Hoe gezond zijn jongeren in Zuidoost?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoe gezond zijn jongeren in Zuidoost?"

Transcriptie

1 GGD Amsterdm Hoe gezond zijn jongeren in Zuidoost? Uitkomsten Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO Om goed lokl jeugdgezondheidsbeleid te kunnen mken, is inzicht nodig in de gezondheid, het welzijn en de leefstijl vn jongeren. De GGD Amsterdm verzmelt en presenteert deze gegevens met de Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO. Wt blijkt? Jongeren uit Zuidoost zijn over het lgemeen tevreden met hun gezondheid, ondnks dt ze iets minder tevreden zijn dn jongeren uit de rest vn Amsterdm. Ook het schoolklimt is goed: spijbelen en pesten komen weinig voor. Het lgemene beeld is dt jongeren uit Zuidoost minder gunstig scoren dn hun leeftijdsgenoten uit de rest vn Amsterdm. Ze hebben vker gedchten n zelfdoding, vker één (of meer) ingrijpende gebeurtenis(sen) meegemkt, zijn vker slchtoffer geweest vn een strfbr feit en voelen zich vker onveilig. Wt betreft leefstijl hebben jongeren in Zuidoost vker ongezonde voedings- en beweeggewoonten, vertonen ze vker problemtisch gebruik vn socile medi, hebben ze vker een ongewenst seksueel voorstel vi internet gekregen, lopen ze een groter risico op gehoorbeschdiging, vrijen ze vker onveilig, proberen ze wterpijp en lcohol vker uit en drinken ze vker smen met hun. Gunstig is dt ze minder vk roken en blowen. De resultten voor socilemotionele problemen, mishndeling, gmen, ongewenste seksuele ervringen en houding ten opzichte vn homoseksuliteit zijn in Zuidoost vergelijkbr met de rest vn Amsterdm. Voor het eerst worden resultten vn de Jeugdgezondheidsmonitor ook gepresenteerd op gebiedsniveu. In deze rpportge kunt u zien op welke them s de gebieden in Zuidoost vn elkr verschillen.

2 Inleiding Specifieke gegevens over de gezondheidssitutie vn jongeren zijn nodig om gezondheidsbeleid goed te onderbouwen. De GGD Amsterdm verzmelt deze gegevens voor de gemeenten in hr werkgebied met de Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO. Wt is E-MOVO? E-MOVO 1 is een digitle vrgenlijst die in Amsterdm op lle scholen voor regulier voortgezet onderwijs (VO) wordt fgenomen. Leerlingen uit kls en bentwoorden vi internet vrgen over hun gezondheid, welzijn en leefstijl. Met E-MOVO wordt een betrouwbr beeld verkregen vn de gezondheidssitutie vn jongeren. Informtie uit E-MOVO wordt genonimiseerd gebruikt voor epidemiologisch onderzoek. De Jeugdgezondheidszorg gebruikt de gegevens ook ter ondersteuning vn het preventief gezondheidsonderzoek (PGO). Wt levert E-MOVO op? E-MOVO levert een scht n gegevens. Met de uitkomsten vn E-MOVO kunnen de gemeente, stdsdelen, scholen en de GGD het jeugdgezondheidsbeleid formuleren en collectieve mtregelen opzetten en uitvoeren om de gezondheid vn jongeren te verbeteren. E-MOVO levert ook iets op voor de individuele leerling: op bsis vn de verzmelde informtie ontvngt de leerling een persoonlijk gezondheidsprofiel en voorlichting op mt. Hoe, wt en wrom in drie vrgen E-MOVO : wie deden er mee? In schooljr deden 1458 jongeren uit Zuidoost mee n E-MOVO; uit heel Amsterdm wren dt jongeren. De kenmerken vn de onderzoeksgroep uit Zuidoost en vn de hele onderzoeksgroep uit Amsterdm worden gepresenteerd in tbel 1. In de onderzoeksgroep uit Zuidoost zitten meer vmbo-b,k,g leerlingen, meer jongeren vn Surinmse en Antillins/Arubnse herkomst en meer jongeren die beide in vergelijking met de rest vn Amsterdm. Leeftijdsverdeling vn de jongeren uit Zuidoost nr kls: kls 2: kls 4: 12 jr 1% 14 jr 4% 13 jr 45% 15 jr 47% 14 jr 46% 16 jr 39% 15 jr of ouder 8% 17 jr of ouder 10% 1 Hoe is de onderzoeksgroep smengesteld? Tijdens schooljr is E-MOVO op 61 VO scholen in Amsterdm en op cht VO scholen in de regio Amstellnd fgenomen. De onderzoeksgroep bestt uit leerlingen vn scholen uit Amsterdm (N=10771) of de regio Amstellnd (N=245) die wonen in Amsterdm. 2 Wt betekent een gevonden verschil tussen groepen? Met sttistische toetsen worden de resultten vn Zuidoost vergeleken met de resultten vn de ndere zes stdsdelen smen. Let op: in de tbellen worden steeds de cijfers voor heel Amsterdm gepresenteerd. Ook toetsen we verschillen tussen het ene gebied en de ndere gebieden smen en verschillen nr geslcht, kls, opleidingsniveu, etnische herkomst en gezinssmenstelling. Significnte verschillen tussen groepen worden met een (*) ngegeven. Significnt betekent dt de kns klein is (mximl 5%) dt een gevonden verschil op toevl berust. 3 Wrom wordt deze monitor uitgevoerd? Gemeenten hebben volgens de Wet publieke gezondheid (Wpg) de tk om de gezondheid vn hun inwoners in krt te brengen. Dit geldt ook voor de jeugd. De GGD voert deze tk voor de gemeente uit met de Jeugdgezondheidsmonitor. De Inspectie voor de Gezondheidszorg houdt toezicht mede op bsis vn de Jeugdgezondheidsmonitor. Tbel 1 Achtergrondkenmerken vn jongeren uit Zuidoost en Amsterdm (%) Zuidoost N=1458 Amsterdm N= kls kls vmbo-b,k,g * hvo/vwo Nederlnds * Surinms Antillins/Arubns * beide * significnt verschil tussen Zuidoost en de ndere stdsdelen (p<0.05) bij minder dn 50 jongeren in een groep worden groepen smengevoegd; voor Zuidoost geldt: Mrokkns en Turks worden Leeswijzer Dit rpport is opgebouwd uit tien hoofdstukken: 1 gezondheid, 2 psychosocile gezondheid, 3 voeding, 4 bewegen, 5 gmen, socile medi en muziek luisteren, 6 genotmiddelen, 7 seksuliteit, 8 schoolklimt en 9 fysieke omgeving. Dit rpport focust op prevlenties en risicogroepen. Drnst worden de jongeren uit Zuidoost vergeleken met de jongeren uit de rest vn Amsterdm. Tot slot worden verschillen tussen de gebieden in Zuidoost gepresenteerd in hoofdstuk De vrgenlijst is te vinden op onze website Gezondheid in Beeld. 2

3 1 Gezondheid In Nederlnd is het met de gezondheid vn jongeren over het lgemeen goed gesteld. Hoe een jongere de eigen gezondheid ervrt, geeft een goed beeld vn de huidige gezondheid en voorspelt de gezondheid in de toekomst. Ervren gezondheid Jongeren uit Zuidoost zijn over het lgemeen tevreden met hun gezondheid; 73% noemt de eigen gezondheid (heel) goed, 24% vindt dt het met de eigen gezondheid wel gt en 3% vindt de eigen gezondheid niet zo best of slecht. Jongens en vmbo-b,k,g leerlingen ervren hun gezondheid vker positief. Jongeren uit Zuidoost zijn minder positief over hun gezondheid dn hun leeftijdsgenoten uit de rest vn Amsterdm. Chronische ndoeningen en llergieën Vn de jongeren heeft 26% één of meerdere chronische ziekten of ndoeningen (door een rts vstgesteld) of heeft deze in het fgelopen jr gehd. Meisjes geven vker n miniml één chronische ndoening te hebben en jongeren vn e herkomst geven dit minder vk n. Astm/bronchitis komt het vkst voor (zie kder). Een derde vn de jongeren heeft miniml één llergie (31%). Meisjes en jongeren vn Surinmse herkomst het vkst. Jongeren uit Zuidoost hebben even vk chronische ndoeningen, mr vker llergieën dn jongeren uit de rest vn Amsterdm. Top 4 chronische ziekten/ndoeningen stm of bronchitis 8% eczeem 7% migrine of ernstige hoofdpijn 4% buikklchten 3 mnden 3% Mondgezondheid Eén op de negen jongeren uit Zuidoost gt niet jrlijks nr de tndrts (11%). Vierdeklssers, vmbo-b,k,g leerlingen en jongeren die beide wonen, bezoeken minder vk jrlijks een tndrts. Vn de jongeren die wel minstens één keer per jr nr de tndrts gn, gt 20% één keer en 69% keer per jr. De meerderheid vn de jongeren (85%) poetst keer per dg de tnden en 15% poetst één keer per dg. Jongens poetsen het minst vk ml dgs hun tnden. Jongeren uit Zuidoost gn minder vk miniml één keer per jr nr de tndrts dn hun leeftijdsgenoten uit de rest vn Amsterdm, mr poetsen vker ml dgs de tnden. Tbel 2 Gezondheid nr socil-demogrfische kenmerken (%) Amsterdm Zuidoost geslcht kls opleidingsniveu etniciteit gezinssitutie ervren gezondheid (heel) goed * * * tenminste één chronische ziekte of ndoening * * tenminste één llergie b * * * tndrtsbezoek miniml één keer per jr * * * * tndenpoetsen keer per dg * * nu of in het fgelopen jr door een rts vstgesteld (exclusief llergieën) * significnt verschil tussen groepen; p < 0,05 b door een rts vstgesteld hvo/vwo Nederlnds Surinms Antillins/ Arubns beide 3

