Inhoudsopgave: Voorwoord Programma Abstracts... 5 t/m 14

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 14"

Transcriptie

1 Inhoudsopgave: Voorwoord... 2 Programma... 3 Abstracts... 5 t/m 14

2 VOORWOORD Het is voor ons een eer om dit jaar opnieuw te kunnen bijdragen aan het inmiddels traditionele en gezaghebbende Papendalsymposium, welke tot stand is gekomen in samenwerking met de pathologie laboratoria uit Oost-Nederland en onder auspiciën van Bevolkingsonderzoek Oost. Bevolkingsonderzoek Oost hecht veel waarde aan dit symposium om het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker in alle facetten met de verschillende betrokkenen in het veld te kunnen bespreken. Het symposium geeft een podium aan (medisch) inhoudelijke vernieuwingen die in dit specifieke bevolkingsonderzoek aan de orde zijn. Het biedt een mogelijkheid om in breed verband met elkaar te discussiëren over kwaliteitsverhoging in het programma. Diezelfde kwaliteitsverhoging die in het afgelopen jaar voor bevolkingsonderzoek Oost reden was om de organisatie ingrijpend te wijzigen en de uitvoering van de bevolkingsonderzoeken op een andere wijze te organiseren. We zijn er trots op dat de reorganisatie die in het afgelopen jaar zijn beslag heeft gekregen, is bekroond met het behalen van het HKZ/ISO-certificaat. Rondom het BMHK-programma willen we graag een aantal belangrijke ontwikkelingen melden: 1. Er is een visitatie uitgevoerd in alle 7 betrokken laboratoria. Deze visitatie heeft een beeld opgeleverd van de wijze waarop de kwaliteit in onze regio geborgd wordt. Met waardering en respect konden we constateren dat alle laboratoria met een goed tot uitstekend resultaat deze visitaties hebben afgerond. 2. Ten aanzien van de ondersteuning van huisartsen is de capaciteit van screeningsondersteuners versterkt. Dit heeft geresulteerd in het aanbod van specifieke ondersteuning in huisartsenpraktijken die aantoonbaar in de resultaten achterblijven. Dit moet mede leiden tot een verhoging van de kwaliteit van de uitstrijkjes die aan het laboratorium kunnen worden aangeboden. 3. Bevolkingsonderzoek Oost speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling en implementatie van de Basis Scholingsmodule voor praktijkassistenten. In onze regio worden drie pilots uitgevoerd. De gemiddelde deelname per pilot lag op 20 assistenten die op deze wijze de nieuwe scholingsmodule (inclusief praktijkgedeelte) hebben gevolgd. 4. Dit jaar is gewerkt aan de afronding van het project PROTECT III. In dit project werd de inzet van een thuistest voor het BMHK-onderzoek nader bekeken. De resultaten van dit project vormen input in de discussie over de inzet van de thuistest in het nieuwe bevolkingsonderzoek. De organisatieverandering van 2011/2012 is niet ongemerkt aan ketenpartners in het onderzoek voorbijgegaan. Bevolkingsonderzoek Oost heeft bewezen de kwaliteitsverbetering in een nieuwe omgeving gestalte te kunnen geven en relevante bijdragen aan de ontwikkeling van het BMHK-onderzoek te leveren. Wij zien de toekomst vol vertrouwen tegemoet. drs. Susanne Bentvelsen Bestuurder Bevolkingsonderzoek Oost 2

3 PROGRAMMA Maandag 29 oktober Ontvangst met soep en broodjes Opening en welkom Vorzitter: Mw. drs. S. Bentvelsen-Prins, Raad van Bestuur, Bevolkingsonderzoek Oost Stand van zaken uitvoeringstoets BMHK Mw. dr. N. van der Veen, programmacoördinator RIVM, Bilthoven Bevolkingsonderzoek nieuwe stijl: bedreiging of kans? Dr. H. van der Linden, patholoog en RCP, Jeroen Bosch Ziekenhuis, Den Bosch BVO nieuwe stijl en de veranderingen voor de cytologisch analist Drs. R. Hamoen, RVE manager, Isala Klinieken, Zwolle Pauze Voorzitter: Mw. H. Kroeze-Voogd, manager screening, Bevolkingsonderzoek Oost Resultaten HPV thuistest (Prohtect I/II) en het GR-advies Mw. drs. V. Verhoef, arts-onderzoeker, VUMC, Amsterdam Uniformering behandeling baarmoederhalsafwijkingen. Taak voor een regionaal coördinerend gynaecoloog? Dr. R. Bekkers, gynaeco-oncoloog, UMC St Radboud Nijmegen Conclusies en afsluiting Dr. J. Bulten, RCP BMHK, Bevolkingsonderzoek Oost Borrel met hapje 3

4 4

5 ABSTRACTS 5

6 Stand van zaken uitvoeringstoets BMHK Dr. N. van der Veen Begin 2012 is het CvB begonnen met de uitvoeringstoets. Eerst is een plan van aanpak opgesteld op basis van het rapport van de GR, het standpunt van de minister van VWS, de aandachtspunten van partijen en de ervaring die het CvB heeft opgedaan met de uitvoeringstoets darmkanker. Uitgangspunten Het CvB heeft vervolgens uitgangspunten opgesteld om richting te geven aan de uitvoeringstoets. Deze uitgangspunten zijn afgestemd met de programmacommissie bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker en VWS. Het betreft de volgende uitgangspunten; 1. Belangrijkste focus uitvoeringstoets ligt op primaire HPV-testen De introductie van hrhpv-testen als primaire screening is de meest ingrijpende vernieuwing. Het betreft een complexe verandering met grote consequenties voor de organisatie van het bevolkingsonderzoek, de betrokken partijen en mogelijk voor de kosten van het bevolkingsonderzoek. 2. In de uitvoeringstoets worden verschillende domeinen per hoofdstuk beschreven Het betreft de domeinen primaire proces, organisatie, kwaliteitsbeleid, monitoring/evaluatie, communicatie professionals en cliënten, implementatie/overgang en financiering. Deze domeinen zijn conform de uitvoeringstoets darmkanker. 3. Per domein de optimale situatie In het rapport wordt per domein beschreven hoe het bevolkingsonderzoek met hrhpvtesten het beste ingericht kan worden, dus de meest wenselijke situatie. Eventuele toelichtingen op gemaakte keuzes zijn als bijlage in het rapport opgenomen. 4. De zelfafnameset valt ook onder primaire hrhpv-testen. De zelfafnameset is een andere manier dan een uitstrijkje om materiaal af te nemen. Bij beide methoden is het hrhpv-testen vergelijkbaar. De consequenties van het introduceren van de zelfafnameset op de verschillende domeinen zijn dan ook vergelijkbaar met die van de introductie van hrhpv- testen op uitstrijkjes. Indien de invulling van een domein niet geheel toepasbaar is voor de zelfafnameset wordt dit in de uitvoeringstoets aangegeven. Betrokkenheid partijen; Bij de uitvoeringstoets zijn de volgende partijen betrokken; - Screeningsorganisaties - NVDA; Nederlandse Vereniging van Doktersassistenten - NVVP; Nederlandse Vereniging Voor Pathologie - NHG; Nederlandse Huisartsen Genootschap - LHV; Landelijke Huisartsen Vereniging - VAP; Vereniging Analisten Pathologie - NVOG; Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie - NVMM; Nederlandse Vereniging voor Medische Microbiologie - Stichting Olijf - CIb; Centrum voor Infectieziektenbestrijding - KWF Kankerbestrijding - LEBA; Landelijke Evaluatie Team Baarmoederhalskanker 6

