Boliviaanse c o c a in België?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Boliviaanse c o c a in België?"

Transcriptie

1 Boliviaanse c o c a in België? Een eerste stap 6 Om een eerste concrete stap te doen in de richting va n een duurzaam drugbeleid zoals dat in het vorige hoofdstuk is beschreven is een wijziging van de V N - ve rd r ag e n over drugs nodig. Deze wijziging hoeft niet gecomp l i c e e rd te zijn. In feite ga at het om de toevoeging va n t wee wo o rden. Daar waar het de lidstaten nu wo rd t toegestaan om de produktie en handel van drugs in een wettelijk kader te vatten mits deze gebruikt wo rd e n voor medische en we t e n s c h a p p e l i j ke doeleinden, zou de t o evoeging en andere (doeleinden) volstaan om de l e gale ruimte te scheppen om het beleid te decentraliseren. Die toevoeging is immers voldoende om die n ationale overheden die dit wensen, toe te staan de m a rkt voor drugs wettelijk te re g u l e ren. Landen zouden in ieder geval de vrijheid krijgen om een drugbeleid uit te stippelen dat niet is gebaseerd op een algeheel ve r b o d, zoals dit momenteel het geval is. Vroeg of l a at zal het tot een wijziging van de V N - ve r- d r agen over drugs moeten komen. Zolang het dru g- beleid gebaseerd blijft op een unive rseel verbod op produktie en handel in dru g s, draagt dit beleid direct bij aan gewapende conflicten, sociale onlusten, criminalisering en uitsluiting van miljoenen mensen, ecol og i s c h e s c h a d e, culturele genocide en, last but not least, aan de h a n d h aving van een reusachtig crimineel imperium. Desalniettemin is er tijdens de jaarlijkse bijeenko m s t e n van de Commissie Ve rd ovende Midelen van de Ve re n i g d e N aties in Wenen tot nog toe geen enkele re g e r i n g s d e l e- gatie die ook maar de suggestie durft te doen dat V N - ve rd r agen wel eens gewijzigd zouden moeten wo rd e n. De in 1998 gestelde deadline voor een drugsvrije we re l d in 2008 blijft tijdens deze bijeenkomsten ove re i n d. Ve r t e g e n wo o rd i g e rs van de VN houden de moed erin met succesverhalen uit sommige landen waar de illega l e p roduktie van drugs zou zijn afgenomen, maar niemand gelooft ze nog echt. Het pro bleem is dat de meeste ve r t e g e n wo o rd i g e rs op d eze bijeenkomsten niet geïntere s s e e rd zijn in een waarl i j ke discussie over het tot nu toe gevo e rde beleid. De We s t e rse landen willen het verbod handhaven om daaraan de mogelijkheid te ontlenen om drugs intern a- tionaal en nationaal te bl i j ven bestrijden. De ontwikkelingslanden hopen vooral op financiële steun in ru i l voor hun medewe rking aan deze bestrijding. Intussen doen steeds meer regeringen hun eigen zin als het ga at om beteugeling van het gebruik. In de meeste geva l l e n komt dit neer op een beleid van schadeve rm i n d e r i n g, voor gebru i ke rs en hun omgev i n g. Met dien ve rs t a n d e, d at een grote oorzaak voor het ve rschijnsel d ru g g e re l a- t e e rde schade, namelijk het feit dat drugs ve r b o d e n zijn, niet kan wo rden we g g e we rk t. Het ziet er vo o rlopig naar uit dat een eerste stap naar een ander drugbeleid genomen moet wo rden zonder dat de huidige VN ve rd r agen wo rden gewijzigd. In dit l a atste hoofdstuk wo rdt ingegaan op de mog e l i j ke stappen die men in een land als België in dat geval zou kunnen nemen. Dit wo rdt geïllustre e rd aan de hand van het voorbeeld van de mog e l i j ke import van Bol iv i a a n s e c o c a p ro d u k t e n. WAAROM C O C A UIT BOLIVIA? Het importeren van traditionele cocaprodukten uit B ol ivia zou een eerste concrete stap zijn naar een duurzaam drugbeleid in Noord en Zuid. Wa a ro m? Coca is een goed produkt C o c abl a d e ren wo rden al jaar lang geconsumeerd in de A n d e s - re g i o. Nog nooit is er een we t e n s c h a p p e l i j k bewijs geleve rd van enige schadelijke effecten op de l i c h a m e l i j ke of g e e s t e l i j ke gezondheid van de gebru i ke r. Integendeel, de we t e n s c h a p p e l i j ke literatuur over coca s t a at vol van bewijzen en sterke indicaties van het feit d at het gebruik van de bl a d e ren in hun nat u u rl i j ke vo rm vooral positieve eigenschappen heeft. 1 De reden waaro m het cocablad toch op de lijst van verboden middelen va n 37

2 Coca kan onder andere gebruikt wo rden in de behandeling van cocaïnege b r u i k De laatste jaren is het gebruik van cocaïne in Europa, en ook in België, aanzienlijk gestegen. Juist va n wege haar i l l e gale status is de cocaïnemarkt aan geen enkele cont role onderwo rpen. Dit leidt tot een gro t e re ve rs c h e i- denheid aan produkten die go e d ko p e r, sneller en g e m a k ke l i j ker te consumeren zijn, zoals crack. Er is op dit moment geen enkel middel dat als substituut kan dienen in de behandeling van personen die hun g e b ruik van cocaïne willen minderen, zoals dit bij hero ï n e wel het geval is (methadon of bu p renorfine). De enige behandeling voor cocaïnegebruik in de meeste ontwe n- n i n g s k l i n i e ken is op dit moment volledige onthouding, maar dat ideaal is voor vele gebru i ke rs niet haalbaar. de VN terecht is gekomen is dat de commissie va n experts die in 1949 we rd uitgezonden om het cocag e- b ruik te onderzoeken we rd geke n m e rkt door een gro t e vooringenomenheid ten opzichte van de inheemse cultuur waarvan coca een exponent is. Er zijn ve rschillende toepassingen waarin consumenten in Europa zouden kunnen genieten van de heilzame we rking van coca: bijvoorbeeld in thee, extracten, zalf, tandpasta, frisdrank. Pe rsonen die ooit in de A n d e s h e bben gereisd of op een andere manier met de we rk i n g van coca in contact zijn gekomen, hebben aan den lijve o n d e r vonden dat deze als remedie kan gelden voor ve l e kleine en grote kwalen: ve rkoudheid, griep, zwaarl i j - vigheid, hoofd- en darmklachten, lusteloosheid, huidklachten, spier- en kiespijnen etc. 2 In Zuid-Amerika bestaan al jaren experimenten met g e b ruik van coca in de behandeling van cocaïnegebru i k. D o k t o ren in Bol ivia en Pe ru geven ve rstokte cocaïnegeb ru i ke rs die dit gebruik willen afbouwen of ve rm i n- d e ren, cocathee te drinken of bl a d e ren te kauwen, waardoor een deel van de sterke drang naar de stimu l e re n d e we rking van cocaïne wo rdt weggenomen. Zoals uit wetenschappelijk onderzoek blijkt, levert deze behandeling interessante re s u l t aten op, die aanleiding zouden kunnen geven tot het uitvo e ren van dezelfde experimenten in Euro p a. 3 Coca speelt een cruciale rol in de ove rl ev i n g s s t r at eg i e van de betro k ken boere n b evolking in Boliv i a. Alle pogingen om de cocaverbouw in Zuid-Amerika te e l i m i n e ren of aanzienlijk te doen ve rm i n d e ren zijn mislukt. Daar zijn ve rschillende redenen vo o r, maar de belangrijkste is dat er geen dialoog plaatsvindt tussen de autoriteiten en de plaat s e l i j ke bevol k i n g, de c o c ab o e ren zelf. De situatie in de Chapare, Bol ivia, is i l l u s t r at i e f voor dit pro bleem. De Chapare is een van de twee belangrijkste cocaprod u c e rende stre ken in Bol ivia. Boeren zijn hier naar toe getrokken omdat ze geen grond hadden of hun baan als m i j n we rker met de neoliberale hervo rmingen in de jare n 80 zijn kwijtgeraakt. Die hervo rmingen waren nodig o m d at de Bol iviaanse ol i ga rchie een enorme schuldenlast bij We s t e rse banken had opgebouwd. De staat is a f wezig in de Chapare, de boeren hebben hun eigen s a m e n l eving opgebouwd dankzij de cocave r b o u w. Op dit moment is het enige altern at i e f voor de meeste b o e ren een roemloze aftocht naar de stad waar zij als bedelaar of s j o u wer kunnen pro b e ren te ove rl eve n. 38