4 2 Psychosocile gezondheid Een goede gezondheid is meer dn niet ziek zijn. Het gt ook over goed in je vel zitten en gelukkig en tevreden zijn over jezelf en je leven. Reltie met Jongeren uit Zuidoost voelen zich minder begrepen en hebben minder het gevoel dt hun vn hen houden dn jongeren uit de rest vn Amsterdm. In voelt 68% zich begrepen door de eigen. Jongens voelen zich het meest begrepen door hun. Vn de jongeren geeft 92% n het gevoel te hebben dt hun vn hen houden. Wnneer jongeren socil-emotionele problemen hebben, kn dit negtieve gevolgen hebben voor het dgelijks functioneren thuis én op school. Socil-emotionele gezondheid Eén op de tien jongeren (10%) heeft socil-emotionele problemen (verhoogde SDQ-score). Dit is vergelijkbr met de rest vn Amsterdm. Meisjes hebben vker socil-emotionele problemen dn. Jongeren vn e herkomst hebben minder vk socil-emotionele problemen. Bij komen met nme emotionele problemen vker voor. Jongens hebben vker gedrgsproblemen en vertonen minder vk prosocil gedrg. Jongeren vn e herkomst hebben minder vk emotionele problemen en hyperctiviteit/ndchtstekort. Jongeren uit Zuidoost hebben minder vk emotionele problemen en zijn minder vk hyperctief dn jongeren uit de rest vn Amsterdm. Drentegen hebben ze vker gedrgsproblemen, problemen met leeftijdsgenoten en vertonen ze minder vk prosocil gedrg. Het percentge jongeren met socil-emotionele problemen wordt in figuur 1 weergegeven nr gebieden in Amsterdm. Legend Figuur 1 Centrum Centrum-West, b Centrum-Oost West c Westerprk, d Bos en Lommer, e Oud-West, f De Brsjes Nieuw-West g Slotermeer, h Geuzenveld, i Osdorp, j De Aker - Nieuw Sloten, k Slotervrt Zuid l Zuid-Noord-West, m Zuid-Noord-Midden, n Buitenveldert- Zuids, o De Pijp, p Rienbuurt Oost q Oud-Oost, r Indische buurt, s Oostelijk Hvengebied, t Wtergrfsmeer, u IJburg-Zeeburger eilnd Noord v Noord-West, w Oud-Noord, x Noord-Oost Zuidoost y Bijlmer-Centrum, z Bijlmer-Oost, Gsperdm-Driemond Figuur 1 Socil-emotionele problemen (SDQ-score) nr gebieden in Amsterdm (%) Tbel 3 Psychosocile gezondheid (reltie met, socil-emotionele gezondheid) nr socil-demogrfische kenmerken (%) Amsterdm Zuidoost geslcht kls opleidingsniveu etniciteit gezinssitutie begrepen door * * vn gehouden door * socil-emotionele problemen (SDQ-score) * * emotionele problemen 8 6 * 2 10 * * * gedrgsproblemen * * * * hyperctiviteit/ndchtstekort * * * problemen met leeftijdsgenoten * * prosocil gedrg b * * * * verhoogde SDQ-score, SDQ: Strenghts nd Difficulties Questionnire is een vrgenlijst die bestt uit 25 vrgen en geeft een score en resultten voor de vijf subschlen b prosocil gedrg betekent dt je rekening houdt met gevoelens vn nderen, vriendelijk bent en vrijwillig hulp nbiedt * significnt verschil tussen groepen; p < 0,05 hvo/vwo Nederlnds Surinms Antillins/ Arubns beide 4

5 Mishndeling An de jongeren is gevrgd of zij weleens geestelijk (vk getreiterd, gekleineerd of uitgescholden) en/of lichmelijk (bijvoorbeeld geschopt, geslgen, vstgebonden) mishndeld worden. Geestelijke mishndeling komt ruim drie keer vker voor dn lichmelijke mishndeling (13% versus 4%). Geestelijke mishndeling komt vker voor bij, hvo/vwo leerlingen en jongeren vn overig e herkomst. De dder vn geestelijke mishndeling is meestl een ndere jongere op school en de dder vn lichmelijke mishndeling is meestl een volwssene thuis (zie kder). Lichmelijke mishndeling komt minder vk voor bij hvo/vwo leerlingen en vker bij jongeren vn e herkomst. Voor mishndeling verschilt Zuidoost niet vn de rest vn Amsterdm. Top 3 dder geestelijke mishndeling onder jongeren die ngeven geestelijk mishndeld te zijn (N=195): - door een jongere op school 60% - door een jongere in de buurt 14% - door een volwssene thuis 9% Top 3 dder lichmelijke mishndeling onder jongeren die ngeven lichmelijk mishndeld te zijn (N=60): - door een volwssene thuis 36% - door een jongere op school 17% - door een jongere in de buurt 12% Top 3 ingrijpende gebeurtenissen Gedchten over zelfdoding komen reltief vk voor onder jongeren. Ook doen enkele jongeren een poging tot zelfdoding. Dt een jongere overlijdt door zelfdoding komt zelden voor. Zelfdoding Vn de jongeren zegt 15% in de voorgnde twlf mnden er weleens serieus over te hebben gedcht een einde n het leven te mken. Voor Zuidoost ligt dit percentge hoger dn voor de rest vn Amsterdm. Bij en deklssers komen de gedchten vker voor. In zegt 2,5% vn de jongeren in de voorgnde twlf mnden een poging tot zelfdoding te hebben ondernomen (Amsterdm: 1,8%). mee te mken (gehd) (nog) problemen mee ziek/gehndicpt gezinslid 36% 8% regelmtig ruzies tussen onderling 29% 6% echtscheiding vn de 27% 5% Soms krijgen jongeren te mken met een ingrijpende gebeurtenis. Denk n de dood of ziekte vn een fmilielid. Deze gebeurtenissen kunnen een diepe indruk chterlten en vn invloed zijn op het (ltere) functioneren vn de jongere. Ook een echtscheiding vn de of discrimintie kn diepe sporen chterlten. Ingrijpende gebeurtenissen Jongeren uit Zuidoost hebben vker één (of meerdere) ingrijpende gebeurtenis(sen) meegemkt (70%) dn jongeren uit de rest vn Amsterdm (65%). Opgroeien met een ziek of gehndicpt gezinslid komt het vkst voor (zie kder). Ingrijpende gebeurtenissen komen vker voor bij en jongeren die beide wonen. Deze jongeren hebben ook vker (nog) problemen met de gebeurtenis(sen). Jongeren vn e herkomst hebben minder vk (nog) problemen met de gebeurtenis(sen). Jongeren uit Zuidoost geven even vk n dt zij (nog) problemen hebben met deze gebeurtenis(sen) ls jongeren uit de rest vn Amsterdm. Tbel 4 Psychosocile gezondheid (mishndeling, zelfdoding, ingrijpende gebeurtenissen) nr socil-demogrfische kenmerken (%) Amsterdm Zuidoost geslcht kls opleidingsniveu etniciteit gezinssitutie geestelijk mishndeld (ooit) * * * lichmelijk mishndeld (ooit) * * 4 4 gedchten n zelfdoding * 9 21 * * één (of meer) ingrijpende gebeurtenis(sen) * * * problemen met de gebeurtenis(sen) * * * in de fgelopen twlf mnden hvo/vwo Nederlnds Surinms Antillins/ Arubns beide * significnt verschil tussen groepen; p < 0,05 5

6 3 Voeding Een gezond voedingsptroon is belngrijk voor een gezond gewicht en het voorkómen vn ziekten. Eetgewoonten worden vk l in de jeugd gevormd. Ontbijten bevordert de concentrtie en drmee de leerprestties op school. Bovendien gn leerlingen minder snel snoepen of sncken lter in de ochtend. Figuur 2 Ontbijten, fruit- en groenteconsumptie, dgen vn de week (%) Ontbijten Vn de jongeren uit Zuidoost ontbijt 59% vijf of meer dgen per week. Dit betekent dt op de tien leerlingen (41%) minstens één dg in de week zonder ontbijt nr school gn. Meisjes, vmbo-b,k,g leerlingen, jongeren vn Surinmse herkomst en jongeren die beide wonen, gn vker miniml één dg in de week zonder ontbijt nr school. Figuur 2 geeft weer op hoeveel dgen vn de week jongeren uit Zuidoost ontbijten. Iets minder dn de helft geeft n dgelijks te ontbijten (48%). ontbijten fruitconsumptie groenteconsumptie dgen /week 5-6 dgen /week 7 dgen /week Het lndelijk dvies vn het Voedingscentrum: stuks fruit en 200 grm groente per dg. Fruit- en groenteconsumptie An het dvies vn het Voedingscentrum om elke dg stuks fruit te eten (de fruitnorm ) voldoet slechts 10%. Iets meer dn een derde vn de jongeren (36%) eet wel vijf dgen of meer per week fruit ongecht de hoeveelheid (zie ook figuur 2). Vmbo leerlingen, jongeren vn Surinmse herkomst en jongeren die beide wonen, eten minder vk fruit. In eet 67% vn de jongeren minstens vijf dgen in de week groente. Jongens, k,g leerlingen en jongeren vn e herkomst eten minder vk groente. In figuur 3 is te zien dt jongeren uit Zuidoost het minste fruit eten vn lle de- en deklssers die in Amsterdm wonen. Jongeren uit Zuidoost ontbijten ook minder vk en eten ook minder vk groente dn hun leeftijdsgenoten uit de rest vn Amsterdm. Figuur 3 Fruitconsumptie op miniml vijf dgen per week nr gebieden in Amsterdm (%) Zuidoost y Bijlmer-Centrum, z Bijlmer-Oost, Gsperdm- Driemond Legend voor de overige gebieden zie pgin 4 Tbel 5 Voeding nr socil-demogrfische kenmerken (%) Amsterdm Zuidoost geslcht kls opleidingsniveu etniciteit gezinssitutie ontbijten vijf dgen per week * * * * * voldoet n fruitnorm * * * 13 8 * fruit eten vijf dgen per week * * * * groente eten vijf dgen per week * * * * hvo/vwo Nederlnds Surinms Antillins/ Arubns beide stuks fruit per dg * significnt verschil tussen groepen; p < 0,05 6

7 4 Bewegen Lichmelijke beweging heeft een positief effect op de conditie, het welzijn en het lichmsgewicht. Het verkleint de kns op gezondheidsproblemen die voorl lter in het leven kunnen ontstn, zols hrt- en vtziekten en dibetes. Het dvies vn het Nederlnds Instituut voor Sport en Bewegen (NISB) n jongeren vn twlf tot chttien jr is om elke dg minstens één uur mtig intensief te bewegen. Dit noemen we de Nederlndse Norm Gezond Bewegen. Bewegen Slechts 14% vn de jongeren uit Zuidoost voldoet n de Nederlndse Norm Gezond Bewegen en is op lle dgen vn de week miniml één uur ctief. Jongens en jongeren vn e herkomst voldoen vker n deze norm. Een grotere groep (44%) is gemiddeld tenminste één uur per dg lichmelijk ctief. Meisjes, deklssers en jongeren vn e herkomst zijn minder ctief. In figuur 4 zien we de verdeling in ctegorieën vn het ntl uren dt jongeren per week ctief zijn. Een kwrt vn de jongeren uit Zuidoost is inctief (26%); deze groep is minder dn drie uur per week ctief. Jongeren uit Zuidoost bewegen gemiddeld minder vk dn jongeren uit de rest vn Amsterdm. In figuur 5 is te zien dt jongeren uit lle drie de gebieden in Zuidoost reltief weinig bewegen. Lidmtschp vn een sportvereniging Jongeren uit Zuidoost zijn minder vk lid vn een sportvereniging dn jongeren uit de rest vn 44% 13% 26% 17% inctief (< 3 uur) semi-inctief (3-5 uur) semi-ctief (5-7 uur) normctief ( 7 uur) Figuur 4 Lichmelijk ctief, uren per week (%) Amsterdm. Vier op de tien jongeren (40%) is lid vn een sportvereniging. Wie zijn minder vk lid vn een sportvereniging? Dt zijn, deklssers en jongeren vn e herkomst. Tv/computeren Bijn driekwrt vn de jongeren (72%) besteedt uur per dg of meer n tv-kijken of computeren (niet voor school of huiswerk). Jongeren uit Zuidoost zitten veel vker chter een beeldscherm dn jongeren uit de rest vn Amsterdm. Vmbo-b,k,g leerlingen, jongeren vn Antillinse/Arubnse herkomst en jongeren die beide wonen, zitten het vkst chter een beeldscherm. Figuur 5 Lichmelijk ctief (gemiddeld tenminste één uur per dg) nr gebieden in Amsterdm (%) Zuidoost y Bijlmer-Centrum, z Bijlmer-Oost, Gsperdm- Driemond Legend voor de overige gebieden zie pgin 4 Tbel 6 Bewegen nr socil-demogrfische kenmerken (%) Amsterdm Zuidoost geslcht kls opleidingsniveu etniciteit gezinssitutie voldoet n Nederlndse Norm Gezond Bewegen * 18 9 * * lichmelijk ctief gemiddeld één uur per dg * * * * lid vn één (of meerdere) sportvereniging(en) b * * * * tv-kijken/computeren gemiddeld uur per dg * * * * hvo/vwo Nederlnds Surinms Antillins/ Arubns beide in de fgelopen week elke dg één uur mtig intensieve lichmelijke ctiviteit b sporten zols zwemmen, voetbllen, dnsen, bllet, prdrijden etc * significnt verschil tussen groepen; p < 0,05 7

