Elektrofysiologische correlaten voor een auditief verwerkingsprobleem bij mensen met dyslexie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Elektrofysiologische correlaten voor een auditief verwerkingsprobleem bij mensen met dyslexie"

Transcriptie

1 Elektrofysiologische correlaten voor een auditief verwerkingsprobleem bij mensen met dyslexie Hanne Poelmans, Heleen Luts, Maaike Vandermosten, Bart Boets, Pol Ghesquière & Jan Wouters ExpORL & Onderzoekseenheid Gezins- en Orthopedagogiek KU Leuven

2 Definitie: dyslexie DYSLEXIE: neurologisch probleem gekenmerkt door: ernstige problemen lezen en spellen ondanks een normale begaafdheid, adequaat onderwijs en remediëring prevalentie: 5 tot 10% Precieze oorzaak onbekend 2

3 amplitude amplitude Theoretisch kader Basale perceptuele verwerking Auditief temporele verwerking tijd tijd Spraakperceptie a a? A Fonologisch bewustzijn a A Lezen en spellen 3

4 amplitude amplitude amplitude Theoretisch kader Auditief temporele verwerking Spraakomhullende tijd syllabe (~4 Hz) foneem (~20 Hz) tijd tijd Spraakperceptie 4

5 Functioneel netwerk in de hersenen Superior temporal cortex Functionele specializatie: (e.g. Poeppel, 2003) - rechter hemisfeer: - lettergreep-niveau - ~ ms, ~3-7 Hz - linker hemisfeer: - foneem-niveau - ~20-50 ms, ~12-50 Hz Obrig et al.,

6 Probleemstelling De auditief temporele verwerkingsdeficit theorie: Weinig informatie over neurale verwerking Vergelijking tussen foneem (20 Hz) en syllabefrequentie (4 Hz) nog niet eerder gemaakt Belangrijk in de context van dyslexie Fonologische ontwikkeling: lettergreep foneem bewustzijn 6

7 amplitude amplitude Auditory steady-state responses ASSR is een geëvokeerde potentiaal die opgewekt wordt in de hersenen als reactie op een ritmisch geluid ASSRs: verwerking van modulaties tijd EEG frequentiespectrum: energiepiek op de modulatiefrequentie frequentie 7

8 Auditory steady-state responses Responsmaten signaal-ruis verhouding (SNR): grootte van de respons 8

9 Auditory steady-state responses Responsmaten signaal-ruis verhouding (SNR) fase coherentie: samenwerking tussen hersengebieden M1 M2 P3 P4 9

10 Auditory steady-state responses Responsmaten signaal-ruis verhouding (SNR) fase coherentie lateralizatie index: maat voor hemisferische dominantie LAT = RH LH RH + LH M1 M2 P3 P4 LH RH 10

11 Auditory steady-state responses ASSR bronnen variëren met modulatiefrequentie: < 25 Hz: cortex ~ 40 Hz: middenhersenen > 80 Hz: hersenstam Palmer & Summerfield,

12 Auditory steady-state responses ASSR bronnen variëren met modulatiefrequentie: < 25 Hz: cortex ~ 40 Hz: middenhersenen > 80 Hz: hersenstam Palmer & Summerfield,

13 Onderzoeksvragen 1. Zijn syllabe- en foneemniveau ASSRs gelateralizeerd? 13

14 Onderzoeksvragen 1. Zijn syllabe- en foneemniveau ASSRs gelateralizeerd? 2. Vertonen volwassenen met dyslexie een andere neurale gevoeligheid voor syllabe- en foneemniveau modulaties? 14

15 Onderzoeksvragen 1. Zijn syllabe- en foneemniveau ASSRs gelateralizeerd? 2. Vertonen volwassenen met dyslexie een andere neurale gevoeligheid voor syllabe- en foneemniveau modulaties? 3. Correleert neurale gevoeligheid voor syllabe- en foneemniveau modulaties met spraakperceptie en/of fonologie? auditieve verwerking spraakperceptie fonologie lezen/spellen 15

16 Onderzoeksvragen 1. Zijn syllabe- en foneemniveau ASSRs gelateralizeerd? 2. Vertonen volwassenen met dyslexie een andere neurale gevoeligheid voor syllabe- en foneemniveau modulaties? 3. Correleert neurale gevoeligheid voor syllabe- en foneemniveau modulaties met spraakperceptie en/of fonologie? 16

17 Studie 1: Proefopzet 30 normaal horende volwassenen AM spraakgewogen ruis (Alaerts et al., 2009) 4 Hz 100% AM: lettergreep-niveau 20 Hz 100% AM: foneem-niveau 80 Hz 100% AM Stimulus presentatie: 70 db SPL Monauraal: linker oor (LE) Monauraal: rechter oor (RE) Diotisch: beide oren (BE) 17

18 Studie 1: Proefopzet Meerkanaals ASSR (Van Dun et al., 2009) 4 elektrodes, gerefereerd naar Cz Responsmaat: Lateralizatie index (LI): hemisferische dominantie 18

19 Lateralizatie index Studie 2: Resultaten Rechts 0,30 0,20 80 Hz 20 Hz 4 Hz * * * * 0,10 0,00-0,10 LE BE RE -0,20 Links -0,30 * Error bars: 95% betrouwbaarheidsinterval * p <

20 Studie 1: Conclusies Stimulus presentatie heeft invloed op ASSRs duidelijkste responsen bij rechter oor aanbieding Duidelijke ipsilaterale verwerking van 80 Hz modulatie hersenstam Trend voor RH lateralizatie voor de corticale verwerking van modulaties duidelijkst voor de syllabeniveau modulatie (4 Hz) 20

21 Onderzoeksvragen 1. Zijn syllabe- en foneemniveau ASSRs gelateralizeerd? 2. Vertonen volwassenen met dyslexie een andere neurale gevoeligheid voor syllabe- en foneemniveau modulaties? 3. Correleert neurale gevoeligheid voor syllabe- en foneemniveau modulaties met spraakperceptie en/of fonologie? 21

22 Studie 2: Deelnemers Deelnemers: rechtshandig normaal gehoor aan het rechter oor dyslexie (n=30): formele diagnose dyslexie woord/nonwoord lezen < percentiel 5 normale lezers (n=30): geen lees- en/of spelling problemen woord/nonwoord lezen > percentiel 5 22

23 Studie 2: ASSRs AM spraakgewogen ruis (Alaerts et al., 2009) 4 Hz 100% AM: lettergreep-niveau 20 Hz 100% AM: foneem-niveau 80 Hz 100% AM M1 P3 P4 M2 Meerkanaals ASSR (Van Dun et al., 2009) 4 elektrodes, gerefereerd naar Cz Responsmaten Signaal-ruis-verhouding (SNR): grootte van de respons Fase coherentie: samenwerking tussen hersengebieden

24 Studie 2: resultaten SNR Bewijs voor een neuraal probleem op de foneemfrequentie bij volwassenen met dyslexie 80 Hz 20 Hz 4 Hz p =