3 B ol iviaanse cocab o e ren willen niet geassocieerd wo rd e n met de cocaïnehandel. Zij zijn trots op hun produkt en zouden niets liever willen dat de we reld kennis neemt van de positieve eigenschappen van het blad. Al jare n stellen zij de nationale regering en intern at i o n a l e gemeenschap voor hen toe te staan coca te ve r b o u we n voor de binnenlandse markt en studies te doen naar haalbaarheid van handel in heilzame cocapro d u k t e n buiten Bol ivia. De MAS (Movimiento al Socialismo), de partij van de B ol iviaanse cocab o e ren, en de tweede grootste van het land, dringt sinds kort aan op re f e rendum over lega l i - sering van de coca. Doord at de meerderheid va n B ol iv i a s bevolking inheemse wortels heeft, en coca g e b ruikt, zou dit re f e rendum hoog s t w a a rschijnlijk in het vo o rdeel van legalisering uitvallen. Bol ivia zou in d at geval de toorn van de VS over zich af k u n n e n ro epen. Zeker als de huidige politiek van de VS re g e r i n g ook na de ve rk i ezingen van november 2004 ve rder wo rd t g ezet, zou een militaire dreiging om de Bol iv i a a n s e regering tot andere gedachten te brengen niet denkbeeldig zijn. E c h t e r, als landen in Europa of de rest van de we reld er toe zouden ove rgaan om Bol iviaanse cocaprodukten te i m p o r t e ren, zou dit de positie van Bol ivia ten opz i c h t e van de Ve renigde Staten aanzienlijk ve rs t e rke n. Het verbod op coca dient geen enkel ander belang dan dat van de regering van de Verenigde Staten. Het levert Washington de rechtvaardiging om haar strategische en militaire controle op de Andesregio te handhaven. Het verbod op coca dient louter de politieke age n d a van de Ve renigde Stat e n Het besluit om coca verboden te houden dient geen e n kel ander belang dan dat van de regering van de Ve renigde Staten. Dit verbod levert Washington de re c h t va a rdiging om de strategische en militaire control e op de A n d e s - regio te handhaven. Onder het mom va n d rugbestrijding hebben de VS zich de afgelopen decennia kunnen bl i j ven bemoeien met de binnenlandse aangelegenheden van een groot aantal landen in Zuid- Amerika, en is hun militaire aanwezigheid er alleen maar toegenomen. Noch de Zuidamerikaanse landen zelf noch andere a c t o ren in de we reld hebben enig belang bij het ve r- bieden van coca. Dit leidt immers alleen tot confl i c t e n met de ongeveer anderhalf miljoen boeren in Zuid- Amerika die dit gewas ve r b o u wen. Pogingen om hen aan te zetten tot het telen van altern at i eve gewassen misl u k ken onder andere juist door het feit dat zij als criminelen wo rden aanschouwd en dus niet als gelijkwaard i- ge partners mee mogen denken en we rken aan deze altern at i eve n. In Europa en Latijns-Amerika bestaat inmiddels voldoende inzicht in de noodzaak het dru g p ro bleem op een n i e t - rep re s s i eve wijze te benaderen. Samenwe rk i n g tussen beide continenten, bijvoorbeeld middels de handel in cocaprodukten als begin van een vre e d z a m e oplossing voor de pro bl e m atiek rond de illega l e d ru g s p ro d u k t i e, kan een zeer belangrijke stap zijn om het concept s c h a d eve rm i n d e r i n g op we reldschaal in praktijk te brengen. WELKE M O G E L I J K H E D E N ZIJN ER? Om cocabl a d e ren of traditionele produkten waarin d eze zijn ve r we rkt (zoals thee, kauwgom of extracten) te i m p o r t e ren naar een EU-land, in dit geval België (maar voor Nederland gelden dezelfde regels), dan zijn er g ro f weg drie mog e l i j k h e d e n : 39

4 zouden grijpen om de import tegen te houden. Deze zou het immers ontbreken aan echte sanctiemiddelen om Europese regeringen op de knieën te dwingen zeker als het om zoiets onschuldigs gaat als het cocablad. Het voorbeeld van Zwitserland toont aan dat het uiteindelijk de regering is die beslist wat er in een land gebeurt. Het besluit om gecontrol e e rde hero ï n eve r- strekking tot officieel beleid te maken is de Zwitserse autoriteiten op veel kritiek komen te staan van de Verenigde Naties, maar meer dan een jaarlijkse vingerwijzing op papier heeft dat nooit om het lijf gehad. Het feit dat Zwitserland niet alle VN-verdragen over drugs heeft ondertekend speelt daarbij natuurlijk een rol. Aan het einde van de 19e eeuw was de Vin Mariani,een wijn op basis van cocabladeren,een populaire drank bij de toenmalige jet-set. MOGELIJKHEID 1: België trotseert de VN ve rd r age n Als het Belgisch parlement tot de conclusie zou ko m e n d at de import van cocaprodukten in weerwil van de V N ve rd r agen een goede zaak zou zijn staat het haar vrij een wet aan te nemen om deze import toe te staan. In f e b ruari 1995 is dit gebeurd in Luxe m bu rg: een motie waarin de regering we rd opgero epen de import va n o n s c h a d e l i j ke cocaderivaten toe te staan we rd unaniem go e d g e ke u rd door de Luxe m bu rgse C h a m b re des D ep u t e s. 4 Sindsdien is er niets met deze motie gebeurd. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken ontving daags na de aanname ervan een telefoontje van de Ambassade van de Ve renigde Staten waarin we rd gev r a agd of d e L u xe m bu rgse vol k s ve r t e g e n wo o rd i g e rs gek ware n g e wo rden. De regering van het gro o t h e r t ogdom staat niet sterk genoeg om in haar eentje over te gaan tot de import van cocaprodukten. Als een of meer Euro p e s e landen dat ook zouden doen, zou die situatie ve r a n- d e ren. Het is niet te verwachten dat de VS of de VN in Moed zal er altijd nodig zijn, van autoriteiten, burgers met ondernemingszin, of ondernemers met een sociaal geweten, om via het importeren van coca naar Europa de stap te zetten naar een duurzaam drugbeleid in Noord en Zuid Maar laten we eerlijk zijn: om de Belgische ove r h e i d z over te brengen dat ze een vo o r t re k ke rs rol speelt in het d e b at over het intern ationale dru g verbod moet de m e d e we rking ve r z e ke rd zijn van bu re a u c r aten. Zij moeten hun positie op het spel durven zetten, en dat is niet erg aannemelijk. Burgers kunnen natuurlijk ook zelf de marge van de wet opzoeken, om vervolgens de autoriteiten tot een rationeel standpunt te dwingen. Zo zijn er reeds winkels voor natuurlijke drugs in Nederland (zogenaamde head- of smartshops) waar cocathee en zelfs bladeren te koop zijn. I nvoer en ve rkoop gebeurt met medeweten van de autoriteiten, maar is niet volledig legaal. MOGELIJKHEID 2: C o c ap rodukten wo rden gebruikt in een legaal medisch e n / o f we t e n s c h appelijk ex p e r i m e n t C o c a p rodukten kunnen legaal in België wo rden geïmp o r t e e rd zonder de V N - ve rd r agen op te zeggen of t e wijzigen, als zij wo rden gebruikt in een medisch en/of 40

