente Apeldoorn: inkopen groene stroom (grijs + certificaat); Drenthe: groene stroom in heel Drenthe; Gemeenten Wisch, Amstelveen, Utrecht, Eindhoven, Tilburg e.a.: inkoop tot 100% groene stroom. Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

15 Subthema A. Eigen gebouwen, voorzieningen, wagenpark, dienstreizen, woon-werkverkeer en inkoop : Bestaande gebouwen Taakstelling prestatiekaart SenterNovem Actief : Energiebesparing 2 % per jaar en 40% opwekking en/of inkoop duurzame energie Project A2.3 Opzet energiemanagement: Registratie instellingen CV-installaties Doelstelling De instelling van de verwarmingsinstallatie afgestemd hebben op het gebruik. Doelgroep / onderwerp / project Gemeentelijke gebouwen (eigen gebouwen: openbaar + sport + brandweer, totaal 15) (culturele gebouwen, totaal 8) Resultaten Inzicht hebben in de instelling van de verwarmingsinstallatie, zowel voor de gebruiker als voor de onderhoudsmonteur; Optimaal functionerende installaties door juiste inregeling; Comfortverhoging; Het voorkomen van klachten; Aanpak 1. Elk jaar de instelling van de installatie uitlezen en op papier zetten; 2. De instelling bespreken met de huurder / gebruiker; 3. Eventueel de instelling aanpassen aan nieuwe wensen; 4. Mogelijk een formulier ontwerpen, wat bruikbaar is voor de onderhoudsmonteur; 5. Eventueel ter controle van de instelling een duurmeting uitvoeren. Regionale aanpak Nee Interne trekker Afdeling Ruimtelijk Beheer, gebouwbeheer/energiecoördinator Uitvoerder / betrokken partijen Interne partijen: Betrokken huurder / gebruiker; Afdeling Milieu; Externe partijen: Onderhouds installateur; Tijdbesteding en externe kosten Het opnemen van de instellingen en het bespreken zal zo n 3 uur per gebouw zijn. Controle metingen zal zo n 8 uur per gebouw zijn, mogelijk niet voor alle gebouwen. Uren: 500 Tijdbesteding Per planjaar uur Externe kosten Per planjaar Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

16 Succes- en faalfactoren / haarbaarheid Betrokkenheid en draagvlak bij gebouwgebruikers en installateurs; Resultaten en successen zichtbaar maken; Verstoring van continuïteit door personele wisselingen, verandering in prioriteiten, gebrek aan personele capaciteit; Klachten verhelpen voordat gedragsaspecten aan de orde komen. Praktijkvoorbeelden Voorbeelden monitoring: Gemeenten Heerhugowaard, Uithoorn, Kerkrade en Doetinchem e.a. maken gebruik van de Energiespiegel; Eindhoven, Den Bosch: energiemanagementsysteem; Amsterdam: online energiemanagementsysteem; Diverse gemeenten: Milieubarometer overheidskantoren (benchmark); Gemeente Katwijk: energie-onderzoeken en monitoring. Voorbeelden maatregelen beheer: Gemeente Dordrecht: optimalisering d.m.v. piep- en knijpmethode (-25% gas); Gemeenten Bergh, Hilversum: koffieautomaat op tijdklok; Gemeente Berkel-Rodenrijs: alle verlichting op bewegingssensoren; Gemeente Schiedam: bewegingssensoren en daglichtregeling. Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

