Inhoudsopgave. Balanceren op het slappe koord 4. Stand van zaken m.b.t. ontwikkelingen 5 bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoudsopgave. Balanceren op het slappe koord 4. Stand van zaken m.b.t. ontwikkelingen 5 bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker"

Transcriptie

1 Inhoudsopgave Balanceren op het slappe koord 4 Mw. Drs. G.A. Bentvelsen-Prins Raad van Bestuur Bevolkingsonderzoek Oost, Deventer Stand van zaken m.b.t. ontwikkelingen 5 bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Mw. Dr. N. van der Veen Programmacoördinator RIVM, Bilthoven Praktijkrichtlijn voor het cervix cytologisch 15 onderzoek revisited Dr. H. van der Linden RCP, afdeling Pathologie, Jeroen Bosch ziekenhuis, Den Bosch Over de overgang en continuïteit: 16 cytologie en de programmacommissie Dr. H. van der Linden Patholoog / afdelingshoofd, Erasmus MC, Rotterdam Onderzoek HPV self-sampling: 17 de laatste stand van zaken Drs. R. P. Bosgraaf, Gynaecoloog in opleiding, afdeling gynaecologie, Radboudumc, Nijmegen Dunnelaag vs conventionele cytologie 18 en de effecten binnen het BVO Mw. Drs. K. Rozemeijer Afdeling Maatschappelijke gezondheidszorg, Erasmus MC, Rotterdam Darmkankerscreening; 19 nieuwe rol bijgeschoolde analist Mw. Prof. dr. I. Nagtegaal Patholoog, afdeling Pathologie, Radboudumc, Nijmegen Pagina 1 Papendalsymposium Baarmoederhalskanker

2 Voorwoord Borging, continuïteit en vernieuwing Vorig jaar vierden we ons 3e lustrum, het 15e Papendalsymposium was een feit. Toen spraken we Ontvangst met soep en broodjes al kort over de komende veranderingen in het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Vandaag, 3 november 2014, ontmoeten we elkaar voor de 16e keer in het bruisende hart van de Nederlandse topsport. Een plek waar dagelijks honderden sporters fanatiek trainen om op de Welkom mw. E. Brandt, dagvoorzitter Opening Mw. Drs. S. Bentvelsen-Prins, Raad van Bestuur Bevolkingsonderzoek Oost, Deventer momenten dat het erop aan komt de best mogelijke prestatie neer te zetten Balanceren op het slappe koord Mw. Drs. S. Bentvelsen-Prins, Raad van Bestuur Bevolkingsonderzoek Oost, Deventer Ook wij bedrijven topsport, op een heel ander terrein. De voorbereidingen voor het vernieuwde bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker zijn in volle gang. Ondertussen blijft de winkel open en draait het huidige bevolkingsonderzoek nog steeds als vanouds. Beide vragen veel van onze aandacht. Om in sporttermen te blijven: het valt niet altijd mee om alle ballen in de lucht te houden. Toch is dat wel hetgene wat we met elkaar doen en waaraan we ons allemaal voortdurend committeren. Van de huisartsassistente die het uitstrijkje maakt, tot de analist die het vervolgens beoordeelt en de medewerker cliëntenservice die ervoor zorgt dat de vrouw op tijd haar uitslag ontvangt. Alle schakels zijn essentieel om de kwaliteit van het bevolkingsonderzoek te kunnen borgen. De centrale thema s van het Papendalsymposium zijn dit jaar borging, continuïteit en vernieuwing. Aan de hand hiervan nemen de sprekers u mee langs diverse onder werpen rondom de baarmoederhalskankerscreening. Van het primaire proces, de hrhpv-test tot aan de gezondheidswinst die het vernieuwde bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker naar verwachting gaat realiseren. Het telkens weer opnieuw voorkomen van sterfte door kanker zijn de momenten waar het binnen onze topsport op aan komt. Vanaf deze plaats wil ik het RCP team van het Radboudumc bedanken. Zij hebben zich wederom hard ingezet om het inhoudelijke programma van dit symposium tot stand te brengen. Het belooft zoals gewoonlijk een boeiende avond te worden. Veel plezier en inspiratie gewenst! Susanne Bentvelsen-Prins Bestuurder Bevolkingsonderzoek Oost Stand van zaken m.b.t. ontwikkelingen bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Mw. Dr. N. van der Veen, programmacoördinator RIVM, Bilthoven Praktijkrichtlijn voor het cervix cytologisch onderzoek revisited Dr. H. van der Linden, RCP, afdeling Pathologie, Jeroen Bosch ziekenhuis, Den Bosch Over de overgang en continuïteit: cytologie en de programmacommissie Dr. H. van der Linden, RCP, afdeling Pathologie, Jeroen Bosch ziekenhuis, Den Bosch Pauze Onderzoek HPV self-sampling: de laatste stand van zaken Drs. R. P. Bosgraaf, gynaecoloog in opleiding, afdeling gynaecologie, Radboudumc, Nijmegen Dunnelaag vs conventionele cytologie en de effecten binnen het BVO Mw. Drs. K. Rozemeijer, afdeling Maatschappelijke gezondheidszorg, Erasmus MC, Rotterdam Darmkankerscreening; nieuwe rol bijgeschoolde analist Mw. Prof.dr. I. Nagtegaal, patholoog, afdeling Pathologie, Radboudumc, Nijmegen Afsluiting Dr. H. Bulten, RCP, afdeling Pathologie, Radboudumc, Nijmegen Pagina 2 Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Pagina 3

3 Balanceren op het slappe koord Mw. Drs. G.A. Bentvelsen-Prins Stand van zaken m.b.t. ontwikkelingen bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Mw. Dr. N. van der Veen Borging, continuïteit en vernieuwing van het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker zijn de centrale thema s voor het Papendal-symposium van dit jaar. Diverse partijen werken momenteel hard aan de voorbereidingen van het vernieuwde bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker in 2016 en ondertussen blijft de winkel gewoon open. Bevolkingsonderzoek Oost concentreert zich in deze voorbereidingsperiode op leveringszekerheid voor de cliënt, waarbij dezelfde hoge kwaliteitsstandaarden van toepassing blijven. Tegelijkertijd dragen we intensief bij aan de voorbereidingen voor het nieuwe bevolkingsonderzoek. Bevolkingsonderzoek Oost maakt zich sterk voor een gecontroleerde en weloverwogen overstap van het oude onderzoek naar het nieuwe onderzoek. Wij zijn blij met een jarenlange bestendige en constructieve relatie met laboratoria en huisartsen, met wie we samen over het slappe koord zullen gaan. In onze regio werken we nauw samen met 8 laboratoria. Juist in het komende overgangsjaar 2015 zal de werkrelatie met die laboratoria extra aandacht vragen. Hoe kunnen we een balans vinden tussen de verschillende belangen die de schuivende panelen met zich meebrengen. Waar mag u Bevolkingsonderzoek Oost op aanspreken? De huisartsen (bijna in ons werkgebied) vormen een onmisbare schakel in de keten. De cliënten van het bevolkingsonderzoek laten bij hen (of hun praktijkassistenten) het uitstrijkje maken op basis waarvan de vroege opsporing plaats vindt. Die kwaliteit van het uitstrijkje moet nog steeds onze volledige aandacht hebben. Daarnaast vormt de huisarts het eerste contact met de cliënt en vormen zij een bron van informatie voor onze cliënten. Hoe zorgen we ervoor dat noodzakelijke kwaliteitsverbeteringen plaatsvinden, er aansluiting is op landelijk uniforme kaders en richtlijnen en we de verworvenheden van de inzet in de afgelopen jaren behouden? Bevolkingsonderzoek Oost wil blijven inzetten op het gezamenlijk werken aan de kwaliteit binnen de huisartsenpraktijk. Dit doen we door het organiseren van de scholingsavonden voor praktijkassistenten om de kwaliteit van de uitstrijkjes op hoog niveau brengen en houden, door de inzet van onze praktijkondersteuners bij vragen die in de huisartsenpraktijk leven en communicatie onder meer via onze digitale nieuwsbrief. Onze cliënten mogen ons aanspreken op onze informatie en de wijze waarop we het onderzoek organiseren in de regio. Het contact met onze cliënten ervaren we als heel belangrijk. Ons cliëntenpanel is één van de middelen die we inzetten om beleidsmatige beslissingen met cliënten te bespreken. Het is balanceren om samen met alle partijen op een goede manier van de ene kant van het slappe koord naar de andere kant te komen. We blijven stapjes vooruit zetten en bewaren het evenwicht tussen alle belangen. Door regelmatig in contact te zijn met de samenwerkingspartners, knelpunten te benoemen en deze waar mogelijk vroegtijdig op te lossen, werken we aan die gecontroleerde overstap. Juist door het onderlinge contact weten we wat er speelt en kunnen we hierop anticiperen. We staan niet aan het roer van deze verandering, we zullen maar beperkt eigen keuzes in de regio kunnen maken. Er zijn duidelijke, landelijk uniforme kaders die ons handelen sturen. Wij realiseren ons dat dit soms haaks kan staan op regionale belangen bij onze samenwerkingspartners. Wij zien het als een uitdaging om in onze regio het gesprek hierover en de vormgeving van de verandering zo goed mogelijk te laten verlopen. Dit balanceren vergt veel van de organisatie en alle betrokken medewerkers. We houden echter het doel voor ogen: het vernieuwde bevolkingsonderzoek zorgt voor het vroeg opsporen van ziekte en het voorkomen van sterfte aan baarmoederhalskanker. Het vernieuwde bevolkingsonderzoek draagt nog meer bij aan het sparen van levens van vrouwen die we in ons leven niet kunnen missen. Onze moeders, dochters, vriendinnen Primair proces bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Het primair proces van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker, inclusief de aansluitende zorg, wordt hieronder nader in beeld gebracht. Het gaat om het primaire proces van de eerste vijf jaar na invoering van het vernieuwde bevolkingsonderzoek. Er wordt per fase een beschrijving gegeven van de wijze waarop het bevolkingsonderzoek wordt uitgevoerd. 1. Het primair proces Een bevolkingsonderzoek kan alleen leiden tot het beoogde effect als de hele zorgketen van uitnodiging tot Afbeelding 4. Fasen van het primair proces en met de eventueel geleverde aanvullende zorg sluitend is. In het bevolkingsonderzoek vindt op enig moment de overgang plaats van screening naar de zorg. Bij het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker zal voor die deelnemers waarbij cytologische afwijkingen zijn gevonden nadere diagnostiek en eventueel behandeling plaatsvinden binnen de reguliere zorg. Zij krijgen hiervoor een verwijzing. De fasen van het primair proces van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker en aansluitende zorg zijn in onderstaande afbeelding weergegeven Pagina 4 Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Pagina 5