5 wetenschappelijk experiment dat door de nat i o n a l e overheid is go e d g e ke u rd. Het beheer van drugs vo o r d eze twee doeleinden wo rdt immers ove rg e l aten aan de n ationale overheden. Op dit moment is dit ook het g eval met cannabis voor medicinale doeleinden en h e roïne voor gecontrol e e rde ve rs t re k k i n g. Iedereen in België met een ve r w i j s b r i e f van een arts mag cannab i s uit Nederland invo e ren voor eigen gebru i k. C o c a p rodukten hebben vele medicinale toep a s s i n g e n. De lijst is te lang om hier te rep ro d u c e re n 5, maar er zijn vele mogelijkheden voor de behandeling van hedend a agse ziektes zoals zwaarlijvigheid, stre s s, diab e t i s. Coca is een nat u u rl i j ke bron van energie en stelt het lichaam in staat om beter te functioneren. Er zijn op dit moment geen negat i eve bijwe rkingen van een norm a a l g e b ruik beke n d. Een interessante toepassing is die van cocapro d u k t e n in de behandeling van ve rslaafden aan cocaïne of c r a ck. In Bol ivia en Pe ru gebru i ken artsen deze methode niet zonder re s u l t a at. In Europa is men juist n a a rstig op zoek naar een ve r vangingsmiddel vo o r c o c a ï n e. Als genoeg medici en juristen dit onders t e u - nen zou een officieel verzoek aan het ministerie va n Vol k s g ezondheid volstaan om toestemming te krijgen een experiment met coca uit te vo e ren. Als deze zelfde toestemming wo rdt gegeven in het geval van cannab i s en hero ï n e, zou dit voor cocathee geen pro bl e e m m ogen zijn. MOGELIJKHEID 3: C o c ap rodukten (bijna) zonder cocaïne De laatste mogelijkheid voor het importeren van coca in Europa zou gelden voor produkten die coca als g ro n d s t o f h e bben, maar waar de cocaïne is uitgehaald. Coca wo rdt immers ook aangewend als smaakstof i n de ve r va a rdiging van Coca Cola, en er zijn we i n i g p l e k ken op aarde te vinden waar deze drank niet aan de man wo rdt gebracht. Op een Italiaanse like u r, Coca Buton genaamd, na, zijn er geen andere produkten op basis van coca legaal ve rkrijgbaar in Europa, maar o n wetendheid lijkt hier de grootste oorzaak van. In Pe ru en Bol ivia zijn ve rschillende produkten in de handel, die ook in een We s t e rse context hun diensten zouden kunnen bewijzen. 6 Om vrij op de intern ationale markt te opere ren, hoeft men zelfs niet alle cocaïne uit de cocaprodukten te ve r- Het gebruik van coca in een Westerse context zou een brug kunnen slaan tussen verschillende culturen. w i j d e ren. Volgens een clausule van het eerste V N - ve r- d r ag over drugs uit 1961 kan een nationale ove r h e i d een speciale regeling tre ffen voor produkten die tot aan 0,1% cocaïne bevatten, dit om de handel in farm a- ceutische prep a r aten met cocaïne die vooral door tandartsen wo rden gebruikt niet te zeer te belemmeren. In 1995 trachtte Oxfam We re l dw i n kels de toestemming te krijgen van het Belgische Ministerie va n Vol k s g ezondheid om zogenaamde t r i m at e in te vo e ren, een thee op basis van kamille, anijs en coca, die minder dan 0,1% cocaïne bevat. De vraag van Oxfam b a s e e rde zich op de desbetre ffende clausule. Een hog e ambtenaar van het Ministerie we i g e rde de toestemming met het argument dat de genoemde clausule alleen zou slaan op prep a r aten waar cocaïne reeds in ve r we rkt zou zijn, in tegenstelling tot nat u u rp ro d u k- ten. Dit is nat u u rlijk slechts een interp re t atie van de b e t ro k ken ambtenaar, die zonder veel moeite aangevochten zou kunnen wo rden. Oxfam We re l dw i n ke l s heeft reeds aangegeven dit niet te zullen doen, a a n g ezien ze vreest voor negat i eve publiciteit. We l l i c h t h e bben andere importeurs van vo e d s e l p rodukten uit o n t w i k kelingslanden meer moed. Wat dat laatste betreft: moed zal er altijd nodig zijn, van autoriteiten, burgers met ondernemingszin, of ondernemers met een sociaal geweten, om bijvoorbeeld via het importeren van coca naar Europa de stap te zetten naar een duurzaam drugbeleid in Noord en Zuid. Twintig jaar geleden leek de Berlijnse Muur een voldongen feit waar de we reld mee moest leren leve n. Het Ap a r t h e i d s regime in Zuid-Afrika zat stevig in het 41

6 zadel. Momenteel lijkt evenmin een opheffing van het i n t e rn ationale dru g verbod een haalbare zaak, ook al is het ve r a n t wo o rdelijk voor het lijden van miljoenen mensen en de handhaving van een crimineel imperium. In het Europa van de 17e en 18e eeuw was het gebru i k van tabak en ko ffie ook verboden. Toen dit beleid misl u k t e, gingen de autoriteiten over op een re g u l e r i n g van de handel in beide middelen. Deze re g u l e r i n g, die l ater we rd uitgebreid naar de handel in alcohol, had ten doel de schade voor de gebru i ker en zijn omgeving te ve rm i n d e ren. Vroeg of l a at zal deze aanpak ook ten o pzichte van het dru g s v r a agstuk de meest ve r a n t woo rde bl i j ken. De vraag is niet of, maar wanneer het zo ver zal ko m e n. 1 Een Commissie van experts van de Wereldgezondheidsorganisatie, WHO,kwam in 1995 na uitgebreid onderzoek van alle aanwezige kennis over coca tot de conclusie dat de consumptie van het blad positieve therapeutische effecten diende. Vervolgens dreigde de Verenigde Staten ermee de financiering van de WHO te zullen stopzetten als deze conclusie gehandhaafd zou worden. 2 Zie voor een opsomming van mogelijke toepassingen van coca in een Westerse context het artikel van de beroemde Amerikaanse gezondheidsexpert Andrew Weil: Why coca should be available as a recreational drug,journal of Psychoactive Drugs,1977; 9 (1): 3 Voor een verslag van een wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van coca in de behandeling van cocaïnegebruikers, zie: Teobaldo Llosa: The Standard Low Dose of Oral Cocaine Used for Treatment of Cocaine d e p e n d e n c e. I n : Substance A b u s e, v 15 ( 4 ), , 4 Voor de complete tekst van deze motie,zie Joep Oomen:Coca,geschenk van de goden.ed.boliviacentrum, Zie voor een complete opsomming van cocaprodukten en hun medicinale werking Hugo Cabieses: Commercialising coca. Ed: CIIR. Londen, Verkrijgbaar bij het Boliviacentrum. 6 Zie Hugo Cabieses:op.cit. 42