17 Subthema A. Eigen gebouwen, voorzieningen, wagenpark, dienstreizen, woon-werkverkeer en inkoop : Bestaande gebouwen Taakstelling prestatiekaart SenterNovem Actief : Energiebesparing 2 % per jaar en 40% opwekking en/of inkoop duurzame energie Project A2.4 Campagne gebouwgebruikers Doelstelling Energie besparen door medewerkers bewust te maken van de invloed van hun gedrag op het energieverbruik. Doelgroep / onderwerp / project De medewerkers van de gemeente Leusden zitten verspreid over drie gebouwen: het gemeentehuis, de milieustraat en de gemeentewerf (incl. de Schoolsteeg). De campagne energiebesparing richt zich op de medewerkers van deze gebouwen. Afhankelijk van het verloop van de regionalisering van de brandweer zal de brandweer in Leusden ook betrokken worden. Resultaten Verhoogd energiebewustzijn onder medewerkers; Energiebesparing: de gemiddelde besparing als gevolg van gedragsverandering en maatregelen bedraagt 10%. Mogelijk neveneffect: Betrokkenheid van medewerkers bij klimaatdoelstellingen gemeentelijke organisatie (bv. klimaatneutraal); Medewerkers hebben meer invloed op binnenmilieu. Aanpak 1. Samenstellen werkgroep waarin alle afdelingen vertegenwoordigd zijn; 2. Werkgroep stelt draaiboek en planning op; 3. Voorbereiden van communicatiemateriaal en acties verzamelen; 4. Uitvoering van de campagne volgens het draaiboek; 5. Milieubewust gedrag consolideren. toelichting: Energiespiegel (display) of energiemeter. Met een energiemeter of energiespiegel kan het energieverbruik eenvoudig worden teruggekoppeld aan de medewerkers. Hiermee is bijvoorbeeld ook de zelf opgewekte hoeveelheid duurzame energie weer te geven; Gebruikt van ideeënbus; Combinatie met technische maatregelen; Combinatie met revatilisering gemeentehuis; Combinatie met competitief element (energiebesparingswedstrijd of -weddenschap); Inhoud draaiboek: elementen van de campagne, benodigde middelen, communicatiekanalen, verantwoordelijke personen, planning van de campagne; Campagne is onderdeel van een het klimaatneutraal maken van de gemeente; Communicatiekanalen: dagkrant, overig intranet, posters, stickers, reguliere overleggen Regionale aanpak nee Interne trekker Afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling, sectie milieu Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

18 Uitvoerder / betrokken partijen Interne partijen: Afdeling RB, gebouwbeheer; Afdeling RO, milieu; Afdeling IAF; Eigen medewerkers en overige afdelingen. Externe partijen: Leveranciers; Dienstverleners (schoonmaak). Tijdbesteding en externe kosten Gemeente: 150 uur en kosten 1000 (GIM budget). Tijdbesteding Per planjaar uur Externe kosten Per planjaar Succes- en faalfactoren / haarbaarheid Als er veel klachten zijn over comfort, kunnen deze problemen beter eerst opgelost worden voordat met de uitvoering van de campagne wordt gestart; In een korte tijd veel aandacht besteden aan energie of na een korte periode een herhalingsactie. Hiermee wordt overvoeren voorkomen (verveling of irritatie); Directe link met Gemeentelijke Interne Milieuzorg (GIM); Relatie met activiteiten van verkeer en vervoermanagement Praktijkvoorbeelden Gemeente Utrecht: periodieke week energiebesparing; Gemeente Gelsenkirchen: besparingsmaatregelen en gedrag; Gemeente Ede: good housekeeping door uitschakelen apparatuur; Gemeente Helden: 'Helden gaat energiek', voorlichtingsbijeenkomsten en competentie energiezuinig werken met vijf vleugels gemeentehuis; Gemeente Landgraaf: diverse acties, waaronder nieuwsbrieven, , posters; Gemeente Lopik: Kaart of taart en energiespiegel. Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

19 Subthema A. Openbare Verlichting. Taakstelling prestatiekaart SenterNovem Actief : Energiebesparen doormiddel van het regelen van de openbare verlichting (o.a. door te dimmen of het plaatsen van statische of dynamische verlichting.) Project A3 Actualiseren van de beleidsnota openbare verlichting Doelstelling Verbeteren van de kwaliteit van de Openbare Verlichting, en het toepassen van de nieuwste lichttechnieken, waar mogelijk bezuinigen op het verbruik van energie. Project De gemeente Leusden heeft een beleidsplan openbare verlichting. In dit plan is energiebesparing een aandachtspunt maar het is nog niet verder uitgewerkt. In dit project wordt energiebesparing ten aanzien van openbare verlichting uitgewerkt naar concrete situaties in de gemeente Leusden. Resultaten In 2010 actualiseren van de Beleidsnota Openbare Verlichting. Vooruitlopend op de actualisering van de Beleidsnota Openbare Verlichting is er energiezuinige verlichting geplaatst bij een aantal nieuwe werken. Aanpak Actualiseren van de bestaande Beleidsnota Openbare Verlichting ten aanzien van energiebesparing waarbij de uitgangspunten voor sociale veiligheid en verkeersveiligheid in de gemeente Leusden gewaarborgd blijven. Uitvoeren geactualiseerde Beleidsnota Openbare Verlichting Toelichting: Bij nieuwe projecten en reconstructie werkzaamheden de nieuwste lichttechnieken toepassen met als doelstelling het besparen van energie. Bij de bestaande openbare verlichting de armaturen vervangen als deze zijn afgeschreven. Dit is dan ook het moment om armaturen aan te brengen met de nieuwste lichttechnieken. Waar nodig gebruik maken van de kennis van SenterNovem. Regionale aanpak nee Interne trekker Afdeling Ruimtelijk Beheer, team Inrichting en Beheer Uitvoerder / betrokken partijen Interne Partijen: Afdeling RB, team Inrichting en Beheer Externe partijen: City Tec SenterNovem Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