8 5 Gmen, socile medi en muziek luisteren Het gebruik vn internet en socile medi is niet meer weg te denken uit het dgelijkse leven vn jongeren. Ook spelen veel jongeren (online) gmes. Positieve specten zijn het opdoen vn kennis en het onderhouden vn vriendschppen. Risicovol socile medi gebruik of gmen kn leiden tot schoolproblemen, slpproblemen en problemen in de socil-emotionele ontwikkeling. Vn problemtisch gmen of socile medi gebruik is sprke ls: (1) iemnd zich onrustig en gestrest voelt ls hij/ zij niet kn gmen of op socile medi kn én (2) hij/zij het moeilijk vindt om te stoppen én (3) hij/zij gmen of socile medi gebruikt ls hij/zij zich rot voelt. Een verslving komt zelden voor (<1%). Gmen en socile medi Vn de jongeren uit Zuidoost vertoont 6% problemtisch gmegedrg. Bij 12% is sprke vn problemtisch gebruik vn socile medi. Jongens en verschillen sterk; hebben ruim vijf keer zo veel risico op problemtisch gmen, hebben ruim keer zo veel risico op problemtisch socile medi gebruik. Jongeren uit Zuidoost vertonen vker problemtisch gebruik vn socile medi dn jongeren uit de rest vn Amsterdm. Cyberpesten kn de hele dg doorgn, ook bij het slchtoffer thuis, terwijl trditioneel pesten vk gebonden is n school. Internet ervringen Vn de jongeren is 5% in de fgelopen zes mnden gepest vi internet. Vn de jongeren geeft 13% n in de fgelopen zes mnden vi internet een ongewenst seksueel voorstel te hebben gekregen. Dit percentge ligt hoger dn voor de rest vn Amsterdm. Meisjes, jongeren vn Surinmse herkomst en jongeren die beide wonen, krijgen vker een ongewenst seksueel voorstel. Vn de jongeren uit Zuidoost heeft 5% meegemkt dt iemnd weleens tegen zijn of hr zin vervelende foto s of filmpjes heeft verspreid (bijvoorbeeld op internet gezet of vi de mobiele telefoon nr nderen gestuurd). Bij deklssers komt dit vker voor dn bij deklssers. Vn de jongeren zegt 1,5% dt hij of zij weleens voor de webcm borsten, geslchtsdelen of billen heeft lten zien of iets nders seksueels heeft gedn (Amsterdm: 1,8%). Veel jongeren luisteren met oordopjes of koptelefoon nr muziek op bijvoorbeeld een mp3-speler, ipod of mobiele telefoon. Te lng luisteren nr te hrde muziek kn ervoor zorgen dt iemnd minder goed gt horen of ltijd een piep hoort, dt geluiden vervormen of dt overgevoeligheid voor geluid ontstt. Muziek luisteren Ruim een derde vn de jongeren uit Zuidoost zet het volume vn de muziekspeler meestl op hrd (35%). In Zuidoost is het percentge jongeren met risico op gehoorschde hoger dn in de rest vn Amsterdm. Welke jongeren lopen vker risico op gehoorschde? Dt zijn, vmbo-b,k,g leerlingen, jongeren vn Surinmse herkomst en jongeren die beide wonen. Tbel 7 Gmen, socile medi en muziek luisteren nr socil-demogrfische kenmerken (%) Amsterdm Zuidoost geslcht kls opleidingsniveu etniciteit gezinssitutie problemtisch gmen * problemtisch gebruik socile medi * 7 16 * door iemnd gepest op internet ongewenst seksueel voorstel gekregen vi internet 9 13 * 9 17 * * * foto s of filmpjes zijn tegen de zin verspreid vi internet * volume muziekspeler met koptelefoon meestl hrd b * * * * * in het fgelopen hlf jr b % hvo/vwo Nederlnds Surinms Antillins/ Arubns beide * significnt verschil tussen groepen; p < 0,05 8

9 6 Genotmiddelen Tieners bevinden zich in een levensfse wrin ze experimenteren met diverse genotmiddelen zols tbk, lcohol en drugs. Nicotine is l n enkele sigretten verslvend. De meeste jongeren beginnen met roken tussen twlf en vijftien jr. Roken is de belngrijkste oorzk vn ziekte en sterfte in Nederlnd. Roken Vn de deklssers heeft 22% roken weleens uitgeprobeerd, onder deklssers is dt 31%. Vmbo-t leerlingen, jongeren vn Surinmse herkomst en jongeren die beide wonen, hebben roken ook vker uitgeprobeerd. Vn de deklssers zegt 1% tenminste wekelijks te roken, vn de deklssers is dt 5%. Vn de deklssers rookt 3% dgelijks. Jongeren vn Nederlndse herkomst roken het vkst. Jongeren uit Zuidoost roken minder vk minstens één keer per week en minder vk dgelijks dn jongeren uit de rest vn Amsterdm. Vn lle jongeren uit Zuidoost zegt 20% dt er in de fgelopen week bij hen in huis is gerookt wr de jongere bij ws (Amsterdm: 20%). Het gebruik vn de wterpijp komt het meest voor onder jongeren vn vijftien tot en met 24 jr. Het roken vn een wterpijp is schdelijk voor de gezondheid. De hoeveelheid rook is groot en bevt schdelijke stoffen. Wterpijp roken Jongeren uit Zuidoost proberen wterpijp voornmelijk uit. Vn de jongeren geeft 32% n weleens wterpijp te hebben gerookt. Dit percentge ligt hoger dn voor de rest vn Amsterdm. Vmbo-b,k,g leerlingen, jongeren vn Surinmse en Antillinse/Arubnse herkomst en jongeren die beide wonen, proberen wterpijp roken vker uit. Recent gebruik (in de fgelopen weken) zien we bij 9% vn de jongeren en is vergelijkbr met de rest vn Amsterdm. Hvo/vwo leerlingen hebben minder vk recent wterpijp gerookt. Cnnbisgebruik vermindert het korte termijngeheugen en het rectie- en concentrtievermogen. Dit kn onder meer leiden tot slechtere schoolprestties. Blowen In Zuidoost wordt minder vk geblowd dn in de rest vn Amsterdm. Net ls voor roken, zien we voor blowen ook een verbnd met leeftijd. Vn de deklssers heeft 8% weleens en 3% recent hsj of wiet gebruikt. Vn de deklssers heeft 2% weleens hsj of wiet gebruikt en 1% recent. Nst jongeren uit de de kls, blowen jongeren vn Nederlndse herkomst ook vker. Vmbo-t leerlingen proberen hsj of wiet vker uit en hebben vker recent geblowd. Vn de jongeren uit Zuidoost zegt 15% weleens hsj of wiet ngeboden te hebben gekregen (Amsterdm: 22%). Hrddrugs In zegt 1,0% vn de jongeren uit Zuidoost weleens hrddrugs te hebben gebruikt (XTC, cocïne, pddo s, mfetminen, heroïne, LSD of GHB) (Amsterdm: 1,6%). Vn de jongeren heeft 3% weleens hrddrugs ngeboden gekregen (Amsterdm: 5%). Tbel 8 Genotmiddelen (roken, wterpijp roken, blowen) nr socil-demogrfische kenmerken (%) Amsterdm Zuidoost geslcht kls opleidingsniveu etniciteit gezinssitutie roken weleens * * * * roken minstens één keer per week 5 3 * * * 2 3 roken dgelijks 3 1 * * * 1 2 wterpijp roken weleens * * * * wterpijp roken recent * blowen weleens 10 5 * * * * 4 6 blowen recent 5 2 * 2 1 * 1 3 * * 1 2 in de fgelopen weken hvo/vwo Nederlnds Surinms Antillins/ Arubns beide * significnt verschil tussen groepen; p < 0,05 9

10 Schdelijke gevolgen vn overmtig lcoholgebruik voor jongeren zijn onder meer lcoholvergiftiging, risicovol seksueel gedrg en ongevllen. In Nederlnd is het lcoholgebruik onder jongeren onder de zestien jr in het fgelopen decennium flink gedld. Met ingng vn 1 jnuri 2014 is de leeftijd wrop jongeren lcohol mogen kopen verhoogd vn zestien nr chttien jr. Alcoholgebruik Jongeren uit Zuidoost proberen lcohol nzienlijk vker uit dn jongeren uit de rest vn Amsterdm. Het lcoholgebruik in de fgelopen weken verschilt niet vn de rest vn Amsterdm. Net ls voor roken en blowen, is er voor lcoholgebruik een verbnd met leeftijd. Vn de deklssers heeft 28% weleens gedronken en 9% dronk recent. De helft vn de deklssers (48%) heeft weleens gedronken en een kwrt (23%) dronk recent. Andere risicogroepen zijn:, vmbo leerlingen, jongeren vn Surinmse en Antillinse/Arubnse herkomst en jongeren die beide wonen. Voor binge drinken zien we ook een verbnd met leeftijd, geslcht, opleidingsniveu en etniciteit. Figuur 6 brengt de percentges jongeren die recent binge hebben gedronken op gebiedsniveu in beeld. Opmerkelijk: de meerderheid vn lle binge drinkers (97%) vindt zelf niet dt hij/zij te veel drinkt. Jongeren drinken het vkst (bij nderen) thuis en in een discotheek. Drinken onder de zestien Bijn cht op de tien jongeren uit Zuidoost in de onderzoeksgroep is onder de zestien jr (77%). Een derde vn deze jongeren heeft weleens lcohol gedronken (32%), 12% dronk in de fgelopen weken lcohol en 9% deed in diezelfde periode n binge drinken. Vn de jongeren onder de zestien zegt 19% weleens smen met de gedronken te hebben. Wt vinden je ervn dt je drinkt? In heeft 21% vn de jongeren weleens smen met (één vn) de gedronken; 1% zegt dt vk te doen, 8% zegt dt soms te doen en 12% zegt dt dt één keer gebeurd is. In Zuidoost gebeurt dit vker dn in de rest vn Amsterdm. Meisjes, deklssers, vmbo leerlingen, jongeren vn Surinmse en Antillinse/Arubnse herkomst en jongeren die beide wonen, hebben vker weleens smen met de gedronken. An de jongeren die weleens lcohol drinken, is gevrgd wt hun /verzorgers ervn vinden dt ze drinken. Volgens de jongeren vindt 15% vn de het goed, 2% zegt dt de vinden dt de jongere minder moet drinken, 25% vn de rdt het f, 11% verbiedt het, 23% vn de weet niet dt de jongere drinkt en 24% zegt dt de er niets vn zeggen. Figuur 6 Binge drinken (recent) nr gebieden in Amsterdm (%) Zuidoost y Bijlmer-Centrum, z Bijlmer-Oost, Gsperdm- Driemond Legend voor de overige gebieden zie pgin 4 Tbel 9 Genotmiddelen (lcoholgebruik) nr socil-demogrfische kenmerken (%) Amsterdm Zuidoost geslcht kls opleidingsniveu etniciteit gezinssitutie lcohol weleens * * * * * * lcohol recent * 9 23 * * * * binge drinken b recent * 9 13 * * * 9 12 drinkt weleens smen met * * * * * * hvo/vwo Nederlnds Surinms Antillins/ Arubns beide in de fgelopen weken b vijf drnkjes bij één gelegenheid * significnt verschil tussen groepen; p < 0,05 10