HET ENCOD BULLETIN OVER DRUGSBELEID IN EUROPA NR. 13. JANUARI 2006 WE ZIJN ALLEN BURGERS

HET ENCOD BULLETIN OVER DRUGSBELEID IN EUROPA NR. 13. JANUARI 2006 WE ZIJN ALLEN BURGERS HET ENCOD BULLETIN OVER DRUGSBELEID IN EUROPA NR. 13. JANUARI 2006 WE ZIJN ALLEN BURGERS Als mensen hun individuele krachten bundelen en zich op een gemeenschappelijk doel richten, zijn ze in staat wonderen

Nadere informatie

Vier basisscholen en een Pabo in beeld

Vier basisscholen en een Pabo in beeld Vier basisscholen en een Pabo in beeld 2 C o l o fo n Teksten: Peter van den Dool Wim van de Gri ft Fe rry de Rij cke L e ny Ta b a k Eindredactie en productie: S a n d e rs, Zeilst ra & Pa rt n e rs,

Nadere informatie

Fo k ke en Sukke ontdekken het St u d i e h u i s. Vijf scholen voor Voortgezet Onderwijs en één lerarenopleiding in beeld gebracht

Fo k ke en Sukke ontdekken het St u d i e h u i s. Vijf scholen voor Voortgezet Onderwijs en één lerarenopleiding in beeld gebracht Fo k ke en Sukke ontdekken het St u d i e h u i s Vijf scholen voor Voortgezet Onderwijs en één lerarenopleiding in beeld gebracht 2 C o l o fo n Teksten: M a rja Blom J et ten Bri n ke Jan Dij kst ra

Nadere informatie

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië?

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen moeten zich inleven in een permanent lid van de Veiligheidsraad van de VN. Ze gaan aan de slag met het vraagstuk of de

Nadere informatie

ICT in BVE: Zes schoolportretten beroepsonderwijs

ICT in BVE: Zes schoolportretten beroepsonderwijs ICT in BVE: Zes schoolportretten beroepsonderwijs 2 C o l o fo n Aan de ict-schoolportretten werken mee: M a rja Blom J et ten Bri n ke J a n D i j k st r a Peter van den Dool Wim van de Gri ft P i et

Nadere informatie

De eiwitten, die uit de insecten geproduceerd worden, mogen gebruikt worden voor de productie. (EG) nr. 1069/2009.

De eiwitten, die uit de insecten geproduceerd worden, mogen gebruikt worden voor de productie. (EG) nr. 1069/2009. Bijlage. Beantwoordinq van vragen uit de insectensector over de mogelijkheden en restricties m.b.t. de vervoederinq van insecten(-producten) aan nezelschaps- en landbouwhuisdieren. De insectensector heeft

Nadere informatie

Zelfonderzoek voor de Groep met behulp van de tradities

Zelfonderzoek voor de Groep met behulp van de tradities Zelfonderzoek voor de Groep met behulp van de tradities De Twaalf Tradities zijn voor de groep wat de stappen zijn voor het individu. De tradities helpen om het programma van herstel levend en succesvol

Nadere informatie

Bedrijfsleven in beeld: C a l l c e n t e rs

Bedrijfsleven in beeld: C a l l c e n t e rs Bedrijfsleven in beeld: C a l l c e n t e rs d rs. R.M. Bra a k s m a Z o e t e r m e e r, december 1998 ISBN: 90-371 - 070 6-0 Prijs: ƒ 25,- Bestelnummer: A981 8 EIM is een onde r z o e k s b u reau met

Nadere informatie

Technologische samenwe r- king in de industrie en de z a ke l i j ke diensten 1998 U i t komsten Monitor TECHSAM2 1998

Technologische samenwe r- king in de industrie en de z a ke l i j ke diensten 1998 U i t komsten Monitor TECHSAM2 1998 Technologische samenwe r- king in de industrie en de z a ke l i j ke diensten 1998 U i t komsten Monitor TECHSAM2 1998 m w. ir. H.E. Hulshoff d rs. D. Snel Z o e t e r m e e r, november 1998 ISBN: 90-371

Nadere informatie

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw Werk van iedereen Democratisering en vredesopbouw Foto: Rebke Klokke Werk van Gladys Haar man werd vermoord. Haar broer ontvoerd. En zelf raakte Gladys getraumatiseerd door wat ze meemaakte tijdens de

Nadere informatie

Sectorscoop Ondernemen in de G roothandel 1999

Sectorscoop Ondernemen in de G roothandel 1999 Sectorscoop Ondernemen in de G roothandel 1999 G. de Jong d rs. A.P. Muizer J.M. van der Zwan Z o e t e r m e e r, maart 1999 ISBN: 90-371 - 071 9-2 Prijs: ƒ 75,- Bestelnummer: A9823 EIM is een onde r

Nadere informatie

De elektronische vra c ht b ri e f

De elektronische vra c ht b ri e f E E N V I S I E O P H E T N A T I O N A A L E N I N T E R N A T I O N A A L W E G V E R V O E R R E C H T A u g u s t u s 2 0 0 3 j a a r g a n g 1 6 n u m m e r 4 6 46 De elektronische vra c ht b ri e

Nadere informatie

MARKTCONSULTATIE ZUIDGEBOUW Eindrapportage, 3 september 2014. Pim Macke Timo van den Noort Robert van Ieperen Maarten Kievits

MARKTCONSULTATIE ZUIDGEBOUW Eindrapportage, 3 september 2014. Pim Macke Timo van den Noort Robert van Ieperen Maarten Kievits MARKTCONSULTATIE ZUIDGEBOUW Eindrapportage, 3 september 2014 Pim Macke Timo van den Noort Robert van Ieperen Maarten Kievits Wonen voor een specifieke doelgroep De locatie heeft zeer sterke eigenschappen

Nadere informatie

Ondernemen met visie. Kansen en uitdagingen voor de ondernemer aan de vo o ra vo n d van het jaar 2000

Ondernemen met visie. Kansen en uitdagingen voor de ondernemer aan de vo o ra vo n d van het jaar 2000 Ondernemen met visie Kansen en uitdagingen voor de ondernemer aan de vo o ra vo n d van het jaar 2000 Z o e t e r m e e r, juli 1998 ISBN: 90-371 - 0 6 7 7-3 Prijs: ƒ 50, - Bestelnummer: A9802 EIM is een

Nadere informatie

Epidemiologische gegevens

Epidemiologische gegevens Epidemiologische gegevens ESPAD (Vlaanderen) European School Survey Project on Alcohol and other Drugs Deelname van 35 landen 15- en 16-jarigen Sinds 2003 ook deelname van België (n= 2.320) Hieronder de