20 Tijdbesteding en externe kosten Tijdsbesteding: gemeente, 140 uur Externe kosten: kosten adviseurs ca Tijdbesteding Per planjaar uur Externe kosten Per planjaar Succes- en faalfactoren / haarbaarheid Relatie blijven leggen met verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Bij nieuwe en reconstructie projecten op tijd aangeven hoe en welke openbare verlichting er geplaats moet worden. Praktijkvoorbeelden Reconstructie Randweg statisch verlichting geplaatst (minder licht in de nachtelijke uren) Parkeerplaatsen hockeycomplex de Schammer in de nachtelijke uren gaat de openbare verlichting uit, de toegangsweg naar het hockeycomplex en de parkeerplaats blijft verlicht. Gemeente Almelo, Zaanstad: beleidsplan openbare verlichting. Investeringsplan voor aanpak en verbetering openbare verlichting. Nieuwe energie voor een beter klimaat! Klimaatactieplan

gemeente. SLoK project 1

gemeente. SLoK project 1 gemeente. SLoK project 1 Thema Subthema(s) F: Grootschalige duurzame energieopties Grootschalige en/of collectieve DE opties Ambitie Actief Voorlopend Innovatief Taakstelling 3 % Van de energie die binnen

Nadere informatie

Deelname van gemeente Heusden aan landelijke Stimuleringsregeling voor lokale Klimaatinitiatieven (SloK)

Deelname van gemeente Heusden aan landelijke Stimuleringsregeling voor lokale Klimaatinitiatieven (SloK) Samenvatting: Inleiding: In de voorbereiding van de Duurzaamheidsagenda heeft uw college ingestemd met de indiening van een gemeentelijke aanvraag ter verkrijging van een uitkering uit het Gemeentefonds

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Projectcode GEMEENTE 1 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen Doelstelling Het verbeteren van de energieprestatie van gemeentelijke gebouwen door 3%

Nadere informatie

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken CIE GZ 6 01-2007 TER KENNISNAME AAN Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken 1 Inleiding In 1997 zijn in Kyoto internationale afspraken gemaakt om tot een reductie van uitstoot

Nadere informatie

INTEGRAAL KLIMAATPROGRAMMA ZAANSTAD 2010-2020

INTEGRAAL KLIMAATPROGRAMMA ZAANSTAD 2010-2020 INTEGRAAL KLIMAATPROGRAMMA ZAANSTAD 2010-2020 INHOUD DEEL 1: HET SUBSIDIEPROGRAMMA KLIMAATBELEID 2008-2012...3 1.1 Aanvraag subsidie lokaal klimaatbeleid...3 1.2 Aanpak Subsidieprogramma Klimaatbeleid

Nadere informatie

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Een 10 puntenplan voor gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Doet uw gemeente voldoende aan het klimaatprobleem? Iedere aanpak van het klimaatprobleem begint lokaal. Internationaal

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Samen energie besparen! Convenant Energiebesparing 2009-2011 - Gemeente Kerkrade

Samen energie besparen! Convenant Energiebesparing 2009-2011 - Gemeente Kerkrade Samen energie besparen! Convenant Energiebesparing 2009-2011 - Gemeente Kerkrade 2 Voorwoord Beste mensen, voor u ligt de folder over het convenant energiebesparing 2009 2011. Dit is een samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Bevordering naleving Ventilatie en EPC regels. Verslag uitgevoerde activiteiten 2010. Datum 13 december 2010 Status Definitief

Bevordering naleving Ventilatie en EPC regels. Verslag uitgevoerde activiteiten 2010. Datum 13 december 2010 Status Definitief Bevordering naleving Ventilatie en EPC regels Verslag uitgevoerde activiteiten 2010 Datum 13 december 2010 Status Definitief Colofon Publicatienummer VROM-Inspectie Directie Uitvoering Programma Bouwen

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 Samenvatting Deze notitie voorziet in de opzet van het klimaatplan voor Nijmegen. Dit is de voortzetting het Nijmeegse energiebeleid. Actualisering was sowieso nodig omdat oude