7 Werkgroepen Betrokkenheid van de partijen is vormgegeven door de inrichting van een viertal werkgroepen. In deze werkgroepen worden de verschillende domeinen besproken. Mede op basis van de discussies in de werkgroepen worden de belangrijkste hoofdstukken van de uitvoeringstoets door het CvB opgesteld. De werkgroepen voorzien deze van advies waarna deze wordt ingebracht in de programmacommissie baarmoederhalskanker. De leden van de werkgroepen nemen deel op persoonlijke titel. Bij de samenstelling is gestreefd naar betrokkenheid van professionals uit verschillende regio s in Nederland. Iedere werkgroep komt in de periode van maart tot en met november 2012 ongeveer vijf keer bij elkaar. De volgende vier werkgroepen zijn samengesteld; Werkgroep primair proces en organisatie: In deze werkgroep wordt gesproken over het primaire proces van het voorgestelde bevolkingsonderzoek met primaire hrhpv-testen. Daarnaast wordt de organisatie van het bevolkingsonderzoek bediscussieerd. In deze werkgroep nemen deskundigen van de screeningsorganisaties, het NHG, de NVDA, de NVVP, de VAP, de NVMM en de NVOG deel. Werkgroep kwaliteit, monitoring & evaluatie: In deze werkgroep worden de kwaliteitseisen die van invloed zijn op de organisatie van het voorgestelde bevolkingsonderzoek besproken. Ook het vorm te geven kwaliteitsbeleid, monitoring en evaluatie komen aan bod. In deze werkgroep namen deskundigen deel van de screeningsorganisaties, het NHG, de NVDA, de NVVP, de VAP, het LEBA, de NVMM en de NVOG. Werkgroep communicatie en voorlichting: De werkgroep communicatie is betrokken bij het opstellen van de communicatiestrategie en de belangrijkste communicatieboodschappen aan de doelgroep van het bevolkingsonderzoek en de betrokken professionals. In deze werkgroep nemen deskundigen deel van de screeningsorganisaties, het NHG, de NVDA, de NVVP, de VAP, de NVMM, Stichting Olijf, KWF Kankerbestrijding, de NVOG, het CIb en de NPCF (leeslid). Ook neemt een gezondheidszorgpsycholoog/ seksuoloog NVVS/pedagoog deel aan de werkgroep. Soa Aids Nederland is in een deel van het traject betrokken geweest. Werkgroep financiering: In de werkgroep financiering worden de kosten van het voorgestelde bevolkingsonderzoek op hoofdlijnen in kaart gebracht. In deze werkgroep nemen de deskundigen deel van de screeningsorganisaties, de LHV, de NVVP, de VAP, de NVMM en de NVDA (leeslid). Programmacommissie De bestaande commissie van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker adviseert het CvB over de huidige uitvoering van het bevolkingsonderzoek en signaleert aspecten aangaande de kwaliteit van aansluitende zorg. Tijdens de uitvoeringstoets adviseert de programmacommissie, op basis van de ingebrachte hoofdstukken en de adviezen van de werkgroepen, ook over de mogelijke verbeteringen in het bevolkingsonderzoek. Het CvB weegt het advies mee bij het definitief opstellen van de hoofdstukken van de uitvoeringstoets. Indien het CvB het advies van de commissie niet overneemt wordt dit in de uitvoeringstoets aangegeven. De leden van de programmacommissie nemen tijdens de uitvoeringstoets niet op persoonlijke titel deel, maar namens hun achterban. De stand van zaken wordt in de presentatie toegelicht. 7

8 Bevolkingsonderzoek nieuwe stijl: bedreiging of kans? Dr. H. van der Linden De vorige spreker schets de structuur, de volgende een deel van de historie. Tijdens deze presentatie zal ingegaan worden op de mogelijke veranderingen van het huidige BVO naar primaire HPV screening zoals voorgesteld in het rapport van de gezondheidsraad in Bedreigingen: De hier gepresenteerde conclusies zijn gebaseerd op uitgebreide relevante, voornamelijk Nederlandse studies. Met de nadruk op studies. Een landelijk bevolkingsonderzoek herstructureren is geen sinecure. Zeker niet als het een, gezien vanuit de pathologie, een goed lopend onderzoek betreft. Uit vele publicaties blijkt dat de waarheden uit de studies in het werkveld, hetgeen het bevolkingsonderzoek toch is, misschien andere resultaten laten zien. Dit kan een bedreiging voor de herstructurering zijn. Als voorbeeld, in de studies wordt uitgegaan van een HPV positief percentage van rond de 4,5 %, als dit 0,5% hoger blijkt te zijn, waar andere studies aan refereren, kan dit majeure gevolgen hebben voor, kosten en effectiviteit. Dit is een van de voorbeelden die in presentatie de revue zal passeren. De"bijvangst" van het huidige BVO zijn endometrium afwijkingen, specifieke, behandelbare infecties en antwoorden op "klachten" die in het zorgvuldig ontwikkelde "laboratorium formulier" aangegeven worden. Hoe deze extra geleverde zorg te borgen in, of buiten, het nieuwe BVO is nog een hele uitdaging. Het RIVM heeft toegezegd dat, hoewel opsporen van andere afwijkingen niet het primaire doel is van het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker, de effecten ik kaart te brengen. De kwaliteit van het uitstrijkje wordt weer gegeven met de B classificatie, zal deze er ook moeten zijn voor een HPV uitslag, dit zijn enkele van de vragen die vooral door de vakinhoudelijk deskundigen zullen moeten worden opgelost, een moeilijke taak voor de commissie cytologie. Ook het verdwijnen van kennis, kunde en medewerkers kan als bedreiging worden gezien, hierop gaat de volgende presentatie uitgebreid in. De vijf screeningsorganisaties die nu een aantal jaren bestaan krijgen vanaf komend jaar te maken met implementatie van de darmkankerscreening. Afgevraagd kan worden of een parallelle herstructurering geen onaanvaardbaar risico is. Natuurlijk zijn er ook kansen. Het huidige, hoog aangeschreven, Nederlandse bevolkingsonderzoek laat de laatste jaren geen duidelijk daling van de incidentie meer zien. Door primair op HPV te testen en voor non responders een thuis test te introduceren kan na invoering snel een groot aantal vrouwen opgespoord worden die naast een positieve HPV ook cytologische afwijkingen hebben. Met de thuis test wordt een nieuwe populatie bereikt die anders niet deelnam aan het bevolkingsonderzoek. Of deze winst houdbaar is in de tijd moet worden bezien, studies laten zien dat de "vijver sneller wordt leeg gevist". En dat de winst na een aantal ronde uitblust. Daarbij blijft relevant dat een bevolkingsonderzoek pas aan de WHO criteria voldoet als een 80% dekking wordt gehaald, door de introductie van de thuistest worden verschuivingen in de opkomst verwacht met toenemende complexiteit voor de SO. Natuurlijk is hierbij ook de uniformiteit van het vervolg onderzoek bij de gynaecoloog relevant, er zullen meer, laaggradige, afwijkingen worden doorverwezen en tot op heden is er nog geen landelijke richtlijn hoe de gynaecoloog dit behandeld. Een van de volgende sprekers zal dit, naar ik aanneem, uitwerken. 8

9 Tenslotte. In deze presentatie wordt een doorkijkje gegeven naar de kansen, bedreigingen en het vele werk dat nog verricht moet worden wil een, eventuele, overgang naar primaire HPV screening tot een succes gemaakt kan worden. Dit werk ligt niet alleen op het organisatorische niveau van RIVM en stichtingen voor bevolkingsonderzoek. Een grote verantwoordelijkheid en werk druk op de schouders van de beroepsgroepen en de keten partners waar, gezien mijn achtergrond, de NVVP en voornamelijk haar commissie cytologie nog veel werk moet worden verricht. In dit licht moet afgevraagd worden wat een haalbaar tijdspad is waarbij de transitie van oud naar nieuw nog geheel uitgewerkt moet worden. Een voor de laboratoria duidelijk traject is gezien de jaren lange betrokkenheid geen overbodige vraag. 9