11 7 Seksuliteit In de puberteit hebben veel jongeren hun eerste ervringen met de liefde. Het is dn ook belngrijk dt jongeren tijdig leren over veilig vrijen om een ongewenste zwngerschp en seksueel overdrgbre ndoeningen (so) te voorkomen. Weerbrheid is hierbij ook een belngrijk them. Het condoom is het meest gebruikte nticonceptiemiddel bij de eerste keer. Veilig vrijen Jongeren uit Zuidoost zijn vker seksueel ctief en vrijen vker onveilig dn hun leeftijdsgenoten uit de rest vn Amsterdm. In Zuidoost heeft 14% vn de jongeren weleens geslchtsgemeenschp gehd. Ruim een derde vn deze jongeren gebruikt niet ltijd een condoom (5%). Wie vrijen het vkst zonder condoom? Dt zijn deklssers, vmbo leerlingen, jongeren vn Surinmse herkomst en jongeren die beide wonen. Er is vker sprke vn ongewenste seksuele hndelingen wnneer prtners elkr mr een week kennen. Ongewenste seksuele ervring Jongeren is gevrgd of zij weleens zonder dt zelf te willen een seksuele ervring met iemnd hebben gehd. Onder een ongewenste seksuele ervring wordt verstn: lles vn zoenen, intiem betsten tot nr bed gn. Vn de jongeren uit Zuidoost heeft 4% ooit een ongewenste seksuele ervring gehd en 4% wil geen ntwoord geven op deze vrg. Zuidoost verschilt hierin niet vn de rest vn Amsterdm. Vierdeklssers, vmbo leerlingen en jongeren vn Surinmse herkomst hebben vker een ongewenste seksuele ervring gehd. Jongens stn gemiddeld negtiever tegenover homoseksuliteit dn. Jongeren hebben een negtieve houding ls ze in de vrgenlijst hebben ngegeven dt ze: (1) geen vriendschp willen sluiten met een homoseksuele jongere én (2) een homoseksuele jongere lten merken dt hij/zij vn hen f moet blijven én (3) liever nst iemnd nders gn zitten in de puze. Houding ten opzichte vn homoseksuliteit Jongeren uit Zuidoost hebben dezelfde houding ten opzichte vn homoseksuliteit ls hun leeftijdsgenoten uit de rest vn Amsterdm. Vn de jongeren heeft 17% een negtieve houding ten opzichte vn homoseksuliteit. Jongens, vmbo-b,k,g leerlingen en jongeren vn e herkomst zijn minder tolernt. Vn de jongeren denkt 44% dt op hun school een homoseksuele jongere eerlijk kn uitkomen voor zijn/ hr seksuele gerdheid. Meisjes, deklssers, hvo/ vwo leerlingen en jongeren vn Nederlndse herkomst zijn hierover vker positief. Tbel 10 Seksuliteit nr socil-demogrfische kenmerken (%) Amsterdm Zuidoost geslcht kls opleidingsniveu etniciteit gezinssitutie weleens geslchtsgemeenschp gehd * * 7 23 * * * 9 20 * niet ltijd een condoom gebruikt 4 5 * * * * 4 7 * weleens een ongewenste seksuele ervring gehd * * * 4 5 negtieve houding ten opzichte vn homoseksuliteit * * * positief homoklimt op school * * * * hvo/vwo Nederlnds Surinms Antillins/ Arubns beide lles vn zoenen, intiem betsten tot nr bed gn * significnt verschil tussen groepen; p < 0,05 11

12 8 Schoolklimt Plezier op school is belngrijk voor het psychisch en socil welbevinden vn jongeren en komt de schoolprestties ten goede. Schoolbeleving Jongeren uit Zuidoost vinden school minder vk (hrstikke) leuk dn jongeren uit de rest vn Amsterdm. Vier op de tien jongeren (42%) vindt het (hrtstikke) leuk op school, 50% zegt gt wel en 8% geeft n het niet leuk of vreselijk te vinden op school. Tweedeklssers, hvo/ vwo leerlingen en jongeren die wonen, hebben het meer nr hun zin op school. Leerlingen die het minder nr hun zin hebben op school vinden voorl dt de meeste vkken niet leuk zijn of dt de mnier vn lesgeven niet leuk is. Driekwrt vn de leerlingen zegt met een docent op school te kunnen prten ls hij/zij ergens mee zit (76%). Jongens, jongeren vn Nederlndse herkomst en jongeren die wonen, geven vker n met een docent op school te kunnen prten ls hij/zij ergens mee zit. Leerlingen die regelmtig gepest worden, hebben vker gezondheidsklchten en minder zelfvertrouwen. Een deel vn de gepeste jongeren is zelf ook dder. Pesten Vn de jongeren wordt 4% regelmtig op school gepest, 4% wordt incidenteel gepest (minder dn keer per mnd) en 92% wordt nooit gepest. Het percentge jongeren dt zelf regelmtig pest is vergelijkbr (5%). Jongeren uit Zuidoost pesten vker dn hun leeftijdsgenoten uit de rest vn Amsterdm. Veel schoolverzuim (door ziekte of spijbelen) kn leiden tot voortijdig schoolverlten. Frequent spijbelen verhoogt drnst de kns op vndlisme, diefstl en geweld. Verzuim Vn de jongeren spijbelt 5% frequent (drie uur of meer in de fgelopen weken). Jongeren vn Antillinse/ Arubnse herkomst en jongeren die beide wonen, spijbelen het vkst. De belngrijkste reden om te spijbelen is geen zin in school. Eén op de negen jongeren (11%) is in de fgelopen weken drie dgen of meer ziek thuis gebleven. Welke jongeren verzuimen het vkst door ziekte? Dt zijn en jongeren vn Nederlndse herkomst. Het spijbelen en ziekteverzuim in Zuidoost is vergelijkbr met de rest vn Amsterdm. Tbel 11 Schoolklimt nr socil-demogrfische kenmerken (%) Amsterdm Zuidoost geslcht kls opleidingsniveu etniciteit gezinssitutie school (hrtstikke) leuk * * * * kunnen prten met docent * * * regelmtig gepest worden op school regelmtig pesten op school 3 5 * spijbelen drie uur b * 3 6 * verzuim door ziekte drie dgen b * * keer per mnd in de fgelopen drie mnden b in de fgelopen weken hvo/vwo Nederlnds Surinms Antillins/ Arubns beide * significnt verschil tussen groepen; p < 0,05 12

13 9 Fysieke omgeving Fysiek geweld, vndlisme en diefstl zijn fctoren die een school, buurt of uitgnsgelegenheid onveilig mken en een negtieve invloed hebben op het veiligheidsgevoel. Slchtoffer vn criminliteit Vier op de tien jongeren uit Zuidoost is in het fgelopen jr slchtoffer geweest vn één of meer strfbre feiten zols diefstl, vernieling of geweld (40%). Dit percentge ligt hoger dn in de rest vn Amsterdm. Jongeren zijn het vkst geconfronteerd met diefstl (33%) en vernielde spullen (13%). Bedreiging (6%), chntge (4%) en lichmelijk geweld (1%) komen minder vk voor. Tweedeklssers, vmbo-b,k,g leerlingen en jongeren die beide wonen, zijn vker slchtoffer geweest vn een strfbr feit. Top 3 locties wr jongeren zich weleens onveilig voelen op strt buiten de eigen woonbuurt 13% op het sttion (trein, bus, metro) 9% in de trein, bus, metro 8% Onveiligheidsgevoelens An de jongeren is gevrgd op welke plekken zij zich weleens onveilig voelen (zie kder). Ruim een derde vn jongeren uit Zuidoost (35%) voelt zich weleens onveilig. Dit percentge ligt hoger dn voor de rest vn Amsterdm. Meisjes voelen zich veel vker onveilig dn. Het percentge jongeren dt slchtoffer is geweest vn een strfbr feit en het percentge jongeren dt zich weleens onveilig voelt, worden in figuur 7 en 8 weergegeven nr gebieden. Figuur 8 Gevoelens vn onveiligheid nr gebieden in Amsterdm (%) Figuur 7 Slchtoffer geweest vn een strfbr feit nr gebieden in Amsterdm (%) Zuidoost y Bijlmer-Centrum, z Bijlmer-Oost, Gsperdm- Driemond Legend voor de overige gebieden zie pgin 4 Tbel 12 Fysieke omgeving nr socil-demogrfische kenmerken (%) Amsterdm Zuidoost geslcht kls opleidingsniveu etniciteit gezinssitutie slchtoffer geweest vn een strfbr feit () * * * * - slchtoffer bestolen/spullen vernield * * * * - slchtoffer bedreiging/lichmelijk geweld/chntge 7 8 * voelt zich weleens onveilig * * hvo/vwo Nederlnds Surinms Antillins/ Arubns beide in de fgelopen twlf mnden * significnt verschil tussen groepen; p < 0,05 13

14 Tbel 13 Achtergrondkenmerken en gezondheidsuitkomsten nr gebieden in Zuidoost (%) 10 Gebieden Sinds 1 jnuri 2015 heeft de gemeente er nieuwe tken bij gekregen in het socil domein. Met de Jeugdwet, de Nieuwe Wmo en de Prticiptiewet is de gemeente nu verntwoordelijk voor bijn het hele stelsel vn mtschppelijke ondersteuning en zorg voor kinderen, volwssenen en ouderen. Met deze nieuwe verntwoordelijkheid is de behoefte n cijfers op gebiedsniveu toegenomen. Als problemen en behoeften per gebied verschillen, is in het beleid mtwerk vereist. Zijn er verschillen tussen de gebieden in Zuidoost? J, zeker. In tbel 13 worden de chtergrondkenmerken en de resultten vn een ntl gezondheidsthem s gepresenteerd voor de drie gebieden in Zuidoost. Het lgemene beeld is dt in Gsperdm/Driemond jongeren slechter scoren dn in de rest vn Zuidoost. Jongeren uit Gsperdm/Driemond zijn vker geestelijk mishndeld en hebben vker nog problemen met één (of meer) meegemkte ingrijpende gebeurtenis(sen). Ze drinken en blowen vker en vrijen vker onveilig. Gunstig is dt jongeren uit Gsperdm/Driemond vker tenminste vijf dgen in de week ontbijten. In Bijlmer-Oost hebben jongeren minder vk in de fgelopen weken lcohol gedronken. In Bijlmer-Centrum wordt het minst vk ontbeten en fruit gegeten. Drnst stn jongeren uit Bijlmer-Centrum vker negtief ten opzichte vn homoseksuliteit dn jongeren uit de rest vn Zuidoost. Gunstig is dt jongeren uit Bijlmer- Centrum minder vk geestelijk mishndeld zijn, minder vk (nog) problemen hebben met één (of meer) meegemkte ingrijpende gebeurtenis(sen) en minder vk een ongewenste seksuele ervring hebben gehd dn jongeren uit de rest vn Zuidoost. Stdsdeel Zuidoost Bijlmer-Centrum Gebieden Bijlmer-Oost Gsperdm- Driemond (N=571) (N=1458) (N=370) (N=504) chtergrondkenmerken kls kls vmbo-b,k,g hvo/vwo Nederlnds Surinms Antillins/Arubns gezondheidsuitkomsten ervren gezondheid (heel) goed socil-emotionele problemen lichmelijk mishndeling, ooit geestelijk mishndeling, ooit gedchten n zelfdoding, in de fgelopen twlf mnden één (of meer) ingrijpende gebeurtenis(sen) - meegemkt problemen met deze gebeurtenis(sen) ontbijten vijf dgen per week fruit eten vijf dgen per week groente eten vijf dgen per week voldoet n beweegnorm b lichmelijke ctief gemiddeld één uur per dg roken, minstens één keer per week lcohol drinken, in de fgelopen weken binge drinken, in de fgelopen weken blowen, in de fgelopen weken wterpijp roken, in de fgelopen weken geslchtsgemeenschp zonder condoom weleens een ongewenste seksuele ervring gehd negtieve houding ten opzichte vn homoseksuliteit slchtoffer vn een strfbr feit voelt zich weleens onveilig verhoogde SDQ-score b NNGB: in de fgelopen week elke dg één uur mtig intensieve lichmelijke ctiviteit Groen kder: het gebied scoort significnt beter dn de ndere gebieden smen, p<0,05 Rood kder: het gebied scoort significnt slechter dn de ndere gebieden smen, p<0,05 14