4 Selecteren, uitnodigen en herinneren eerste onderzoek Selecteren De doelgroep van het bevolkingsonderzoek bestaat uit De uitgenodigde vrouw kan vervolgens op de volgende 5. De vrouw meldt zich via het afmeldformulier of 2. De vrouw meldt zich via het afmeldformulier of cliënt- vrouwen van 30, 35, 40, 45, 50, 55 en 60 jaar die op basis van manieren reageren 3 : cliëntportaal definitief af, in dit geval wordt de portaal aan voor de zelfafnameset. De screenings- hun leeftijd in aanmerking komen voor een uitnodiging 1 ). uitnodiging voor alle latere rondes geblokkeerd. organisatie stuurt de zelfafnameset op aan de vrouw. De screeningsorganisaties nemen de NAW (naam, adres 1. De vrouw maakt een afspraak bij de De vrouw kan dit later eventueel herroepen. en woonplaats) gegevens van deze vrouwen af uit de Basis huisartsenvoorziening voor het maken van een 6. De vrouw reageert niet en komt in aanmerking voor een Vrouwen kunnen zich weer tijdelijk of definitief afmelden Registratie Personen (BRP). uitstrijkje. herinnering. (zie bij reageren op de uitnodiging 2, 4 en 5). Vrouwen die 2. De vrouw meldt zich via het afmeldformulier of niet reageren worden vijf jaar later weer uitgenodigd. Na de selectie van bovenstaande groepen worden de cliëntportaal tijdelijk af i.v.m. zwangerschap. Zij vrouwen die zich eerder definitief hebben afgemeld om geeft haar vermoedelijke bevallingsdatum op. Bij Vrouw meldt zich aan voor de zelfafnameset medische redenen zoals uterus extirpatie geëxcludeerd 2. het afmelden kan de vrouw aangeven dat zij als Vrouw heeft niet gereageerd De screeningsorganisatie stuurt de zelfafnameset op aan de Vrouwen die zich eerder definitief hebben afgemeld om niet herinnering een zelfafnameset wil ontvangen. De Een vrouw die niet heeft gereageerd op een uitnodiging vrouw. De vrouw kan vervolgens op de volgende manieren medische-redenen ontvangen éénmalig een brief met folder screeningsorganisatie stuurt haar zes maanden na de ontvangt een brief en afmeldformulier van de reageren: waarin staat hoe ze zich eventueel weer kunnen aanmelden. opgegeven bevallingsdatum een nieuwe uitnodiging of screeningsorganisaties. In deze brief staat dat ze zich via het als herinnering de zelfafnameset op. afmeldformulier of cliëntportaal kan aanmelden voor de 1. De vrouw neemt met de zelfafnameset materiaal af en 3. De vrouw meldt zich af via het afmeldformulier of zelfafnameset. Ook kan ze nog steeds een afspraak maken stuurt het naar het screenings-laboratorium. De vrouwen die in aanmerking komen voor het cliëntportaal voor een uitstrijkje bij de huisarts. Bij het bij de huisartsenvoorziening voor een uitstrijkje. 2. De vrouw maakt alsnog een afspraak bij de bevolkingsonderzoek worden rond hun geboortemaand afmelden kan de vrouw aangeven dat zij als herinnering De herinnerde vrouw kan vervolgens op de volgende huisartsenvoorziening voor een uitstrijkje. door de screeningsorganisatie uitgenodigd. De schriftelijke de zelfafnameset wil ontvangen. manieren reageren: uitnodiging gaat vergezeld van voorlichtingsmateriaal en 4. De vrouw meldt zich via het afmeldformulier of Vrouwen kunnen zich weer tijdelijk of definitief afmelden een afmeldformulier waarmee de vrouw zich eenmalig of cliëntportaal af voor deze ronde. Zij ontvangt vijf jaar 1. De vrouw maakt een afspraak bij de huisartsen- (zie bij reageren op de uitnodiging 2, 4 en 5). Vrouwen die de definitief kan afmelden. later een nieuwe uitnodiging. voorziening voor het maken van een uitstrijkje. zelfafnameset niet terugsturen worden vijf jaar later weer uitgenodigd. 1 Het selectieproces is gedurende de eerste vijf jaar na invoering op deze wijze, daarna vindt selectie ook plaats op basis van screengeschiedenis. 2 Omdat het bevolkingsonderzoek door met name de inzet van de is veranderd, krijgen deze vrouwen opnieuw het bevolkingsonderzoek aangeboden. 3 Een vrouw kan bezwaar maken tegen uitwisseling van gegevens met instanties en met de huisartsenvoorziening. In het voorlichtingsmateriaal wordt uitgelegd dat de bij het bevolkingsonderzoek betrokken partijen zich aan de privacy wetgeving houden bij het verwerken van de gegevens van de vrouw. Pagina 6 Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Pagina 7

5 Onderzoeken (eerste primaire onderzoek) Het uitstrijkje hrhpv-test en primaire cytologische Het screeningsonderzoek start als de vrouw een afspraak Als het maken van het uitstrijkje niet lukt worden mogelijke beoordeling bij uitstrijkje hrhpv-test bij zelfafname maakt voor een consult bij de huisartsenvoorziening stappen besproken met de cliënt. Deze zijn: Het screeningslaboratorium registreert het monster, Het screeningslaboratorium registreert het monster en voor het maken van een uitstrijkje. Het cliëntcontact in analyseert en beoordeelt deze op de aanwezigheid analyseert en beoordeelt het monster op de aanwezigheid de praktijk omvat voorlichting, counseling en anamnese, Het uitstrijkje wordt door een andere doktersassistente van hrhpv. Bij een positieve hrhpv-test draagt het van hrhpv. Het screeningslaboratorium stuurt de uitslag van afname van het uitstrijkje en het informeren over de wijze of huisarts gemaakt. screeningslaboratorium zorg voor een cytologische de hrhpv-test naar de screeningsorganisatie. waarop de vrouw de uitslag ontvangt. Gegevens nodig voor De vrouw kan gebruik maken van een zelfafnameset. beoordeling van het afgenomen lichaamsmateriaal. In het screeningslaboratorium kan blijken dat de hrhpv-test de beoordeling in het screenings-laboratorium worden De doktersassistente geeft dit aan op het digitale Het screeningslaboratorium stuurt de uitslag van de onbeoordeelbaar is. Het screeningslaboratorium informeert vastgelegd in het digitale laboratoriumformulier. Het laboratoriumformulier. De screeningsorganisatie stuurt hrhpv-test en de eventuele cytologische beoordeling, de screeningsorganisatie. De screeningsorganisatie stuurt afgenomen monster wordt verzonden naar een daartoe de vrouw de zelfafnameset toe. inclusief een advies, naar de screeningsorganisatie en de een nieuwe zelfafnameset naar de vrouw. aangewezen screeningslaboratorium. Als de doktersassistente Verwijzing naar de gynaecoloog (de doktersassistente of huisartsenvoorziening. het uitstrijkje maakt, bepaalt zij of er naast een uitstrijkje huisarts geeft dan aan dat hier kosten aan verbonden zijn). in het kader van het bevolkingsonderzoek ook een afspraak In het screeningslaboratorium kan blijken dat de met de huisarts moet worden gemaakt voor mogelijk verder De zelfafnameset hrhpv-test of de cytologische beoordeling onbeoordeel- onderzoek, bijvoorbeeld bij gynaecologische klachten. De screeningsorganisatie stuurt de zelfafnameset baar is. Het screeningslaboratorium informeert de inclusief gebruiksaanwijzing naar de vrouw. Wanneer de screenings organisatie. De screeningslaboratorium deelneemster gebruikmaakt van de zelfafnameset neemt zij informeert de huisartsenvoorziening over de reden van zelf vaginaal materiaal af. Het afgenomen materiaal wordt, onbeoordeelbaarheid. De screeningsorganisatie stuurt een inclusief de benodigde gegevens, in een meegestuurde nieuwe uitnodiging en geeft aan dat de vrouw 6 weken na (retour)envelop gedaan en door de vrouw opgestuurd naar de datum van het eerdere uitstrijkje een nieuw uitstrijkje een daartoe aangewezen screeningslaboratorium. kan maken. Pagina 8 Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Pagina 9