10 BVO nieuwe stijl en de veranderingen voor de cytologisch analist Drs. R. Hamoen Inleiding Het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker nieuwe stijl zal de komende jaren transformeren van screening middels cervixcytologie naar screening middels de hrhpv test. Het verdere traject van de uitvoeringstoets en het daaruit volgende advies aan het CvB wordt verder gepresenteerd door Nynke van der Veen van het Rivm. In de presentatie zal verder worden ingegaan op het mogelijke scenario waarbij het huidige bevolkingsonderzoek zal worden vervangen door screening met behulp van de hrhpv test en de eventueel daaraan gekoppelde primaire- en secundaire cervixcytologische bepaling binnen de setting van het bevolkingsonderzoek. Historie De laatste drie decennia heeft het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker diverse veranderingen en innovaties ondergaan. Al met al hebben deze innovaties geen grote effecten gehad op de oorspronkelijke doelstelling in sterfte aan baarmoederhalskanker. Sinds de screening naar baarmoederhalskanker is de sterfte aan baarmoederhalskanker gezakt van ca. 11 vrouwen per bij de start van de georganiseerde screening naar ca. 3 vrouwen per in de huidige screeningssetting. Het bevolkingsonderzoek heeft in de loop van de tijd een aantal structuurwijzigingen ondergaan. De intervalperiode tussen de oproepen zijn van drie naar vijf jaar gewijzigd. Het registratiesysteem van het bevolkingsonderzoek en de landelijke registratie in de PALGA databank is mondiaal uniek te noemen. Het registratiesysteem is na de start met KOPA-systeem al snel gewijzigd in KOPAC en uiteindelijk getransformeerd naar het KOPAC-B systeem waarbij in de C-as de Cervicale Cylindercelafwijkingen konden worden georganiseerd en de B-as de Beoordeelbaarheid van het monster kon worden beschreven. De beroepsgroep heeft tijdens de herstructurering in 1996 een zeer krachtige prestatie geleverd in de beleidswijziging t.a.v. de Pap 2 waarbij vrij snel een reductie van ca % naar 2 3% Pap 2 uitslagen is gerealiseerd. Dit is mede mogelijk gemaakt door de intense bij- en nascholingstrajecten van indertijd de NVKC en OCM. Op onderzoekstechnisch niveau zijn de ontwikkelingen op het gebied van het afnameinstrument belangrijk geweest. Het gebruik van de spatel werd al snel aangevuld met afname-instrumenten gericht op het verkrijgen van celmateriaal uit het endocervicale kanaal. De Cytobrush, Femibrush en andere instrumenten werden landelijk vervangen door de Cervexbrush. De laatste jaren is het gebruik van de Combi-brush verder in gebruik genomen. Eind jaren negentig hebben een aantal laboratoria de dunne laag cytologie (DLC) geïmplementeerd. Momenteel worden meer dan 95% van de uitstrijken volgens de dunne laag techniek uitgevoerd. Door gebruik te maken van de DLC is het mogelijk geworden om op het restmateriaal de HPV test uit te voeren. Dit heeft geleid tot de inbedding van de hrhpv test als triageinstrument. De laatste jaren geven de landelijke cijfers van het BVO baarmoederhalskanker een hogere incidentie van cervicale afwijkingen en CIN laesies te zien. Deze toename in cervicale afwijkingen kan mogelijk verklaard worden door de verdere invoering van de DLC en HPV test als triage-instrument. Als laatste innovatie kan de invoering van Computer Ondersteunend Screenen worden genoemd. Ondanks alle hier boven beschreven innovaties is het laatste decennium in de statistieken geen verdere daling te zien in de sterfte aan baarmoederhalskanker. 10

11 Toekomst Bij de verdere beschrijving van de consequenties voor de cytologisch analist ga ik uit van het volgende, nog niet definitieve, scenario: - In het bevolkingsonderzoek nieuwe stijl wordt de primaire testmethode cervixcytologie vervangen door de hrhpv test. - De cytologische preparaten die bij een positieve hrhpv test en de eerste Follow-Up cytologische onderzoeken worden binnen de focus van het BVO in het screeningslab uitgevoerd. - Er worden ca screeningslaboratoria gecontracteerd. Op basis van de hiervoor beschreven aannames zal dit voor de niet gecontracteerde laboratoria (ca %) betekenen dat de indicatieve cytologie (m.u.v. BVO FU cytologie) als werk overblijft. Er zullen geen cytologie-onderzoeken in het kader van BVO en bijna geen HPV triage onderzoeken en geen Follow-Up cytologie BVO meer worden uitgevoerd. Voor veel laboratoria zal dit tot gevolg hebben dat de hoeveelheid werk zal worden gereduceerd. Landelijk zullen er ca. 120 fte plaatsen verdwijnen (ca. 155 personen). De reductie van het aantal formatieplaatsen secretaresses en pathologen worden buiten deze presentatie gehouden. Wat betekent dit voor de achterblijvende cytologische laboratoria? De verwachting is dat de continuïteit in bezetting van de afdeling en hoeveelheid kennis van de analisten vooral voor de kleinere laboratoria onder druk komen te staan. De grotere laboratoria van vooral academische en top klinische ziekenhuizen hebben de laatste jaren de dienstverlening aan de kliniek uitgebreid en hebben een verschuiving in het werkaanbod gerealiseerd. Wat betekent dit voor de achterblijvende cytologische analisten? Veel arbeidsplaatsen zullen verdwijnen terwijl de dienstverlening binnen het huidige bevolkingsonderzoek tot aan de laatste dag geboden zal moeten worden. Enkele laboratoria hebben gekozen voor de (tijdelijke) inzet van het COS om de dienstverlening te kunnen blijven leveren. Hierbij volgt een verdere uitwerking van de personele gevolgen gerubriceerd onder instroom, doorstroom en uitstroom. De diverse mogelijkheden zijn opgehaald tijdens gesprekken met diverse laboratoria en analisten. Instroom Bij het ontstaan van vacatures voor cytologisch analist wordt personeel geworven met tijdelijke contracten of wordt er al geanticipeerd op mogelijke toekomstige wijzigingen in het takenpakket van de analisten. De extra benodigde flexibiliteit wordt ook opgevangen door het werken van extra uren door medewerkers met parttime aanstellingen. Andere mogelijkheden zijn de invulling van de vacatures met laboratoriumassistenten waarbij ondersteunende- en laboratoriumactiviteiten worden uitgevoerd. Doorstroom Binnen het cytologisch laboratorium wordt in veel gevallen gezocht naar uitbreiding en verdieping van de taken zoals de ondersteuning bij FNA op de radiologie, de verdere ontwikkeling van histologisch verwerkt cytologisch materiaal in combinatie met immunologische- en moleculaire technieken en de EUS / EBUS techniek. Binnen het pathologie laboratorium worden vaak de werkzaamheden op de afdeling histologie, immunologie en moleculaire technieken genoemd. Op sommige laboratoria wordt al gewerkt met het voorscreenen van de histologie (dermatopathologie, darmbiopten (BVO?)) en de morfometrie genoemd. In sommige gevallen stromen cytologisch analisten door naar staf- en beleidsfuncties (kwaliteit, ICT, apparatuurbeheer, logistiek, etc.). De doorstroom van medewerkers buiten het pathologie laboratorium kan plaatsvinden door de migratie van cytologie laboratoria met andere laboratoria. Bijvoorbeeld de afdeling Cytologie (Pathologie) met de afdeling Celtechnieken (Klinische Chemie) met als taken de beenmergdiagnostiek, flowcytometrie. 11

12 Binnen de zorginstellingen zijn er verder kansen om te solliciteren naar management-, staf- en beleidsfuncties (kwaliteit, ICT, etc.). Voor de ondernemende analisten liggen er natuurlijk ook kansen in het bedrijfsleven. Uitstroom Slechts enkele laboratoria spreken over de mogelijkheid van uitstroom waarbij pensionering, vervroegde uittreding en het niet verlengen van tijdelijke contracten worden genoemd. De uitwisseling van personeel tussen regionale laboratoria is ook een mogelijkheid. Indien er toch een boventallige formatie blijft bestaan zal de werkgever actief moeten inzetten op herscholing, bijscholing en eventueel outplacement procedures. Als laatste mogelijkheid blijft herplaatsbaarheid en/of ontslag over. Een goed sociaal plan is daarbij dan van belang. Tot slot; tijdige bewustheid over de toekomstige situatie draagt bij aan behoud van de kennis en vaardigheden van de cytologische analist voor de gezondheidszorg en de zorgvuldigheid in begeleiding van de individuele medewerker naar nieuw werk volgens het principe van goed werkgeverschap. 12