25 Interhemisferische coherentie Studie 2: resultaten coherentie Interhemisferische coherentie p = parietaal mastoid parietaal mastoid parietaal mastoid 25

26 Interhemisferische coherentie Studie 2: resultaten coherentie Intrahemisferische coherentie p = links rechts links rechts links rechts 26

27 Onderzoeksvragen 1. Zijn syllabe- en foneemniveau ASSRs gelateralizeerd? 2. Vertonen volwassenen met dyslexie een andere neurale gevoeligheid voor syllabe- en foneemniveau modulaties? 3. Correleert neurale gevoeligheid voor syllabe- en foneemniveau modulaties met spraakperceptie en/of fonologie? auditieve verwerking spraakperceptie fonologie lezen/spellen 27

28 Studie 2: resultaten correlaties Spraak-in-ruis perceptie 4 Hz 20 Hz INTER INTRA INTER INTRA parietaal mastoid links rechts parietaal mastoid links rechts fonemen ** 0.29* 0.38** 0.27* Fonologisch bewustzijn 4 Hz 20 Hz INTER INTRA INTER INTRA parietaal mastoid links rechts parietaal mastoid links rechts FB ** ** 0.27* * p < 0.05, ** p <

29 Studie 2: conclusies Bevindingen bij volwassenen met dyslexie: 1. Normale syllabeniveau (4 Hz), maar afwijkende foneemniveau (20 Hz) verwerking 2. Afwijkende foneemniveau (20 Hz) verwerking uit zich in: - lagere LH responsen - lagere intrahemisferische coherentie - lagere interhemisferische coherentie verminderde samenwerking tussen hersengebieden? 3. Relatie met fonologie en spraak-in-ruis perceptie 29

30 Algemene conclusies 1. Zijn syllabe- en foneemniveau ASSRs gelateralizeerd? (Poelmans et al., 2012, JARO) Trend voor RH lateralizatie voor de corticale verwerking van syllabe- en foneemniveau modulaties 2. Vertonen volwassenen met dyslexie een andere neurale gevoeligheid voor syllabe- en foneemniveau modulaties? 3. Correleert neurale gevoeligheid voor syllabe- en foneemniveau modulaties met spraakperceptie en/of fonologie? 30

31 Algemene conclusies 1. Zijn syllabe- en foneemniveau ASSRs gelateralizeerd? 2. Vertonen volwassenen met dyslexie een andere neurale gevoeligheid voor syllabe- en foneemniveau modulaties? (Poelmans et al., 2012, E&H) Normale syllabeniveau (4 Hz), maar afwijkend foneemniveau (20 Hz) verwerking Afwijkende foneemniveau (20 Hz) verwerking uit zich in lagere LH, intra- and interhemispheric coherence 3. Correleert neurale gevoeligheid voor syllabe- en foneemniveau modulaties met spraakperceptie en/of fonologie? 31

32 Algemene conclusies 1. Zijn syllabe- en foneemniveau ASSRs gelateralizeerd? 2. Vertonen volwassenen met dyslexie een andere neurale gevoeligheid voor syllabe- en foneemniveau modulaties? 3. Correleert neurale gevoeligheid voor syllabe- en foneemniveau modulaties met spraakperceptie en/of fonologie? (Poelmans et al., 2012, E&H) foneemniveau ASSRs correleren met : - spraakperceptie - fonologisch bewustzijn 32

33 DYSlexia COllaboration Leuven (DYSCO) ExpORL, KU Leuven Sophie Vanvooren Hanne Poelmans Jan Wouters Astrid De Vos Heleen Luts Onderzoekseenheid Gezins- en Orthopedagogiek, KU Leuven Sophie Dandache Maaike Vandermosten Pol Ghesquière Jolijn Vanderauwera 33

Welk neuro-anatomisch netwerk ligt aan de basis van lezen en leesproblemen?

Welk neuro-anatomisch netwerk ligt aan de basis van lezen en leesproblemen? Welk neuro-anatomisch netwerk ligt aan de basis van lezen en leesproblemen? Dr. Maaike Vandermosten Prof. Dr. Pol Ghesquière Prof. Dr. Jan Wouters Dyslexia Collaboration KU Leuven (DYSCO) OVERZICHT 1.

Nadere informatie

Dyslexie als algemeen magnocellulair deficit!? Resultaten van recent onderzoek

Dyslexie als algemeen magnocellulair deficit!? Resultaten van recent onderzoek Dyslexie als algemeen magnocellulair!? Resultaten van recent onderzoek Prof. Dr. Pol Ghesquière & Dr. Bart Boets Centrum voor Orthopedagogiek i.s.m. Prof. Dr. Jan Wouters & Prof. Dr. Astrid Van Wieringen

Nadere informatie

Actuele cognitieve theorieën over dyslexie. Prof. Dr. Pol Ghesquière Gezins- en Orthopedagogiek

Actuele cognitieve theorieën over dyslexie. Prof. Dr. Pol Ghesquière Gezins- en Orthopedagogiek Actuele cognitieve theorieën over dyslexie Prof. Dr. Pol Ghesquière Gezins- en Orthopedagogiek Wat is dyslexie? Specifiek probleem met het leren lezen en/of spellen = leerstoornis Manifesteert specifiek

Nadere informatie

Cognitieve verklaringsmodellen van dyslexie: een overzicht van recente wetenschappelijke bevindingen

Cognitieve verklaringsmodellen van dyslexie: een overzicht van recente wetenschappelijke bevindingen Cognitieve verklaringsmodellen van dyslexie: een overzicht van recente wetenschappelijke bevindingen Prof. Dr. Pol Ghesquière Gezins- en Orthopedagogiek Wat is dyslexie? Specifiek probleem met het leren

Nadere informatie

Neurale overlap geschreven en gesproken taal. Maaike Vandermosten

Neurale overlap geschreven en gesproken taal. Maaike Vandermosten Neurale overlap geschreven en gesproken taal Maaike Vandermosten LAW symposium, 22 september 2017 Gesproken taal en lezen Evolutie Ontwikkeling Semantics (meaning) BOOK Orthography (letter strings) Phonology

Nadere informatie

Speaking of Reading. The Role of Basic Auditory and Speech Processing in the Manifestation of Dyslexia in Children at Familial Risk B.E.