Nadere informatie

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W +

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + D o e l m a t i g h e i d s t o e t s v o o r g e b i e d e n w a a r v o o r g e e n b o d e m b e h e e r p l a n i s v a s t g e s

Nadere informatie

Starten in de pra k t i j k E r varingen van twaalf starters

Starten in de pra k t i j k E r varingen van twaalf starters Starten in de pra k t i j k E r varingen van twaalf starters d rs. J.N. Meijer d rs. F. W. van Uxem Z o e t e r m e e r, augustus 1998 ISBN: 90-371 - 0 6 8 6-2 Prijs: ƒ 25,- Bestelnummer: A9805 EIM is

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN VERGADERLOCATIE HAANWIJK

ALGEMENE VOORWAARDEN VERGADERLOCATIE HAANWIJK A r t i k e l 1: A l gemeen 1. 1. I n d e ze vo o r w a a r d e n wo r d t v e r s t a a n o n d e r : a ) V e r g a d e r l o c a t i e H a a n w i jk : d e d o o r d e f a m i l i e B i n k e n / o f

Nadere informatie

H E U P F R A C T U U R OSTEOSYNTHESE

H E U P F R A C T U U R OSTEOSYNTHESE H E U P F R A C T U U R OSTEOSYNTHESE Hier het identificatie-etiket van de patiënt aanbre n g e n. Betreft M. Mevr. Mej... Fractuur opgetreden op / / ZIJDE Links - Rechts Operatie uitgevoerd op / / door

Nadere informatie

Onafhankelijke denktank met durf

Onafhankelijke denktank met durf Onafhankelijke denktank met durf Als CE een uitspraak doet, ordt daarn a a r g e l u i s t e rd door zoel de overheden als m i l i e u o rganisaties. CE erkt vanuit een o v e rtuiging, maar CE is een onafhankelijke

Nadere informatie

S C R I P T I E B A N K

S C R I P T I E B A N K een experimenteel onderzoek naar de invloed van de perceptie van c ov e rs va n spannende boeken op de preferentie voor deze boeken Ronald Piters 1995 Doctoraalscriptie va n : Ronald Piters Taal- en Cultuurs

Nadere informatie

Consument en marktwe r k i n g E r varingen van consumenten met het marktwerkingsbeleid in drie sectore n

Consument en marktwe r k i n g E r varingen van consumenten met het marktwerkingsbeleid in drie sectore n Consument en marktwe r k i n g E r varingen van consumenten met het marktwerkingsbeleid in drie sectore n d rs. H.J. Heere s G. Re g t e r d rs. J.F. Suyver Z o e t e r m e e r, maart 1998 ISBN: 90-371

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie vrijheden en rechten van de burger, justitie en binnenlandse zaken. 20 juni 2003 PE 329.885/6-24 AMENDEMENTEN 6-24

EUROPEES PARLEMENT. Commissie vrijheden en rechten van de burger, justitie en binnenlandse zaken. 20 juni 2003 PE 329.885/6-24 AMENDEMENTEN 6-24 EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie vrijheden en rechten van de burger, justitie en binnenlandse zaken 20 juni 2003 PE 329.885/6-24 AMENDEMENTEN 6-24 Ontwerpadvies (PE 329.885) Carmen Cerdeira Morterero

Nadere informatie

Les 1 woordenschat 2F. de markt de uitvinding favoriet waarde hechten aan waar voor je geld krijgen de consumptie de trend de claim

Les 1 woordenschat 2F. de markt de uitvinding favoriet waarde hechten aan waar voor je geld krijgen de consumptie de trend de claim Fris innoveert Woorden van deze les de markt de uitvinding favoriet waarde hechten aan waar voor je geld krijgen de consumptie de trend de claim de omzet innoveren Wat weet je al? Lees het woord. Kun jij

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace EUROPEES PARLEMENT TIJDELIJKE COMMISSIE ECHELON-INTERCEPTIESYSTEEM SECRETARIAAT MEDEDELING TEN BEHOEVE VAN DE LEDEN De leden treffen als aanhangsel een document aan met de titel Recht en Criminaliteit

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66 NOTA van: aan: Betreft: het Italiaanse voorzitterschap de horizontale Groep drugs Ontwerp-resolutie van

Nadere informatie

H e rziening van de Europese Co n c e n t ratie Ve ro rd e n i n g

H e rziening van de Europese Co n c e n t ratie Ve ro rd e n i n g M E D E D I N G I N G Vo o rgenomen besluitvorming EU H e rziening van de Europese Co n c e n t ratie Ve ro rd e n i n g M r. M.N. Dijkman en mr. I.W. Ve r L o ren van Themaat O p 11 december 2001 pre

Nadere informatie

Bedrijfsleven in beeld: Het ve r t a a l b u re a u

Bedrijfsleven in beeld: Het ve r t a a l b u re a u Bedrijfsleven in beeld: Het ve r t a a l b u re a u P.A. van Eck van der Sluijs Z o e t e r m e e r, december 1998 ISBN: 90-371 - 0701 - X Prijs: ƒ 25,- Bestelnummer: A981 4 EIM is een onde r z o e k s

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

KO P E RS O PT I E L I J ST. 1 6 wo n i n g e n Y Am H om e, fa s e 3. TB I bo uw Koo pm a n s B o uw b.v. 7 3 2 0 AC Ap e ld o om

KO P E RS O PT I E L I J ST. 1 6 wo n i n g e n Y Am H om e, fa s e 3. TB I bo uw Koo pm a n s B o uw b.v. 7 3 2 0 AC Ap e ld o om ko o pm a n s TB I bo uw Koo pm a n s B o uw b.v. K a n a a l N oo rd 3 5 0 7 3 2 3 A M A p e l d oo rn P o s tb u s 4 1 2 4 7 3 2 0 AC Ap e ld o om Te l e foo n 0 5 5-5 2 2 2 3 4 1 Fa x 0 5 5-5 2 2 0

Nadere informatie

Opzetten van een actiekader voor financiële di nsten

Opzetten van een actiekader voor financiële di nsten Opzetten van een actiekader voor financiële di nsten Mededeling van de Commissie Samenvatting Financiële diensten 1 nemen ongeveer 6% van het BBP en 2,45% van de werkgelegenheid van de EU voor hun re

Nadere informatie

MKB-vriendelijk aanbesteden 14 November 2014

MKB-vriendelijk aanbesteden 14 November 2014 MKB-vriendelijk aanbesteden 14 November 2014 H.C.A. Zwitserloot Beng, inkoopmanager Bizob Opgericht door de deelnemende gemeenten 2003; Bizob is van en voor de 18 gemeenten, daarnaast werken wij voor organisaties

Nadere informatie

Studiedag Remediaal. 25 maart 2011 Sui Lin Goei (s.l.goei@vu.nl)

Studiedag Remediaal. 25 maart 2011 Sui Lin Goei (s.l.goei@vu.nl) Studiedag Remediaal 25 maart 2011 Sui Lin Goei (s.l.goei@vu.nl) 1 Dyscalculie - een nieuw verschijnsel? Rekenexperimentje (TTR en ABC-toets) Ernstige reken/wiskundeproblemen en dyscalculie: zomaar twee

Nadere informatie

filosofie havo 2016-I

filosofie havo 2016-I Opgave 2 Waarheid en verzoening In 1991 kwam er officieel een einde aan de lange periode van apartheid in Zuid-Afrika. De apartheid hield in dat de bevolkingsgroepen van Zuid- Afrika zoveel mogelijk van

Nadere informatie

geurt s /meertens Adres: Mathematisch Centrum, 2 e Boerhaavestraat 4 9, Amsterdam Telefoon: (020)947272 Kunsthandel: G a le rie S wa rt, Amsterdam

geurt s /meertens Adres: Mathematisch Centrum, 2 e Boerhaavestraat 4 9, Amsterdam Telefoon: (020)947272 Kunsthandel: G a le rie S wa rt, Amsterdam "1 geurt s /meertens p e rs o o n lijk : Leo Ge u rts (1 9 4 2, Den Haag) e n Lambert Meertens (1 9 4 4, A mst e r- dam) werken a l s programmeur b i j d e S t ic h t in g Mathematisch Centrum, Amsterdam.