13 . Resultaten HPV thuistest (Prohtect I/II) en het GR-advies Drs. V. Verhoef Inleiding Sinds de introductie van het bevolkingsonderzoek (BVO) naar baarmoederhalskanker is er een daling in de incidentie en mortaliteit van baarmoederhalskanker (BMHK) in Nederland. Deelname is van meet af aan de beperkende factor geweest in het BVO. Ondanks dat, sinds de herstructurering uit 1996, vrijwel alle vrouwen een uitnodiging krijgen, blijft het niet-deelnemen van circa 20%-30% (de zogenaamde non-responders) de belangrijkste beperking van het BVO. Deze non-responders hebben een verhoogd risico om BMHK te ontwikkelen. Het is van belang om deze vrouwen te motiveren om alsnog een screeningstest uit te laten voeren. Eerdere thuistesten (lavages) voor cytologisch onderzoek bleken onvoldoende effectief. Het aanbieden van de HPVthuistest aan deze groep vrouwen werd genoemd als manier om effectief de participatiegraad van het BVO te verhogen. Resultaten thuistest studies Op de afdeling Pathologie van het VUmc zijn de laatste jaren een aantal wetenschappelijke onderzoeken uitgevoerd bij vrouwen die in 2005 en 2006 niet hebben deelgenomen aan het BVO. Deze onderzoeken heten de PROHTECT onderzoeken: PRotection by Offering HPV Testing on Cervicovaginal specimens Trial. Deze onderzoeken werden uitgevoerd in de (toenmalige) regio Nood-Holland en Flevoland (thans: Midden-West). In de PROHTECT-1 studie (Gok, BMJ 2010) zijn non-responders van het BVO in 2005 uitgenodigd om deel te nemen. De geselecteerde vrouwen zijn gerandomiseerd (99:1) in een groep die een lavage thuistest voor hrhpv (Delphi screener) heeft ontvangen (n=27.792) en een groep die een herinneringsuitnodiging voor cytologie bij de huisarts heeft ontvangen (controle groep) (n=281). Bij een hrhpv positieve thuistest werden vrouwen verwezen naar de huisarts voor een uitstrijkje (ter triage) en geblindeerde HPV-test. Bij een abnormaal uitstrijkje ( PAP 2) werden vrouwen verwezen naar de gynaecoloog voor colposcopie. In de controle groep werden de reguliere BVO voorschriften gevolgd. De participatiegraad in de vrouwen in de thuistestgroep (27.5%) was significant hoger dan in de controle groep (16.6%). In de thuistestgroep zijn uiteindelijk 99 CIN2+-laesies (1.3%) en 76 CIN 3+ laesies (1.0%) gedetecteerd. Bij de deelneemsters aan de PROHTECT-1 studie is ook gekeken naar de invloed van deelname in vorige rondes: díe non-responders, die niet hadden deelgenomen aan een voorgaande screeningsronde, hadden een verhoogd relatief risico op CIN2+ laesies ten opzichte van vrouwen die wel in een vorige ronde van het BVO gescreend waren. In de PROHTECT-2 studie (Gok, IJC 2012) zijn non-responders uit 2006 uitgenodigd om deel te nemen. Na randomisatie (99:1) ontvingen vrouwen een brush als hrhpv-thuistest (Vibabrush) en 264 een herinneringsuitnodiging om een uitstrijkje te laten maken bij de huisarts. De participatiegraad van vrouwen in de thuistest-groep (30.8%) was significant hoger dan in de controle groep (6.5%). Vrouwen met een HPV positieve thuistest werden verwezen volgens eenzelfde protocol als gebruikt in de PROHTECT-1 studie. Ook met deze thuistestversie kon worden aangetoond dat de thuistest, buiten het verhogen van de participatiegraad, ook effectief was in het detecteren van CIN2+ (1.5%) en CIN3+ (1.0%) laesies. De karakteristieken van de deelnemende vrouwen in de twee PROHTECT studies tezamen zijn gepooled en vergeleken met de vrouwen uit het reguliere BVO (Gok, EJC 2012). In deze analyse is het aantal gedetecteerde CIN2+ laesies in

14 uitgenodigde non-responders vergeleken met vrouwen die hebben deelgenomen aan het reguliere BVO in dezelfde tijd en regio. De detectie van CIN2+/CIN3+ was hoger in thuistest responders ten opzichte van responders van het BVO: relatieve risico (RR) op CIN (95%CI ) en RR op CIN (CI ). In de responders van de thuistest studies zijn ook de karakteristieken van subgroepen bepaald: autochtonen respondeerden beter dan immigranten (32% vs 22%). Vrouwen die de vorige ronde mee hadden gedaan, reageerden vaker dan vrouwen die óf een vorige ronde hadden overgeslagen ( onderscreend of meer dan 7 jaar geleden voor het laatste uitstrijkje hadden laten maken) of nooit gescreend waren (34% vs 25%). Onder de onder-screende / nooit-gescreende vrouwen (per definitie 39 jaar of ouder) in het Nederlandse BVO reageerden nooit-gescreenden beter dan de onderscreende vrouwen (25% vs 23%). CIN2+ ratio s waren hoger in autochtone vrouwen dan in immigranten. De CIN2+ detectie was ook hoger in onder-/nooit-gescreende vrouwen dan in vrouwen die vorige ronde gescreend waren. Conclusie Het aanbieden de hrhpv-thuistesten aan non-responders van het BVO kan de deelname en detectie van het BVO verhogen. Een groot deel van de vrouwen, van alle etnische groepen, wordt bereikt en veel deelneemsters blijken niet regelmatig of nooit gescreend te zijn. Toekomst In het advies, dat de Gezondheidsraad (GR) heeft uitgebracht in mei 2011, zijn een aantal punten aangedragen om het BVO BMHK te verbeteren. De belangrijkste aanbevelingen waren het gebruik van de hrhpv-test als primaire screeningstest en het advies de opkomst van het BVO te verbeteren met, onder andere, het aanbieden van een hrhpv thuistest aan non-responders van het BVO. De mogelijkheid bestaat dat responder-vrouwen niet zullen gaan deelnemen aan het reguliere BVO als zij weten dat zij als non-responder een thuistest krijgen aangeboden. Het is aan te bevelen dit te onderzoeken door bijvoorbeeld vrouwen de keuze te geven een thuistest te ontvangen in plaats van een reguliere uitnodiging voor het BVO. Om inzicht te verkrijgen of opkomst, kosten-effectiviteit en opbrengst van deze benadering een toegevoegde waarde heeft ten opzichte van primaire hrhpv-screening bij de huisarts (de office-test ) heeft GR aanbevolen om deze benadering in een proefregio te testen.. 14

15 Uniformering behandeling baarmoederhalskankerafwijkingen. Taak voor een regionaal coördinerend gynaecoloog? Dr. R. Bekkers Binnen het BVO staan grote veranderingen op stapel. Deze veranderingen zijn reden om alle stappen van de baarmoederhalskanker preventie (keten) nog eens opnieuw te belichten en het proces te optimaliseren. Immers de kracht van de keten wordt bepaald door de zwakste schakel. Het RIVM, welke is belast met de uitvoeringstoets van het nieuwe BVO stelt uitdrukkelijk dat de reikwijdte van het RIVM op houdt bij verwijzing naar de gynaecoloog. Gezien de keten gedachte is dit niet logisch en zou ook die schakel in de keten kritisch beschouwd moeten worden. Uit onderzoek is gebleken dat er grote praktijkvariatie bestaat tussen gynaecologen en ziekenhuizen voor wat betreft de behandeling van baarmoederhals afwijkingen. Dit, ondanks de richtlijn behandeling van CIN, die op oncoline voor iedereen toegankelijk is. Wat zijn de knelpunten: 1. De manier van behandeling, dit kan zijn poliklinisch, in dagbehandeling, of zelfs klinisch. Volgens de richtlijn heeft een lis-excisie de voorkeur, maar in Nederland was in kliniek waar alle behandelingen onder alle gehele narcose werden uitgevoerd middels een conisatie. 2. See and treat of eerst biopt en daarna behandeling (2-stop model). Voor beide strategieën zijn voor en nadelen te bedenken maar met afstemming op leeftijd van de vrouw en ernst van de afwijking zouden de Oost-West verschillen in Nederland wel eens kunnen nivelleren. 3. Het al of niet behandelen van laag gradige afwijkingen. 4. Het ontbreken van expertisecentra voor met name recidiverende afwijkingen, of afwijkingen op jonge leeftijd. 5. De rol van HPV vaccinatie in de behandeling van vrouwen met een afwijkend uitstrijkje. Bovenstaande knelpunten zijn reden om te pleiten voor een regionaal coördinerend gynaecoloog (RCG), naast de patholoog (RCP). Rol van deze RCG is om in de regio uniformering van behandeling te gaan nastreven, waarbij per ziekenhuis slechts een paar gynaecologen deze afwijking gaan behandelen, er patiënt vriendelijk gewerkt gaat worden, liefst met shared decision making samen met de patiënt. Dit in samenwerking met de RCP om de kwaliteit van de zorg in de regio te bewaken. Tenslotte kan op deze manier expertise ontstaan in de hele regio mbt recidieven, behandelstrategieën, vaccinatie, etc. Dit alles zal met name de vrouw met een afwijkend uitstrijkje ten goede komen en dus een positief beeld van de hele screeningsketen opleveren. De effectiviteit en kwaliteit van het screeningsprogramma worden hiermee ondersteund. In mijn opinie is de RCG een must voor goede ketenzorg. 15

Baarmoederhalskanker screening

Baarmoederhalskanker screening Baarmoederhalskanker screening Wat gaat er veranderen? Lex Makkus, Patholoog PAL Geschiedenis BVO-BMHK Huidige BVO - hrhpv Triage Sterfte cervix carcinoom absolute aantallen/cohort 45 40 35 30 25 20 15