Nadere informatie

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente 3 Doel 1: Een klimaatbestendig en energieneutraal Sliedrecht 4 Mileubeleidsplan en uitvoeringsprogramma 2010-2011 De gemeente vindt duurzaamheid

Nadere informatie

Klimaatactieplan Noord-Veluwe 2009-2012. Samenwerken aan klimaat. Elburg Ermelo Heerde Harderwijk Hattem Nunspeet Oldebroek Putten

Klimaatactieplan Noord-Veluwe 2009-2012. Samenwerken aan klimaat. Elburg Ermelo Heerde Harderwijk Hattem Nunspeet Oldebroek Putten Klimaatactieplan Noord-Veluwe 2009-2012 Samenwerken aan klimaat Elburg Ermelo Heerde Harderwijk Hattem Nunspeet Oldebroek Putten 1. Voorwoord Het klimaat verandert. Dat heeft een grote impact op mens en

Nadere informatie

GO 12. Bewonerscampagne vervolg Steek energie in je huis

GO 12. Bewonerscampagne vervolg Steek energie in je huis GO 12 Bewonerscampagne vervolg Steek energie in je huis Achtergrond Het doel van de campagne is om het voor bewoners - eigenaar/bewoners in dit geval, aantrekkelijk te maken om daadwerkelijk te investeren

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i.

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Toelichting Inleiding Provinciale staten van Utrecht hebben besloten om 750.000,- in te zetten voor de reductie van CO 2

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

ROUTEKAART DUURZAAM OSS

ROUTEKAART DUURZAAM OSS ROUTEKAART DUURZAAM OSS 2025-2030 Duurzaam Oss Alle gemeentelijke gebouwen energieneutraal of energieleverend in 2025 Bestaande woningen en gebouwen energiezuiniger maken Verduurzamen verkeer en vervoer

Nadere informatie

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1)

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Directie: K.J. de Jong Handtekening: KAM-Coördinator: D.T. de Jong Handtekening: Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Het CO 2 -reductiebeleid van

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 5 november 2013 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Energielabels en gemeenten. Pieter Biemans Programmamanager energie & klimaat Gemeente Tilburg

Energielabels en gemeenten. Pieter Biemans Programmamanager energie & klimaat Gemeente Tilburg Energielabels en gemeenten Pieter Biemans Programmamanager energie & klimaat Gemeente Tilburg Inhoud Energie- en klimaatbeleid in Tilburg Rol gemeente m.b.t. EPBD/energielabel Eigen organisatie Particulieren

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN ACTIVITEITEN

PROGRAMMA VAN ACTIVITEITEN Bijlage PROGRAMMA VAN ACTIVITEITEN DUURZAME ONTWIKKELING IN SMALLINGERLAND voor de periode 2009 2012 INHOUD 1. Speerpunt 1 nieuwbouw 1.1. Duurzame inrichting nieuwbouwwijken 1.2. Toonaangevend experiment

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

Energiezorgplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 4.0

Energiezorgplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 4.0 Energiezorgplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder Versie 4.0 Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: oktober 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS Colofon Meer informatie over mogelijke ondersteuning op de verschillende onderwerpen: Ieke Benschop, NMU (i.benschop@nmu.nl;

Nadere informatie

Uitvoeringsplan Duurzame woon en leefomgeving

Uitvoeringsplan Duurzame woon en leefomgeving Uitvoeringsplan Duurzame woon en leefomgeving Actualisatie 2009 Versie 7 september 2009 kenmerk BR09. 0042/MB 1 2 1. INLEIDING... 4 1.1 Een overzicht van de belangrijkste wijzigingen... 4 2. STIMULERING

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum Onderwerp Subsidieregeling stimulering duurzame energievoorzieningen Categorie B DIS Nummer 2010/3791 Portefeuillehouder Wethouder E. Beimers Commissie

Nadere informatie

EPA maatwerkadvies en energielabelling bestaande vrije sector woningen.