Speaking of Reading. The Role of Basic Auditory and Speech Processing in the Manifestation of Dyslexia in Children at Familial Risk B.E. Speaking of Reading. The Role of Basic Auditory and Speech Processing in the Manifestation of Dyslexia in Children at Familial Risk B.E. Hakvoort Samenvatting Dyslexie komt voor bij ongeveer 3 tot 10%

Nadere informatie

ASSR als onderdeel van de audiologische diagnostiek bij jonge kinderen

ASSR als onderdeel van de audiologische diagnostiek bij jonge kinderen ASSR als onderdeel van de audiologische diagnostiek bij jonge kinderen Jane Alaerts 1 Heleen Luts 1, Christian Desloovere 2 en Jan Wouters 1 1 ExpORL, K.U.Leuven en 2 UZ Leuven België Audiologische follow-up

Nadere informatie

Dyslexie als temporeel auditief informatieverwerkingsprobleem: Geletterdheid, fonologie en spraakperceptie bij kinderen in het derde leerjaar

Dyslexie als temporeel auditief informatieverwerkingsprobleem: Geletterdheid, fonologie en spraakperceptie bij kinderen in het derde leerjaar FACULTEIT GENEESKUNDE FACULTY OF MEDICINE LOGOPEDISCHE EN AUDIOLOGISCHE WETENSCHAPPEN HERESTRAAT 49/721 3000 LEUVEN Dyslexie als temporeel auditief informatieverwerkingsprobleem: Geletterdheid, fonologie

Nadere informatie

Lucas Mens Arjan Bosman Henriëtte Koch Bart Luijten Ad Snik

Lucas Mens Arjan Bosman Henriëtte Koch Bart Luijten Ad Snik Objectieve audiometrie: steeds meer middelen op de weegschaal, maar waar is de gouden standaard? Lucas Mens Arjan Bosman Henriëtte Koch Bart Luijten Ad Snik Klinische waarde van de ASSR tov klik/pip-bera?

Nadere informatie

Auditieve verwerkingsproblemen na niet aangeboren hersenletsel (NAH)

Auditieve verwerkingsproblemen na niet aangeboren hersenletsel (NAH) Auditieve verwerkingsproblemen na niet aangeboren hersenletsel (NAH) Voordracht 1 (theorie) Nederlandse Vereniging voor Audiologie 28 sept. 2007 K.H. Woldendorp revalidatiearts Overzicht voordracht Inleiding

Nadere informatie

Validiteit van de ASSR Nog steeds geen steady state

Validiteit van de ASSR Nog steeds geen steady state Validiteit van de ASSR Nog steeds geen steady state Lucas Mens Bart Luijten Christoph van der Reijden Ad Snik Chris-Jan Beerendonck Pieta Folman Henriëtte Koch False positive A positive test result in

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Samenvatting Nederlandse samenvatting Oorsuizen zit tussen de oren Tussen de oren Behalve fysiek tastbaar weefsel zoals bot, vloeistof en hersenen zit er veel meer tussen de oren, althans zo leert een

Nadere informatie

Centraal auditieve verwerkingstaken voor Vlaanderen

Centraal auditieve verwerkingstaken voor Vlaanderen Centraal auditieve verwerkingstaken voor Vlaanderen Astrid van Wieringen & Kelly Demeester Experimentele ORL, Dept Neurowetenschappen & Logopedische en Audiologische Wetenschappen, faculteit Geneeskunde

Nadere informatie

Kijk eens in het brein!

Kijk eens in het brein! Kijk eens in het brein! Hersenen en taal Hersenen als onderzoeksdomein Cognitief proces als onderzoeksdomein bouwstenen, chemie anatomie localisatie functies fasen en verloop cognitief proces neurale representatie

Nadere informatie

Rijping van de BER. Literatuur en een casus

Rijping van de BER. Literatuur en een casus Rijping van de BER Literatuur en een casus Auditory Evoked Responses Onderverdeling Early latency (BER) Middle latency Long latency (corticaal) BER, primaire generatoren: Piek I N8 distaal Piek II N8 proximaal

Nadere informatie

ASSR in de klinische praktijk: vergelijking van MASTER en AUDERA en toepassing bij jonge kinderen

ASSR in de klinische praktijk: vergelijking van MASTER en AUDERA en toepassing bij jonge kinderen Laboratory for Experimental ORL ASSR in de klinische praktijk: vergelijking van MASTER en AUDERA en toepassing bij jonge kinderen Heleen Luts & Jan Wouters FEITEN Nood aan objectieve frequentiespecifieke

Nadere informatie

Taal in het Kleuterbrein EEG in de praktijk

Taal in het Kleuterbrein EEG in de praktijk Taal in het Kleuterbrein EEG in de praktijk Nina Davids & Judith Pijnacker - senior onderzoekers Petra van Alphen - projectleider Expertise & Innovatie, PonTeM Taal in het Kleuterbrein Waarom EEG? Wat

Nadere informatie

Dyslexie en Hoogbegaafdheid

Dyslexie en Hoogbegaafdheid Dyslexie en Hoogbegaafdheid Amber de Wilde in samenwerking met Evelyn Kroesbergen - Universiteit Utrecht, afdeling Orthopedagogiek - Ambulatorium Universiteit Utrecht - Pieter Span Expertisecentrum Hoogbegaafdheid

Nadere informatie

Hoe werkt het gehoor? Bert van Zanten Klinisch-Fysicus/Audioloog Hoofd KNO-Audiologisch Centrum

Hoe werkt het gehoor? Bert van Zanten Klinisch-Fysicus/Audioloog Hoofd KNO-Audiologisch Centrum Hoe werkt het gehoor? Bert van Zanten Klinisch-Fysicus/Audioloog Hoofd KNO-Audiologisch Centrum Horen, zo gewoon, wat is het precies? onder andere: Detectie van geluid Discriminatie tussen verschillende

Nadere informatie

Doelstelling: nagaan in hoeverre er verschillen optreden in de hersenactiviteit door het gebruik van de ChromaGen filters van de Xlens.

Doelstelling: nagaan in hoeverre er verschillen optreden in de hersenactiviteit door het gebruik van de ChromaGen filters van de Xlens. Antwerpen, juni 2011 Kwantitatieve EEG analyses lezen met/zonder Xlens. Doelstelling: nagaan in hoeverre er verschillen optreden in de hersenactiviteit door het gebruik van de ChromaGen filters van de

Nadere informatie

De neurobiologische basis van leren lezen en dyslexie

De neurobiologische basis van leren lezen en dyslexie De neurobiologische basis van leren lezen en dyslexie ONL congres juni 2011 Anniek Vaessen Literacy and Numeracy group Universiteit Maastricht Lezen en spellen in onze maatschappij LEZEN EN SPELLEN: -school/opleiding

Nadere informatie

Neurobiologie%van%audi4eve%spraak8%en% taalverwerving%bij%kinderen%

Neurobiologie%van%audi4eve%spraak8%en% taalverwerving%bij%kinderen% Vakgroep Spraak-, Taal- en Gehoorwetenschappen Neurobiologie%van%audi4eve%spraak8%en% taalverwerving%bij%kinderen% Miet%De%Le(er% Neurobiologie%van%audi4eve%spraak8%en% taalverwerking%bij%kinderen% Neurobiologie!