Nadere informatie

CERVIXCARCINOOM. Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM

CERVIXCARCINOOM. Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM CERVIXCARCINOOM Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM Nascholing Diagnostiek en behandeling van het Cervixcarcinoom Programma 1. Ontvangst en Welkom 2. Cytologische

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 10

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 10 Inhoudsopgave: Voorwoord... 2 Programma... 3 Abstracts... 5 t/m 10 VOORWOORD Dit is het 13 e Papendalsymposium dat zoals gebruikelijk in samenwerking met de 7 laboratoria uit regio Oost en mede onder auspiciën

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting Chapter 9 Nederlandse Samenvatting Summary and Nederlandse samenvatting SAMENVATTING Baarmoederhalskanker is de vierde meest voorkomende kanker bij vrouwen wereldwijd. Deze ziekte wordt gedurende een periode

Nadere informatie

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek Samenvatting Nederland heeft een goed bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker ( het uitstrijkje ). Er zijn echter kansen om de preventie van baarmoederhalskanker verder te verbeteren. Zo is er een

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Balanceren op het slappe koord 4. Stand van zaken m.b.t. ontwikkelingen 5 bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Inhoudsopgave. Balanceren op het slappe koord 4. Stand van zaken m.b.t. ontwikkelingen 5 bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Inhoudsopgave Balanceren op het slappe koord 4 Mw. Drs. G.A. Bentvelsen-Prins Raad van Bestuur Bevolkingsonderzoek Oost, Deventer Stand van zaken m.b.t. ontwikkelingen 5 bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Nadere informatie

In deze speciale uitgave van Screen. het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Highlights:

In deze speciale uitgave van Screen. het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Highlights: SPECIAL BMHK Screenmaart 2012 In deze speciale uitgave van Screen staat het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker (BMHK) centraal. Highlights: praktijkondersteuners BMHK stellen zich aan u voor > 2

Nadere informatie

HPV nu en in de toekomst. Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink

HPV nu en in de toekomst. Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink HPV nu en in de toekomst Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink 15000 HPV HPV2 HPV4 HPV6 HPV11 High risk HPV (hr-hpv) Hr HPV 80 % van alle vrouwen maakt eens

Nadere informatie

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn ensport. t ri S. toets

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn ensport. t ri S. toets Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn ensport t ri S toets F Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Nadere informatie

IMPROVE. Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken?

IMPROVE. Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken? Kan de zelfafnameset het uitstrijkje vervangen? IMPROVE Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken? Uitnodiging voor deelname aan wetenschappelijk onderzoek. www.hpvzelfafname.nl

Nadere informatie

Samenvatting Jaarverslag 2013

Samenvatting Jaarverslag 2013 Samenvatting Jaarverslag 2013 Samenvatting Jaarverslag 2013 Voor Bevolkingsonderzoek Zuid was 2013 een jaar waarin een aantal belangrijke ontwikkelingen hebben plaatsgevonden: de implementatie van het

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen dat baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door een infectie met een virus, het zogenaamde hoog-risico humaan papillomavirus (hrhpv).

Nadere informatie

De kosteneffectiviteit van de bevolkingsonderzoeken in Vlaanderen. Baarmoederhalskanker, Borstkanker en Dikkedarmkanker

De kosteneffectiviteit van de bevolkingsonderzoeken in Vlaanderen. Baarmoederhalskanker, Borstkanker en Dikkedarmkanker De kosteneffectiviteit van de bevolkingsonderzoeken in Vlaanderen. Baarmoederhalskanker, Borstkanker en Dikkedarmkanker Maaike Fobelets Lore Pil Koen Putman Lieven Annemans 5 oktober 2015 1 Algemene principes

Nadere informatie

Samenvatting Jaarbericht 2012

Samenvatting Jaarbericht 2012 Hierbij presenteren wij een overzicht van de belangrijkste productiecijfers van 2012. Verder treft u een overzicht aan van een aantal van onze activiteiten. Aanvullende informatie vindt u op onze website

Nadere informatie

Wij gaan verhuizen! 2012 Druk met voorbereidingen darmkankerscreening. Highlights:

Wij gaan verhuizen! 2012 Druk met voorbereidingen darmkankerscreening. Highlights: Wij gaan verhuizen! Het hoofdkantoor van Bevolkingsonderzoek Zuid in Den Bosch, het informatiepunt baarmoederhalskanker, het informatiepunt borstkanker en het onderzoekscentrum in Eindhoven gaan verhuizen

Nadere informatie

Regiobijeenkomst Midden-West Bevolkingsonderzoek darmkanker in vogelvlucht

Regiobijeenkomst Midden-West Bevolkingsonderzoek darmkanker in vogelvlucht Regiobijeenkomst Midden-West Bevolkingsonderzoek darmkanker in vogelvlucht RIVM-Centrum voor bevolkingsonderzoek Mevr. Dr.Ir. M.L. Heijnen Senior programmamedewerker team invoering bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

5 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost

5 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost 5 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker preventie Oost BVO Baarmoederhalskanker in breed perspectief Donderdag 27 november 2003 Nationaal Sportcentrum Papendal, Arnhem Mede onder auspiciën Microsymposium

Nadere informatie

HPV test volgens landelijke richtlijn. Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009

HPV test volgens landelijke richtlijn. Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009 HPV test volgens landelijke richtlijn Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009 HPV-vaccinatie Het kan je leven redden, maar ook voor niks zijn NRCnext, dd 03-03-09 1.Wat heeft baarmoederhalskanker

Nadere informatie

Stichting Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker Twente. Jaarverslag 2009

Stichting Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker Twente. Jaarverslag 2009 Stichting Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker Twente Jaarverslag 2009 1. Inleiding Voor u ligt het laatste jaarverslag van de Stichting Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker Twente (SBBT) Per 1

Nadere informatie

Jaarbericht. Jaar van de communicatie: loop eens mee. 2012: in teken van voorbereiding op verandering. Cervix-team: vast aanspreekpunt

Jaarbericht. Jaar van de communicatie: loop eens mee. 2012: in teken van voorbereiding op verandering. Cervix-team: vast aanspreekpunt Jaarbericht 2012 Jaar van de communicatie: loop eens mee 2012: in teken van voorbereiding op verandering Cervix-team: vast aanspreekpunt Mammo XL: snelle en eenvoudige uitwisseling van beelden In dit jaarbericht

Nadere informatie

Toelatingseisen voor de uitvoering van coloscopieën vanuit het bevolkingsonderzoek darmkanker. Kwaliteitseisen coloscopie.

Toelatingseisen voor de uitvoering van coloscopieën vanuit het bevolkingsonderzoek darmkanker. Kwaliteitseisen coloscopie. Kwaliteitseisen coloscopie Juni 2012 Toelatingseisen voor de uitvoering van coloscopieën vanuit het bevolkingsonderzoek darmkanker Vanaf 2013 zal het bevolkingsonderzoek darmkanker gefaseerd worden ingevoerd

Nadere informatie

Informatiestromen screeningslaboratoria

Informatiestromen screeningslaboratoria Informatiestromen screeningslaboratoria Het RIVM en de FSB hebben de informatiestromen voor het vernieuwde bevolkingsonderzoek binnen de screeningslaboratoria in beeld gebracht. Deze informatiestromen

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

4 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost. Afscheidsymposium Dr. A. Hanselaar

4 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost. Afscheidsymposium Dr. A. Hanselaar 4 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker preventie Oost Afscheidsymposium Dr. A. Hanselaar Donderdag 21 november 2002 Nationaal Sportcentrum Papendal, Arnhem Mede onder auspiciën Microsymposium Pathologie

Nadere informatie

Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Wat zijn de veranderingen?

Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Wat zijn de veranderingen? Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Wat zijn de veranderingen? Wat zijn de veranderingen? Het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker gaat veranderen. Wat verandert er precies? Testen op

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Kanker van de dikkedarm en endeldarm (darmkanker of colorectaal carcinoom) is een zeer belangrijke doodsoorzaak in de westerse wereld. Jaarlijks worden in Nederland meer dan 12.000

Nadere informatie

Basisscholing. HPV: hoe zit het eigenlijk? Cervixscreening. december 2013

Basisscholing. HPV: hoe zit het eigenlijk? Cervixscreening. december 2013 december 2013 Nederland heeft een goed bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker, schreef de Gezondheidsraad in 2011. Maar er zijn kansen om de preventie van baarmoederhalskanker verder te verbeteren. Zo

Nadere informatie

KRITISCHE KENGETALLEN INLEIDING

KRITISCHE KENGETALLEN INLEIDING KRITISCHE KENGETALLEN INLEIDING Baarmoederhalskanker of cervixcarcinoom is wereldwijd nog steeds een van de belangrijkste oorzaken van sterfte aan kanker bij vrouwen. Nederland is één van de Europese landen

Nadere informatie

Advies Gezondheidsraad

Advies Gezondheidsraad Advies Gezondheidsraad Baarmoederhalskanker geplaatst op dinsdag 24 mei 2011 Advies Gezondheidsraad bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Het advies van de Gezondheidsraad De Gezondheidsraad heeft op

Nadere informatie

Gynaecologie. Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Gynaecologie. Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien

Nadere informatie

Jaarbericht. Endometriumcarcinoom

Jaarbericht. Endometriumcarcinoom 2014 Endometriumcarcinoom Jaarbericht In dit jaarbericht vindt u een overzicht van de belangrijkste activiteiten en cijfers over 2014. Een volledig overzicht vindt u in ons jaarverslag en onze jaarrekening

Nadere informatie

Vervolg alternatieve vervolgdiagnostiek bevolkingsonderzoek darmkanker (CT-colografie) Februari 2015

Vervolg alternatieve vervolgdiagnostiek bevolkingsonderzoek darmkanker (CT-colografie) Februari 2015 Vervolg alternatieve vervolgdiagnostiek bevolkingsonderzoek darmkanker (CT-colografie) Februari 2015 Wanneer er bij een deelnemer bloed in de ontlasting wordt gevonden, krijgt hij/zij een doorverwijzing

Nadere informatie

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen Samenvatting Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen In Nederland bestaat al decennia een succesvol programma voor bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Daarmee

Nadere informatie

2011: het jaar van samenvoegen en kantelen. Bevolkingsonderzoek Oost

2011: het jaar van samenvoegen en kantelen. Bevolkingsonderzoek Oost Jaarbericht 2011 2011: het jaar van samenvoegen en kantelen Voor u ligt het tweede jaarbericht van. De stichting is op 1 januari 2010 ontstaan uit een fusie van vijf business units uit Enschede, Nijmegen,

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 10

Inhoudsopgave: Voorwoord... 2. Programma... 3. Abstracts... 5 t/m 10 Inhoudsopgave: Voorwoord... 2 Programma... 3 Abstracts... 5 t/m 10 VOORWOORD Dit 11 e Papendalsymposium is wederom met veel plezier vanuit het RCP-buro georganiseerd. Het programma is tot stand gekomen

Nadere informatie

Sneldiagnostiek in de oncologische zorg

Sneldiagnostiek in de oncologische zorg Sneldiagnostiek in de oncologische zorg Tessa Bouwhuis, MSc en Martina Hoever, BSc 1 Inhoud presentatie Opdrachtformulering project sneldiagnostiek Werkwijze opzetten sneldiagnostiek Shared resources Uitwerking

Nadere informatie

Een afwijkend uitstrijkje

Een afwijkend uitstrijkje Een afwijkend uitstrijkje Aan een uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen zijn voor (een voorstadium van) baarmoederhalskanker. Als in het uitstrijkje afwijkende cellen worden gezien, wordt een nieuw

Nadere informatie

Jaarbericht. 2013: op de drempel van verandering Nieuw onderzoekscentrum borstkankerscreening. Groningen. Bevolkings onderzoek darmkanker krijgt vorm

Jaarbericht. 2013: op de drempel van verandering Nieuw onderzoekscentrum borstkankerscreening. Groningen. Bevolkings onderzoek darmkanker krijgt vorm Jaarbericht 2013 Bevolkings onderzoek darmkanker krijgt vorm 2013: op de drempel van verandering Nieuw onderzoekscentrum borstkankerscreening in Groningen Basisscholing cervixscreening: leren uitstrijkjes

Nadere informatie

Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker, een belangrijke stap voorwaarts en toch veel verzet. Jaarcongres MPA Alumni, 15 april 2011, Den Haag

Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker, een belangrijke stap voorwaarts en toch veel verzet. Jaarcongres MPA Alumni, 15 april 2011, Den Haag Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker, een belangrijke stap voorwaarts en toch veel verzet Jaarcongres MPA Alumni,, Den Haag Roel A. Coutinho 1 Center for Infectious Disease Control National Institute

Nadere informatie

Richtlijn. Toepassing van automatische screening, suspensiecytologie en HPV-detectie in het kader van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Richtlijn. Toepassing van automatische screening, suspensiecytologie en HPV-detectie in het kader van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Richtlijn Toepassing van automatische screening, suspensiecytologie en HPV-detectie in het kader van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker 1 RICHTLIJN CERVIXCYTOLOGIE Colofon Richtlijn Cervixcytologie

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Gynaecologie mca.nl Inhoudsopgave Wat is een uitstrijkje? 3 Waarom wordt een uitstrijkje gemaakt? 4 Wanneer wordt een uitstrijkje gemaakt? 4 Hoe wordt

Nadere informatie

De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 pavo 0597 Inhoudsopgave Inleiding 2 Algemeen 2 1. Het uitstrijkje 3 1a. Hoe wordt een uitstrijkje

Nadere informatie

Uitstrijkje. Inleiding. Wat is een uitstrijkje? Het onderzoek. Onderzoek van de cellen

Uitstrijkje. Inleiding. Wat is een uitstrijkje? Het onderzoek. Onderzoek van de cellen Uitstrijkje H06.018-05 Inleiding In deze folder vindt u informatie over het uitstrijkje. Dit is een eenvoudig onderzoek om veranderingen in de cellen van de baarmoedermond en baarmoederhals op te sporen.

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen

Nadere informatie

UITSTRIJKJE, COLPOSCOPIE, LISEXCISIE EN CONISATIE

UITSTRIJKJE, COLPOSCOPIE, LISEXCISIE EN CONISATIE Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie GYNAECOLOGIE UITSTRIJKJE, COLPOSCOPIE, LISEXCISIE EN CONISATIE Versie 2.4 Datum Goedkeuring 07-07-2006 Verantwoording NVOG Algemeen Bij een uitstrijkje

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2014

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2014 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2014 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek naar dikke darmkanker: September 2013? Prof. dr. J.B.M.J. Jansen

Bevolkingsonderzoek naar dikke darmkanker: September 2013? Prof. dr. J.B.M.J. Jansen Bevolkingsonderzoek naar dikke darmkanker: September 2013? Prof. dr. J.B.M.J. Jansen INTRODUCTIE 2003: EU adviseert lidstaten te gaan screenen op dikkedarmkanker. 2005: Consensus meeting in Zwolle. Criteria

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker. Ir. Harriët van Veldhuizen, programmaleider

Bevolkingsonderzoek darmkanker. Ir. Harriët van Veldhuizen, programmaleider Bevolkingsonderzoek darmkanker Ir. Harriët van Veldhuizen, programmaleider Waarom een bevolkingsonderzoek naar darmkanker? Afname morbiditeit en mortaliteit aan darmkanker door: Eerdere opsporing van darmkanker

Nadere informatie

Centrum voor Bevolkingsonderzoek Principes van screening

Centrum voor Bevolkingsonderzoek Principes van screening Centrum voor Bevolkingsonderzoek Principes van screening Arjan Lock, 25 september 2009 Inhoud presentatie 1. wat onder screening wordt verstaan 2. de eisen waaraan een screening moet voldoen 3. het besluitvormingstraject

Nadere informatie

PROGRAMMA EN ABSTRACTS

PROGRAMMA EN ABSTRACTS PROGRAMMA EN ABSTRACTS 1 e multidisciplinaire bijeenkomst Stichting Baarmoederhalskankerpreventie Oost Dinsdag, 12 oktober 1999 Papendal, Arnhem Inhoudsopgave: Algemene informatie... 3 Programma... 4 Abstracts

Nadere informatie

uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Inhoud 1 Algemeen 3 2 Het uitstrijkje 3 3 Wat betekent de uitlslag 4 4 Een afwijkende uitslag 5 5 Een afwijkend uitstrijkje: hoe nu verder 7 6 Colposcopie

Nadere informatie

OVERZICHT 2/07/2013 HET VLAAMS BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER. Dr. Stefan Teughels KANKERSCREENING IN VLAANDEREN EPIDEMIOLOGIE BMHKS

OVERZICHT 2/07/2013 HET VLAAMS BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER. Dr. Stefan Teughels KANKERSCREENING IN VLAANDEREN EPIDEMIOLOGIE BMHKS HET VLAAMS BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER Dr. Stefan Teughels OVERZICHT KANKERSCREENING IN VLAANDEREN EPIDEMIOLOGIE BMHKS HET VLAAMS BEVOLKINGSONDERZOEK NAAR BMHK OVERZICHT KANKERSCREENING IN