6 Communiceren uitslag / Verwijzen eerste onderzoek Selecteren, uitnodigen en herinneren op 6 maanden Op basis van de beoordeling in het screeningslaboratorium ontvangt de vrouw van de screeningsorganisatie schriftelijk De doelgroep van het bevolkingsonderzoek bestaat: 3. De vrouw meldt zich via het afmeldformulier of cliëntpor- de uitslag en het advies. De volgende uitslagen en Vrouwen die bij het eerste onderzoek een hrhpv-positie- taal af. Zij ontvangt vijf jaar later een nieuwe uitnodiging. vervolgstappen zijn mogelijk: ve test zonder cytologische afwijkingen hadden. 4. De vrouw meldt zich via het afmeldformulier of cliënt- Vrouwen met een hrhpv-positieve zelfafname en die portaal definitief af, in dit geval wordt de uitnodiging De zelfafname of het uitstrijkje was hrhpv-negatief. In Het uitstrijkje was hrhpv-positief en cytologie-positief. geen uitstrijkje hebben laten maken. voor alle latere rondes geblokkeerd. De vrouw kan dit de uitslagbrief wordt aangegeven welke vrouwen in De vrouw krijgt bij de uitslagbrief een folder. Er wordt De screeningsorganisaties nemen de NAW (naam, adres later eventueel herroepen. aanmerking komen voor een uitnodiging over 5 of 10 jaar. aangegeven dat bij de gynaecoloog en woonplaats) gegevens van deze vrouwen af uit de Basis 5. Vrouwen die niet reageren komen in aanmerking voor De zelfafname was hrhpv-positief. De vrouw krijgt bij nodig is. Bij verwijzing naar de gynaecoloog met Registratie Personen (BRP). een herinnering. de uitslagbrief een folder en het verzoek een afspraak te een Pap 3a2 (matige dysplasie) of hoger, streeft de maken bij de huisarts voor een uitstrijkje. huisartsenvoorziening er naar om contact op te nemen Het uitstrijkje was hrhpv-positief en cytologie- met de vrouw, voordat zij de uitslagbrief ontvangt. In Vrouwen waarbij een uitstrijkje cytologisch is beoordeeld Vrouwen die niet hebben gereageerd op de uitnodiging ont- negatief. De vrouw krijgt bij de uitslagbrief een folder. dat contact bespreekt de huisarts met de vrouw de ontvangen zes maanden na datum van de cytologische beoor- vangen een herinnering door de huisartsenvoorziening. De Er wordt aangegeven dat ze 6 maanden later een uitslag en het vervolg. Bij de verwijzing bepaalt de deling een uitnodiging voor. De schriftelijke screeningsorganisatie zoekt bij stichting ION de gegevens van uitnodiging ontvangt voor bij de huisartsenvoorziening in samenspraak met de vrouw bij uitnodiging gaat vergezeld van een afmeldformulier waarmee de huisartsenvoorziening van de vrouw. De huisartsenvoorzie- huisartsenvoorziening. welke gynaecoloog nader onderzoek zal plaatsvinden. de vrouw zich kan afmelden. Vrouwen die na een zelfafna- ning ontvangt van de screenings-organisatie een verzoek om meset geen uitstrijkje hebben laten maken, ontvangen 6 de vrouw te herinneren. De huisartsenvoorziening herinnert maanden na de hrhpv-test in het screeningslaboratorium een de vrouw voor een uitstrijkje op de wijze die past binnen de uitnodiging voor. De uitgenodigde vrouw organisatie van de huisartsenvoorziening. De vrouw kan ver- kan vervolgens op de volgende manieren reageren: volgens (formeel) op de volgende manieren reageren: 1. De vrouw maakt een afspraak bij de huisartsenvoorzie- 1. De vrouw komt op de afspraak en laat een uitstrijkje ning voor het maken van een uitstrijkje. maken. 2. De vrouw meldt zich via het afmeldformulier of cliënt- 2. De vrouw verzet de afspraak en laat een uitstrijkje portaal tijdelijk af i.v.m. zwangerschap. Zij geeft haar maken. vermoedelijke bevallingsdatum op. De screeningsor- Vrouwen kunnen zich weer tijdelijk of definitief afmel- ganisatie stuurt haar zes maanden na de opgegeven den. Vrouwen die niet komen, worden vijf jaar later weer bevallingsdatum een nieuwe uitnodiging. uitgenodigd. Pagina 10 Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Pagina 11

7 Onderzoeken ( op 6 maanden) Communiceren uitslag / Verwijzen Het uitstrijkje Cytologische beoordeling bij uitstrijkje Op basis van de beoordeling in het screeningslaboratorium Het uitstrijkje was cytologie-positief. De vrouw krijgt Het screeningsonderzoek start doordat de vrouw Het screeningslaboratorium registreert het monster, ontvangt de vrouw van de screeningsorganisatie schriftelijk bij de uitslagbrief een folder. Er wordt aangegeven een afspraak maakt voor een consult bij de analyseert en beoordeelt deze op cytologische afwijkingen. de uitslag en het advies. De volgende uitslagen en dat ze in aanmerking komt voor verwijzing naar de huisartsenvoorziening voor het maken van een uitstrijkje. Het screeningslaboratorium stuurt de uitslag, inclusief vervolgstappen zijn mogelijk: gynaecoloog voor verder onderzoek. Bij verwijzing naar Het cliëntcontact in de praktijk omvat voorlichting, een advies, naar de screeningsorganisatie en de de gynaecoloog met een Pap 3a2 (matige dysplasie) counseling en anamnese, afname van het uitstrijkje huisartsenvoorziening. Het uitstrijkje was cytologie-negatief. In de uitslagbrief of hoger, streeft de huisartsenvoorziening er naar en het informeren over de wijze waarop de vrouw de wordt aangegeven dat ze ongeveer 4,5 jaar later een om contact op te nemen met de vrouw, voordat zij uitslag ontvangt. Gegevens nodig voor de beoordeling In het screeningslaboratorium kan blijken dat nieuwe uitnodiging ontvangt. de uitslagbrief ontvangt. In dat contact bespreekt de in het screenings-laboratorium worden vastgelegd in de cytologische beoordeling onbeoordeelbaar huisarts met de vrouw de uitslag en het vervolg. De het digitale laboratoriumformulier. Het afgenomen is. Het screeningslaboratorium informeert de huisartsenvoorziening bepaalt in samenspraak met monster wordt verzonden naar een daartoe aangewezen screeningsorganisatie. De screeningslaboratorium de vrouw bij welke gynaecoloog nader onderzoek zal screeningslaboratorium. informeert de huisartsenvoorziening over de reden van plaatsvinden en verwijst de vrouw.<?> onbeoordeelbaarheid. De screeningsorganisatie stuurt de Als het maken van het uitstrijkje niet lukt worden mogelijke vrouw een nieuwe uitnodiging. stappen besproken met de cliënt. Deze zijn: Het uitstrijkje wordt door een andere doktersassistente of huisarts gemaakt. Verwijzing naar de gynaecoloog (de doktersassistente of huisarts geeft dan aan dat het uitstrijkje niet gratis is). Pagina 12 Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Pagina 13

8 Diagnostiek / Behandelen en controleren Praktijkrichtlijn voor het cervix cytologisch onderzoek revisited Dr. H. van der Linden De NVVP heeft al meer dan 20 jaar het voortouw betreffende de praktijkrichtlijn voor het cytologisch onderzoek van de keten partners goed uitgewerkt moeten worden en de eventuele rol van HPV zal worden bezien. Ook het natraject, baarmoederhals. De laatste stamt uit Zoals bekend waar momenteel met voornamelijk de gynaecologen, een zal het bevolkingsonderzoek vanaf 2016 op HPV test worden gestuurd. Verwacht wordt dat dan tussen de nieuwe praktijkrichtlijn CIN wordt geschreven, zal herzien moeten worden. 6-9 % cytologische triage behoeven (de positieve HPV testen). Deze dunne laag preparaten zullen een hoger Al met al een goede reden om middels een skms kwaliteit percentage afwijkingen bevatten dan in het huidige bevolkingsonderzoek. project met de pathologie als penvoerder met de keten partners in te zetten. Het project is toegekend en wordt Daarnaast vinden ook uitstrijkjes op indicatie plaats, in verband met klachten. De criteria hiervoor zullen met de momenteel opgestart. Tijdens deze voordracht wordt uw mening uitdrukkelijk gevraagd om tot een goede start van dit project te kunnen komen. Een vrouw die is verwezen, maakt een afspraak bij de gynaecoloog naar keuze. Afhankelijk van de diagnose vindt er eventuele behandeling plaats. Na de behandeling blijft de vrouw tijdelijk onder controle. Na afloop van deze controleperiode kan de vrouw weer deelnemen aan het bevolkingsonderzoek. Dit gebeurt op advies van de gynaecoloog waar zij op dat moment onder controle is. Het screeningslaboratorium controleert bij vrouwen met een Pap 3a2 (matige dysplasie) of hoger, de follow-up en signaleert aan de huisartsenvoorziening als bij deze vrouwen geen bij de gynaecoloog heeft plaatsgevonden. De huisartsenvoorziening neemt zo nodig contact op met de vrouw. Pagina 14 Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Pagina 15