Nadere informatie

Weten of doen: een fmri-studie naar muziekperceptie bij instrumentalisten

Weten of doen: een fmri-studie naar muziekperceptie bij instrumentalisten Prins Claus Conservatorium Weten of doen: een fmri-studie naar muziekperceptie bij instrumentalisten Onderzoeksconferentie Cultuureducatie en -participatie Robert Harris Utrecht, 24 nov. 2014 De Neurowetenschappen......hebben

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/31633 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Kant, Anne Marie van der Title: Neural correlates of vocal learning in songbirds

Nadere informatie

Dyslexie in vogelvlucht. 6 februari 2015 Elise de Bree

Dyslexie in vogelvlucht. 6 februari 2015 Elise de Bree Dyslexie in vogelvlucht 6 februari 2015 Elise de Bree 1 Doel van lezing: 2 Dyslexie Klinische en schoolpraktijk Wetenschappelijke inzichten in lees-spellingsproblemen Definitie van dyslexie Signalering

Nadere informatie

Nederlandstalige samenvatting

Nederlandstalige samenvatting Nederlandstalige samenvatting In moderne hoortoestellen gebruikt men geavanceerde signaalbewerking om het inkomende geluid te bewerken en te versterken. Het hoortoestel is meer dan een eenvoudige geluidversterker:

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/49241 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Kepinska, O. Title: The neurobiology of individual differences in grammar learning

Nadere informatie

Representatie van de akoestische wereld in de hersenen: normale en abnormale ontwikkeling van tonotopische mappen in het auditieve systeem

Representatie van de akoestische wereld in de hersenen: normale en abnormale ontwikkeling van tonotopische mappen in het auditieve systeem Representatie van de akoestische wereld in de hersenen: normale en abnormale ontwikkeling van tonotopische mappen in het auditieve systeem Robert V. Harrison 2nd Pediatric Conference Chicago 2001 Jojanneke

Nadere informatie

Bio (EEG) feedback. Reflecties vanuit de klinische praktijk. Kannercyclus 09-05-2011 Dr. EWM (Lisette) Verhoeven

Bio (EEG) feedback. Reflecties vanuit de klinische praktijk. Kannercyclus 09-05-2011 Dr. EWM (Lisette) Verhoeven Bio (EEG) feedback Reflecties vanuit de klinische praktijk Kannercyclus 09-05-2011 Dr. EWM (Lisette) Verhoeven Neurofeedback -Een vraag uit de spreekkamer- Minimaal 1500 Literatuur 2008 literatuur search

Nadere informatie

Onderzoek naar AVP bij kinderen met een ASS m.b.v. elektrofysiologische methoden. Literatuuroverzicht voor Audiologen nascholing 2 november 2007

Onderzoek naar AVP bij kinderen met een ASS m.b.v. elektrofysiologische methoden. Literatuuroverzicht voor Audiologen nascholing 2 november 2007 Onderzoek naar AVP bij kinderen met een ASS m.b.v. elektrofysiologische methoden Literatuuroverzicht voor Audiologen nascholing 2 november 2007 Martijn Toll klinisch fysicus audioloog i.o. ErasmusMC /

Nadere informatie

Samenvatting. Neuraal entrainment in coördinatiedynamica

Samenvatting. Neuraal entrainment in coördinatiedynamica Neuraal entrainment in coördinatiedynamica Het onderzoek in dit proefschrift heeft betrekking op de rol van neurale synchronisatie in de uitwisseling van informatie tussen verschillende delen van het zenuwstelsel.

Nadere informatie

De Hersenen. Historisch Overzicht. Inhoud college de Hersenen WAT IS DE BIJDRAGE VAN 'ONDERWERP X' AAN KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE?

De Hersenen. Historisch Overzicht. Inhoud college de Hersenen WAT IS DE BIJDRAGE VAN 'ONDERWERP X' AAN KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE? De Hersenen Oriëntatie, september 2002 Esther Wiersinga-Post Inhoud college de Hersenen historisch overzicht (ideeën vanaf 1800) van de video PAUZE neurofysiologie - opbouw van neuronen - actie potentialen

Nadere informatie

Verwerking van echte en geïmpliceerde beweging

Verwerking van echte en geïmpliceerde beweging Verwerking van echte en geïmpliceerde beweging (Nederlandse samenvatting) Wanneer we een foto van een persoon zien, herkennen de meeste van ons of de persoon op de foto rende terwijl de foto gemaakt werd

Nadere informatie

Electrophysiological studies on visual information processing in dyslexia and ADHD Dhar, Monica

Electrophysiological studies on visual information processing in dyslexia and ADHD Dhar, Monica Electrophysiological studies on visual information processing in dyslexia and ADHD Dhar, Monica IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite

Nadere informatie

Het meten van luisterinspanning met cijfers in ruis

Het meten van luisterinspanning met cijfers in ruis Het meten van luisterinspanning met cijfers in ruis NvA-wintervergadering 27 januari 2012 Maaike van Doorn R. Houben, W.A. Dreschler Achtergrond Klinische praktijk Hoortoestelaanpassing Informatie van

Nadere informatie

Dyslexie (woordblindheid)

Dyslexie (woordblindheid) Dyslexie (woordblindheid) Dyslexie is een complex probleem dat zijn oorsprong vindt in de elementaire hersensystemen die een mens in staat stellen taal te begrijpen en te uiten. Wetenschappers hebben ontdekt

Nadere informatie

Hoe horen wij Zwevingen?

Hoe horen wij Zwevingen? Willem Chr. Heerens, 22 augustus 2013 Hoe horen wij Zwevingen? Ja dan heb ik nu de volgende heel grappige reeks geluidsexperimenten volledig uitgewerkt: 1. Als je de drieklank met frequenties: 1485 1487

Nadere informatie

University of Groningen. Neurophysiological studies of reading fluency Qin, Rui

University of Groningen. Neurophysiological studies of reading fluency Qin, Rui University of Groningen Neurophysiological studies of reading fluency Qin, Rui IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check

Nadere informatie

Frequentie specifieke ABR

Frequentie specifieke ABR Frequentie specifieke ABR Krista Willeboer UMC Utrecht Estimation of the pure-tone audiogram by the auditory brainstem response: a review David R. Stapells & Peggy Oates Audiology & Neuro-otology 1997;

Nadere informatie

Objectieve Diagnostiek. Tympanometrie Oto-Akoestische Emissies BERA Rechts 70 db, Links 90 db

Objectieve Diagnostiek. Tympanometrie Oto-Akoestische Emissies BERA Rechts 70 db, Links 90 db Objectieve Diagnostiek - casuïstiek - Arjan J Bosman en Henriëtte Koch Audiologisch Centrum UMC St Radboud Nijmegen Objectieve Diagnostiek Tympanometrie, stapedius reflexen functionaliteit middenoor Oto-Akoestische

Nadere informatie

Bilateraal en binauraal horen bij kinderen met twee cochleaire implantaten

Bilateraal en binauraal horen bij kinderen met twee cochleaire implantaten Bilateraal en binauraal horen bij kinderen met twee cochleaire implantaten Astrid van Wieringen, Lieselot Van Deun, Jan Wouters ExpORL, Dept Neurowetenschappen, KULeuven, België 19/11/2010 1 Inhoud Situering