Nadere informatie

Stand van zaken. Ondertussen ruim 27.000 familieleden met FH gevonden. Database met 65.000 individueen uit 5.000 stambomen

Stand van zaken. Ondertussen ruim 27.000 familieleden met FH gevonden. Database met 65.000 individueen uit 5.000 stambomen Van naar Start van de StOEH Ontwikkeld door de afdeling geneeskunde van het AMC 1994 Initiatiefnemers: Prof. dr. J.J.P Kastelein Dr. Ir. J.C. Defesche 1994-2001 700 1000 FH patienten / jaar April 2003

Nadere informatie

Oncologie Kempen 2013 5 oktober 2013 Cultureel Centrum t Schaliken- Herentals Guido Van Hal Centrum voor Kankeropsporing vzw Afdeling Antwerpen

Oncologie Kempen 2013 5 oktober 2013 Cultureel Centrum t Schaliken- Herentals Guido Van Hal Centrum voor Kankeropsporing vzw Afdeling Antwerpen Oncologie Kempen 2013 5 oktober 2013 Cultureel Centrum t Schaliken- Herentals Guido Van Hal Centrum voor Kankeropsporing vzw Afdeling Antwerpen Centrum voor Kankeropsporing Voorheen: hetconsortium van

Nadere informatie

Transmurale zorgbrug

Transmurale zorgbrug Transmurale zorgbrug 13 februari 2014 Geriatriedagen 2014 Renate Agterhof, verpleegkundig specialist Spaarne Ziekenhuis Marina Tol, onderzoekscoördinator AMC Programma Aanleiding, ontwikkeling en stand

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Uitstrijkjesspreekuur Bernhoven: afwijkend uitstrijkje, colposcopie en lisexcisie

Uitstrijkjesspreekuur Bernhoven: afwijkend uitstrijkje, colposcopie en lisexcisie Uitstrijkjesspreekuur Bernhoven: afwijkend uitstrijkje, colposcopie en lisexcisie U heeft een verwijzing gekregen naar het uitstrijkjespreekuur omdat u een afwijkende uitslag heeft van het uitstrijkje

Nadere informatie

Afwijkend uitstrijkje Informatie over het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Afwijkend uitstrijkje Informatie over het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen zijn voor (een voorstadium van) baarmoederhalskanker.

Nadere informatie

Uitstrijkje. Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie. Gynaecologie

Uitstrijkje. Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie. Gynaecologie Uitstrijkje Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borsteltje cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Het uitstrijkje. van de baarmoederhals

PATIËNTEN INFORMATIE. Het uitstrijkje. van de baarmoederhals PATIËNTEN INFORMATIE Het uitstrijkje van de baarmoederhals 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over het uitstrijkje van de baarmoederhals.

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Beter voor elkaar 2 Inhoudsopgave Algemeen 4 Een uitstrijkje 4 Wanneer wordt een uitstrijkje gemaakt? 6 De uitslag 7 Colposcopie 9 Biopsie

Nadere informatie

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 14 januari 2000 Onderwerp: Beleidsvisie landelijk kennis/behandelcentrum eetstoornissen Hierbij doe ik u een mijn «beleidsvisie voor

Nadere informatie

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015

Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Draaiboek bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker voor zelfuitnodigende huisartsen 2015 Pagina 2 Algemeen Dit draaiboek biedt huisartsen die zelf vrouwen in de praktijk uitnodigen voor het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Projectinformatie Code Z. Continuïteit van zorg bij Ongeplande opname van mensen met Dementie in het Ziekenhuis

Projectinformatie Code Z. Continuïteit van zorg bij Ongeplande opname van mensen met Dementie in het Ziekenhuis Projectinformatie Code Z Continuïteit van zorg bij Ongeplande opname van mensen met Dementie in het Ziekenhuis December 2014 Inleiding In regio Haaglanden zijn vanuit de Stichting Transmurale Zorg Den

Nadere informatie

Epigenetische veranderingen betrokken bij het ontstaan van baarmoederhalskanker

Epigenetische veranderingen betrokken bij het ontstaan van baarmoederhalskanker Epigenetische veranderingen betrokken bij het ontstaan van baarmoederhalskanker Baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door infectie met hoog-risico types van het humaan papillomavirus (hrhpv). Echter,

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Dit proefschrift gaat over (symptomatische) vulvovaginale candidiasis en over de asymptomatische aanwezigheid van Candida in de vagina. Vulvovaginale candidiasis (VVC) wordt veroorzaakt door

Nadere informatie

Screening van pasgeborenen

Screening van pasgeborenen Screening van pasgeborenen Algemeen en prenataal Arjan Lock, arts M&G 6 november 2014 Disclosure belangen spreker (Potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven

Nadere informatie

Doorbraakprojecten voor verbetering van hepatitiszorg in Nederland

Doorbraakprojecten voor verbetering van hepatitiszorg in Nederland Improving Mental Health by Sharing Knowledge Doorbraakprojecten voor verbetering van hepatitiszorg in Nederland Esther Croes, MD PhD arts-epidemioloog Knelpunten (ochtend) Ondanks sterfte en ziektelast

Nadere informatie

Gehoorscreening via telefoon en internet: ervaringen met de Nationale Hoortest. Cas Smits, Joost Festen VU medisch centrum

Gehoorscreening via telefoon en internet: ervaringen met de Nationale Hoortest. Cas Smits, Joost Festen VU medisch centrum Gehoorscreening via telefoon en internet: ervaringen met de Nationale Hoortest Cas Smits, Joost Festen VU medisch centrum Screening Screening (of bevolkingsonderzoek) is medisch onderzoek bij mensen die

Nadere informatie

Diathermische Lis Excisie (DLE)

Diathermische Lis Excisie (DLE) Diathermische Lis Excisie (DLE) Polikliniek Gynaecologie gemini-ziekenhuis.nl Inhoud Wat is een uitstrijkje 3 Waarom wordt een uitstrijkje gemaakt 3 Een afwijkende uitslag 4 Hoe ontstaan de de afwijkingen

Nadere informatie

Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017

Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017 Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017 Inleiding De Nederlandse Vereniging voor Urologie (NVU) heeft als doel kwaliteitsverbetering te bewerkstelligen bij iedere uroloog ten gunste van iedere patiënt.

Nadere informatie

Nazorg bij kanker; de rol van de eerste lijn. Hans Nortier 24-01-2013

Nazorg bij kanker; de rol van de eerste lijn. Hans Nortier 24-01-2013 Nazorg bij kanker; de rol van de eerste lijn Hans Nortier Nazorg Nazorg is een essentieel onderdeel van individuele patiëntenzorg na behandeling voor kanker Nazorg behelst voorlichting, begeleiding, ingaan

Nadere informatie

Werkgroep ketenzorg hart- en vaatziekten

Werkgroep ketenzorg hart- en vaatziekten Werkgroep ketenzorg hart- en vaatziekten Stichting Regionale Huisartsenzorg Heuvelland, maart 2011 Inleiding Op 1 juli 2010 werd in de regio /Heuvelland gestart met eerstelijns ketenzorg voor patiënten

Nadere informatie

Gynaecologische onderzoeken Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie (hotloop) en conisatie

Gynaecologische onderzoeken Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie (hotloop) en conisatie Gynaecologische onderzoeken Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie (hotloop) en conisatie Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen Wat is een uitstrijkje? 1 Waarom wordt een uitstrijkje gemaakt?

Nadere informatie

INFORMATIEPAKKET. voor dienstverleners met betrekking tot de marktverkenning van de gemeente Leeuwarden binnen het Sociaal Domein

INFORMATIEPAKKET. voor dienstverleners met betrekking tot de marktverkenning van de gemeente Leeuwarden binnen het Sociaal Domein INFORMATIEPAKKET voor dienstverleners met betrekking tot de marktverkenning van de gemeente Leeuwarden binnen het Sociaal Domein Gemeente Leeuwarden Maart 2014 Blad 2 Blad 3 Algemene informatie Deze informatie

Nadere informatie

Samenvatting. Keuze voor à terme sterfte. Hoe werkt perinatale audit in de praktijk?

