Sectorscoop Ondernemen in de G roothandel 1999

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sectorscoop Ondernemen in de G roothandel 1999"

Transcriptie

1 Sectorscoop Ondernemen in de G roothandel 1999 G. de Jong d rs. A.P. Muizer J.M. van der Zwan Z o e t e r m e e r, maart 1999

2 ISBN: Prijs: ƒ 75,- Bestelnummer: A9823 EIM is een onde r z o e k s b u reau met 170 prof e s s io na l s. EIM verschaft beleid s- ge r ic hte en pra k t i j kge r ic hte info r ma t ie van socia a l - e c o no m i s c he aard voor en over alle sectoren van het bedrijfsleven en voor beleid s i ns t a nt ie s. EIM is ge v e s t igd in Zo e t e r me e r. Behalve op Ne de r l a nd ric ht EIM zich ook op de E u ropese econo m ie en op ande re cont i ne nten. Voor meer info r ma t ie over EIM en wat EIM voor u kan beteke nen, kunt u contact met ons opne me n. Adre s : Italiëlaan 33 Po s t a dre s : Postbus AA Zo e t e r me e r t e l e fo o n : t e l e fa x : We b s i t e : w w w. e i m. n l Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie van Economische Z a ke n De ve ra n t wo o rdelijkheid voor de inhoud berust bij EIM. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of onders t e u n i n g in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wo rdt ve r m e l d. Vermenigvuldiging en/of openbaarmaking in we l ke vorm ook, alsmede opslag in een re t r i eval system, is uitsluitend toegestaan na s c h r i f t e l i j ke toestemming van EIM. EIM aanva a rdt geen aanspra kelijkheid voor drukfouten en/of andere o n vo l ko m e n h e d e n. The responsibility for the contents of this report lies with EIM. Quoting of numbers and/or texts as an explanation or support in p a p e rs, essays and books is permitted only when the source is clearly m e n t i o n e d. No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means, or stored in a retrieval system, without the prior written permission of EIM. EIM does not accept responsibility for printing erro rs and/or other i m p e r f e c t i o n s.

3 I n h o u d 1 I n l e i d i n g Kenschets van de gro o t h a n d e l Plaats van de groothandel in de nationale economie S t r u c t u u rg e g eve n s O n d e r n e m i n g e n We r kg e l e g e n h e i d O m z e t B r u t owinst en nettobedrijfsre s u l t a t e n A f z e t ka n a l e n Export en import I n ve s t e r i n g e n Kosten en pre s t a t i e s Vo o r ra a d f u n c t i e Financiële structuur O n d e r n e m i n g s c o n c e n t atie r en ko l o m ve r h o u d i n g e n Trends en pro g n o s e s Tre n d s P ro g n o s e s Internationale ve rg e l i j k i n g S c h a a l g ro o t t e, schaaltrends en schaalvo o rd e l e n I n l e i d i n g Wat wo rdt onder schaalgrootte ve rs t a a n? S t i m u l e rende factoren van gro o t s c h a l i g h e i d S t i m u l e rende factoren van kleinschaligheid Trends die de schaalgrootte beïnvloeden De twee gezichten van schaaltre n d s S c h a a l t rends en -vo o rdelen in de gro o t h a n d e l C o n c l u s i e s B i j l a g e n I Ve rdeling sector groothandel in 9 subsectore n I I E n kele ke r n g e g evens op bra n c h e n i ve a u I I I Definities van gehanteerde begrippen