15 Tot slot Dit rpport beschrijft de lokle cijfers voor stdsdeel Zuidoost en geeft inzicht in de risicogroepen voor een groot ntl gezondheidsthem s ten behoeve vn het Jeugdgezondheidsbeleid. Gezondheid in Beeld Voor elk stdsdeel in Amsterdm verschijnt een eigen rpport. De zeven rpporten kunt u vinden op de website vn de GGD. Nst deze stdsdeelrpportge is er ook de website Gezondheid in Beeld. Op Gezondheid in Beeld vindt u de resultten vn deze rpportge, mr ook (extr) resultten voor Amsterdm, de stdsdelen en de gebieden nr leeftijd, geslcht, etniciteit, opleidingsniveu en gezinssmenstelling. Op Gezondheid in Beeld vindt u ook de onderzoeksresultten vn voorgnde jren en uitleg over de gebruikte onderzoeksmethode. Een gesprek? De GGD gt grg in gesprek over de in dit rpport gepresenteerde resultten. Het stdsdeel Zuidoost kn smen met de GGD Amsterdm en ndere prtijen werken n een betere gezondheid vn jongeren. Voor vrgen of informtie kunt u contct opnemen met de fdeling Epidemiologie en Gezondheidsbevordering (zie colofon). Lndelijke cijfers E-MOVO is in schooljr met identieke vrgen uitgevoerd door lle GGD en in de provincie Noord- Hollnd. Vi de website vn ndere GGD en in Noord- Hollnd kunt u de resultten voor E-MOVO voor deze regio s vinden. Een beperking vn deze monitor is dt een directe vergelijking met lndelijke cijfers op dit moment niet mogelijk is. Beschikbre lndelijke gegevens hebben meestl betrekking op ndere onderzoekspopulties en er worden ndere onderzoeksmethoden gebruikt. Op dit moment werken GGD-GHOR Nederlnd en het RIVM, in smenwerking met het Trimbos Instituut, n de lndelijke hrmonistie vn de jeugdmonitor. Het doel vn deze smenwerking is om vnf 2016 de beschikking te hebben over een lndelijk cijfer voor een groot ntl gezondheidsthem s. Colofon Uitgve Auteurs Met dnk n Vormgeving Krten Fotogrfie Contct Website GGD Amsterdm, fdeling E&G / JGZ C.L. vn Vuuren, C.E. Verhgen, M.F. vn der Wl H. Stegemn, W.A. Steenkmer S.J. Frnssen, L. vn Dieren S. Mos A.P. Jnssen Fotobnk Gemeente Amsterdm, Gemeente Uithoorn De tekst heeft geen betrekking op de personen op de foto s. Leonie vn Vuuren E&G september

16 16

Hoe gezond zijn jongeren in West? Uitkomsten Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014

Hoe gezond zijn jongeren in West? Uitkomsten Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014 GGD Amsterdm Hoe gezond zijn jongeren in West? Uitkomsten Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014 Om goed lokl jeugdgezondheidsbeleid te kunnen mken, is inzicht nodig in de gezondheid, het welzijn en

Nadere informatie

Hoe gezond zijn jongeren in Zuid?

Hoe gezond zijn jongeren in Zuid? GGD Amsterdm Hoe gezond zijn jongeren in Zuid? Uitkomsten Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014 Om goed lokl jeugdgezondheidsbeleid te kunnen mken, is inzicht nodig in de gezondheid, het welzijn en

Nadere informatie

Hoe gezond zijn jongeren in Uithoorn? Factsheet Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014

Hoe gezond zijn jongeren in Uithoorn? Factsheet Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014 GGD Amsterdm Hoe gezond zijn jongeren in Uithoorn? Fctsheet Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014 Om goed gemeentelijk jeugdgezondheidsbeleid te mken is inzicht nodig in de gezondheid, het welzijn en

Nadere informatie

Hoe gezond zijn jongeren in Amstelveen? Factsheet Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014

Hoe gezond zijn jongeren in Amstelveen? Factsheet Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014 GGD Amsterdm Hoe gezond zijn jongeren in Amstelveen? Fctsheet Jeugdgezondheidsmonitor E-MOVO 2013-2014 Om goed gemeentelijk jeugdgezondheidsbeleid te mken is inzicht nodig in de gezondheid, het welzijn

Nadere informatie

Gemeente Zeevang. Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014

Gemeente Zeevang. Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014 Gemeente Zeevang Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014 Dit tabellenboek beschrijft de resultaten van Emovo 2013-2014 voor de gemeente Zeevang. Achtereenvolgens treft u: De samenvatting met daarin per

Nadere informatie

14 Effectevaluatie van de Strafrechtelijke Opvang Verslaafden (SOV)

14 Effectevaluatie van de Strafrechtelijke Opvang Verslaafden (SOV) Smenvtting Op 1 pril 2001 trd de wet SOV in werking. Op grond vn deze wet kunnen justitibele verslfden die n een ntl in de wet genoemde voorwrden voldoen, in het kder vn een strfrechtelijke mtregel, voor

Nadere informatie

JEUGDMONITOR EMOVO 2013-2014 Gemeente Heemstede

JEUGDMONITOR EMOVO 2013-2014 Gemeente Heemstede Gemeente Resultaten voor gemeente en regio Kennemerland Regio N=9.98 Ervaren gezondheid en aandoeningen Voelt zich gezond 84 83 Heeft minstens chronische aandoening, vastgesteld door arts 3 3 Heeft allergie,

Nadere informatie

Gemeente Zaanstad en Molenwerf

Gemeente Zaanstad en Molenwerf Gemeente en Molenwerf Tabellenboek Jeugdmonitor Emovo 2013-2014 Dit tabellenboek beschrijft de resultaten van Emovo 2013-2014 voor de gemeente. Achtereenvolgens treft u: De samenvatting met daarin per

Nadere informatie

Kinderen in Zuid gezond en wel?

Kinderen in Zuid gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Zuid gezond en wel? 1 Wat valt op in Zuid? Voor Zuid zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

Deze factsheet beschrijft de resultaten van de scholieren die wonen in Edam-Volendam. Er is apart gekeken naar de woonkernen Edam en Volendam.

Deze factsheet beschrijft de resultaten van de scholieren die wonen in Edam-Volendam. Er is apart gekeken naar de woonkernen Edam en Volendam. Gezondheid, welzijn en leefstijl van jongeren in Edam-Volendam Het E-MOVO scholierenonderzoek onder tweede- en vierdeklassers van het voortgezet onderwijs. Deze factsheet beschrijft de resultaten van de

Nadere informatie

Kinderen in West gezond en wel?

Kinderen in West gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in West gezond en wel? 1 Wat valt op in West? Voor West zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

Erasmus MC Junior Med School

Erasmus MC Junior Med School Ersmus MC Desiderius School vn begrijpen nr beslissen Ersmus MC Junior Med School 2012-2013 De rts-onderzoekers vn morgen Het progrmm Dit progrmm loopt prllel n VWO-5 en -6 en bestt uit vier onderdelen:

Nadere informatie

Gezondheidsmonitoren jongeren en ouderen. Meta Moerman Cie Welzijn gemeente Neerijnen 19 juni 2012

Gezondheidsmonitoren jongeren en ouderen. Meta Moerman Cie Welzijn gemeente Neerijnen 19 juni 2012 Gezondheidsmonitoren jongeren en ouderen Meta Moerman Cie Welzijn gemeente Neerijnen 19 juni 2012 Wat is E-MOVO q Onderzoek onder 2 e en 4 e klassers, nu 3 e keer q Vragenlijst wordt digitaal in klas ingevuld

Nadere informatie

Kinderen in Centrum gezond en wel?

Kinderen in Centrum gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Centrum gezond en wel? 1 Wat valt op in Centrum? Voor Centrum zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van

Nadere informatie

Pascal Zuid Vmbo Emovo 2013-2014

Pascal Zuid Vmbo Emovo 2013-2014 Pascal Zuid Emovo 2013-2014 Voor een goed gezondheidsbeleid is inzicht nodig in de gezondheid, het welzijn en de leefstijl van de van uw. GGD Zaanstreek-Waterland verzamelt deze gegevens met de Jeugdgezondheidsmonitor

Nadere informatie

MARKETING / PR / COMMUNICATIEMEDEWERKER

MARKETING / PR / COMMUNICATIEMEDEWERKER OPLEIDING: MARKETING / PR / COMMUNICATIEMEDEWERKER MET DE SPECIALISATIE SOCIAL MEDIA 2015 1 Mrketing/PR/Communictiemedewerker Specilistie Socil Medi SCHEIDEGGER en CEDOR bieden een unieke opleiding n.

Nadere informatie

JOB-monitor 2016 Vragenlijst

JOB-monitor 2016 Vragenlijst JOB-monitor 2016 Vrgenlijst (versie met wijzigingen t.o.v. 2014) JOB in smenwerking met ReserchNed 2015 JOB. Geen vn de mterilen die onderdeel uitmken vn de JOB-monitor 2016 mogen zonder voorfgnde schriftelijke

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

DOEL: Weten wat de gevolgen en risico s kunnen zijn van het plaatsen van (persoonlijke) informatie op internet.

DOEL: Weten wat de gevolgen en risico s kunnen zijn van het plaatsen van (persoonlijke) informatie op internet. kennismking met i-respect.nl INTRODUCTIE GEMAAKT DOOR: Annèt Lmmers ONDERWERP: Een eerste kennismking met i-respect.nl en het onderwerp publiceren. DOEL: Weten wt de gevolgen en risico s kunnen zijn vn

Nadere informatie

HOEVEEL KEREN WIJ UIT? 5.1 Keren we altijd alles uit? WANNEER KEREN WIJ NIET UIT? WAT DOEN WIJ BIJ FRAUDE? 9.1 Wat zijn de gevolgen van fraude?