9 Over de overgang en continuïteit: cytologie en de programmacommissie Dr. H. van der Linden Onderzoek HPV self-sampling: de laatste stand van zaken Drs. R. P. Bosgraaf Het huidige bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker nodigt elk jaar vrouwen uit voor het laten maken van een uitstrijkje. Doorgaans geven (ca. 65%) vrouwen hieraan gevolg. Van de uitstrijkjes worden HrHPV test HrHPV + HrHPV - Reflex cytologie triage 1 De incidentie van baarmoederhalskanker is in Nederland laag vergeleken met andere landen door een goede en georganiseerde screening. Een belangrijke beperkende factor in de effectiviteit van het huidige screeningsprogramma is Midden-West en Oost. Deze onderzoeken zijn bekend onder de naam PROHTECT (PRotection by Offering HPV TEsting on Cervicovaginal specimens Trial) en zijn tot stand gekomen n samenwerking met het VUmc en het Radboudumc. cytologische preparaten gemaakt om te controleren op aan- deelname. De deelnamegraad van het bevolkingsonderzoek of afwezigheid van afwijkingen. In ongeveer 3% vergt dit nadere actie zoals vervolgen, verwijzen en follow-up controle. In het nieuwe bevolkingsonderzoek zullen aanvankelijk nog steeds vrouwen een uitstrijkje laten maken, maar HrHPV test HrHPV + HrHPV - Aanvullende cytologie triage 1 (BVO) ligt al jaren rond de 65%. Samen met de opportunistische screening komt de 5-jaarsdekkingsgraad uit op 75 80%. Dit betekent dat een substantieel deel van de doelgroep niet of niet adequaat is gescreend. Deze Thuistests kunnen de deelnamegraad van de screening verhogen. Maar ook wanneer non-respondenten een thuistest aangeboden wordt, is er nog uitval. Bijvoorbeeld in de follow-up van vrouwen van wie de thuistest hrhpv- de test, die vervolgens op de uitstrijkjes wordt verricht, is zogenaamde non-responders hebben een verhoogd risico positief bleek te zijn. Een deel van deze vrouwen geeft geen een risicotest op het hebben van een afwijking in plaats op het ontwikkelen van baarmoederhalskanker. gehoor aan de oproep om vervolgens triage-onderzoek te van een aanwezigheidstest van een afwijking. Ongeveer De tweede belangrijke wijziging betreft de cytologie triage. laten doen. In de PROHTECT-3A studie (Lancet Oncology, 6% zal verhoogd risico hebben en dit zal moeten leiden tot We onderscheiden triage 1 (direct na een test) en triage Het is van belang om de groep non-responders van het 2014) is onderzocht of deze vorm van uitval kan worden cytologietriage en op grond daarvan eventuele nadere acties. 2 (follow up na 6 mnd). Cytologie triage 1 zal bij reguliere reguliere BVO te motiveren om alsnog een screeningstest uit verminderd. In deze studie worden de klinische prestaties Nieuw is het aanbod aan de circa vrouwen, die niet opkomst voor een hrhpv test op hetzelfde sample kunnen te laten voeren. Het aanbieden van een HPV-thuistest heeft van een triage-uitstrijkje vergeleken met die van een opkomen, om gebruik te maken van een zelfafnameset. Na gebeuren ( reflex cytologie ) en in geval van een zelfafname de afgelopen jaren bewezen de deelnamegraad in de groep methyleringstest op het zelf afgenomen materiaal. Als dat toestemming, kan een zelfafnameset toegezonden worden. set, op een apart sample (zie tekening: aanvullende non-responders met 30-35% te vergroten. Met een thuistest laatste even goed functioneert, is het grote voordeel dat Dit werkt mogelijk opkomstbevorderend. Ook hier betreft cytologie ). In beide gevallen zal het profiel van cytologie kunnen vrouwen zelf thuis een uitstrijk afnemen. Het vrouwen niet meer naar de huisarts hoeven voor een triage- het een risicotest gevolgd door cytologie triage. uitslagen sterk verschillen van het profiel met uitslagen: hiervoor benodigde testmateriaal kan hun per post worden uitstrijkje. Het is nog onduidelijk voor welke zelfafnameset de vooraf kans, dat er afwijkingen zullen zijn, neemt aangeboden en na gebruik door hen worden teruggestuurd er gekozen wordt in het nieuwe bevolkingsonderzoek. In de De NVVP heeft over deze overgang van de screentest zorgen sterk toe. Bovendien beïnvloedt de voorkennis, dat een naar het laboratorium. Vanaf januari 2016 krijgen vrouwen PROHTECT-3B studie (International Journal of Cancer, 2014) over de opkomsteffecten (1), en de cytologie triage (2). Met vrouw hrhpv positief is, de beoordeling (Moriarty, Benoj, die niet reageren op een oproep voor het maken van een zijn twee zelfafnamemethoden met elkaar vergeleken op betrekking tot opkomsteffecten zijn de verwachtingen Siebers). Dit laatste effect zorgt voor een extra percentage regulier uitstrijkje de mogelijkheid om een zelfafnameset het gebied van klinische prestaties en gebruikersgemak. betreffende de zelfafnameset () gebaseerd op ervaringen verhoogde afwijkingen. Ook hiervoor zal een proefonderzoek aan te vragen. De uitkomsten van deze beide thuistestonderzoeken zijn in onderzoek bij non-responders. Het is aannemelijk dat noodzakelijk zijn om deze onbekende factoren tijdig te van toegevoegde waarde voor het BVO. De resultaten met de nieuwe opzet reguliere responders gaan kiezen meten en hierop zo nodig bij te sturen. Met een hrhpv-test op door vrouwen zelf afgenomen van de PROHTECT-3 studies zijn dit jaar gepubliceerd ( switchen ) voor de. De effecten van deze switch materiaal zijn goede resultaten te behalen, omdat het virus in vooraanstaande tijdschriften en zullen worden zijn niet goed voorspelbaar omdat er a) weinig bekend vanuit de cervix zich verspreidt in de vagina en er geen intacte gepresenteerd tijdens het symposium. is over bij reguliere responders, b) mogelijk verlies in cervicale cellen nodig zijn om het virus aan te tonen. Een follow-up i.v.m. triage cytologie 1 (zie figuur) en c) mogelijk inherent verminderd sensitief is. Het is onbekend hoe thuistest kan tegemoetkomen aan nadelen die vrouwen soms aan het BVO ervaren, zoals ongemak of gevoelens van In de toekomst zijn er nog meer kansen voor verbetering % van de non-respondenten die de thuistest snel en hoe sterk een switch zal optreden na introductie. schaamte bij het laten maken van de uitstrijk, of logistieke krijgt aangeboden doet niet mee. Zijn er kansen om de Om deze aspecten beter in kaart te hebben, komt er een gerandomiseerde trial. De opzet zal worden toegelicht. NTB problemen bij het maken van een afspraak. Slechts weinigen vinden het moeilijk om een thuistest te doen, zijn onzeker over opkomst verder te vergroten? Is het wenselijk om aan de hele doelgroep (dus niet alleen de non-respondenten) de de juiste uitvoering ervan of vertrouwen de uitkomst niet. mogelijkheid van een thuistest aan te bieden, naast de keuzemogelijkheid van een uitstrijk bij de huisarts? Of moet Er is in Nederland de afgelopen jaren veel onderzoek gedaan aan alle vrouwen zelfs alleen nog maar een zelfafnameset op het gebied van de HPV-thuistest. Onderzoek naar aangeboden worden? Is de tijd al rijp om volledig moleculair thuistests binnen het kader van het BVO is verricht in een gaan screenen? populatie non-respondenten in de screeningsregio s van Pagina 16 Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Pagina 17