Nadere informatie

School Veiligheid Onderzoek

School Veiligheid Onderzoek School Veiligheid Onderzoek Geef aan in welke mate deze factoren voorkomen in uw school en in de buurt: Kies telkens 1 antwoordmogelijkheid. Het vakje Naam invuller mag ingevuld worden, het is niet vereist.

Nadere informatie

Borstvoeding, een goede start

Borstvoeding, een goede start Borstvoeding, een goede start Al voor een baby wordt geboren, hebben de meeste toekomstige mama s al beslist of het borst- of flesvoeding wordt. Toch kan het een moeilijke keuze zijn: voed ik mijn kindje

Nadere informatie

Slimme financiering van zorgvastgoed. George Muller & John Reimerink Realink Consultancy & JR Care

Slimme financiering van zorgvastgoed. George Muller & John Reimerink Realink Consultancy & JR Care Slimme financiering van zorgvastgoed George Muller & John Reimerink Realink Consultancy & JR Care Slimme financiering van zorgvastgoed John Reimerink & George Müller i n f o @ r e a l i n k. n l 06-34855943

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie interne markt en consumentenbescherming. 5.4.2005 PE 355.776v01-00

EUROPEES PARLEMENT. Commissie interne markt en consumentenbescherming. 5.4.2005 PE 355.776v01-00 EUROPEES PARLEMENT 2004 ««««««««««««2009 Commissie interne markt en consumentenbescherming 5.4.2005 PE 355.776v01-00 AMENDEMENTEN 21-30 Ontwerpverslag (PE 355.367v04-00) Jacques Toubon Voorstel voor een

Nadere informatie

I n t e r n k l a c h t r e c h t

I n t e r n k l a c h t r e c h t I n t e rn klachtrecht Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksre l a t i e s 1 2 I n h o u d s o p g ave S a m e nvatting 7 1 Inleiding 11 A l gemeen 11 Het klachtrecht 1 1 2 A c h t e r grond

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 2 oktober 2003 (08.10) (OR. it) 11051/2/03 REV 2 CORDROGUE 66

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 2 oktober 2003 (08.10) (OR. it) 11051/2/03 REV 2 CORDROGUE 66 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 2 oktober 2003 (08.10) (OR. it) 11051/2/03 REV 2 CORDROGUE 66 NOTA van: het Italiaanse voorzitterschap aan: de horizontale Groep drugs nr. vorig doc.: 11051/03 CORDROGUE

Nadere informatie

A-blad. D a k k a p p e n. dakplaten, dakelementen, s c h a r n i e r k a p p e n. Arbouw voor gezond en veilig werken

A-blad. D a k k a p p e n. dakplaten, dakelementen, s c h a r n i e r k a p p e n. Arbouw voor gezond en veilig werken A-blad dakplaten, dakelementen, s c h a r n i e r k a p p e n Arbouw voor gezond en veilig werken Arbouw voor gezond en veilig werken Arbouw is door werkgevers- en werknemersorganisaties opgericht om de

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005 EUROPEES PARLEMENT 2004 Zittingsdocument 2009 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005 ingediend overeenkomstig artikel 108, lid 5 van het

Nadere informatie

Media Plaza 4 november 2008. - Luuk Roovers - www.vicus.nl info@vicus.nl

Media Plaza 4 november 2008. - Luuk Roovers - www.vicus.nl info@vicus.nl Media Plaza 4 november 2008 - Luuk Roovers - www.vicus.nl info@vicus.nl Agenda Introductie Introductie in SQL-Ledger ERP Koppelingen Live? Vragen 03-11-08 Copyright 2007 Vicus ebusiness Solutions bv 2

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Sectorscoop Ondernemen in het Ambacht 1999

Sectorscoop Ondernemen in het Ambacht 1999 Sectorscoop Ondernemen in het Ambacht 1999 d rs. R.M. Bra a k s m a d rs. J.P.J. de Jong d rs. A.P. Muizer Z o e t e r m e e r, november 1998 ISBN 90-371 - 0 6 9 5-1 Prijs ƒ 75,- Bestelnummer: A9810 EIM

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

Lijst van de bijlagen

Lijst van de bijlagen Lijst van de bijlagen BIJLAGE 1 Uittreksel uit: Council Directive of 29 July 1991 on driving licences (91/439/EEC) BIJLAGE 2 Uittreksel uit: Richtlijn van de Raad van 29 juli 1991 betreffende het rijbewijs

Nadere informatie

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014 Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Wat zijn genotmiddelen? Dit zijn stoffen die een verandering van het bewustzijn veroorzaken

Nadere informatie

tiemap Ira Insp ge jla BI materialenoverzicht

tiemap Ira Insp ge jla BI materialenoverzicht BIJLAGE inspiratiemap Materialenoverzicht drugs 1 1. Brochures of affiches Hieronder vindt u een lijst met informatieve materialen over cannabis en andere drugs De materialen zijn verkrijgbaar bij VAD.

Nadere informatie

Indien deze download een KOORUITTREKSEL bevat dan hebt u met deze aanschaf het recht verworven om dit gedeelte maximaal dertig keer te kopiëren.

Indien deze download een KOORUITTREKSEL bevat dan hebt u met deze aanschaf het recht verworven om dit gedeelte maximaal dertig keer te kopiëren. Dit erk uit de einkel van Bureau Mamre / Mamre Liturgie etret een legale donload voor eigen geruik Voor dit estand zin de auteursrechten etaald Ga met dit estand dus zorgvuldig om; gee het estand dus niet

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen Door rechtopmigratie op 8 oktober, 2015-00:00 foto, school in Nederland uit 1937 De aanslepende vluchtelingencrisis en de daar bijhorende verklaringen van bepaalde politici heeft niemand onberoerd gelaten.