4

5 Ondernemen in de Groothandel I n l e i d i n g De sectorale rapportage Ondernemen in de Groothandel 1999 schetst een actueel beeld van de groothandel in Nederland. Dit rapport bouwt onder meer voort op de informatie die eerder is g e p u b l i c e e rd in het EIM-rapport Kleinschalig Ondernemen 1998, en geeft daar voor de groothandel een sectorale ve rdieping aan. In de publicatie Kleinschalig Ondernemen 1998 wo rdt een beeld gegeve n van de economische ontwikkeling in het particuliere bedrijfsleve n, ve rdeeld naar gro o t t e k l a s s e, tegen de achterg rond van de macro - e c o- nomische ontwikkeling die het Centraal Planbureau heeft gepublic e e rd in het Centraal Economisch Plan De relatie tussen de d i ve rse publicaties is in figuur 1 we e rg e g even (voor 1998). Natuurlijk is het niet mogelijk om in één rapport alle facetten van de sector te belichten. De sectorscoop spitst zich dan ook toe op een aantal centrale onderwe r p e n. Door de groothandel kunnen ve rschillende functies, voor uiteenlopende partijen in binnen- en buitenland wo rden vervuld. Hoofdstuk 2 gaat in op de ve rscheidenheid in bedrijfstypen en geeft de hoofdke n m e r ken van de sector we e r. In hoofdstuk 3 komt de plaats van de groothandel in de nationale economie aan bod. In hoofdstuk 4 wo rdt ingegaan op de structuur van de gro o t h a n d e l. Geschetst wo rdt wat de bijdrage is van de sector als geheel en van de ve rschillende subsectoren in termen van we r kgelegenheid, afzet, kosten en andere indicatoren van de structuur en prestaties van de s e c t o r. Ve r volgens wo rdt in hoofdstuk 5 een schets gegeven van de ve r wachte ontwikkelingen en trends binnen de groothandel op de korte termijn. In hoofdstuk 6 wo rdt de Nederlandse groothandel op hoofdpunten ve rg e l e ken met die de andere landen van de Europese Unie. Ten slotte handelt hoofdstuk 7 over de betekenis van schaaleffecten in de g ro o t h a n d e l. De bijlagen bevatten een ve rdeling van de groothandel in negen s u b s e c t o ren (bijlage I), een overzicht van enkele ke r n g e g evens op b ra n c h e n i veau (bijlage II) en definities van gehanteerde begrippen (bijlage III). 5

6 I n l e i d i n g f iguur 1 p u b l ic a t ie s c he ma ra m i nge n M K B - n i v e a u v o o r j a a r s r a m i n g e n M K B - n i v e a u n a j a a r s r a m i n g e n M K B - n i v e a u n i e u w j a a r s r a m i n g e n K l e i ns c h a l ig Onde r ne men 1998 O nde r ne men 1999 N ieuwe inzic hten voor 1999 S e c t o r s c o p e n s e c t o r n i v e a u n a j a a r s r a m i n g e n i ndu s t r ie de t a i l h a nde l g ro o t h a nde l d ie ns t e n a m b a c ht 6

7 Ondernemen in de Groothandel Kenschets van de gro o t h a n d e l Definitie sector gro o t h a n d e l Tot de sector groothandel wo rden ondernemingen gere kend die vo o r eigen re kening en risico goederen verhandelen die buiten de eigen onderneming zijn ve r va a rdigd, en die aan bedrijfsmatige afnemers (niet-eindve r b r u i ke rs) wo rden afgel eve rd. Functies van de gro o t h a n d e l De hoofdfunctie van de groothandel is het vo o r t s t u wen van goedere n s t romen. Vo o r wa a rden wa a ronder toeleve ra n c i e rs kunnen en willen ve r kopen, wo rden door de groothandel getra n s f o r m e e rd tot vo o r wa a rden wa a ronder afnemers kunnen en willen ko p e n. De groothandel biedt voor het vervullen van deze functie niet alleen een assortiment goederen aan, maar ook een pakket van materiële en immateriële bijbehorende diensten, zoals logistieke diensten, financiering, scholing en pre- en after-sales services. Marktpartijen van de gro o t h a n d e l De plaats die de groothandel in het handels- en distributietra j e c t inneemt en de daarmee samenhangende soorten leve ra n c i e rs en a f n e m e rs zijn afhankelijk van de soorten producten waarin gehandeld wo rdt. Zo vormt de gro n d s t o f f e n g roothandel een schakel tussen o e r p roducenten en de ve r we r kende industrie. De consumptiegoedere n g roothandel daarentegen koopt in binnen- of buitenland bij de ve r we r kende industrie en/of bij de oerproducent (landbouwpro d u c- ten) en ve r koopt aan de detailhandel en aan gro o t ve r b r u i ke rs (horeca, ziekenhuizen, ka n t o ren e.d.). De groothandel in ka p i t a a l g o e d e re n wo rdt beleve rd door (binnen- en buitenlandse) fabrikanten en import e u rs en zet af aan alle bedrijfssectoren, van oerproducenten (landbouw) en ve r we r kende industrie tot aan de dienstensector (bijvo o r- beeld kantoormachines aan de zake l i j ke dienstve r l e n i n g ). Typen gro o t h a n d e l s b e d r i j ve n A f h a n kelijk van de plaats waar de groothandel in- dan wel ve r ko o p t en de specifieke product- en marktkennis die daarvoor nodig is, kunnen ve rschillende typen gro o t h a n d e l s b e d r i j ven wo rden onders c h e i- d e n. 7

