Slim aanbesteden en financiering



Vergelijkbare documenten
Financieringsoplossingen voor duurzame ambities. Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen

Financieren van duurzaamheid. Servicepunt Duurzame Energie

Financiering van Openbare Duurzame Verlichting voor Gemeenten

Het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed m.b.v. ESCO s. Hans Hörter, Commercieel Adviseur DWA installatie- en energieadvies

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

ESCo s die nog meer doen dan energiediensten leveren

Energy Service Company: een kans voor u?

Technologische invulling energie strategie Sciencepark. Jan-Maarten Elias

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

PRESENTATIE. Zon op Bedrijfsdaken 01 / INTRODUCTIE 02 / PROJECTCASE TEXEL 03 / ZON OP BEDRIJFSDAKEN 04 / PROJECTCASES

Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden. Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten

Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud

Slimmer met vastgoed hoe kunnen gemeente de sociale opgave accommoderen in tijden van bezuinigingen?

PPS/Esco Praktijkdag 2014

01 / AANLEIDING 02 / ZON OP BEDRIJFSDAKEN 03 / PROJECTAANPAK 04 / VOORWAARDEN PRESENTATIE 05 / VERVOLGSTAPPEN. Zon op Bedrijfsdaken 06 / VRAGEN

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed

Hellebrekers Technieken is een multidisciplinair bedrijf op het gebied van gebouwinstallaties en procesinstallaties

Doelstelling en doelgroep

Haags Warmtebedrijf Tussenrapportage 12 maart 2014

VASTGOEDFINANCIERING IN DE ZORG

Wie zijn wij? Van 0-meting tot haalbare business case. Programma. De methode. Meten van duurzaamheid. Heldere kijk op duurzaamheid.

Financiering van maatschappelijk vastgoed

Vastgoedfinanciering in de cure-sector

SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B KM Breda Postbus BB Breda

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland

Verduurzamen van maatschappelijk vastgoed

Slimmer samenwerken: PPS light

PPS Zuidas Amsterdam Elco Brinkman

EPC en de uitdagingen voor de toekomst. Inge Goessens, VEB Klantendag 13 oktober 2016

Hoe financier je een project; de opties op een rij. Pagina 1

Waarom heeft Amersfoort De Gouden Kikker gewonnen

CORPORATIES: ZONNESTROOM EN

Integrale energiestrategie UU. Fréderique Houben, Universiteit Utrecht

Greenspread. realising sustainable connections

Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland

Participatiemodellen duurzame energievoorziening. Josefien van de Ven 30 maart 2012

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Bestaand Vastgoed. Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei DHV 2011 All rights reserved Openbaar

INTEGRALE PLANVORMING VOOR GEZOND, DUURZAAM EN TOEKOMSTBESTENDIG ONDERWIJS

Hoe samenwerking, verandering en voorlichting zorgen voor meer en betere ESCo projecten in Nederland P5 presentatie Christine van Oeveren

Ervaringen van het verduurzamen van Rotterdams gemeentelijk vastgoed m.b.v. ESCo s

Duurzaam Haren STARTNOTITIE DUURZAAMHEIDCOÖPERATIE GEMEENTE HAREN

Financieringsmogelijkheden. Zonnepanelen op De Achtbaan, De Regenboog en Prins Willem-Alexander school in Tiel

Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart Frans van Wieren. duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s

Tom Mortier Business Manager Energie. Schakel uw financiering een tandje hoger met PMV

Gebieden Energie Neutraal

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014

Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk?

Bio energiecentrales Eindhoven

EPC/ECSo gemeente Zutphen en Van Dorp Installaties: beheer en onderhoudsuitdagingen. Hedwig Tummers, mei 2013 senior adviseur aanbesteden & bouw

Verduurzamen van VvE-complexen

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Haalbaarheid van Zon-PV. 26 November 2012 Jan Willem Zwang Martin Marquering

Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en. Rabobank met betrekking tot het Revolverend

Energie Scholen/Steden/Publieke Sector. Johan Konings

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013

istades Samenwerking in de keten Ontwikkeling, realisatie en instandhouding van duurzame woningen

Gemeente Nijmegen. Inhoud. Vastgoed gemeente Nijmegen Verduurzaming tot 2012 Verduurzaming vanaf 2012

4 juni Ministerie van Financiën, PPS & Asset management

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

Potentieel zon corporatiesector Zonnig huren: Ronald Franken

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent Erik Koning van Energiewacht

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

Introductie Greenspread. Producten Greenspread Zon-PV. Referentieprojecten

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn

Actualiteiten vanuit de praktijk. Bouw en Vastgoedcursus

Praktijkvoorbeeld. RWZI Den Bosch

dorpsinformatie avond Haarle Energieneutraal

Aandeelhoudersstrategie. Presentatie. Bevindingen & Advies

Energie- en prestatiemonitoring

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI H

2e Denktank sessie ESCO s 1 juli 2014, Leeuwarden

Van asbestdak naar toekomstgericht dak. Financiële- en kostenverlagende mogelijkheden op een rij

Slim financieren Energieprojecten, de volgende stap!

Praktijkvoorbeeld. Gemaal Prins Hendrik Texel

Hoe ontwikkel je een onweerstaanbaar aanbod?