Nadere informatie

De invloed van ruisonderdrukking op luisterinspanning

De invloed van ruisonderdrukking op luisterinspanning De invloed van ruisonderdrukking op luisterinspanning NVA vergadering 27 september 2013 Maj van den Tillaart-Haverkate 1,2 Inge Brons 1 Wouter A. Dreschler 1 Rolph Houben 1 1 Klinische en Experimentele

Nadere informatie

Interactie van elektrische en akoestische stimulatie in de cochlea van de cavia

Interactie van elektrische en akoestische stimulatie in de cochlea van de cavia Interactie van elektrische en akoestische stimulatie in de cochlea van de cavia H. Christiaan Stronks, Huib Versnel, Vera F. Prijs, Wilko Grolman, Sjaak F.L. Klis Afdeling Keel-, Neus- en Oorheelkunde

Nadere informatie

De pdin The pediatric digits-in-noise test. Cas Smits VU medisch centrum, Amsterdam

De pdin The pediatric digits-in-noise test. Cas Smits VU medisch centrum, Amsterdam De pdin The pediatric digits-in-noise test Cas Smits VU medisch centrum, Amsterdam Dank Inhoud Spraakverstaan in ruis DIN test pdin Casuistieken/Voorbeelden Spraakverstaan in ruis Aanvulling op toon- en

Nadere informatie

Het ABC van de leerstoornissen

Het ABC van de leerstoornissen Het ABC van de leerstoornissen 23 oktober 2012 K.A. Redingenhof Leuven Nadia Gielen Onderzoekseenheid Gezins- en Orthopedagogiek PraxisP Inhoud Leerstoornissen, dyslexie, dyscalculie een beknopt overzicht

Nadere informatie

Diagnostiek bij Auditieve Neuropathie. Bert van Zanten Klinisch-fysicus/Audioloog UMCU

Diagnostiek bij Auditieve Neuropathie. Bert van Zanten Klinisch-fysicus/Audioloog UMCU Diagnostiek bij Auditieve Neuropathie Bert van Zanten Klinisch-fysicus/Audioloog UMCU Overzicht Een casus avant la lettre Auditory Neuropathy Spectrum Disorder Geheugenopfrissing anatomie en fysiologie

Nadere informatie

Het effect van het perifeer gehoorverlies op spraakverstaan: éénzijdig slechthorenden

Het effect van het perifeer gehoorverlies op spraakverstaan: éénzijdig slechthorenden Het effect van het perifeer gehoorverlies op spraakverstaan: éénzijdig slechthorenden T.J.M. Bost, N.J. Versfeld, S.T. Goverts NVA 25 september 2015 1 Inleiding Slechthorendheid heeft invloed op: Kwaliteit

Nadere informatie

Wie kiest er eigenlijk: wij of onze hersenen?

Wie kiest er eigenlijk: wij of onze hersenen? Wie kiest er eigenlijk: wij of onze hersenen? Stan Gielen Afd. Biofysica Radboud Universiteit Nijmegen Contents Supervised en unsupervised leren? Wat is een neuron en hoe werkt het Hoe maken wij keuzes?

Nadere informatie

Hoorrevalidatie en invloed op de uitrijping van het auditieve systeem. Nascholingsdag Audiologen 17 maart 2006 Yvonne Simis

Hoorrevalidatie en invloed op de uitrijping van het auditieve systeem. Nascholingsdag Audiologen 17 maart 2006 Yvonne Simis Hoorrevalidatie en invloed op de uitrijping van het auditieve systeem Nascholingsdag Audiologen 17 maart 2006 Yvonne Simis Invloed van hoorrevalidatie bij Late rijping door slechthorendheid Cochleaire

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Wat verandert er in het zenuwstelsel als een dier iets leert? Hoe worden herinneringen opgeslagen in de hersenen? Hieraan ten grondslag ligt het vermogen van het zenuwstelsel om

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 195 196 Focus van het proefschrift Hallucinaties zijn een bijzonder menselijk fenomeen. Beschrijvingen van hallucinatieachtige fenomenen en visioenen duiken regelmatig op in de

Nadere informatie

Een objectieve maat voor auditieve verwerking?

Een objectieve maat voor auditieve verwerking? Martijn Toll (Viataal, ErasmusMC) André Goedegebure (ErasmusMC) Karin Neijenhuis (Kon Auris groep) Hans Verschuure (ErasmusMC) Een objectieve maat voor auditieve verwerking? De latentie van de P3 piek

Nadere informatie

Chapter 13. Nederlandse samenvatting. A.R.E. Potgieser

Chapter 13. Nederlandse samenvatting. A.R.E. Potgieser Chapter 13 Nederlandse samenvatting A.R.E. Potgieser Chapter 13 Nederlandse samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene introductie over de premotor cortex met een focus op betrokkenheid van deze gebieden

Nadere informatie

CENTRAAL AUDITIEVE EN COGNITIEVE VERWERKING IN OUDERE VOLWASSENEN: LEEFTIJD EN WERKGEHEUGEN

CENTRAAL AUDITIEVE EN COGNITIEVE VERWERKING IN OUDERE VOLWASSENEN: LEEFTIJD EN WERKGEHEUGEN CENTRAAL AUDITIEVE EN COGNITIEVE VERWERKING IN OUDERE VOLWASSENEN: LEEFTIJD EN WERKGEHEUGEN K. Vermeire L. Schenus S. Auwers M. De Sloovere 1 NVA Wintervergadering, 31 januari 2014, Utrecht, NL INTRODUCTIE

Nadere informatie

inhoud Voorwoord... 11 deel i: neurowetenschappen in taal en taalstoornissen... 17 Hst 1: Historisch overzicht van de afasiologie...

inhoud Voorwoord... 11 deel i: neurowetenschappen in taal en taalstoornissen... 17 Hst 1: Historisch overzicht van de afasiologie... inhoud Voorwoord... 11 deel i: neurowetenschappen in taal en taalstoornissen... 17 Hst 1: Historisch overzicht van de afasiologie... 19 1.1. Historiek vóór 1860... 20 1.2. Broca, Wernicke en Lichtheim

Nadere informatie

Not deaf enough. Matig slechthorende kinderen. Slechthorende kinderen in beeld. Onderzoek. Matig slechthorende kinderen 14-10-2013.

Not deaf enough. Matig slechthorende kinderen. Slechthorende kinderen in beeld. Onderzoek. Matig slechthorende kinderen 14-10-2013. 60 jaar NSDSK Matig slechthorende kinderen Problemen op het gebied van: Slechthorende kinderen in beeld Taalontwikkeling Sociaal-emotionele ontwikkeling Evelien Dirks Moeller 2007 Current state of Knowledge

Nadere informatie

Laag Frequente Tinnitus of Laag Frequent Geluid? Is er een verschil in begeleiding?