HOEVEEL KEREN WIJ UIT? 5.1 Keren we altijd alles uit? WANNEER KEREN WIJ NIET UIT? WAT DOEN WIJ BIJ FRAUDE? 9.1 Wat zijn de gevolgen van fraude? VOORWAARDEN Overlijdensrisicoverzekering Delt Lloyd Levensverzekering NV Amsterdm MODEL 2401 U wilt uw finnciële zken goed geregeld heen. Ook ij overlijden. Drom het u een overlijdensrisicoverzekering

Nadere informatie

abcdefg Nieuwsbrief 1 11 september 2013

abcdefg Nieuwsbrief 1 11 september 2013 bcdefg Nieuwsbrief 1 11 september 2013 lgemeen nieuws Het nieuwe schooljr is begonnen! Het nieuwe schooljr is fgelopen week vn strt gegn. We hopen dt iedereen een leuke vkntie heeft gehd en lekker is uitgerust.

Nadere informatie

KERNCIJFERS JONGERENPEILING 2013 NOORDWIJKERHOUT versie 2/11-03-2014

KERNCIJFERS JONGERENPEILING 2013 NOORDWIJKERHOUT versie 2/11-03-2014 KERNCIJFERS JONGERENPEILING 2013 NOORDWIJKERHOUT versie 2/11-03-2014 De waarden die in de tabellen worden weergegeven zijn percentages, tenzij anders aangegeven. Noordwijkerhout totaal geslacht leeftijd

Nadere informatie

A. Organisatiebeschrijving academische functie van de school

A. Organisatiebeschrijving academische functie van de school Acdemische opleidingsschool OSR Stndrdlijst jrverslg onderzoek Versie december 2012 [Algemene instructie (s.v.p. geel gemrkeerde tekst verwijderen n invullen): Vul de vrgen in deze lijst zo volledig mogelijk

Nadere informatie

fonts: achtergrond PostScript Fonts op computers?

fonts: achtergrond PostScript Fonts op computers? fonts: chtergrond PostScript Fonts op computers? Tco Hoekwter tco.hoekwter@wkp.nl bstrct Dit rtikel geeft een korte inleiding in de interne werking vn PostScript computerfonts en hun coderingen. Dit rtikel

Nadere informatie

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO GEMEENTE HEEMSKERK SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SCHOLIERENONDERZOEK E-movo GEMEENTE HEEMSKERK Een onderzoek naar

Nadere informatie

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO GEMEENTE BEVERWIJK SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SCHOLIERENONDERZOEK E-movo GEMEENTE BEVERWIJK Een onderzoek naar

Nadere informatie

9,1. KindereN. GeVen een CijFER. Schilderen5. sarah zegt. Volwassenenpagina6-7

9,1. KindereN. GeVen een CijFER. Schilderen5. sarah zegt. Volwassenenpagina6-7 Eenmlige uitgve vn jnuri 2009 DE kinderstem srh zegt KindereN GeVen een CijFER De uitkomst is ls volgt: Het gemiddelde cijfer wt Jouw mening telt! Fier Fryslân helpt vrouwen en kinderen die te mken hebben

Nadere informatie

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO GEMEENTE VELSEN SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SCHOLIERENONDERZOEK E-movo GEMEENTE VELSEN Een onderzoek naar de gezondheid,

Nadere informatie

totaal 2011 6888 7403 7349 7065 7128 7283 14414 13719 12924 14414 Vmbo Havo/vwo Klas 2 Klas 4 Jongen Meisje

totaal 2011 6888 7403 7349 7065 7128 7283 14414 13719 12924 14414 Vmbo Havo/vwo Klas 2 Klas 4 Jongen Meisje Tabellenboek E-MOVO regio GGD, oktober 2012 Toelichting: In de eerste zeven kolommen worden de resultaten van de regio weergegeven, uitgesplitst naar onderwijsniveau, klas en geslacht, en. De laatste drie

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Stichting Promes, onderdeel Onderwijsondersteuning Slrisschl 4 Indelingsniveu FUWASYS-dvies IIb Werkterrein Bedrijfsvoering - Mngementondersteuning Activiteiten Bewerken

Nadere informatie

Trendanalyse huurwoningmarkt Verkorten inschrijfduur en leegstandtijd

Trendanalyse huurwoningmarkt Verkorten inschrijfduur en leegstandtijd Verkorten inschrijfduur en leegstndtijd Pul Kooij 165419 Msterproject Business Mthemtics & Informtics Stgeverslg Zig Websoftwre B.V. Botterstrt 51 C 171 XL Huizen Vrije Universiteit Amsterdm Fculteit Copyright

Nadere informatie

Werken aan resultaat, altijd en overal

Werken aan resultaat, altijd en overal nbroek choemn dviseurs Werken n resultt, ltijd en overl Nr een professionele implementtie vn Het Nieuwe Werken bij de Belstingdienst Michël Geerdink Onder het motto Werken n resultt, ltijd en overl is

Nadere informatie

abcdefg Nieuwsbrief 1 9 september 2014

abcdefg Nieuwsbrief 1 9 september 2014 bcdefg Nieuwsbrief 1 9 september 2014 Algemeen nieuws Het nieuwe schooljr is begonnen! Het nieuwe schooljr is fgelopen week vn strt gegn. We hopen dt iedereen een leuke vkntie heeft gehd en lekker is uitgerust.

Nadere informatie

Op zoek naar talent en ambitie!

Op zoek naar talent en ambitie! Ersmus MC Desiderius School vn begrijpen nr beslissen Op zoek nr tlent en mbitie! Geneeskunde studeren in Rotterdm Decentrle selectie 2011-2012 Wt hebben we jou te bieden? Sterke knten vn het onderwijsprogrmm

Nadere informatie

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO

SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO SCHOLIERENONDERZOEK E-MOVO REGIO KENNEMERLAND SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN WELBEVINDEN SOCIAAL WELBEVINDEN SCHOLIERENONDERZOEK E-movo REGIO KENNEMERLAND Een onderzoek naar

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwaarden Hypotheek SpaarVerzekering Model 10052. Delta Lloyd Levensverzekering NV. 1 Wat bedoelen wij met? 3

Inhoudsopgave. Voorwaarden Hypotheek SpaarVerzekering Model 10052. Delta Lloyd Levensverzekering NV. 1 Wat bedoelen wij met? 3 Voorwrden Hypotheek SprVerzekering Model 10052 Delt Lloyd Levensverzekering NV Inhoudsopgve 1 Wt edoelen wij met? 3 2 Wnneer strt uw verzekering? 3 3 Wnneer stopt uw verzekering? 3 3.1 Kunt u de verzekering

Nadere informatie

Zo zijn onze manieren Integriteit en gewenst gedrag in het Erasmus MC

Zo zijn onze manieren Integriteit en gewenst gedrag in het Erasmus MC Zo zijn onze mnieren Integriteit en gewenst gedrg in het Ersmus MC Inhoudsopgve 1. Werken met ptiënten, colleg s, studenten en externe relties Inleiding... 3 2. Integriteit en (on)gewenst gedrg Mtschppelijke

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Stichting Promes, onderdeel Schoolmanagement

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Stichting Promes, onderdeel Schoolmanagement Functiebeschrijving en -wrdering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Slrisschl Indelingsniveu FUWASYS-dvies Werkterrein Activiteiten Kenmerkscores 44343 43334 43 43 Somscore

Nadere informatie

4 HET SAMENGAAN VAN DIVERSE INTERESSES

4 HET SAMENGAAN VAN DIVERSE INTERESSES 4 HET SAMENGAAN VAN DIVERSE INTERESSES 4.1 Inleiding Het huidige vrijetijdsptroon kenmerkt zich door een grote mte vn fwisseling. Mensen houden er diverse liefhebberijen op n. Culturele ctiviteiten worden

Nadere informatie

#JONGERENGIDS. @student @werkzoekende @werknemer. Toegankelijke gezondheid voor iedereen!

#JONGERENGIDS. @student @werkzoekende @werknemer. Toegankelijke gezondheid voor iedereen! #JONGERENGIDS @student @werkzoekende @werknemer Socilistische Mutuliteit vn brbnt Toegnkelijke gezondheid voor iedereen! betlt 40 /jr De Socilistische Mutuliteit terug voor je nticonceptie Love4you.be

Nadere informatie

Wat maak jij. morgen mee MBO. Loonwerk (Groen, grond en infra)

Wat maak jij. morgen mee MBO. Loonwerk (Groen, grond en infra) Wt mk jij morgen mee MBO Loonwerk (Groen, grond en infr) Morgen is groen bij AOC Oost Morgen is groen bij AOC Oost. En dt is mr goed ook. We hebben een groene wereld nodig, wrin jij en je omgeving goed

Nadere informatie

Hoe gezond ben jij? Gezondheid en leefstijl van leerlingen in het voortgezet onderwijs. Schooljaar 2014-2015

Hoe gezond ben jij? Gezondheid en leefstijl van leerlingen in het voortgezet onderwijs. Schooljaar 2014-2015 Hoe gezond ben jij? Gezondheid en leefstijl van leerlingen in het voortgezet onderwijs Schooljaar 2014-2015 Hoe gezond ben jij? De gemeente Utrecht verzamelt middels de vragenlijst Hoe gezond ben jij?

Nadere informatie

INFORMATIE. hart. verwennend WEEKEND EEN LANG WEEKEND OP EEN TOPLOCATIE VOOR BALANS EN VITALITEIT

INFORMATIE. hart. verwennend WEEKEND EEN LANG WEEKEND OP EEN TOPLOCATIE VOOR BALANS EN VITALITEIT INFORMATIE hrt WEEKEND EEN LANG WEEKEND OP EEN TOPLOCATIE VOOR BALANS EN VITALITEIT COLOFON INHOUD INITIATIEFNEEMSTER Jessy Jnsen www.jessyjnsen.nl Hvelte Inleiding 05 HrtVerwennend voor Jou & Visie 07

Nadere informatie

Bijlage agendapunt 7: Inhoudelijke planning overlegtafels 2015

Bijlage agendapunt 7: Inhoudelijke planning overlegtafels 2015 Bijlge gendpunt 7: Inhoudelijke plnning overlegtfels 2015 In de Ontwikkelgend (ijlge 5 ij de Deelovereenkomst mtwerkvoorziening egeleiding 18+) zijn 7 them s en 31 suthem s opgenomen die in 2015 tijdens

Nadere informatie

TABELLEN ALCOHOLGEBRUIK JONGEREN STAPHORST

TABELLEN ALCOHOLGEBRUIK JONGEREN STAPHORST TABELLEN ALCOHOLGEBRUIK JONGEREN STAPHORST 2011 Tabellen alcoholgebruik jongeren Staphorst Nooit alcohol gedronken ja 33,3% 37,6% 74,4% 12,7% 35,3% nee 66,7% 62,4% 25,6% 87,3% 64,7% Drink bier ja 67,8%

Nadere informatie

Praktische opdracht Optimaliseren van verpakkingen Inleidende opgaven

Praktische opdracht Optimaliseren van verpakkingen Inleidende opgaven Prktische opdrcht Optimliseren vn verpkkingen Inleidende opgven V, WB Opgve 1 2 Gegeven is de functie f ( x) = 9 x. Op de grfiek vn f ligt een punt P ( p; f ( p)) met 3 < p < 0. De projectie vn P op de

Nadere informatie

Opdrachten bij hoofdstuk 2

Opdrachten bij hoofdstuk 2 Opdrchten ij hoofdstuk 2 2.1 Het vullen vn je portfolio In hoofdstuk 2 he je gezien op welke mnier je de informtie kunt verzmelen. An de hnd vn die informtie kun je de producten mken wrmee jij je portfolio

Nadere informatie

lijnfolder CaH Campushopper geldig vanaf 14 september 2015

lijnfolder CaH Campushopper geldig vanaf 14 september 2015 lijnfolder geldig vnf 14 september 2015 CH Cmpushopper Hoe deze folder gebruiken? Beste reiziger Met deze folder willen wij u helpen om uw verpltsing met De Lijn uit te stippelen. Een lijnfolder bevt de

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Stichting Promes, onderdeel Onderwijsondersteuning Slrisschl 5 Indelingsniveu FUWASYS-dvies IIc Werkterrein Onderwijsproces -> onderwijsbegeleiding Activiteiten Bewerken

Nadere informatie

Een flexibel samenwerkingsverband

Een flexibel samenwerkingsverband Een flexibel smenwerkingsverbnd Zorg op mt is mogelijk met een flexibele orgnistie en met flexibel inzetbr personeel. Mr hoe krijg je dt voor elkr? Een brochure vn: in opdrcht vn de Projectgroep Pltsingsbeleid.