10 Dunnelaag vs conventionele cytologie en de effecten binnen het BVO Mw. Drs. K. Rozemeijer Darmkankerscreening; nieuwe rol bijgeschoolde analist Mw. Prof. dr. I. Nagtegaal Inleiding Resultaten De invoering van het nieuwe bevolkingsonderzoek In 2014 is een cursus gespecialiseerd analist pathologie De afgelopen 10 tot 15 jaar is het gebruik van De 6-jaars cumulatieve incidentie was significant lager darmkanker brengt een aantal veranderingen met voor het bevolkingsonderzoek gestart, met als einddoel de conventionele cytologie test binnen het wanneer gebruik gemaakt werd van SurePath (44.6 zich mee. Standaardverslaggeving van biopten uit dit het toelatingsexamen voor pathologen. Een groep expert bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vervangen (95% betrouwbaarheidsinterval (BI): 37.8, 52.6)) versus bevolkingsonderzoek is verplicht geworden. Er is een pathologen heeft de lessen verzorgd. Het slagingspercentage door dunnelaag cytologie testen SurePath en ThinPrep. conventionele cytologie (58.5 (95% BI: 54.6, 62.7)). De toelatingstoets voor pathologen en er is een verplichte van de analisten was vergelijkbaar met de pathologen. De In een eerdere studie hebben we laten zien dat het hazard ratio was eveneens significant lager (0.83 (95% BI: kwaliteitsrondzending. Deze veranderingen brengen analisten worden in meerdere laboratoria ingezet in de gebruik van SurePath resulteert in een verhoogde CIN , 0.98)). Eén voorkomen intervalkanker ging gepaard ook kansen met zich mee. Taakherschikking binnen de diagnostiek voor het bevolkingsonderzoek darmkanker. In detectie ten opzichte van conventionele cytologie. Het met het vinden van 9 extra CIN lesies. Het gebruik van pathologielaboratoria is een van die kansen start een nieuwe cursus. gebruik van ThinPrep heeft geen invloed op de CIN2+ ThinPrep resulteerde in een niet-significant hogere 6-jaars detectie, maar lijkt te resulteren in een lagere detectie cumulatieve incidentie (66.8 (95% BI: 56.7, 78.7) versus 58.5 van baarmoederhalskanker. Of de extra gevonden CIN2+ (95% BI: 54.6, 62.7)) en een significant hogere hazard (hazard lesies, in het geval van SurePath, klinisch relevant zijn en ratio = 1.20 (95% BI: 1.01, 1.41)). of de sensitiviteit voor progressieve CIN2+ lesies verschilt tussen de drie testen is niet bekend. Het doel van de Conclusie studie was daarom om de incidentie van intervalkankers Het gebruik van SurePath leidt tot het detecteren van (baarmoederhalskanker gedetecteerd binnen 6 jaar na een meer progressieve CIN2+ lesies en daarmee minder negatieve screentest) met elkaar te vergelijken. intervalkankers. Echter, of de voordelen (minder intervalkankers) opwegen tegen de nadelen (meer Materiaal en methode CIN diagnoses en dus behandelingen) zou met een Alle negatieve primaire screen uitstrijkjes, afgenomen tussen effectiviteitsanalyse moeten worden berekend. Het januari 2000 en maart 2012 binnen het bevolkingsonderzoek gebruik van ThinPrep leidt tot het detecteren van minder baarmoederhalskanker, werden geincludeerd in de studie progressieve CIN2+ lesies en daarmee meer intervalkankers met een follow-up tot en met maart De 6-jaars cumulatieve intervalkanker incidentie per negatieve uitstrijkjes werd uitgerekend voor elke methode. Cox regressie analyses zijn uitgevoerd om de hazard op een intervalkanker te vergelijken, gecorrigeerd voor kalendertijd, leeftijd, screen regio en sociaal-economische status. Pagina 18 Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Papendalsymposium Baarmoederhalskanker Pagina 19

11 Colofon Dit is een uitgave van: Bevolkingsonderzoek Oost Zutphenseweg 51, 7418 AH Deventer Postbus 2107, 7420 AC Deventer

Baarmoederhalskanker screening

Baarmoederhalskanker screening Baarmoederhalskanker screening Wat gaat er veranderen? Lex Makkus, Patholoog PAL Geschiedenis BVO-BMHK Huidige BVO - hrhpv Triage Sterfte cervix carcinoom absolute aantallen/cohort 45 40 35 30 25 20 15

Nadere informatie

8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost

8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost 8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker preventie Oost Diagnostiek en etiologie van endocervicale afwijkingen Donderdag 9 november 2006 Nationaal Sportcentrum Papendal, Arnhem Mede onder auspiciën

Nadere informatie

Nieuwe bevolkings onderzoek baarmoederhalskanker

Nieuwe bevolkings onderzoek baarmoederhalskanker Nieuwe bevolkings onderzoek baarmoederhalskanker 13-april-2016 Dorry Boll, gynaecoloog Lizette Nollen, patholoog Rob Beumer, huisarts In samenwerking met: Els Bovy, Bevolkingsonderzoek Zuid Programma Baarmoederhalskanker

Nadere informatie

Informatiestromen screeningslaboratoria

Informatiestromen screeningslaboratoria Informatiestromen screeningslaboratoria Het RIVM en de FSB hebben de informatiestromen voor het vernieuwde bevolkingsonderzoek binnen de screeningslaboratoria in beeld gebracht. Deze informatiestromen

Nadere informatie

OVERGANGSFASE BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER EN INDICATIE INFORMATIE VOOR HUISARTSENPRAKTIJKEN

OVERGANGSFASE BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER EN INDICATIE INFORMATIE VOOR HUISARTSENPRAKTIJKEN OVERGANGSFASE 2016 2017 BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER EN INDICATIE INFORMATIE VOOR HUISARTSENPRAKTIJKEN 2016 SEPTEMBER 2016 De laatste uitnodigingen voor het huidige bevolkings onderzoek zijn

Nadere informatie

IMPROVE. Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken?

IMPROVE. Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken? Kan de zelfafnameset het uitstrijkje vervangen? IMPROVE Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken? Uitnodiging voor deelname aan wetenschappelijk onderzoek. www.hpvzelfafname.nl

Nadere informatie

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek Samenvatting Nederland heeft een goed bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker ( het uitstrijkje ). Er zijn echter kansen om de preventie van baarmoederhalskanker verder te verbeteren. Zo is er een

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting Chapter 9 Nederlandse Samenvatting Summary and Nederlandse samenvatting SAMENVATTING Baarmoederhalskanker is de vierde meest voorkomende kanker bij vrouwen wereldwijd. Deze ziekte wordt gedurende een periode

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 10

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 10 Inhoudsopgave: Voorwoord... 2 Programma... 3 Abstracts... 5 t/m 10 VOORWOORD Dit is het 13 e Papendalsymposium dat zoals gebruikelijk in samenwerking met de 7 laboratoria uit regio Oost en mede onder auspiciën

Nadere informatie

Overgang van het bestaande naar het vernieuwde bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Overgang van het bestaande naar het vernieuwde bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Overgang van het bestaande naar het vernieuwde bevolkingsonderzoek Inleiding In opdracht van minister Schippers van VWS wordt het bevolkingsonderzoek in 2016 vernieuwd. Het Centrum voor Bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

CERVIXCARCINOOM. Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM

CERVIXCARCINOOM. Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM CERVIXCARCINOOM Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM Nascholing Diagnostiek en behandeling van het Cervixcarcinoom Programma 1. Ontvangst en Welkom 2. Cytologische

Nadere informatie

PROGRAMMA EN ABSTRACTS

PROGRAMMA EN ABSTRACTS PROGRAMMA EN ABSTRACTS 2 e SYMPOSIUM Stichting Baarmoederhalskankerpreventie Oost Donderdag, 12 oktober 2000 Papendal, Arnhem Inhoudsopgave: Voorwoord... 3 Algemene informatie... 4 Programma... 5 2 VOORWOORD

Nadere informatie

Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Wat zijn de veranderingen?

Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Wat zijn de veranderingen? Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Wat zijn de veranderingen? Wat zijn de veranderingen? Het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker gaat veranderen. Wat verandert er precies? Testen op

Nadere informatie

In deze speciale uitgave van Screen. het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Highlights:

In deze speciale uitgave van Screen. het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Highlights: SPECIAL BMHK Screenmaart 2012 In deze speciale uitgave van Screen staat het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker (BMHK) centraal. Highlights: praktijkondersteuners BMHK stellen zich aan u voor > 2

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

OVERGANGSFASE BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER EN INDICATIE INFORMATIE VOOR LABORATORIA

OVERGANGSFASE BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER EN INDICATIE INFORMATIE VOOR LABORATORIA OVERGANGSFASE 2016 2017 BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER EN INDICATIE INFORMATIE VOOR LABORATORIA 2016 HUIDIG BEVOLKINGSONDERZOEK: BELANGRIJKE WIJZIGINGEN 1 SEPTEMBER 2016 De laatste uitnodigingen

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2014

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2014 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2014 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

In 2009 werden vrouwen en in vrouwen uitgenodigd om deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek.

In 2009 werden vrouwen en in vrouwen uitgenodigd om deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek. 1. SAMENVATTING De Stichting Bevolkingsonderzoek Oost, hierna genoemd SBO, is in de regio Oost verantwoordelijk voor de opzet, uitvoering en procesmatige kwaliteit van het bevolkingsonderzoek voor de opsporing

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Vernieuwing bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Vernieuwing bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Vernieuwing bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Presentatie voor professionals April 2016 1 Disclaimer Hoewel deze presentatie met de grootst mogelijke zorgvuldigheid is opgesteld en wordt onderhouden,

Nadere informatie

HPV test volgens landelijke richtlijn. Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009

HPV test volgens landelijke richtlijn. Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009 HPV test volgens landelijke richtlijn Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009 HPV-vaccinatie Het kan je leven redden, maar ook voor niks zijn NRCnext, dd 03-03-09 1.Wat heeft baarmoederhalskanker

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Uitnodiging

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Uitnodiging Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Uitnodiging Waarom dit bevolkingsonderzoek? Elk jaar krijgen ongeveer 700 vrouwen baarmoederhalskanker. Jaarlijks overlijden 200 vrouwen aan deze ziekte. Baarmoeder

Nadere informatie

Uitvoeringskader Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker. Nynke van der Veen

Uitvoeringskader Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker. Nynke van der Veen Uitvoeringskader Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker Nynke van der Veen Colofon RIVM 2017 Delen uit dit kader mogen worden overgenomen op voorwaarde van bronvermelding: Rijksinstituut voor Volksgezondheid

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoeken. baarmoederhalskanker, borstkanker en darmkanker naar kanker

Bevolkingsonderzoeken. baarmoederhalskanker, borstkanker en darmkanker naar kanker Bevolkingsonderzoeken baarmoederhalskanker, borstkanker en darmkanker naar kanker In deze algemene folder leest u over de bevolkings onderzoeken baarmoederhalskanker, borstkanker en darmkanker. Wat is

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen dat baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door een infectie met een virus, het zogenaamde hoog-risico humaan papillomavirus (hrhpv).