Laag Frequente Tinnitus of Laag Frequent Geluid? Is er een verschil in begeleiding? Laag Frequente Tinnitus of Laag Frequent Geluid? Is er een verschil in begeleiding? Ir. Dyon J.W.M. Scheijen Klinisch fysicus audioloog Inhoud Tinnitus Hoe horen wij? Het gehoorsysteem Beleving van geluid

Nadere informatie

Talking Heads: De Anatomie van de Taal Rik Vandenberghe. Inleiding: Taalprocessen hebben een plaats in de hersenen

Talking Heads: De Anatomie van de Taal Rik Vandenberghe. Inleiding: Taalprocessen hebben een plaats in de hersenen Talking Heads: De Anatomie van de Taal Rik Vandenberghe Inleiding: Taalprocessen hebben een plaats in de hersenen De hypothese van het equipotentialisme, die stelt dat de hersenen op hun geheel instaan

Nadere informatie

17-1-2012. niet aangeboren hersenletsel. Hersenen en gedrag, een veelomvattend werkterrein: Dit komt tot uitdrukking in.. Neuroplasticiteit:

17-1-2012. niet aangeboren hersenletsel. Hersenen en gedrag, een veelomvattend werkterrein: Dit komt tot uitdrukking in.. Neuroplasticiteit: BrainDynamics Groningen Een eerste kennismaking. Praktijk voor 1 ste en 2 de lijns psychologische zorg (verwijzers) Praktijk voor training, coaching en optimal performance niet aangeboren hersenletsel

Nadere informatie

Werkgeheugen bij kinderen met SLI. Indeling presentatie. 1. Inleiding. Brigitte Vugs, 19 maart 2009. 1. Inleiding 2. Theoretische achtergrond

Werkgeheugen bij kinderen met SLI. Indeling presentatie. 1. Inleiding. Brigitte Vugs, 19 maart 2009. 1. Inleiding 2. Theoretische achtergrond Werkgeheugen bij kinderen met SLI Brigitte Vugs, 19 maart 2009 Indeling presentatie 1. Inleiding 2. Theoretische achtergrond SLI, Geheugen, Werkgeheugen 3. Ontwikkeling werkgeheugen 4. Relatie werkgeheugen

Nadere informatie

Functionele MRI van tinnitus

Functionele MRI van tinnitus Functionele MRI van tinnitus P. van Dijk, D.R.M. Langers, E. de Kleine Prof. dr. P. van Dijk, klinisch fysicusaudioloog, afdeling Keel-, Neus-, Oorheelkunde, UMC Groningen Dr. ir. D.R.M. Langers, fysicus,

Nadere informatie

FICHE 5: Ga auditieve informatieverwerking

FICHE 5: Ga auditieve informatieverwerking 2015 1 FICHE 5: Ga auditieve informatieverwerking KENMERKEN EN AANBEVELINGEN [Typ hier] UIT: Intelligentiemeting in nieuwe banen: de integratie van het CHC-model in de psychodiagnostische praktijk. Walter

Nadere informatie

Staat alles in het brein vast?

Staat alles in het brein vast? 7 maart 2009 Staat alles in het brein vast? Rob van der Lubbe, GW-CPE Universiteit Twente Sheet 1 Goedemorgen allemaal. Welkom bij de lezing Staat alles vast in het brein?. Allereerst wil ik Toine van

Nadere informatie

Leesproblemen en dyslexie

Leesproblemen en dyslexie Leesproblemen en dyslexie Bijeenkomsten Bijeenkomst 1- dyslexie- wat is dyslexie en hoe signaleer je het? Bijeenkomst 2- groep 1-2 : signaleren en begeleiden van potentiele zwakke lezers Bijeenkomst 3:

Nadere informatie

PREVALENTIE EN DIAGNOSTIEK VAN SLECHTHORENDHEID BIJ PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS

PREVALENTIE EN DIAGNOSTIEK VAN SLECHTHORENDHEID BIJ PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS Utrecht 2 november 2007 PREVALENTIE EN DIAGNOSTIEK VAN SLECHTHORENDHEID BIJ PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS CHRIS DE BAL DEP. LOGOPEDIE EN AUDIOLOGIE LESSIUS HOGESCHOOL

Nadere informatie

Fonemisch Bewustzijn

Fonemisch Bewustzijn Fonemisch Bewustzijn Ellen van der Veen Welkom en Agenda 1. Introductie 2. Fonemisch Bewustzijn 3. Vragen en praktijkervaringen Doelstellingen van vandaag 1. De deelnemers kennen de begrippen taalbewustzijn,

Nadere informatie

BERA, Tymp en OAE bij de pasgeborene. Bert van Zanten UMC-Utrecht

BERA, Tymp en OAE bij de pasgeborene. Bert van Zanten UMC-Utrecht BERA, Tymp en OAE bij de pasgeborene Bert van Zanten UMC-Utrecht Overzicht Wat meet je bij BERA/Tymp/cEOAE/DPOAE? Normaal en afwijkend? Resultaat neonataal en later? BERA: Wat meet je? Het tijdsverloop

Nadere informatie

Onderzoek naar de relatie tussen dyslexie en centraal auditieve verwerkingsprocessen. Celine Bernaerdt Audioloog

Onderzoek naar de relatie tussen dyslexie en centraal auditieve verwerkingsprocessen. Celine Bernaerdt Audioloog Onderzoek naar de relatie tussen dyslexie en centraal auditieve verwerkingsprocessen Celine Bernaerdt Audioloog celine.bernaerdt@vives.be PARTNERS Thesis Jolien Schellekens & Annelore Wevers Studenten

Nadere informatie

Visuele aandachtspanne. Madelon van den Boer Universiteit van Amsterdam

Visuele aandachtspanne. Madelon van den Boer Universiteit van Amsterdam Visuele aandachtspanne Madelon van den Boer Universiteit van Amsterdam Programma Waarom visuele aandachtspanne (VAS)? Wat is VAS? Relatie met lezen Recente ontwikkelingen Samenvatting Vragen Dyslexie Een

Nadere informatie

Horen, Verstaan en Begrijpen met een CI

Horen, Verstaan en Begrijpen met een CI Horen, Verstaan en Begrijpen met een CI Guido Cattani (Bsc. Audioloog, M. SEN, UMC Utrecht, afdeling KNO) gcattani@umcutrecht.nl Trudi de Koning (Klinisch linguïst UMC Utrecht) Opbouw presentatie Inleiding

Nadere informatie

21/10/15. Tinnitus en hyperacusis bij hulpzoekende patiënten. Definitie. Haarcellen in het slakkenhuis

21/10/15. Tinnitus en hyperacusis bij hulpzoekende patiënten. Definitie. Haarcellen in het slakkenhuis De neurofysiologie van tinnitus en hyperacusis Pim van Dijk Klinisch fysicus audioloog Universitair Audiologisch Centrum Groningen/KNO/UMCG -1- Definitie Tinnitus - Oorsuizen! Een (betekenisloos) geluid