EPA maatwerkadvies en energielabelling bestaande vrije sector woningen. 15-1 Collegevoorstel Afdeling: Ruimtelijke Ontwikkeling Onderwerp EPA maatwerkadvies en energielabelling bestaande vrije sector woningen. Samenvatting Eén van de actiepunten uit BEN 2040 is het is ondersteuning

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 2/25 3/25 1. Praktijk van het verleden

Nadere informatie

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten B. Kwantitatieve doelstellingen & beleid 1 INLEIDING Verhoef wil concreet en aantoonbaar maken dat we ons inspannen om CO 2 te reduceren. Daarvoor hebben wij dit reductiebeleid opgesteld. 2 HET CO 2 REDUCTIE

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

CO₂ Prestatieladder Energiemanagement actieplan

CO₂ Prestatieladder Energiemanagement actieplan 2015 CO₂ Prestatieladder Energiemanagement actieplan Goedgekeurd door: H. van Wijk Auteurs: Y. van der Vlies & L. van Wijk Bedrijf: H. van Wijk transport- en Handtekening: aannemersbedrijf & H. van Wijk

Nadere informatie

u kunt er niet omheen

u kunt er niet omheen EPA-W Advies Het energielabel: u kunt er niet omheen Eigenaren van woningen zijn bij de verkoop of verhuur verplicht om een Energielabel te overhandigen aan de koper of huurder. Als erkend EPA-W Adviseur

Nadere informatie

Klimaatplan Doetinchem, CONCEPT, versie maart 2009. Klimaatplan Doetinchem 2009-2012 CONCEPT. Gemeente Doetinchem Afdeling Bestuur en Strategie

Klimaatplan Doetinchem, CONCEPT, versie maart 2009. Klimaatplan Doetinchem 2009-2012 CONCEPT. Gemeente Doetinchem Afdeling Bestuur en Strategie Klimaatplan Doetinchem 2009-2012 CONCEPT Gemeente Doetinchem Afdeling Bestuur en Strategie 1 2 Voorwoord De gemeente Doetinchem voert sinds 2004 klimaatbeleid uit op basis van haar klimaatplan 2004-2008.

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede Wijk bij Duurstede, 16 september 2013 Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo Van: Wethouder Robbert Peek Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede behandeld door Jelger Takken toestelnummer 609 bijlagen

Nadere informatie

Klimaatplan Doetinchem, april 2009. Klimaatplan Doetinchem 2009-2012

Klimaatplan Doetinchem, april 2009. Klimaatplan Doetinchem 2009-2012 Klimaatplan Doetinchem 2009-2012 Gemeente Doetinchem april 2009 1 2 Klimaatplan Doetinchem, april 2009 Voorwoord De gemeente Doetinchem voert sinds 2004 klimaatbeleid uit op basis van haar klimaatplan

Nadere informatie

Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder

Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder CO 2 -prestatieladder Niek Konijn Holding B.V. Niveau 3 Auteur(s): J.N. Bruinsma (Niek Konijn Holding B.V.) M. de Lange (Nedcon Organisatieadvies

Nadere informatie

Milieudienst West-Holland. Klimaatprogramma Holland Rijnland en Rijnstreek 2008-2012. Gerrit Jan Schraa Programmaleider

Milieudienst West-Holland. Klimaatprogramma Holland Rijnland en Rijnstreek 2008-2012. Gerrit Jan Schraa Programmaleider Klimaatprogramma Holland Rijnland en Rijnstreek 2008-2012 Gerrit Jan Schraa Programmaleider Klimaatprogramma Vervolg op Klimaatbeleid 2003-2007 Waarom een Klimaatprogramma? Wat houdt het programma in?

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary)

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary) Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015 Versie 2.0 (summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Februari 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

CO₂ Reductieplan. CO₂ Reductieplan. Datum 13-5-2015. Versie 1.1. Rapportnr 3B.RED-PLAN2015-1.1. Opgesteld door. A. van de Wetering & H.

CO₂ Reductieplan. CO₂ Reductieplan. Datum 13-5-2015. Versie 1.1. Rapportnr 3B.RED-PLAN2015-1.1. Opgesteld door. A. van de Wetering & H. 1 van 9 Datum Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 9 INHOUDSOPGAVE 1. CO₂ REDUCTIEBELEID Het

Nadere informatie

Energie Management ACTIE Plan

Energie Management ACTIE Plan 1. Inleiding Het Energie Management ACTIE Plan (EMAP) geeft weer hoe binnen Schulte en Lestraden B.V. de zogenaamde stuurcyclus (Plan-Do-Check-Act) wordt ingevuld om de prestaties en doelstellingen van

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. Benthuizen 19 november 2014 J. van der Meer. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente?