Nadere informatie

5 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost

5 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost 5 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker preventie Oost BVO Baarmoederhalskanker in breed perspectief Donderdag 27 november 2003 Nationaal Sportcentrum Papendal, Arnhem Mede onder auspiciën Microsymposium

Nadere informatie

Samenvatting Jaarverslag 2013

Samenvatting Jaarverslag 2013 Samenvatting Jaarverslag 2013 Samenvatting Jaarverslag 2013 Voor Bevolkingsonderzoek Zuid was 2013 een jaar waarin een aantal belangrijke ontwikkelingen hebben plaatsgevonden: de implementatie van het

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 14

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 14 Inhoudsopgave: Voorwoord... 2 Programma... 3 Abstracts... 5 t/m 14 VOORWOORD Het is voor ons een eer om dit jaar opnieuw te kunnen bijdragen aan het inmiddels traditionele en gezaghebbende Papendalsymposium,

Nadere informatie

Uitstrijkjes worden gemaakt om (voorstadia van) baarmoederhalskanker op te sporen.

Uitstrijkjes worden gemaakt om (voorstadia van) baarmoederhalskanker op te sporen. Uitstrijkje Inleiding Uitstrijkjes worden gemaakt om (voorstadia van) baarmoederhalskanker op te sporen. Uitstrijkjes worden gemaakt om de volgende redenen: Bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker

Nadere informatie

VAN OUD NAAR NIEUW HET VERNIEUWDE BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER WORDT VANAF BEGIN 2017 INGEVOERD JULI 2016

VAN OUD NAAR NIEUW HET VERNIEUWDE BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER WORDT VANAF BEGIN 2017 INGEVOERD JULI 2016 JULI 2016 EEN UITGAVE VOOR KETENPARTNERS EN EXTERNE RELATIES VAN BEVOLKINGSONDERZOEK IN DIT NUMMER: HET VERNIEUWDE BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER Pagina 4 VAN OUD NAAR NIEUW HET VERNIEUWDE BEVOLKINGSONDERZOEK

Nadere informatie

HPV nu en in de toekomst. Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink

HPV nu en in de toekomst. Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink HPV nu en in de toekomst Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink 15000 HPV HPV2 HPV4 HPV6 HPV11 High risk HPV (hr-hpv) Hr HPV 80 % van alle vrouwen maakt eens

Nadere informatie

Onderzoek baarmoederhalskanker

Onderzoek baarmoederhalskanker Onderzoek baarmoederhalskanker Bevolkingsonderzoek Waarom is er een bevolkingsonderzoek? Elk jaar krijgen ongeveer 700 vrouwen baarmoederhalskanker. Baarmoederhalskanker komt het meest voor bij vrouwen

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Het uitstrijkje. van de baarmoederhals

PATIËNTEN INFORMATIE. Het uitstrijkje. van de baarmoederhals PATIËNTEN INFORMATIE Het uitstrijkje van de baarmoederhals 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over het uitstrijkje van de baarmoederhals.

Nadere informatie

Wij gaan verhuizen! 2012 Druk met voorbereidingen darmkankerscreening. Highlights:

Wij gaan verhuizen! 2012 Druk met voorbereidingen darmkankerscreening. Highlights: Wij gaan verhuizen! Het hoofdkantoor van Bevolkingsonderzoek Zuid in Den Bosch, het informatiepunt baarmoederhalskanker, het informatiepunt borstkanker en het onderzoekscentrum in Eindhoven gaan verhuizen

Nadere informatie

Q1 Wat is uw specialistische registratie?

Q1 Wat is uw specialistische registratie? Q Wat is uw specialistische registratie? Beantwoord: Overgeslagen: 0 Patholoog Gynaecoloog Huisarts Analist Moleculair bioloog Medisch microbioloog Doktersassisten t Verpleegkundige Anders, nl.: 0% 0%

Nadere informatie

Promedico-VDF. Handleiding. Cervixmodule

Promedico-VDF. Handleiding. Cervixmodule Promedico-VDF Handleiding Cervixmodule Inhoud Cervixmodule... 2 Voorbereiding cervixproject... 3 Controleren benodigde gegevens... 3 1. Ruiter 'UE'... 3 2. Verrichtingcodes... 3 3. Afwijkende debiteur...

Nadere informatie

Stichting Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker Twente. Jaarverslag 2009

Stichting Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker Twente. Jaarverslag 2009 Stichting Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker Twente Jaarverslag 2009 1. Inleiding Voor u ligt het laatste jaarverslag van de Stichting Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker Twente (SBBT) Per 1

Nadere informatie

Veel onwetendheid over baarmoederhalskanker op Curaçao zaterdag, 24 mei 2014 00:00

Veel onwetendheid over baarmoederhalskanker op Curaçao zaterdag, 24 mei 2014 00:00 Het grootste onderzoek naar baarmoederhalskanker en HPV-genotype in het Caribisch gebied tot nu toe vindt plaats op Curaçao. Bij 57.000 vrouwen op Curaçao zit een oproep in de bus om een PAP-test te doen.

Nadere informatie

KRITISCHE KENGETALLEN INLEIDING

KRITISCHE KENGETALLEN INLEIDING KRITISCHE KENGETALLEN INLEIDING Baarmoederhalskanker of cervixcarcinoom is wereldwijd nog steeds een van de belangrijkste oorzaken van sterfte aan kanker bij vrouwen. Nederland is één van de Europese landen

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker

Bevolkingsonderzoek darmkanker Dokter op Dinsdag Bevolkingsonderzoek darmkanker Dr. Anneke De Schryver, MDL arts 25 maart 2014 Het slijmvlies van de dikke darm Het ontstaan van poliepen Poliepen + Goedaardig + Maar: kunnen kwaadaardig

Nadere informatie

Uitstrijkjesspreekuur Bernhoven: afwijkend uitstrijkje, colposcopie en lisexcisie

Uitstrijkjesspreekuur Bernhoven: afwijkend uitstrijkje, colposcopie en lisexcisie Uitstrijkjesspreekuur Bernhoven: afwijkend uitstrijkje, colposcopie en lisexcisie U heeft een verwijzing gekregen naar het uitstrijkjespreekuur omdat u een afwijkende uitslag heeft van het uitstrijkje

Nadere informatie

De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 pavo 0597 Inhoudsopgave Inleiding 2 Algemeen 2 1. Het uitstrijkje 3 1a. Hoe wordt een uitstrijkje

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker

Bevolkingsonderzoek darmkanker Bevolkingsonderzoek darmkanker 2014 Bevolkingsonderzoek darmkanker In deze folder leest u meer over het bevolkingsonderzoek darmkanker en wat dit voor u kan betekenen. Waarom een bevolkingsonderzoek? Darmkanker

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek naar dikke darmkanker: September 2013? Prof. dr. J.B.M.J. Jansen

Bevolkingsonderzoek naar dikke darmkanker: September 2013? Prof. dr. J.B.M.J. Jansen Bevolkingsonderzoek naar dikke darmkanker: September 2013? Prof. dr. J.B.M.J. Jansen INTRODUCTIE 2003: EU adviseert lidstaten te gaan screenen op dikkedarmkanker. 2005: Consensus meeting in Zwolle. Criteria

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker In de (huisartsen)praktijk. februari 2014 Alice Olde Reuver of Briel projectleider darmkankerscreening

Bevolkingsonderzoek darmkanker In de (huisartsen)praktijk. februari 2014 Alice Olde Reuver of Briel projectleider darmkankerscreening Bevolkingsonderzoek darmkanker In de (huisartsen)praktijk februari 2014 Alice Olde Reuver of Briel projectleider darmkankerscreening Inhoud Inleiding en achtergrondinformatie Proces van uitnodigen tot

Nadere informatie

Samenvatting Jaarbericht 2012

Samenvatting Jaarbericht 2012 Hierbij presenteren wij een overzicht van de belangrijkste productiecijfers van 2012. Verder treft u een overzicht aan van een aantal van onze activiteiten. Aanvullende informatie vindt u op onze website

Nadere informatie

NHG-Praktijkhandleiding. Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

NHG-Praktijkhandleiding. Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker NHG-Praktijkhandleiding Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker De organisatie en uitvoering van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker in de huisartsenpraktijk Utrecht, november 2013 2013 Nederlands

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Dit proefschrift gaat over (symptomatische) vulvovaginale candidiasis en over de asymptomatische aanwezigheid van Candida in de vagina. Vulvovaginale candidiasis (VVC) wordt veroorzaakt door