Nadere informatie

Sekseverschillen in de power van verschillende EEG frequentiebanden tijdens mentale rotatie

Sekseverschillen in de power van verschillende EEG frequentiebanden tijdens mentale rotatie Sekseverschillen in de power van verschillende EEG frequentiebanden tijdens mentale rotatie Tessa Magnée Instituut voor Psychologie Faculteit der Sociale Wetenschappen Erasmus Universiteit Rotterdam September

Nadere informatie

Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen. Waarom dit onderwerp? Goed nieuws! Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen

Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen. Waarom dit onderwerp? Goed nieuws! Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen Therapiekeuze bij verstaanbaarheidsproblemen Regiodag logopedie 27 mei 2014 Waarom dit onderwerp? Maaike Diender Klinisch linguïst Audiologisch centrum Alkmaar: ACHN Kinderen 2-5 jaar, 2010-2013 Geen spraakproductieprobleem

Nadere informatie

15 SEPTEMBER LEERSTOORNISSEN klinische kinderneuropsychologie. Dr. Jos Hendriksen klinisch psycholoog/ klinisch neuropsycholoog

15 SEPTEMBER LEERSTOORNISSEN klinische kinderneuropsychologie. Dr. Jos Hendriksen klinisch psycholoog/ klinisch neuropsycholoog 15 SEPTEMBER 2016 LEERSTOORNISSEN klinische kinderneuropsychologie Dr. Jos Hendriksen klinisch psycholoog/ klinisch neuropsycholoog INLEIDING CENTRUM NEUROLOGISCHE LEER- EN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN Spierziekten

Nadere informatie

TINNITUS. Leren omgaan met tinnitus

TINNITUS. Leren omgaan met tinnitus TINNITUS Leren omgaan met tinnitus TINNITUS AURIUM Tinnitus aurium is de medische term voor oorsuizen. Het Latijnse tinnire betekent bellen of rinkelen, auris betekent oor. Iemand met tinnitus neemt geluiden

Nadere informatie

Meten van spraakverstaan bij volwassenen met een cochleair implantaat in stilte en in lawaai

Meten van spraakverstaan bij volwassenen met een cochleair implantaat in stilte en in lawaai Meten van spraakverstaan bij volwassenen met een cochleair implantaat in stilte en in lawaai Universitair Audiologisch Centrum KNO en EMGO+ instituut VU medisch centrum Amsterdam Marre Kaandorp Theo Goverts

Nadere informatie

Neurale synchronisatie binnen en tussen gebieden van het motorische systeem

Neurale synchronisatie binnen en tussen gebieden van het motorische systeem Samenvatting Neurale synchronisatie binnen en tussen gebieden van het motorische systeem Het brein is het meest complexe orgaan van ons lichaam. Met ontelbare neuronen (zenuwcellen) en hun verbindingen

Nadere informatie

Research Institute of Child Development and Education Over oude en nieuwe oorzaken van dyslexie

Research Institute of Child Development and Education Over oude en nieuwe oorzaken van dyslexie Research Institute of Child Development and Education Over oude en nieuwe oorzaken van dyslexie Peter F. de Jong Brussel, Juni 2014 Overzicht Belang van kennis over oorzaken Belangrijkste oorzaken Enkele

Nadere informatie

Wat is er bekend over de relatie tussen het leren van Frans of Spaans als vreemde taal en dyslexie in het voorgezet onderwijs?

Wat is er bekend over de relatie tussen het leren van Frans of Spaans als vreemde taal en dyslexie in het voorgezet onderwijs? Opgesteld door: José van der Hoeven Vraagsteller: docent voortgezet onderwijs Geraadpleegde experts: dr. Elise de Bree (UvA), dr. Madelon van den Boer (UvA) Referentie: Kennisrotonde. 2017. Wat is er bekend

Nadere informatie

Het belangrijkste doel van de studie in hoofdstuk 3 was om onafhankelijke effecten van visuele preview en spellinguitspraak op het leren spellen van

Het belangrijkste doel van de studie in hoofdstuk 3 was om onafhankelijke effecten van visuele preview en spellinguitspraak op het leren spellen van Samenvatting Het is niet eenvoudig om te leren spellen. Om een woord te kunnen spellen moet een ingewikkeld proces worden doorlopen. Als een kind een bepaald woord nooit eerder gelezen of gespeld heeft,

Nadere informatie

LEERSTOORNISSEN klinische kinderneuropsychologie DR. JOS HENDRIKSEN ONDERWERPEN

LEERSTOORNISSEN klinische kinderneuropsychologie DR. JOS HENDRIKSEN ONDERWERPEN LEERSTOORNISSEN klinische kinderneuropsychologie 15 MAART 2017 DR. JOS HENDRIKSEN ONDERWERPEN 1. BOUW: opbouw en architectuur 2. GROEI: Hoe leert ons brein? 3. NEUROCOGNITIE: denkprocessen 4. WAT KAN ER

Nadere informatie

De pdin The pediatric digits-in-noise tes. I. Saadane, S.T. Goverts, J.M. Festen, C. Smits VU medisch centrum, Amsterdam

De pdin The pediatric digits-in-noise tes. I. Saadane, S.T. Goverts, J.M. Festen, C. Smits VU medisch centrum, Amsterdam De pdin The pediatric digits-in-noise tes I. Saadane, S.T. Goverts, J.M. Festen, C. Smits VU medisch centrum, Amsterdam NVA wintervergadering, 27 januari 2012 Inhoud Spraakverstaan in ruis DIN-test (digits-in-noise

Nadere informatie

Elektrofysiologische onderzoeken

Elektrofysiologische onderzoeken HHZH_INF_103.01(0315) h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier.be Patiënteninformatie Elektrofysiologische onderzoeken Voorwoord U heeft met uw

Nadere informatie

De hersenen. 1. Anatomie en ontwikkeling 2. De grote hersenen

De hersenen. 1. Anatomie en ontwikkeling 2. De grote hersenen LES 13 De hersenen 1. Anatomie en ontwikkeling 2. De grote hersenen NOTA BENE Moeilijk: Complexe anatomie Gezichtspunten: voor, achter, boven, onder, links, rechts Vele functies Bewust / onbewust autonoom

Nadere informatie

Workshop Dyslexie. Opbouw. Dyslexie- wat is dyslexie en hoe signaleer je het? Protocol Leesproblemen en Dyslexie. Toeleiding naar vergoede zorg.