Samenvatting. Keuze voor à terme sterfte. Hoe werkt perinatale audit in de praktijk? Samenvatting In 2003 blijkt uit de eerste Peristatstudie dat de perinatale sterfte in 1998 2000 in Nederland het hoogst is binnen de toenmalige Europese Unie. In 2004 is de sterfte in Nederland gedaald

Nadere informatie

NHG-Standpunt. Farmacotherapiebeleid in de huisartsenzorg. Dokter, mag ik een recept voor...? standpunt

NHG-Standpunt. Farmacotherapiebeleid in de huisartsenzorg. Dokter, mag ik een recept voor...? standpunt NHG-Standpunt Farmacotherapiebeleid in de huisartsenzorg Dokter, mag ik een recept voor...? standpunt Schatting: jaarlijkse stijging van 11 procent voor geneesmiddelenuitgaven Andere rol voor de huisarts

Nadere informatie

E-HEALTH @ DE VERLOSKUNDIGE PRAKTIJK. 21e Nijmeegse nascholingsdag voor verloskundigen en huisartsen

E-HEALTH @ DE VERLOSKUNDIGE PRAKTIJK. 21e Nijmeegse nascholingsdag voor verloskundigen en huisartsen E-HEALTH @ DE VERLOSKUNDIGE PRAKTIJK 21e Nijmeegse nascholingsdag voor verloskundigen en huisartsen Donderdag 11 oktober 2012 Toelichting PAO Heyendael organiseert op donderdag 11 oktober 2012 de cursus:

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker

Bevolkingsonderzoek darmkanker Dokter op Dinsdag Bevolkingsonderzoek darmkanker Dr. Anneke De Schryver, MDL arts 25 maart 2014 Het slijmvlies van de dikke darm Het ontstaan van poliepen Poliepen + Goedaardig + Maar: kunnen kwaadaardig

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie of conisatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie of conisatie Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie of conisatie lnleiding Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen

Nadere informatie

Towards an evidence-based Workforce Planning in Health Care?

Towards an evidence-based Workforce Planning in Health Care? Symposium Towards an evidence-based Workforce Planning in Health Care? Sodehotel La Woluwe 25/04, 09u-13u. Symposium - Towards an evidence-based Workforce Planning in Healthcare. Hoe is het dreigende huisartsentekort

Nadere informatie

Jaarverslag SKML-sectie pathologie 2010

Jaarverslag SKML-sectie pathologie 2010 Jaarverslag SKML-sectie pathologie 2010 Heerhugowaard, juli 2011 Voorwoord Het is een wat bewogen jaar geweest met de overgang naar de SKML en het systeem Qbase. Door deze zaken is er een achterstand ontstaan

Nadere informatie

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Plenaire opening Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Opening door Anke Leibbrandt Iedereen wordt van harte welkom geheten namens de BVN en de programmacommissie erfelijkheid (betrokken

Nadere informatie

} EBM. De vertaalslag van de richtlijn naar de diabeteszorg. Implementatie van weerstand naar commitment. Doel richtlijn.

} EBM. De vertaalslag van de richtlijn naar de diabeteszorg. Implementatie van weerstand naar commitment. Doel richtlijn. De vertaalslag van de richtlijn naar de diabeteszorg van weerstand naar commitment Evidence level Diabeteszorg We doen het al jaren zo Het gaat toch goed. dr. R.P.J. Michels, internist Kwaliteit(s) zorg

Nadere informatie

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen ZIO, Zorg in Ontwikkeling Versie 1 INLEIDING Het Multidisciplinair Overleg (MDO) krijgt een steeds grotere rol binnen Ketenzorg, redenen hiervoor zijn:

Nadere informatie

Prof. dr. Lieven Annemans Gezondheidseconomische aspecten van bevolkingsonderzoek naar kanker UGent & VUB

Prof. dr. Lieven Annemans Gezondheidseconomische aspecten van bevolkingsonderzoek naar kanker UGent & VUB Prof. dr. Lieven Annemans Gezondheidseconomische aspecten van bevolkingsonderzoek naar kanker UGent & VUB Een systematische review van de kosteneffectiviteit van bevolkingsonderzoek naar baarmoederhals,

Nadere informatie

VWS beleid screening & bevolkingsonderzoek

VWS beleid screening & bevolkingsonderzoek VWS beleid screening & bevolkingsonderzoek NACGG Utrecht, 27 juni 2013 Maaike Prins Publieke gezondheid Ministerie van VWS overheidsbeleid Preventie en vroegopsporing van belang voor een goede gezondheid

Nadere informatie

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Onderzoek baarmoederhalskanker

Onderzoek baarmoederhalskanker Onderzoek baarmoederhalskanker Bevolkingsonderzoek Waarom is er een bevolkingsonderzoek? Elk jaar krijgen ongeveer 700 vrouwen baarmoederhalskanker. Baarmoederhalskanker komt het meest voor bij vrouwen

Nadere informatie

Sneldiagnostiek bij verdenking op kanker: de nieuwe norm?

Sneldiagnostiek bij verdenking op kanker: de nieuwe norm? Sneldiagnostiek bij verdenking op kanker: de nieuwe norm? Prof. dr. Paul J van Diest Hoofd afdeling Pathologie, UMC Utrecht p.j.vandiest@umcutrecht.nl De diagnostische keten in de oncologie Anamnese/lichamelijk

Nadere informatie

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 5 Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade In Nederland hebben 1,7 miljoen mensen chronische nierschade. Dit is in veel gevallen het gevolg van

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker. Jochim Terhaar sive Droste Anneke De Schryver MDL-arts Jeroen Bosch Ziekenhuis

Bevolkingsonderzoek darmkanker. Jochim Terhaar sive Droste Anneke De Schryver MDL-arts Jeroen Bosch Ziekenhuis Bevolkingsonderzoek darmkanker Jochim Terhaar sive Droste Anneke De Schryver MDL-arts Jeroen Bosch Ziekenhuis Inhoud Mogelijkheden BVO - Doel screening - Ratio o.b.v. literatuur - Kwaliteit coloscopie

Nadere informatie

Versnelling verzending pathologisch materiaal bij een verwijzing

Versnelling verzending pathologisch materiaal bij een verwijzing Versnelling verzending pathologisch materiaal bij een verwijzing 1. Huidige situatie Beschrijving pathologische revisie Procesbeschrijving Digitale uitwisseling 2. Knelpunten pathologische verwijzing Procesverbetering

Nadere informatie

INHOUD OPDRACHTEN ORGANISATIE VAN DE GEZONDHEIDSZORG

INHOUD OPDRACHTEN ORGANISATIE VAN DE GEZONDHEIDSZORG OPDRACHTEN ORGANISATIE VAN DE GEZONDHEIDSZORG INHOUD Inleiding...1 Hoofdstuk 2 Huisarts...1...1 Open vraag...1...1 Hoofdstuk 4 Apotheken en zorg voor geneesmiddelen...3...3 Open vraag...3...3 Hoofdstuk

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond van de aanvraag

Samenvatting. Achtergrond van de aanvraag Samenvatting In dit advies beoordeelt de Commissie Wet bevolkingsonderzoek van de Gezondheidsraad een vergunningaanvraag voor tuberculosescreening. Op basis van de Wet op het bevolkingsonderzoek (WBO)

Nadere informatie

Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers

Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers Achtergrond Het RIVM en Vernet Verzuimnetwerk B.V. hebben een onderzoek uitgevoerd onder ziekenhuismedewerkers naar de relatie tussen de influenza vaccinatiegraad

Nadere informatie

Fijn dat uw praktijk meedoet aan ACT II, het vervolg van het Amsterdams Cardiovasculair Traject (ACT).

Fijn dat uw praktijk meedoet aan ACT II, het vervolg van het Amsterdams Cardiovasculair Traject (ACT). Welkom bij ACT II Fijn dat uw praktijk meedoet aan ACT II, het vervolg van het Amsterdams Cardiovasculair Traject (ACT). ACT liep van 2010-2012 en heeft een groot deel van de Amsterdamse huisartsen gestimuleerd

Nadere informatie

NHG-PraktijkWijzer. Jaarverslag/jaarplan. Cervixscreening. De organisatie en uitvoering van cervixuitstrijkjes in de huisartspraktijk

NHG-PraktijkWijzer. Jaarverslag/jaarplan. Cervixscreening. De organisatie en uitvoering van cervixuitstrijkjes in de huisartspraktijk NHG-PraktijkWijzer Cervixscreening De organisatie en uitvoering van cervixuitstrijkjes in de huisartspraktijk Jaarverslag/jaarplan Utrecht, oktober 2010 2010 Nederlands Huisartsen Genootschap Auteurs:

Nadere informatie

OSTEOPOROSE Informatie voor patiënten

OSTEOPOROSE Informatie voor patiënten OSTEOPOROSE Informatie voor patiënten Diagnostiek van osteoporose en het verbeteren van de therapietrouw bij patiënten met osteoporose na een recente fractuur Wat als u nog vragen heeft? Mocht u na het

Nadere informatie