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Uitslag

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Uitslag Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Uitslag Uitslagen In deze folder staat informatie over verschillende uitslagen van het onderzoek en HPV. Lees de informatie die hoort bij uw uitslag. Heeft u na

Nadere informatie

Het uitstrijkje. Gynaecologie

Het uitstrijkje. Gynaecologie Het uitstrijkje Gynaecologie U bezoekt het spreekuur Gynaecologie voor het maken van een uitstrijkje. Uitstrijkjes worden gemaakt om afwijkingen aan de baarmoederhals op te sporen. Uitstrijkjes dienen

Nadere informatie

Geprotocolleerd herbeoordelen nav een carcinoomaudit Commissie cytologie NVVP

Geprotocolleerd herbeoordelen nav een carcinoomaudit Commissie cytologie NVVP Geprotocolleerd herbeoordelen nav een carcinoomaudit Commissie cytologie NVVP In de praktijkrichtlijn cervixcytologie dienen laboratoria van elk patiënte tussen 29 en 65 waarbij cervixcarcinoom is vastgesteld,

Nadere informatie

Onderwerp Doel Nr Indicator Omschrijving Kwaliteitse is

Onderwerp Doel Nr Indicator Omschrijving Kwaliteitse is LANDELIJKE KWALITEITSEISEN SCREENINGSORGANISATIE 1. De onderstaande kwaliteitseisen zijn van toepassing op de taken van de screeningsorganisatie in het primaire van het bevolkingsonderzoek darmkanker (selectie

Nadere informatie

4 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost. Afscheidsymposium Dr. A. Hanselaar

4 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost. Afscheidsymposium Dr. A. Hanselaar 4 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker preventie Oost Afscheidsymposium Dr. A. Hanselaar Donderdag 21 november 2002 Nationaal Sportcentrum Papendal, Arnhem Mede onder auspiciën Microsymposium Pathologie

Nadere informatie

Basisscholing. HPV: hoe zit het eigenlijk? Cervixscreening. december 2013

Basisscholing. HPV: hoe zit het eigenlijk? Cervixscreening. december 2013 december 2013 Nederland heeft een goed bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker, schreef de Gezondheidsraad in 2011. Maar er zijn kansen om de preventie van baarmoederhalskanker verder te verbeteren. Zo

Nadere informatie

Het afwijkende uitstrijkje. Polikliniek Gynaecologie (TZA)

Het afwijkende uitstrijkje. Polikliniek Gynaecologie (TZA) Het afwijkende uitstrijkje Polikliniek Gynaecologie (TZA) In het kader van het bevolkingsonderzoek of omdat u klachten heeft, is er bij u een uitstrijkje gemaakt. De uitslag van dit uitstrijkje blijkt

Nadere informatie

EFFECTEN EN KOSTEN VAN HET VERNIEUWDE BEVOLKINGSONDERZOEK NAAR BAARMOEDERHALSKANKER IN NEDERLAND NAAR AANLEIDING VAN RECENTE

EFFECTEN EN KOSTEN VAN HET VERNIEUWDE BEVOLKINGSONDERZOEK NAAR BAARMOEDERHALSKANKER IN NEDERLAND NAAR AANLEIDING VAN RECENTE EFFECTEN EN KOSTEN VAN HET VERNIEUWDE BEVOLKINGSONDERZOEK NAAR BAARMOEDERHALSKANKER IN NEDERLAND NAAR AANLEIDING VAN RECENTE ONTWIKKELINGEN September 2016, Erasmus MC, Universitair Medisch Centrum, Afdeling

Nadere informatie

Een afwijkend uitstrijkje: wat nu?

Een afwijkend uitstrijkje: wat nu? Een afwijkend uitstrijkje: wat nu? U heeft gehoord dat er in uw uitstrijkje afwijkende cellen gevonden zijn. Dit betekent in de meeste gevallen niet dat u kanker heeft. Vaak gaat het om een goedaardige

Nadere informatie

Oncologie Kempen 2013 5 oktober 2013 Cultureel Centrum t Schaliken- Herentals Guido Van Hal Centrum voor Kankeropsporing vzw Afdeling Antwerpen

Oncologie Kempen 2013 5 oktober 2013 Cultureel Centrum t Schaliken- Herentals Guido Van Hal Centrum voor Kankeropsporing vzw Afdeling Antwerpen Oncologie Kempen 2013 5 oktober 2013 Cultureel Centrum t Schaliken- Herentals Guido Van Hal Centrum voor Kankeropsporing vzw Afdeling Antwerpen Centrum voor Kankeropsporing Voorheen: hetconsortium van

Nadere informatie

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Beschikking van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en PG

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Beschikking van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en PG Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Beschikking van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van 20SEP, 2016 houdende vergunningverlening in het kader van de Wet op het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Informatiefolder Een proefbevolkingsonderzoek naar darmkanker

Informatiefolder Een proefbevolkingsonderzoek naar darmkanker Verstuur uw test niet op vrijdag na 17.00 uur, zaterdag, zondag of een feestdag!! Informatiefolder Een proefbevolkingsonderzoek naar darmkanker Proefbevolkingsonderzoek darmkanker Colofon Deze brochure

Nadere informatie

Versnelling verzending pathologisch materiaal bij een verwijzing

Versnelling verzending pathologisch materiaal bij een verwijzing Versnelling verzending pathologisch materiaal bij een verwijzing 1. Huidige situatie Beschrijving pathologische revisie Procesbeschrijving Digitale uitwisseling 2. Knelpunten pathologische verwijzing Procesverbetering

Nadere informatie

Darmkanker en het bevolkingsonderzoek (en klein stukje erfelijkheid)

Darmkanker en het bevolkingsonderzoek (en klein stukje erfelijkheid) Darmkanker en het bevolkingsonderzoek (en klein stukje erfelijkheid) Huisartsen nascholing en GIO-keten Marleen de Leest (MDL-arts), Arnhem, 28 mei 2013 Marcel Spanier (MDL-arts), Zevenaar, 11 juni 2013

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 3052 Vragen van het lid

Nadere informatie

Programma. Inleiding Aanpak in de huisartspraktijk. Algemene conclusies Evaluatie

Programma. Inleiding Aanpak in de huisartspraktijk. Algemene conclusies Evaluatie Programma Inleiding Aanpak in de huisartspraktijk Oplossen casuïstiek in kleine groepen Bespreken casuïstiek in plenum en toetsing aan de richtlijn Algemene conclusies Evaluatie Inleiding Jaarlijks sterfte

Nadere informatie

Welkom. Basisscholing. Colofon. Programma. Praktijkavond 2 BSC Hand-out - V Cervixscreening. Tweede bijeenkomst

Welkom. Basisscholing. Colofon. Programma. Praktijkavond 2 BSC Hand-out - V Cervixscreening. Tweede bijeenkomst Welkom Basisscholing Cervixscreening Colofon Uitgave NHG NVDA NVOG NVVP RIVM Screeningsorganisaties VAP Bilthoven, 2016. De Basisscholing Cervixscreening mag worden gebruikt door iedereen die beroepsmatig

Nadere informatie

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn ensport. t ri S. toets

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn ensport. t ri S. toets Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn ensport t ri S toets F Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Nadere informatie

Uitvoeringskader Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker. Joost Timmermans Nynke van der Veen

Uitvoeringskader Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker. Joost Timmermans Nynke van der Veen Uitvoeringskader Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker Joost Timmermans Nynke van der Veen Colofon ISBN: RIVM 2014 Delen uit deze publicatie mogen worden overgenomen op voorwaarde van bronvermelding:

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Afdeling. Klinische Pathologie

PATIËNTEN INFORMATIE. Afdeling. Klinische Pathologie PATIËNTEN INFORMATIE Afdeling Klinische Pathologie Waarover gaat deze folder en waarover niet? Soms neemt een arts bij u wat lichaamsmateriaal af, bijvoorbeeld: een klein stukje uit uw huid, uw borstklier,

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker

Bevolkingsonderzoek darmkanker Bevolkingsonderzoek darmkanker 2016 Waarom een bevolkingsonderzoek darmkanker? Darmkanker is een ernstige ziekte. Van elke 100 mensen zullen vier tot vijf mensen in hun leven darmkanker krijgen. In 2014

Nadere informatie

Jaarbericht. Jaar van de communicatie: loop eens mee. 2012: in teken van voorbereiding op verandering. Cervix-team: vast aanspreekpunt

Jaarbericht. Jaar van de communicatie: loop eens mee. 2012: in teken van voorbereiding op verandering. Cervix-team: vast aanspreekpunt Jaarbericht 2012 Jaar van de communicatie: loop eens mee 2012: in teken van voorbereiding op verandering Cervix-team: vast aanspreekpunt Mammo XL: snelle en eenvoudige uitwisseling van beelden In dit jaarbericht

Nadere informatie

Toelatingseisen voor de uitvoering van coloscopieën vanuit het bevolkingsonderzoek darmkanker. Kwaliteitseisen coloscopie.