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Programma raadsrotonde 17 mei 2010 Opening avond door rotondevoorzitter. Inleiding; (door Conny Huijskes; 10 minuten) - Uitleg opzet avond /in het begin toelichten

Nadere informatie

Presentatie de Zonnewoning. Kennismaken met een duurzaam, comfortabel en energiezuinig woonconcept

Presentatie de Zonnewoning. Kennismaken met een duurzaam, comfortabel en energiezuinig woonconcept Presentatie de Zonnewoning Kennismaken met een duurzaam, comfortabel en energiezuinig woonconcept 2006 Waarom een Zonnewoning? Aansluiten bij (Klimaat-) beleid: Met het concept de Zonnewoning kunnen wij

Nadere informatie

Energiemanagementplan

Energiemanagementplan Energiemanagementplan CO 2 -prestatieladder Het Veldwerkbureau B.V. Niveau 3 Auteur(s): De heer G.R. Hartkamp De heer J.A. Möller Versie 2.0 17 december 2013 Definitief rapport Inleiding Binnen ons Energiemanagementsysteem

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Energiezorgplan 2016-2020 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 1.0

Energiezorgplan 2016-2020 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 1.0 Energiezorgplan 2016-2020 Van Dorp CO 2 Prestatieladder Versie 1.0 Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: december 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

Nummer : 2012/36 Datum : 9 mei 2012 Onderwerp : Tijdelijke subsidieverordening stimulering aanschaf zonnepanelen bij particuliere woningen

Nummer : 2012/36 Datum : 9 mei 2012 Onderwerp : Tijdelijke subsidieverordening stimulering aanschaf zonnepanelen bij particuliere woningen Voorbereidende raadsvergadering: 12 juni 2012 Besluitvormende raadsvergadering: 26 juni 2012 Portefeuillehouder: E. Damen AAN DE GEMEENTERAAD Nummer : 2012/36 Datum : 9 mei 2012 Onderwerp : Tijdelijke

Nadere informatie

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): F. Reijm () A.T. Zweers (A.T.

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen

Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen Stichting Woningbouw Slochteren, Stichting Bewonersraad Slochteren 1. Doelstelling, aanpak en reikwijdte 1.1 De overeenkomst richt zich op het bereiken

Nadere informatie

Verduurzaming Woningvoorraad. Agenda. Technisch Project Adviseur. Hans Wiessner, Lucht/water warmtepomp, ideaal voor renovatie en nieuwbouw

Verduurzaming Woningvoorraad. Agenda. Technisch Project Adviseur. Hans Wiessner, Lucht/water warmtepomp, ideaal voor renovatie en nieuwbouw Verduurzaming Woningvoorraad Lucht/water warmtepomp, ideaal voor renovatie en nieuwbouw Hans Wiessner, Technisch Project Adviseur Agenda Energielabel woningbouw anno 2015 Energieverbruik terugdringen in

Nadere informatie

Klimaatbeleidsplan Gemeente Bergen 2009-2012

Klimaatbeleidsplan Gemeente Bergen 2009-2012 Klimaatbeleidsplan Gemeente Bergen 2009-2012 Maart, 2009 Samenvatting Dit klimaatbeleidsplan beschrijft het beleid van gemeente Bergen om de uitstoot van kooldioxide (CO 2 ) fors terug te dringen. Het

Nadere informatie

Energieavond Hilversum-Zuid. 14 oktober 2015

Energieavond Hilversum-Zuid. 14 oktober 2015 Energieavond Hilversum-Zuid 14 oktober 2015 Wat kunt u verwachten? Welkom door Heikracht Bethlehemkerk, Hilversum Verbonden, Heikracht HilverZon Ambities gemeente Hilversum Wie is Hoom? Hilversum Zuid

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie

Wijkavond energie besparen Hilversum Oost 19-5-2015

Wijkavond energie besparen Hilversum Oost 19-5-2015 Wijkavond energie besparen Hilversum Oost 19-5-2015 Wat kunt u verwachten? Ambities gemeente Hilversum Seinkracht Wie is Hoom? Hilversum Oost onder de loep Wijkaanbod: partijen en prijzen Subsidies en

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Ondertekening 10-puntenplan

Ondertekening 10-puntenplan Ondertekening 10-puntenplan Het is nu hét moment om de piketpalen te slaan voor het gemeentelijke duurzaamheidbeleid in College, Raad en de verkiezingsplannen. U heeft hiervoor de brochure met de 10 punten

Nadere informatie

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS Colofon Meer informatie over mogelijke ondersteuning op de verschillende onderwerpen: Ieke Benschop, NMU (i.benschop@nmu.nl;

Nadere informatie

Energieambities in strategisch voorraadbeleid

Energieambities in strategisch voorraadbeleid TEN KROODE & VAN ZEE ORGANISATIE-ADVISEURS Energieambities in strategisch voorraadbeleid Artikel 090.003 12 februari 2008 In opdracht van SenterNovem Ten Kroode & Van Zee, organisatie-adviseurs www.tkvz.nl