Introductie Greenspread. Producten Greenspread Zon-PV. Referentieprojecten

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Thema Zonnestroom, Projectfinanciering. Onderdeel 1. Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen

in de vrijetijdssector

Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw

Transcriptie:

Caspar Boendermaker BNG Advies, oktober 2013

Onderwerpen: BNG en duurzaamheid Valkuilen bij verduurzaming Financiering verduurzaming corporatiewoningen; 2

Onze missie: Lage financieringskosten voor maatschappelijke voorzieningen BNG Bank wil te allen tijde voorzien in goedkope financiering waardoor de kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger laag blijven. BNG Bank doet dit door dankzij haar AAA-rating zeer goedkoop geld te lenen op de internationale kapitaalmarkten. Dit geld wordt dankzij een lage marge tegen relatief lage kosten uitgeleend aan de (semi) publieke sector. Ook in crisistijd is het loket van BNG Bank altijd open geweest. 3

Financiering investeringen in verduurzaming Bij kernklanten (woningbouwcorporaties, gemeenten): Keuze is aan klant: via balansfinanciering, via publiek-bedrijf of via projectfinanciering Uitgangspunt: Financiering rechtstreeks aan kernklanten, Projectfinanciering mits: Statutaire marktpartij; Solide business case; Voldoende zekerheden (inbreng EV, afnameplicht panelen, vermogensinstandhoudingsverklaring) Prioriteiten: Verduurzaming (corporatie)woningen; Verduurzaming maatschappelijk vastgoed; Verduurzaming openbare verlichting 4

Onderwerpen: BNG en duurzaamheid Valkuilen bij verduurzaming Financiering verduurzaming corporatiewoningen; 5

Valkuilen bij verduurzaming: Focus op GPR score problemen met houten hoofddraag constructie 6

Valkuilen bij verduurzaming: Sedum op het dak scoort voor GPR score, maar veel minder in educatief opzicht 7

Valkuilen bij verduurzaming: Rendement op investering in zonnepanelen aanbod lijkt an offer you cannot refuse 8

Onderwerpen: BNG en duurzaamheid Valkuilen bij verduurzaming Financiering investeringen in verduurzaming vastgoed 9

Energiebesparing & duurzaamheid: Doel van investeringen in energiebesparing en duurzaamheid: beter milieu; waardeontwikkeling; vergroten comfort; verlaging van de exploitatielasten. 10

Veel kennisuitwisseling 11

Model 1 - Financiering door gemeente (1) Model 1: Financiering investeringen in duurzame wijken cq verduurzaming van gebouwen via de algemene dienst Gemeente trekt financiering aan (en wordt eigenaar); Risico s ten aanzien van kwaliteit panelen, kwaliteit installatie, energieprijs en exploitatie zijn voor gemeente Prestatieafspraken & contractmanagement Aanbesteding 12

Model 2 - Financiering via derden (1) Model 2 Financiering via derden = Projectfinanciering Projectfinanciering of financiering door derden en/of subsidies Ontzorgen eigenaar en overdracht risico s Niet belasten leencapaciteit (off balance) Voorbeelden: ESCO Rotterdam, WKO / Oss, Waterweg Wonen / ENECO 13

Financieringsmogelijkheden Traditionele financiering op balans, geen extra risico-opslagen, zelf verantwoordelijk voor levenscyclusanalyse, impliciete borging Project financiering (private financiering): 1. Risico s van de eigen balans; 2. Tucht van de bank: bank onderzoekt de haalbaarheid en toetst het contract tussen opdrachtgever en opdrachtnemer (indirect voordeel) 3. Inbreng eigen vermogen opdrachtnemer 4. Disciplinerende werking efficiency afstemming tussen marktpartijen; risico bij financiers eigen vermogen en vreemd vermogen prikkels tot efficiency en leveren prestaties 14

Model 2 Financiering via derden Randvoorwaarden (Projectfinanciering): Solide business case (bijv. welk % stijging energieprijzen) Meerwaarde voor onze kernklanten Statutaire marktpartij: zeggenschap kernklanten Inbreng voldoende risico-dragend (eigen) vermogen Krachtig risico-management Standaardisatie van de structuur Schaalgrootte clusteren en reductie van overhead 15

Hoe werkt een Esco - Contractstructuur ESCo verduurzaming Rotterdamse zwembaden 16

Model 3 - Financiering via publiek bedrijf Model 3: Via een duurzaam (publiek) bedrijf: Haarlemmermeers Energiebedrijf: 1. verduurzamen bebouwde omgeving 2. beheersen energierekening alle bewoners Verduurzamen 3.000 corporatiewoningen via eigen energiebedrijf Financiering obv marktconforme voorwaarden 17

Model 3 - Financiering via publiek bedrijf Model 3: Via een duurzaam (publiek) bedrijf (2): Varianten op het thema: Een eigen revolverend fonds (Nijmegen) Middenbrabante Ontwikkelingsmaatschappij voor Energie - Duurzaamheid (MOED) Extra zekerheden voor financier (R dam).. 18

Samenvatting: Investeren in duurzaamheid gaat gepaard met vele kinderziektes, dat noopt tot een zekere mate van standaardisatie Verduurzaming van maatschappelijk vastgoed is haalbare business case die op verschillende manieren gefinancierd kan worden Nieuwbouw vervuld voorbeeldfunctie mbt verduurzaming. Uitdaging ligt in verduurzamen bestaande voorraad Verschillende manieren om investeringen in duurzaamheid te financieren - balansfinanciering - projectfinanciering (ESCO) - combinaties (bijv duurzaam bedrijf) 19

Bedankt voor jullie aandacht Boendermaker@bngadvies.nl Tel. 06-43368467 20