Workshop Dyslexie. Opbouw. Dyslexie- wat is dyslexie en hoe signaleer je het? Protocol Leesproblemen en Dyslexie. Toeleiding naar vergoede zorg. Workshop Dyslexie Nina Willemse nwillemse@hetabc.nl Opbouw Dyslexie- wat is dyslexie en hoe signaleer je het? Protocol Leesproblemen en Dyslexie. Toeleiding naar vergoede zorg. Zorg op niveau 3; leestechnieken

Nadere informatie

De ontwikkeling van de hersenen in genetisch perspectief

De ontwikkeling van de hersenen in genetisch perspectief De ontwikkeling van de hersenen in genetisch perspectief Elektrofysiologische indices van hersenfunctioneren bij tweelingen van vijf en zeven jaar Caroline van Baal Neuropraxis 2 (1998), 66-71 Interindividuele

Nadere informatie

VoIP is een oorzaak. Deel 1: geluid en het menselijk gehoor

VoIP is een oorzaak. Deel 1: geluid en het menselijk gehoor VoIP is een oorzaak Deel 1: geluid en het menselijk gehoor Er is en wordt binnen de IT-wereld veel geschreven over VoIP, want de potentie van deze technologie voor het bedrijfsleven is enorm. Migratiestrategieën,

Nadere informatie

Bestaat enkelvoudige dyslexie? Frank Wijnen & Elise de Bree Universiteit Utrecht SDN congres, Dyslexie 2.0

Bestaat enkelvoudige dyslexie? Frank Wijnen & Elise de Bree Universiteit Utrecht SDN congres, Dyslexie 2.0 Bestaat enkelvoudige dyslexie? Frank Wijnen & Elise de Bree Universiteit Utrecht SDN congres, Dyslexie 2.0 Situatieschets PDDB: vergoeding van behandeling enkelvoudige dyslexie Enkelvoudig: bij het kind

Nadere informatie

Omgaan met Dyslexie in de klas. drs. R.Stewart, neuropsycholoog

Omgaan met Dyslexie in de klas. drs. R.Stewart, neuropsycholoog Omgaan met Dyslexie in de klas drs. R.Stewart, neuropsycholoog Introductie Er zijn verschillende redenen om meer aandacht te besteden aan Dyslexie 2-8%(3.6%) van schoolkinderen krijgt de diagnose Dyslexie

Nadere informatie

Talking Heads: De Anatomie van de Taal. Rik Vandenberghe K.U. Leuven Dienst Neurologie, UZ Gasthuisberg

Talking Heads: De Anatomie van de Taal. Rik Vandenberghe K.U. Leuven Dienst Neurologie, UZ Gasthuisberg Talking Heads: De Anatomie van de Taal Rik Vandenberghe K.U. Leuven Dienst Neurologie, UZ Gasthuisberg 1 Voor 1810 Vicq d Azyr, Traité d Anatomie et Physiology 1786 Diderot et d Alembert, Encyclopedia,

Nadere informatie

3.013 OU3,0 - 5 FES. 20,4. College voor Zorgverzekeringen. > Retouradres Postbus 320, 1110 AH Diemen

3.013 OU3,0 - 5 FES. 20,4. College voor Zorgverzekeringen. > Retouradres Postbus 320, 1110 AH Diemen 3.013 OU3,0-5 FES. 20,4 Zorgverzekeringen > Retouradres Postbus 320, 1110 AH Diemen Aan de Geschillencommissie van Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen (SKGZ) T.a.v. mevrouw Postbus 291 3700

Nadere informatie

A Rewarding View on the Mouse Visual Cortex. Effects of Associative Learning and Cortical State on Early Visual Processing in the Brain P.M.

A Rewarding View on the Mouse Visual Cortex. Effects of Associative Learning and Cortical State on Early Visual Processing in the Brain P.M. A Rewarding View on the Mouse Visual Cortex. Effects of Associative Learning and Cortical State on Early Visual Processing in the Brain P.M. Goltstein Proefschrift samenvatting in het Nederlands. Geschreven

Nadere informatie

Het brein maakt deel uit van een groter geheel, het zenuwstelsel. Schematisch kan het zenuwstelsel als volgt in kaart worden gebracht:

Het brein maakt deel uit van een groter geheel, het zenuwstelsel. Schematisch kan het zenuwstelsel als volgt in kaart worden gebracht: Ons brein Het brein maakt deel uit van een groter geheel, het zenuwstelsel. Schematisch kan het zenuwstelsel als volgt in kaart worden gebracht: De hersenen zijn onderdeel van het zogenoemde centrale zenuwstelsel.

Nadere informatie

Minor Dyslexie Cursus 1: Inleiding Dyslexie Bijeenkomst 3

Minor Dyslexie Cursus 1: Inleiding Dyslexie Bijeenkomst 3 Minor Dyslexie 2016-2017 Cursus 1: Inleiding Dyslexie Bijeenkomst 3 Programma mededelingen terugblik bijeenkomst 2 3 fasen van geletterdheid casus M uitgangspunten handelingsgericht werken Minor Dyslexie

Nadere informatie

Dit zijn voorbeelden van examenvragen, gekopieerd van de examens van voorgaande jaren.

Dit zijn voorbeelden van examenvragen, gekopieerd van de examens van voorgaande jaren. Dit zijn voorbeelden van examenvragen, gekopieerd van de examens van voorgaande jaren. Inleiding tot de gedragsneurowetenschappen, d.d. 08-09-09 Studentennummer: 1. Het neuraal substraat voor selectieve

Nadere informatie

Thema: hersenontwikkeling

Thema: hersenontwikkeling Thema: hersenontwikkeling stap 1: Ontwikkeling van de neurale buis Lengte: bv cortex, middenhersenen en hersenstam. Oppervlakte : bv visuele cortex, Diepte: verschillende lagen van een gebied Porblemen

Nadere informatie

Communicatie en Autisme niet vanzelfsprekend

Communicatie en Autisme niet vanzelfsprekend Communicatie en Autisme niet vanzelfsprekend in 20 min. Roger Verpoorten & Wilma Denteneer Inleiding: Communicatie Autisme : ándere waarneming van communicatie Nood aan communicatie ondersteuning Conceptondersteunende

Nadere informatie

1. Anatomie en fysiologie van het oor

1. Anatomie en fysiologie van het oor 1. Anatomie en fysiologie van het oor Oor: - Buitenoor: vangt geluiden op - Middenoor: luchttrillingen worden doorgegeven aan de vloeistof in het oor, versterkt en doorgegeven - Binnenoor: met het slakkenhuis

Nadere informatie

In dit proefschrift heb ik laten zien dat in volwassenen de EEG power in de verschillende frequentiebanden sterk erfelijk bepaald is.

In dit proefschrift heb ik laten zien dat in volwassenen de EEG power in de verschillende frequentiebanden sterk erfelijk bepaald is. Het doel van dit proefschrift was om de genetische architectuur te onderzoeken van hersenactiviteit gemeten met electroencephalografische registraties (EEG). Hersenactiviteit kan in rusttoestand worden

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson (ZvP) is een progressieve aandoening van de hersenen

De ziekte van Parkinson (ZvP) is een progressieve aandoening van de hersenen Samenvatting 125 126 SAMENVATTING De ziekte van Parkinson (ZvP) is een progressieve aandoening van de hersenen waarbij zenuwcellen in de middenhersenen, die de neurotransmitter dopamine produceren, afsterven.

Nadere informatie