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

3.B.2 Energie Management Actieplan

3.B.2 Energie Management Actieplan Inleiding B.V. is in 2012 gecertificeerd voor niveau 3 van de CO 2 -prestatieladder. Op basis van de uitkomsten uit de interne audits van 2012 en de vragen vanuit de markt, is een vervolgtraject gestart

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma klimaatbeleid 2009-2012

Uitvoeringsprogramma klimaatbeleid 2009-2012 A gemeente Eindhoven Uitvoeringsprogramma klimaatbeleid 2009-2012 Van succesvolle projecten naar structurele uitvoering Juni 2008 / 08012201 Colofon Uitgave Gemeente Eindhoven Datum Juni 2008 gemeente

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE BIJLAGENBOEK:

INHOUDSOPGAVE BIJLAGENBOEK: Duurzame Ontwikkeling Bijlagenboek, behorend bij het Klimaatprogramma 2009-2013 Raadsnummer Datum 5 juni 2009 Auteur Geurt Schepers Versie definitief INHOUDSOPGAVE BIJLAGENBOEK: Bijlage I : Samenvatting

Nadere informatie

- in aanvulling op en ter nadere uitwerking van de Algemene Subsidieverordening Leeuwarden (ASV);

- in aanvulling op en ter nadere uitwerking van de Algemene Subsidieverordening Leeuwarden (ASV); BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN LEEUWARDEN; - in aanvulling op en ter nadere uitwerking van de Algemene Subsidieverordening Leeuwarden (ASV); - gelet op de ASV artikel 2 en artikel 3 lid 3; - gelet op de

Nadere informatie

Stimuleringslening Duurzame Particuliere Woningverbetering in Vlagtwedde

Stimuleringslening Duurzame Particuliere Woningverbetering in Vlagtwedde Stimuleringslening Duurzame Particuliere Woningverbetering in Vlagtwedde 1 Inhoudsopgave Waarom renoveren Voor wie? Renovatiemogelijkheden Deelnemen Welke aannemer en/of installateur? Vergunning aanvragen

Nadere informatie

Benut alle kansen van zonnepanelen

Benut alle kansen van zonnepanelen 1 Benut alle kansen van zonnepanelen 2 5 voorbeelden: Pitch 1 3 Vabi Assets dag 2015 Klik om een thema te maken Vabi Assets dag 2015 Goed Wonen Joris Wismans 2650 woningen Toekomst Duurzaam woningbezit

Nadere informatie

Klimaatprogramma 2009-2012. Gemeente Oost Gelre

Klimaatprogramma 2009-2012. Gemeente Oost Gelre Klimaatprogramma 2009-2012 Gemeente Oost Gelre September 2008 Inhoud Inhoud...2 Voorwoord...3 2. Thema Eigen gebouwen, voorzieningen, wagenpark, dienstreizen, woon-werkverkeer en inkoop...4 2.1 Bestaande

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

InAxtion Uitzendgroep B.V.

InAxtion Uitzendgroep B.V. InAxtion Uitzendgroep B.V. 3.B.2. Energiemanagement Actieplan CO₂-Prestatieladder 20141210 Energiemanagement Actieplan Was getekend 10 december 2014. Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Reductiedoelstellingen...

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

Nieuwe energieprestatienorm

Nieuwe energieprestatienorm Nieuwe energieprestatienorm >> Als het gaat om energie en klimaat De tools Uw weg vinden in de nieuwe energieprestatienorm, wie helpt u daarbij? Heeft u hem al in huis, de nieuwe energieprestatienorm NEN

Nadere informatie

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw De opgave is groot De Rijksoverheid streeft naar een energieneutrale bebouwde omgeving in 2050. Op weg daar naar toe is de ambitie

Nadere informatie

Meefinancieren van energiebesparende voorzieningen De mogelijkheden bij BLG Wonen Versie 1-1-2016

Meefinancieren van energiebesparende voorzieningen De mogelijkheden bij BLG Wonen Versie 1-1-2016 Meefinancieren van energiebesparende voorzieningen De mogelijkheden bij BLG Wonen Versie 1-1-2016 Energiebesparende voorzieningen zijn in meerdere opzichten interessant: Structurele besparing tot 30% op