Nadere informatie

Mytylschool De Trappenberg Peter van Sparrentak

Mytylschool De Trappenberg Peter van Sparrentak Mytylshool De Trppenberg Peter vn Sprrentk www.m3v.nl Nieuwbouwonept en revlidtieentrum geriht op de toekomst Mytylshool De Trppenberg en het ngrenzende revlidtieentrum in Huizen willen in de toekomst

Nadere informatie

Crossculturele psychologie

Crossculturele psychologie Csuïstiek bij Crossulturele psyhologie De zoektoht nr vershillen en overeenkomsten tussen ulturen Jn Pieter vn Oudenhoven Tweede, herziene druk o u t i n h o bussum 2008 Deze suïstiek hoort bij de tweede,

Nadere informatie

bezorgerboekje informatie voor

bezorgerboekje informatie voor bezorgerboekje informtie voor Inhoud 2 3 4 6 10 12 13 14 15 Welkom Onmisbre schkel / De Persgroep Distributie Wetten en regels Inschrijven / Bezorgovereenkomst /Arbeidstijdenwet / Arbeidsomstndighedenwet

Nadere informatie

Op weg naar een betrouwbare beoordeling a

Op weg naar een betrouwbare beoordeling a Op weg nr een betrouwbre beoordeling Een eerlijke beoordeling vn cll center gents Cll center-gents worden vk mede beoordeeld op ACT en AHT. Met nme het beoordelen op ACT is niet redelijk, omdt toevl hierin

Nadere informatie

Economische Topper 4 Evaluatievragen thema 3

Economische Topper 4 Evaluatievragen thema 3 Eonomishe Topper 4 Evlutievrgen them 3 1 Vn een lnd zijn volgende gegevens bekend: bbp in 2002 800 miljrd EUR bbp in 2003 833 miljrd EUR Prijspeil 2002 t.o.v. 2003 + 1,5 % Bevolking 2002 t.o.v. 2003 +

Nadere informatie

#JONGERENGIDS. @student @werkzoekende @starter. van brabant

#JONGERENGIDS. @student @werkzoekende @starter. van brabant #JONGERENGIDS @student @werkzoekende @strter by Socilistische Mutuliteit vn brbnt Sport en Fitness Je prestties verdienen goede locties! Krijg 45 terug vn je sport- of fitnessbonnement. #WELKOM De Socilistische

Nadere informatie

Armoedemonitor 1998. Sociaal en Cultureel Planbureau Centraal Bureau voor de Statistiek

Armoedemonitor 1998. Sociaal en Cultureel Planbureau Centraal Bureau voor de Statistiek Armoedemonitor 1998 Socil en Cultureel Plnbureu Centrl Bureu voor de Sttistiek Armoedemonitor 1998 Exemplren vn deze uitgve zijn verkrijgbr in de boekhndel en bij Elsevier bedrijfsinformtie onder vermelding

Nadere informatie

PROCEDURE SCHADEMELDING - VASTGOED -

PROCEDURE SCHADEMELDING - VASTGOED - PROCEDURE SCHADEMELDING - VASTGOED - Afdeling Finnciën Gemeente Molenwrd Procedure Schdemelding Vstgoed versie 1.0 - pg. 1 Gemeente Molenwrd Inhoud Inleiding 1. Algemene beplingen 1.1 Schde melding 1.2.Schde

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Het bepalen van een evenwichtstoedeling met behulp van het 1 e principe van Wardrop is equivalent aan het oplossen van een minimaliserings-probleem.

Het bepalen van een evenwichtstoedeling met behulp van het 1 e principe van Wardrop is equivalent aan het oplossen van een minimaliserings-probleem. Exmen Verkeerskunde (H1I6A) Ktholieke Universiteit Leuven Afdeling Industrieel Beleid / Verkeer & Infrstructuur Dtum: dinsdg 2 september 28 Tijd: Instructies: 8.3 12.3 uur Er zijn 4 vrgen over het gedeelte

Nadere informatie

Nee heb je, ja kun je krijgen DE EFFECTIVITEIT VAN FONDSENWERVINGS- EN REKRUTERINGSSTRATEGIEËN VAN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES

Nee heb je, ja kun je krijgen DE EFFECTIVITEIT VAN FONDSENWERVINGS- EN REKRUTERINGSSTRATEGIEËN VAN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Nee heb je, j kun je krijgen DE EFFECTIVITEIT VAN FONDSENWERVINGS- EN REKRUTERINGSSTRATEGIEËN VAN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES René Bekkers ICS/Sociologie Universiteit Utrecht R.Bekkers@fss.uu.nl INLEIDING

Nadere informatie

Keuze van het lagertype

Keuze van het lagertype Keuze vn het lgertype Beschikbre ruimte... 35 Belstingen... 37 Grootte vn de belsting... 37 Richting vn de belsting... 37 Scheefstelling... 40 Precisie... 40 Toerentl... 42 Lgergeruis... 42 Stijfheid...

Nadere informatie

Symposium In relatie tot kanker

Symposium In relatie tot kanker Symposium In reltie tot knker Mndg 26 mei 2014 Loctie: Ersmus MC - Onderwijscentrum te Rotterdm Het medische behndeltrject kn voor de ptiënt vernderingen teweeg brengen in de reltie en rol nr nsten, werk

Nadere informatie

HANDLEIDING FOKWAARDEN 2014. Informatie & Inspiratie document Met uitleg over het hoe en waarom van de fokwaarden

HANDLEIDING FOKWAARDEN 2014. Informatie & Inspiratie document Met uitleg over het hoe en waarom van de fokwaarden HANDLEIDING FOKWAARDEN 2014 Informtie & Inspirtie document Met uitleg over het hoe en wrom vn de fokwrden Missie Al ruim 25 jr ondersteunt ELDA bedrijven in de grrische sector, en het is voor ons een belngrijke

Nadere informatie

Tabellenboek E-MOVO 2015 regio Noord- en Oost-Gelderland GGD Noord- en Oost-Gelderland, voorjaar 2016

Tabellenboek E-MOVO 2015 regio Noord- en Oost-Gelderland GGD Noord- en Oost-Gelderland, voorjaar 2016 Tabellenboek E-MOVO regio Noord- en Oost-Gelderland GGD Noord- en Oost-Gelderland, voorjaar 2016 Toelichting De totale resultaten van de regio Noord- en Oost-Gelderland () zijn af te lezen in de vetgedrukte

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren tot 4 jaar Jongerenmonitor In 0 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Gezond ouder worden in Nederland

Gezond ouder worden in Nederland EM Zntinge EA vn der Wilk S vn Wieren CG Schoemker (redctie) RIVM Rpport 270462001/2011 Gezond ouder worden in Gezond ouder worden in Nederlnd Dit is een uitgve vn: Rijksinstituut voor Volksgezondheid

Nadere informatie

Biense Dijkstra Alg. directeur

Biense Dijkstra Alg. directeur g l s r e v r J Het smenstellen vn het jrverslg 2014 is terugkijken, mr drn zo snel mogelijk weer vooruitkijken. Nog steeds vnuit een sterke finnciële positie. In 2014 hebben we de Hermn Wijffels Innovtieprijs

Nadere informatie

OP GETAL EN RUIMTE KUN JE REKENEN

OP GETAL EN RUIMTE KUN JE REKENEN OP GETAL EN RUIMTE KUN JE REKENEN Welke wiskunde moet ik kiezen? Dit jr moet je gn kiezen welke wiskunde je wilt gn volgen in de bovenbouw. Hieronder kun je lezen wt wiskunde A, en D inhouden. Wiskunde

Nadere informatie

Hoe zichtbaar ben jij mobiel? MOBIELpakket. Oplossingen voor ondernemende kappers die kiezen. 2012 www.wiewathaar.nl

Hoe zichtbaar ben jij mobiel? MOBIELpakket. Oplossingen voor ondernemende kappers die kiezen. 2012 www.wiewathaar.nl Hoe zichtbr ben jij mobiel? MOBIELpkket Oplossingen voor ondernemende kppers die kiezen 2012 www.wiewthr.nl Reviews? Voordelen 27% Nederlnders vindt reviewsites ls WieWtHr.nl erg nuttig* Wiewthr.nl is

Nadere informatie

abcdefg Nieuwsbrief 5 27 november 2012

abcdefg Nieuwsbrief 5 27 november 2012 bcdefg Nieuwsbrief 5 27 november 2012 lgemeen nieuws Sloffen! Beste ouders, Het is bij ons op school verplicht om de schoenen in de gng uit te doen, mr het is niet de bedoeling dt de kinderen drn op sokken

Nadere informatie

HOE GEZOND IS ONZE JEUGD?

HOE GEZOND IS ONZE JEUGD? HOE GEZOND IS ONZE JEUGD? Resultaten van de Jeugdgezondheidsmonitor voor leerlingen van klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs in de regio Midden-Nederland 2011/2012 Lokale Schoolkrachtcijfers op www.ggdatlas.nl

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Verlenen van hand- en spandiensten Beheren/beveiligen van goederen, gebouwen en personen

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Verlenen van hand- en spandiensten Beheren/beveiligen van goederen, gebouwen en personen Functiebeschrijving en -wrdering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Stichting Promes, onderdeel Scholen Slrisschl 3 Indelingsniveu FUWASYS-dvies II Werkterrein Bedrijfsvoering

Nadere informatie

Een feestmaal. Naam: -Ken jij nog een ander speciaal feest? Typ of schrijf het hier. a

Een feestmaal. Naam: -Ken jij nog een ander speciaal feest? Typ of schrijf het hier. a Werkbld Een feestml Nm: Ieder lnd en iedere cultuur kent specile dgen. Dn gn fmilies bij elkr op bezoek. Op die specile dgen is er meestl extr ndcht voor het eten. Hier zie je wt voorbeelden vn feesten

Nadere informatie

abcdefg Nieuwsbrief 4 6 november 2012

abcdefg Nieuwsbrief 4 6 november 2012 bcdefg Nieuwsbrief 4 6 november 2012 lgemeen nieuws Een leuk boek voor Los De boekenctie voor Los ws een groot succes! Niet lleen omdt er zoveel blije mensen met een stpel boeken onder hun rm nr huis konden

Nadere informatie

Vraag 2. a) Geef in een schema weer uit welke onderdelen CCS bestaat. b) Met welke term wordt onderstaande processchema aangeduid.