Nadere informatie

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen:

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: Artikel 1 Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren

Nadere informatie

Ve r a n t w o o rdelijkheid en perspectief

Ve r a n t w o o rdelijkheid en perspectief Ve r a n t w o o rdelijkheid en perspectief Ge weld in relatie tot waarden en norm e n Advies 6 Den Haag, december 1 9 9 8 De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) is een onafhankelijk en strategisch

Nadere informatie

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur:

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur: Blood in the Mobile Frank Piasecki Poulsen 2010 52 minuten www.moviesthatmatter.nl Digibordles: www.spons.nl/moviesthatmatter 1 Kijkopdracht Waar gaat de film over? Documentairemaker Frank Poulsen komt

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

- een bijgewerkte lijst van landen die onderworpen zijn aan een EU-embargo op de uitvoer van wapens (bijlage I);

- een bijgewerkte lijst van landen die onderworpen zijn aan een EU-embargo op de uitvoer van wapens (bijlage I); RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 1 juli 1999 (02.08) (OR. en) 9691/99 LIMITE PESC 207 COARM 2 BEGELEIDENDE NOTA van : het secretariaat van de Raad aan : de delegaties nr. vorig doc. : 12978/98 PESC 291

Nadere informatie

Stap 1: Verdeel de leerlingen in groepjes van 4 tot 6 leerlingen. Er zijn 5 casussen, dus maximaal 5 groepjes. Geef elk groepje een casus.

Stap 1: Verdeel de leerlingen in groepjes van 4 tot 6 leerlingen. Er zijn 5 casussen, dus maximaal 5 groepjes. Geef elk groepje een casus. Botsende Belangen Korte omschrijving: Dwars door politieke verbanden heen wordt soms verschillend gedacht over het nationale en het Europese belang. Voorstellen van de Europese Commissie kunnen door de

Nadere informatie

Honderd Vragen over Verslaving door Nathan Wennegers

Honderd Vragen over Verslaving door Nathan Wennegers Honderd Vragen over Verslaving door Nathan Wennegers 1) Waarom ik? Antwoord: Precies, het gaat juist over je ik, niet waar? Want wil een normaal intelligent mens verslaafd zijn? 2) Hoe bedoel je precies?

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, 1 COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr 19 / 94 van 6 juni 1994 ------------------------------------------- O. ref. : A / 94 / 011 BETREFT : Ontwerp van koninklijk besluit

Nadere informatie

Crostino Gelateria & Café staat voor kwaliteit en service voor een eerlijke prijs.

Crostino Gelateria & Café staat voor kwaliteit en service voor een eerlijke prijs. 1. Algemeen Crostino Gelateria & Café is een onderneming gespecialiseerd in ambachtelijk vers bereid ijs, ondersteund met de verkoop van diverse producten. Deze producten worden verder toegelicht in het

Nadere informatie

Vro u welijk ondernemerschap

Vro u welijk ondernemerschap Vro u welijk ondernemerschap in Nederland 1 9 9 4-1 9 9 7 Een studie naar ove re e n komsten en ve rschillen tussen vro u wel i j ke en mannelijke ondernemers in de eerste jaren na de start m e v r. drs.

Nadere informatie

Bijzondere polisvoorwaarden Dood Gaan GGDG1-2011/01

Bijzondere polisvoorwaarden Dood Gaan GGDG1-2011/01 Bijzondere polisvoorwaarden Dood Gaan GGDG1-2011/01 Dat je op een dag dood gaat staat vast. Daar kun je niets aan veranderen. Maar wat je wél kunt doen, is ervoor zorgen dat je nabestaanden goed verzorgd

Nadere informatie

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument COM(2011) 516 definitief

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument COM(2011) 516 definitief RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 2 september 2011 (02.09) (OR. en) 13710/11 Interinstitutioneel dossier: 2011/0223 (COD) VISA 159 CODEC 1370 COMIX 519 I GEKOME DOCUME T van: de Europese Commissie ingekomen:

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

UITGEBOEKI V«^ ex. 29 AUG.19/8. AM S*JM la**u««uê «* Miaiatwr. m4 ik. r. r. « B*«ft, HUrtij ( ik ««3bü«U«iti« * iahmril 200,

UITGEBOEKI V«^ ex. 29 AUG.19/8. AM S*JM la**u««uê «* Miaiatwr. m4 ik. r. r. « B*«ft, HUrtij ( ik ««3bü«U«iti« * iahmril 200, UITGEBOEKI 24998 AM S*JM la**u««uê «* Miaiatwr B*«ft, 200, ex. 29 AUG.19/8 HUrtij ( ik ««3bü«U«iti«m4 ik * iahmril V«^ r. r. « Dit otuk bestaat uit Behoort bij brief no. «'t blz Bx.No, KOLUKSS NOJITI3S

Nadere informatie

R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s

R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s O p le i d i n g: M a s t e r P u b l i c M a n a g e m e n

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel SP

Initiatiefvoorstel SP Initiatiefvoorstel SP Open brief Stichting Drugsbeleid Bijlagen/nummer Dienst/afdeling/sector Raad/Raadsgriffie Aan de raad, Aanleiding De Stichting Drugsbeleid heeft een open brief opgesteld inzake het

Nadere informatie

Bijzondere polisvoorwaarden

Bijzondere polisvoorwaarden Bijzondere polisvoorwaarden Overlijden iqlifezzpovl-2014/01 Dat u op een dag komt te overlijden staat vast. Daar kunt u niets aan veranderen. Maar wat u wél kunt doen, is ervoor zorgen dat uw nabestaanden

Nadere informatie

*** ONTWERPAANBEVELING

*** ONTWERPAANBEVELING EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken 2010/0011(E) 16.3.2011 *** ONTWERPAANBEVELING over het ontwerp van besluit van de Raad over de sluiting van

Nadere informatie

Vlugschrift. Geen dierproeven voor cosmetica. Animal Rights International

Vlugschrift. Geen dierproeven voor cosmetica. Animal Rights International Vlugschrift Nederland koploper in lang proces naar proefdiervrije producten Geen dierproeven voor cosmetica d In ons land geldt sinds 1997 een verbod op het gebruik van proefdieren bij het testen van (ingrediënten

Nadere informatie

Stellingen over regelgeving alcohol Naar aanleiding van het Enforcement Seminar in Amerika

Stellingen over regelgeving alcohol Naar aanleiding van het Enforcement Seminar in Amerika Stellingen over regelgeving alcohol Naar aanleiding van het Enforcement Seminar in Amerika Inleiding Van 3 tot 10 november 2005 hebben wij, Pel van Hattum en IJsbrand van der Plas, op verzoek van het Platform

Nadere informatie

Datum 25 maart 2013 Onderwerp Beantwoording Kamervragen over drugssmokkel via de Antwerpse Haven

Datum 25 maart 2013 Onderwerp Beantwoording Kamervragen over drugssmokkel via de Antwerpse Haven 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 21 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 21 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2011 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 22 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 49 punten

Nadere informatie

Wetenschappelijke Feiten. over. Psychoactieve Drugs. Tabak, Alcohol, en Verboden middelen

Wetenschappelijke Feiten. over. Psychoactieve Drugs. Tabak, Alcohol, en Verboden middelen pagina 1/6 Wetenschappelijke Feiten Bron: WGO (2004) over Psychoactieve Drugs Tabak, Alcohol, en Verboden middelen Samenvatting en details: GreenFacts Context - Psychoactieve drugs zoals tabak, alcohol,

Nadere informatie

De competenties van de nieuwe burgemeester van Helmond: het oordeel van de burger

De competenties van de nieuwe burgemeester van Helmond: het oordeel van de burger De competenties van de nieuwe burgemeester van Helmond: het oordeel van de burger Onderzoek en Statistiek, februari 2012 Inleiding Gemeente Helmond Onderzoek en Statistiek Gooitske Marsman Februari 2012

Nadere informatie

Afra en Willem Schilder (2)