Nadere informatie

HOOFDSTUK 25: STIMULERING DUURZAAMHEID EN WONINGBOUWPRODUCTIE

HOOFDSTUK 25: STIMULERING DUURZAAMHEID EN WONINGBOUWPRODUCTIE ALGEMENE SUBSIDIEVERORDENING ZWOLLE HOOFDSTUK 25: STIMULERING DUURZAAMHEID EN WONINGBOUWPRODUCTIE Artikel 25:1 Begripsomschrijving In dit hoofdstuk wordt verstaan onder: 1. duurzame woning: een nieuwbouw

Nadere informatie

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Een beter klimaat begint bij jezelf! Erik de Ruijter, Coöperatie EnergiekAlphen SAMEN, LOKAAL EN DUURZAAM

Nadere informatie

14 april 2013 (JF) Energie Management Actieplan 2013 1

14 april 2013 (JF) Energie Management Actieplan 2013 1 Energie Management Actieplan 2013 14 april 2013 (JF) Energie Management Actieplan 2013 1 Inhoudsopgave 6.1 Reductiedoelstellingen 3 6.2 Plan van aanpak 3 6.3 Samenvatting 6 Energie Management Actieplan

Nadere informatie

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen M. van der Spek Hoveniers BV Benthuizen 30-10-2015 Hendrik-Jan Konijn Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0 Inleiding 2.0 Referentie

Nadere informatie

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Toelichting op de aanpak van de gemeente Breda Marcel van Embden (projectleider afdeling Vastgoedbeheer) Inhoud Klimaatnota gemeente Breda Wat is de insteek bij het

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel aan Provinciale Staten HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

Initiatiefvoorstel aan Provinciale Staten HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Initiatiefvoorstel aan Provinciale Staten PS2009-997 HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Duurzaamheidsfonds Gelderland HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

Nadere informatie

Energie Management Actieplan [3.B.2] HOOIJER Renkum B.V. HOOIJER Wegenbouw B.V. Versie d.d.18-4-2013, Geactualiseerd d.d.

Energie Management Actieplan [3.B.2] HOOIJER Renkum B.V. HOOIJER Wegenbouw B.V. Versie d.d.18-4-2013, Geactualiseerd d.d. Energie Management Actieplan [3.B.2] HOOIJER Renkum B.V. HOOIJER Wegenbouw B.V. Versie d.d.18-4-2013, Geactualiseerd d.d. 04-10-2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Bedrijfsdoelstelling

Nadere informatie

Kostenbesparende en energiezuinige verlichting

Kostenbesparende en energiezuinige verlichting Rv 87 RIS 260163 Initiatiefvoorstel D66 Kostenbesparende en energiezuinige verlichting 18 juni 2013 1. Inleiding De gemeente Den Haag heeft zich als doel gesteld om in 2040 klimaatneutraal te zijn. Dat

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2011

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2011 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2011 Dienst Stadsbeheer Milieu en Vergunningen Juni 2012 2 Aanleiding De gemeente Den Haag wil in 2040 een klimaatneutrale en -bestendige

Nadere informatie

25/09/2015. Lokhorst Bouw en Ontwikkeling B.V.

25/09/2015. Lokhorst Bouw en Ontwikkeling B.V. Voortgangsrapport jan -jun 2015 25/09/2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Inleiding... 2 2. Basisgegevens... 3 2.1. Beschrijving van de organisatie... 3 2.2. Verantwoordelijkheden... 3 2.3. Basisjaar...

Nadere informatie

Meer met Minder. Duurzame Energie en Energiebesparing. Van Europa moet het. De Nederlandse overheid wil het. UNETO-VNI = ondernemersorganisatie

Meer met Minder. Duurzame Energie en Energiebesparing. Van Europa moet het. De Nederlandse overheid wil het. UNETO-VNI = ondernemersorganisatie Meer met Minder Seminar Energielabel 24 april 2008, Nootdorp Rob van der Meer UNETO-VNI = ondernemersorganisatie Installatiebranche met circa 5.300 aangesloten bedrijven. Technische detailhandel met circa

Nadere informatie

Geachte heer / mevrouw, Besparen is beter dan bezuinigen. Graag willen we hierover met u in gesprek.

Geachte heer / mevrouw, Besparen is beter dan bezuinigen. Graag willen we hierover met u in gesprek. JNJ-Projecten Van Steenbergenlaan 28 3931 WR Woudenberg Tel: 06-53833841 KvK: 32129240 IBAN: NL29KNAB0283505745 www.jnjprojecten.com JNJ-Projecten voorstel tot samenwerking energie bespaarconcept Uw kenmerk

Nadere informatie