Vraag 2. a) Geef in een schema weer uit welke onderdelen CCS bestaat. b) Met welke term wordt onderstaande processchema aangeduid. Tentmen Duurzme Ontwikkeling & Kringlopen, 1 juli 2009 9:00-12:00 Voordt je begint: schrijf je nm en studentnummer bovenn ieder vel begin iedere vrg op een nieuwe bldzijde ls je een vkterm wel kent in

Nadere informatie

Profijt van de gemeentelijke overheid

Profijt van de gemeentelijke overheid Profijt vn de gemeentelijke overheid De invloed vn het gemeentebeleid op de koopkrcht vn de minim in Groningen Dr. M.A. Allers Profijt vn de gemeentelijke overheid De invloed vn het gemeentebeleid op de

Nadere informatie

Checklist. Aanvulling ondersteuningsplan. integratie LWOO en PrO in passend onderwijs. 11 mei 2015. [Typ hier]

Checklist. Aanvulling ondersteuningsplan. integratie LWOO en PrO in passend onderwijs. 11 mei 2015. [Typ hier] [Typ hier] Checklist Anvulling ondersteuningspln integrtie LWOO en PrO in pssend onderwijs 11 mei 2015 Deze checklist is tot stnd gekomen in nuwe smenwerking met: Ministerie vn Onderwijs, Cultuur en Wetenschp

Nadere informatie

b,^.c/ -í w-t S t><-h.scl

b,^.c/ -í w-t S t><-h.scl Z g AUG Z0lt C \/f2 b,^.c/ -í w-t S t> Retourdres Postbus 88 5000 AB Tilburg OPTIMUS stichting ktholiek, protestnts-christelijk

Nadere informatie

WEBDOC AANVRAAG SOCIALE VERZEKERING IN GEVAL VAN FAILLISSEMENT OF GEDWONGEN STOPZETTING/ ONDERBREKING

WEBDOC AANVRAAG SOCIALE VERZEKERING IN GEVAL VAN FAILLISSEMENT OF GEDWONGEN STOPZETTING/ ONDERBREKING WEBDOC AANVRAAG SOCIALE VERZEKERING IN GEVAL VAN FAILLISSEMENT OF GEDWONGEN STOPZETTING/ ONDERBREKING FORMULIER AANGETEKEND TERUGZENDEN NAAR ACERTA SVF, Groenenborgerln 16, 2610 Antwerpen - Wilrijk Vk

Nadere informatie

De supermarkt. a Welk karretje heeft de duurste boodschappen? Leg uit waarom je dat denkt. b Hoeveel klanten nog tot de 1000ste klant? Reken uit.

De supermarkt. a Welk karretje heeft de duurste boodschappen? Leg uit waarom je dat denkt. b Hoeveel klanten nog tot de 1000ste klant? Reken uit. lesboek groep 8 1 De supermrkt nt 0ste kl De 0 inuut grtis! mg 1 mhppen doen boods en: bloem bij bloemen extr! grtis 3 193 86 0 klnten 1 Welk krretje heeft de duurste boodshppen? Leg uit wrom je dt denkt.

Nadere informatie

OSR-Standaardlijst jaarverslag kwaliteit opleiden Pagina 1 van 13

OSR-Standaardlijst jaarverslag kwaliteit opleiden Pagina 1 van 13 Opleidingsschool Rotterdm OSR Stndrdlijst jrverslg opleiden Versie december 2012 [Algemene instructie (s.v.p. geel gemrkeerde tekst verwijderen n invullen): Vul de vrgen in deze lijst zo volledig mogelijk

Nadere informatie

Om welke reden heeft een kwak relatief grote ogen?

Om welke reden heeft een kwak relatief grote ogen? Route K - Volière en fznterie Strt ij de volière; de vrgen 1 t/m 6 gn over een ntl grote Europese vogels. De vrgen over de ndere dieren vn deze route hoeven niet in de juiste volgorde te stn. Dt komt omdt

Nadere informatie

Zo gezond zijn Amsterdamse jongeren! Stadsrapport Amsterdamse Jeugdgezondheidsmonitor voortgezet onderwijs 2010-2011

Zo gezond zijn Amsterdamse jongeren! Stadsrapport Amsterdamse Jeugdgezondheidsmonitor voortgezet onderwijs 2010-2011 Zo gezond zijn Amsterdamse jongeren! Stadsrapport Amsterdamse Jeugdgezondheidsmonitor voortgezet onderwijs 2010-2011 Inhoudsopgave Voorwoord...4 Rapport in het kort...5 Hoofdstuk 1 Zo kunnen we de gezondheid

Nadere informatie

H. Detacheringen. Artikel 1. Inleiding

H. Detacheringen. Artikel 1. Inleiding H. Detcheringen Onder Dimnt groep Tlent&Werk wordt in deze lgemene verkoopvoorwrden verstn het onderdeel Tlent&Werk vn het rechtspersoonlijkheid bezittend lichm Dimnt groep ls bedoeld ls bedoeld in rtikel

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde B (pilot) tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.30 uur

Examen VWO. wiskunde B (pilot) tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.30 uur Emen VW 0 tijdvk woensdg 6 mei 3.30-6.30 uur wiskunde B (pilot) Dit emen bestt uit 5 vrgen. Voor dit emen zijn miml 83 punten te behlen. Voor elk vrgnummer stt hoeveel punten met een goed ntwoord behld

Nadere informatie

O pe n ba r e Ba s is s chool de E ra smus. Oud er Jaarp la n n e r 2 015-2016. H aal t h e t be st e u it ie d e r kind!

O pe n ba r e Ba s is s chool de E ra smus. Oud er Jaarp la n n e r 2 015-2016. H aal t h e t be st e u it ie d e r kind! O pe n b r e B s is s chool de E r smus Oud er Jrp l n n e r 2 05-206 H l t h e t be st e u it ie d e r kind! @OBSdeErsmus volg ons op twitter fcebook.com/obsdeersmus E r s m u s l n 3 2 0 3 7 LA H rle

Nadere informatie

Jeugdmonitor 12 t/m 18-jarigen 2011-2012

Jeugdmonitor 12 t/m 18-jarigen 2011-2012 Jeugdmonitor 12 t/m 18-jarigen 2011-2012 Tabellenboek Jeugdmonitor 12 t/m 18 jaar 2011-2012 Gemeente Onderwerpen A. Algemene kenmerken B. School C1. Lichamelijke gezondheid C2. Psychische gezondheid D.

Nadere informatie

Activiteitenplan 2015

Activiteitenplan 2015 Activiteitenpln 205 Hierbij presenteren wij het Activiteitenpln 205 vn het Domein Applied Science wrbij per onderwerp een prioriteitstelling stt vermeld. Opgenomen zijn in ieder gevl lle jrlijkse en lopende

Nadere informatie

Schoolrapport. Amadeus Lyceum. Resultaten EURO-URHIS 2 jeugdonderzoek. Inleiding

Schoolrapport. Amadeus Lyceum. Resultaten EURO-URHIS 2 jeugdonderzoek. Inleiding Schoolrapport Resultaten EURO-URHIS 2 jeugdonderzoek Amadeus Lyceum Inleiding De GG&GD Utrecht neemt deel aan een Europees project over gezondheid in grote steden, het EURO-URHIS 2 project. In dit onderzoek

Nadere informatie

Voorwoord. Moesten er nog vragen zijn, de leiding staat altijd klaar om u te helpen. Onze contactgegevens vinden jullie achteraan deze maandschors.

Voorwoord. Moesten er nog vragen zijn, de leiding staat altijd klaar om u te helpen. Onze contactgegevens vinden jullie achteraan deze maandschors. Voorwoord Beste ouders, leden en sympthisnten Dit is jmmer genoeg lweer de ltste mndschors vn het jr. Moest het je beter doen voelen, we hebben er wel drie mnden in gepropt in de plts vn twee. Wnneer de

Nadere informatie

Integratie en religiositeit onder de Turkse tweede generatie in Berlijn en Amsterdam

Integratie en religiositeit onder de Turkse tweede generatie in Berlijn en Amsterdam Integrtie en religiositeit onder de Turkse tweede genertie in Berlijn en Amsterdm Een nlyse vn jonge moslims in twee Europese hoofdsteden 1 Fenell Fleischmnn* Smenvtting In dit rtikel wordt de reltie onderzocht

Nadere informatie

CONCEPT niet citeren of naar verwijzen Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015 Thee

CONCEPT niet citeren of naar verwijzen Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015 Thee 1 OCR 2 3 4 CONCEPT niet citeren of nr verwijzen Achtergronddocument Richtlijnen goede voeding 2015 Thee 5 Dit chtergronddocument is een smenvtting vn wetenschppelijke peer-reviewed publicties tot 1 juli

Nadere informatie

Gebru kersreglement. zaal- en materiaalverhuur. Retributie op het huren van zalen, sportterreinen en vermelde materialen

Gebru kersreglement. zaal- en materiaalverhuur. Retributie op het huren van zalen, sportterreinen en vermelde materialen Gebru kersreglement zl- en mterilverhuur Retributie op het huren vn zlen, sportterreinen en vermelde mterilen Dienst Vrije Tijd Mrkt 18 1750 Lennik 02 531 02 07 zlverhuur@lennik.be 1 Art. 1: Infrstructuur

Nadere informatie

Jeugd in cijfers Gemeente Midden-Drenthe

Jeugd in cijfers Gemeente Midden-Drenthe Jeugd in cijfers Gemeente Resultaten van het jeugdonderzoek 2008 over de gezondheid en leefgewoonten van Drentse jongeren 12 t/m 18 jaar Maart 2010 Colofon: Uitgave: GGD Epidemiologie, afdeling AGZ epidemiologie@ggddrenthe.nl

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Beslissen onder risico en onzekerheid

Hoofdstuk 8 Beslissen onder risico en onzekerheid Hoofdstuk 8 Beslissen onder risico en onzekerheid 8.5 Tectronis Tectronis, een friknt vn elektronic, kn vn een nder edrijf een éénjrige licentie verkrijgen voor de fricge vn product A, B of C. Deze producten

Nadere informatie

Tabellenboek Emovo. Elektronische monitor en voorlichting 2013-2014

Tabellenboek Emovo. Elektronische monitor en voorlichting 2013-2014 Tabellenboek Emovo Elektronische monitor en voorlichting 2013-2014 Algemene toelichting In het najaar van 2013 is opnieuw het regionale onderzoek naar gezondheid, welzijn en leefstijl onder leerlingen

Nadere informatie

abcdefg Nieuwsbrief 1 1 september 2015

abcdefg Nieuwsbrief 1 1 september 2015 bcdefg Nieuwsbrief 1 1 september 2015 lgemeen nieuws Het nieuwe schooljr is begonnen! Het nieuwe schooljr is fgelopen week vn strt gegn. We hopen dt iedereen een leuke vkntie heeft gehd en lekker is uitgerust.

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl)

Correctievoorschrift VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl) Wiskunde B (nieuwe stijl) Correctievoorschrift VWO Voorbereidend Wetenschppelijk Onderwijs 0 0 Tijdvk Inzenden scores Vul de scores vn de lfbetisch eerste vijf kndidten per school in op de optisch leesbre

Nadere informatie

Het jongerenonderzoek 2013

Het jongerenonderzoek 2013 Het jongerenonderzoek 2013 Indicatoren naar leerjaar, onderwijsvorm en geslacht Bijlage bij het rapport "De Limburgse resultaten in vogelvlucht" Fysieke gezondheid en leefstijl Indicatoren naar leerjaar,

Nadere informatie