Afra en Willem Schilder (2) Afra en Willem Schilder (2) Hysterisch mens " Toen de ambulances er waren, ging ik naar buiten om de broeders te roepen: "Ik heb kindere n boven, die moeten naar het ziekenhuis!" Maar ze wilden niet naar

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel. de raad der gemeente EDE. Initiatiefvoorstel van de fractie

Initiatiefvoorstel. de raad der gemeente EDE. Initiatiefvoorstel van de fractie Initiatiefvoorstel de raad der gemeente EDE Verzameling Raadsstukken registratienummer sector datum: 2011 / 110 685552 Fractie GL/PE oktober 2011 Cie. n.v.t. betreft Raad 15-12-2011 Initiatiefvoorstel

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Figuur 1: De risico s van alcohol uitgedrukt in het geconsumeerde volume per distributiekanaal

Figuur 1: De risico s van alcohol uitgedrukt in het geconsumeerde volume per distributiekanaal GemeentenenAgeviewers Met Ageviewers kan de verkoop van zo n 80% van alle in gemeenten geconsumeerde alcohol in volwassen banen geleid worden. Gemeenten hoeven geen toezicht meer te organiseren op de naleving

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 19 april 2006 (24.04) (OR. en) 8478/06 LIMITE VISA 109 FRONT 80 COMIX 383. NOTA het secretariaat-generaal

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 19 april 2006 (24.04) (OR. en) 8478/06 LIMITE VISA 109 FRONT 80 COMIX 383. NOTA het secretariaat-generaal Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 19 april 2006 (24.04) (OR. en) PUBLIC 8478/06 LIMITE VISA 109 FRONT 80 COMIX 383 NOTA van: aan: vorig doc. Betreft: het secretariaat-generaal de Raad 8277/06

Nadere informatie

Aan de orde is het debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 20 december 2007 over het wapenexportbeleid.

Aan de orde is het debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 20 december 2007 over het wapenexportbeleid. Wapenexportbeleid Aan de orde is het debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 20 december 2007 over het wapenexportbeleid. Voorzitter. Voor het kerstreces hebben wij met de staatssecretaris van

Nadere informatie

Gedreven door ratio en strategie, voor een wendbare organisatie. Xavier De Vil Pomax

Gedreven door ratio en strategie, voor een wendbare organisatie. Xavier De Vil Pomax 1 2 Gedreven door ratio en strategie, voor een wendbare organisatie Xavier De Vil Pomax Xavier De Vil is managing director bij Pomax, een internationale speler in interieurdecoratie zoals woonaccessoires,

Nadere informatie

Schade per beleidsmethode

Schade per beleidsmethode Legalisering harddrugs: Een last of een deugd? 16 april 2016 D66 Congres 103 Arnhem Moderator: Jeffrey van Haaster (fractievoorzitter D66 Leiden) Panel: Daan van der Gouwe (Trimbos instituut) Has Cornelissen

Nadere informatie

Geef alarm (druk alarmknop in, verwittig uw contactpersoon) Geef alarm (druk brandknop in, verwittig uw contactpersoon)

Geef alarm (druk alarmknop in, verwittig uw contactpersoon) Geef alarm (druk brandknop in, verwittig uw contactpersoon) 0. 1 1 0.00-0. -0 15.9-0 3.17-0.71-0.59 0.1 9 0. 1 7 0.31 0.2 5-0.44 0.21 0.3 5 0.20 0.1 1 0.32 0. 28 0.17 0. 0 4 R=7.5m Huls t-ha ag 3 b eto npaa ltje s -0.5 0-0.4 6 0.0 2-0.3 3-0.35 0.20-0. 29 B E ST

Nadere informatie

Datum 19 september 2014 Betreft Beantwoording vragen van de leden van Laar en Sjoerdsma over de strijd tegen Ebola

Datum 19 september 2014 Betreft Beantwoording vragen van de leden van Laar en Sjoerdsma over de strijd tegen Ebola Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl DSH-2014.500215 Datum 19 september 2014

Nadere informatie

Pagina 1 AMBULANTE DRUGZORG KOMPAS

Pagina 1 AMBULANTE DRUGZORG KOMPAS Pagina 1 AMBULANTE DRUGZORG KOMPAS STATISTIEKEN 2006 Pagina 2 Nieuwe dossiers Totaal ADIEPER ADKORTRIJK ADMENEN ADROESELARE ADWAREGEM ADTORHOUT 401 401 46 161 19 103 47 25 100,00% 11,47% 40,15% 4,74% 25,69%

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN 2,34 Euro of meer, zoveel denkt een Belg te moeten betalen voor 1 kilogram bananen in de supermarkt 1. De realiteit toont echter iets anders. Je hoeft niet veel moeite

Nadere informatie

Presentatie onderdirecteur Handel, Mw. Mr. H. Djosetiko voor de ASFA workshop op 20 oktober 2004. Lokatie: Ballroom Hotel Torarica

Presentatie onderdirecteur Handel, Mw. Mr. H. Djosetiko voor de ASFA workshop op 20 oktober 2004. Lokatie: Ballroom Hotel Torarica Presentatie onderdirecteur Handel, Mw. Mr. H. Djosetiko voor de ASFA workshop op 20 oktober 2004. Lokatie: Ballroom Hotel Torarica Voorzitter ASFA, dagvoorzitter Etc, Dames en heren,.. Goedemorgen, Met

Nadere informatie

Nederlandse cannabisbeleid

Nederlandse cannabisbeleid Improving Mental Health by Sharing Knowledge Het Nederlandse cannabisbeleid & de volksgezondheid: oorsprong en ontwikkeling Margriet van Laar Hoofd programma Drug Monitoring CIROC Seminar Woensdag 7 maart,

Nadere informatie

>> Het doel voor ogen >>>>>>>>>

>> Het doel voor ogen >>>>>>>>> De kracht van de kopklas Basiskwalificaties van de kopklas voor allochtone leerlingen onderwijskansen taalbeleid schoolloopbaan voor- en vroegschoolse educatie voortijdig schoolverlaten Het bestrijden

Nadere informatie

Downloadverbod zal industrie niet helpen

Downloadverbod zal industrie niet helpen Downloadverbod zal industrie niet helpen Een wettelijk downloadverbod zal geen invloed hebben op het koopgedrag van internetgebruikers. Zo n verbod, voorgesteld door het kabinet, kan zelfs een averechts

Nadere informatie

Kennismaking met een andere wereld

Kennismaking met een andere wereld Kennismaking met een andere wereld Sophie werkte bijna twee maanden met Quechua scholieren in Arampampa, in het noorden van Potosí, Bolivia. Haar eerste kennismaking met Latijns Amerika en inheemse leeftijdsgenoten

Nadere informatie

SCHADE-AANGIFTE ALGEMEEN

SCHADE-AANGIFTE ALGEMEEN SCHADE-AANGIFTE ALGEMEEN Aangifteformulier Intermediairnummer: Schadenummer maatschappij: Cliëntnummer intermediair: Schadenummer intermediair: 1 Soort verzekering B r a n d / u i t g e b re i d G l a

Nadere informatie

W el k rekenb la d gebru ik j ij?

W el k rekenb la d gebru ik j ij? > VOORBEELD 1 Aan 50 leerli n g e n u it h et v ie r d e j a a r werd gevraa gd welk reke nbl ad z i j h e t l i ef s t g e b r uike n. D e r e s u l t a t e n vi n d j e i n o n d e r s t a a n d e t

Nadere informatie