Toelatingseisen voor de uitvoering van coloscopieën vanuit het bevolkingsonderzoek darmkanker. Kwaliteitseisen coloscopie. Kwaliteitseisen coloscopie Juni 2012 Toelatingseisen voor de uitvoering van coloscopieën vanuit het bevolkingsonderzoek darmkanker Vanaf 2013 zal het bevolkingsonderzoek darmkanker gefaseerd worden ingevoerd

Nadere informatie

Patiënten informatie ten behoeve van een wetenschappelijk onderzoek: De SHAPE studie

Patiënten informatie ten behoeve van een wetenschappelijk onderzoek: De SHAPE studie Patiënten informatie ten behoeve van een wetenschappelijk onderzoek: De SHAPE studie (een internationale gerandomiseerde non-inferiority trial (radicale baarmoederverwijdering met verwijderen lymfeklieren

Nadere informatie

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 5 Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade In Nederland hebben 1,7 miljoen mensen chronische nierschade. Dit is in veel gevallen het gevolg van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Kanker van de dikkedarm en endeldarm (darmkanker of colorectaal carcinoom) is een zeer belangrijke doodsoorzaak in de westerse wereld. Jaarlijks worden in Nederland meer dan 12.000

Nadere informatie

Dienst Gynaecologie. Verloskunde. Waartoe dient een uitstrijkje? Informatie voor de patiënte Afwijkend uitstrijkje

Dienst Gynaecologie. Verloskunde. Waartoe dient een uitstrijkje? Informatie voor de patiënte Afwijkend uitstrijkje Dienst Gynaecologie Informatie voor de patiënte Afwijkend uitstrijkje Verloskunde Waartoe dient een uitstrijkje? Een uitstrijkje wordt ook wel de PAPsmeartest genoemd. Het dient om een voorstadium van

Nadere informatie

Advies Gezondheidsraad

Advies Gezondheidsraad Advies Gezondheidsraad Baarmoederhalskanker geplaatst op dinsdag 24 mei 2011 Advies Gezondheidsraad bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Het advies van de Gezondheidsraad De Gezondheidsraad heeft op

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Moleculaire analyse van sputum voor de diagnostiek van longkanker Motivering van dit proefschrift Longkanker kent de hoogste mortaliteit van alle kankers. Dit komt doordat de ziekte

Nadere informatie

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Plenaire opening Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Opening door Anke Leibbrandt Iedereen wordt van harte welkom geheten namens de BVN en de programmacommissie erfelijkheid (betrokken

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker. Stand van zaken. 12 april Yvonne van Oosterhout Manager darmkankerscreening Bevolkingsonderzoek Zuid

Bevolkingsonderzoek darmkanker. Stand van zaken. 12 april Yvonne van Oosterhout Manager darmkankerscreening Bevolkingsonderzoek Zuid Bevolkingsonderzoek darmkanker Stand van zaken 12 april 2016 Yvonne van Oosterhout Manager darmkankerscreening Bevolkingsonderzoek Zuid Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Sponsoring

Nadere informatie

Inhoud. - herhalingsadviezen, uitstellen, uitstrijk op indicatie, HPV-virus - BVO met HPV test

Inhoud. - herhalingsadviezen, uitstellen, uitstrijk op indicatie, HPV-virus - BVO met HPV test Inhoud Hoofdstuk: 1. Draaiboek voor het uitnodigen van vrouwen in het kader van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker waaronder: - stappenplan - uitleg no-matchlijst, betekenis matchresultaatcodes

Nadere informatie

Jaarbericht. Endometriumcarcinoom

Jaarbericht. Endometriumcarcinoom 2014 Endometriumcarcinoom Jaarbericht In dit jaarbericht vindt u een overzicht van de belangrijkste activiteiten en cijfers over 2014. Een volledig overzicht vindt u in ons jaarverslag en onze jaarrekening

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling afwijkend uitstrijkje

Onderzoek en behandeling afwijkend uitstrijkje Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie mca.nl Wat is een uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie? 3 Uitstrijkje 4 Colposcopie 7 Lis-excisie en conisatie 8 Controle 11 Uw vragen 11

Nadere informatie

Gynaecologie. Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Gynaecologie. Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien

Nadere informatie

Diathermische Lis Excisie (DLE)

Diathermische Lis Excisie (DLE) Diathermische Lis Excisie (DLE) Polikliniek Gynaecologie gemini-ziekenhuis.nl Inhoud Wat is een uitstrijkje 3 Waarom wordt een uitstrijkje gemaakt 3 Een afwijkende uitslag 4 Hoe ontstaan de de afwijkingen

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting amenvatting Het aantal mensen met dementie neemt toe. De huisarts speelt een sleutelrol in het (h)erkennen van signalen die op dementie kunnen wijzen en hiermee in het stellen van de diagnose dementie,

Nadere informatie

Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker, een belangrijke stap voorwaarts en toch veel verzet. Jaarcongres MPA Alumni, 15 april 2011, Den Haag

Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker, een belangrijke stap voorwaarts en toch veel verzet. Jaarcongres MPA Alumni, 15 april 2011, Den Haag Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker, een belangrijke stap voorwaarts en toch veel verzet Jaarcongres MPA Alumni,, Den Haag Roel A. Coutinho 1 Center for Infectious Disease Control National Institute

Nadere informatie

Waarom een bevolkingsonderzoek naar darmkanker?

Waarom een bevolkingsonderzoek naar darmkanker? Bevolkingsonderzoek darmkanker RvA, Kwaliteit en zorg 9 juni 2016 Monique van Wieren Programmacoördinator bevolkingsonderzoek darmkanker Waarom een bevolkingsonderzoek naar darmkanker? Afname morbiditeit

Nadere informatie

Disseminatiediagnostiek bij locoregionaal recidief van mammacarcinoom: klinische praktijk en perspectief voor PET

Disseminatiediagnostiek bij locoregionaal recidief van mammacarcinoom: klinische praktijk en perspectief voor PET Disseminatiediagnostiek bij locoregionaal recidief van mammacarcinoom: klinische praktijk en perspectief voor PET F.J. van Oost 1, J.J.M. van der Hoeven 2,3, O.S. Hoekstra 3, A.C. Voogd 1,4, J.W.W. Coebergh

Nadere informatie

Uitstrijkje. Inleiding. Wat is een uitstrijkje? Het onderzoek. Onderzoek van de cellen

Uitstrijkje. Inleiding. Wat is een uitstrijkje? Het onderzoek. Onderzoek van de cellen Uitstrijkje H06.018-05 Inleiding In deze folder vindt u informatie over het uitstrijkje. Dit is een eenvoudig onderzoek om veranderingen in de cellen van de baarmoedermond en baarmoederhals op te sporen.

Nadere informatie

Centrum voor Bevolkingsonderzoek Principes van screening

Centrum voor Bevolkingsonderzoek Principes van screening Centrum voor Bevolkingsonderzoek Principes van screening Arjan Lock, 25 september 2009 Inhoud presentatie 1. wat onder screening wordt verstaan 2. de eisen waaraan een screening moet voldoen 3. het besluitvormingstraject

Nadere informatie

Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria.

Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria. Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria. Waarover gaat deze folder en waarover niet? 1. Soms neemt een arts bij u wat lichaamsmateriaal af, bijvoorbeeld: - een klein stukje uit uw

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker

Bevolkingsonderzoek darmkanker Bevolkingsonderzoek darmkanker 2015 Waarom een bevolkingsonderzoek darmkanker? Darmkanker is een ernstige ziekte. Van elke 100 mensen zullen vier tot vijf mensen in hun leven darmkanker krijgen. Elk jaar

Nadere informatie

Snelle en uitstekende fertiliteitspreservatie

Snelle en uitstekende fertiliteitspreservatie Snelle en uitstekende fertiliteitspreservatie Aan vrouwelijke patiënten 40 jaar met een oncologische aandoening Regio zuidwest Nederland Datum 22 mei 2015 Auteur Prof. dr. J.S.E. Laven, Erasmus MC Dr.

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 10

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 10 Inhoudsopgave: Voorwoord... 2 Programma... 3 Abstracts... 5 t/m 10 VOORWOORD Dit 11 e Papendalsymposium is wederom met veel plezier vanuit het RCP-buro georganiseerd. Het programma is tot stand gekomen

Nadere informatie

Inhoud. 6. - samenvatting NHG-standaard preventie en vroegdiagnostiek cervixcarcinoom - NHG patiëntenbrieven

Inhoud. 6. - samenvatting NHG-standaard preventie en vroegdiagnostiek cervixcarcinoom - NHG patiëntenbrieven Het kantoor van Bevolkingsonderzoek Oost (business unit baarmoederhalskanker) is gevestigd op de 4e etage van het kantoor de Stadspoort (tegenover het Centraal Station te Enschede). Medewerkers: Alice

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen

Nadere informatie

5. DIAGNOSTIEK. 5.1 Informatie overdracht. 5.1.1 Diagnostische informatie aan kolposcopist

5. DIAGNOSTIEK. 5.1 Informatie overdracht. 5.1.1 Diagnostische informatie aan kolposcopist 2130 2131 2132 2133 2134 2135 2136 2137 2138 2139 2140 2141 2142 2143 2144 2145 2146 2147 2148 2149 2150 2151 2152 2153 2154 2155 2156 2157 2158 2159 2160 2161 2162 2163 2164 2165 2166 2167 2168 2169 2170

Nadere informatie