8 Kenschets van de groothandel De i m p o r t e u rhoudt zich voornamelijk bezig met de inkoop va n g o e d e ren in het buitenland en de afzet daarvan op de Nederlandse markt, hetzij re c h t s t reeks aan de bedrijfsmatige eindafnemer, hetzij via binnenlandse handelsschake l s. E x p o r t e u rs zijn gro o t h a n d e l s b e d r i j ven die gespecialiseerd zijn in het ve r kopen van producten aan afnemers in het buitenland. Im- & exportbedrijven zijn zowel wat de inkoop als de ve r koop va n g o e d e ren betreft voor een belangrijk deel actief op buitenlandse markten. Als het de uitvoer van importgoederen betreft, dan is er s p ra ke van we d e rexport. H a n d e l s h u i z e nzijn handelsorganisaties die veelal uiteenlopende a s s o r t i m e n t s g roepen vo e ren en die sterk gericht zijn op de internationale handel, al dan niet via Nederland. Het dienstenpakket is veelal sterk gedive rs i f i c e e rd. Grote handelshuizen hebben ve s t i- gingen over de gehele we re l d. D e binnenlandse gro o t h a n d e lricht zich zowel wat de inkoop als de ve r koop betreft voornamelijk op binnenlandse leve ra n c i e rs ( i m p o r t e u rs / f a b r i kanten) en afnemers. De g ro s s i e ris eveneens sterk op de binnenlandse in- en ve r ko o p- markt georiënteerd, maar levert vo o ral aan detailhandel en gro o t- ve r b r u i ke rs. In- en verkoopkantore n van buitenlandse pro d u c t i e o n d e r n e m i n- gen wo rden statistisch tot de sector groothandel gere kend, omdat ze voor een belangrijk deel dezelfde functies vervullen als de Nederlandse groothandel en als zodanig ook als directe concurrenten wo rden gezien. S u b s e c t o ren in de gro o t h a n d e l Op basis van pro d u c t ve r wantschap en de daaruit vo o r t v l o e i e n d e ve rschillen in functies en functievervullende activiteiten, kunnen binnen de sector groothandel negen subsectoren wo rden onders c h e i d e n. Deze zijn de groothandel in: 1. a g rarische pro d u c t e n 2. g rondstoffen en halffabrika t e n 3. b o u w m a t e r i a l e n 4. ka p i t a a l g o e d e re n 5. c o n s u m p t i e g o e d e ren food: ve rs p ro d u c t e n 6. c o n s u m p t i e g o e d e ren food: overige pro d u c t e n 7. c o n s u m p t i e g o e d e ren non-food: modegevoelige pro d u c t e n 8. c o n s u m p t i e g o e d e ren non-food: overige pro d u c t e n 9. overige artike l e n. 8

9 Ondernemen in de Groothandel Plaats van de groothandel in de nationale economie Tabel 1 geeft de positie weer die de groothandel inneemt temidden van de andere sectoren van het Nederlandse bedrijfsleven. Die positie is gemeten aan de hand van het aantal ondernemingen, het a r b e i d s vo l u m e, de afzet, de toegevoegde wa a rd e, de exportomzet en de arbeidspro d u c t i v i t e i t. tabel 1 de gro o t h a ndel in verge l i j k i ng met ande re sectoren, 1997 b r u t o a r b e id s v o l u me t o e ge v o e gde a r b e id s p ro - o nde r ne m i nge n in arbeid s j a re n a f z e t w a a rde ex p o r t o m z e t duc t i v i t e i t a a nt a l x x mln. gld. x mln. gld. x mln. gld. x ƒ p a r t ic u l ier bedr i j f s l e v e n w a a r b i n n e n: g ro o t h a n d e l de t a i l h a nde l i ndu s t r ie b o u w c o m me rciële die ns t e n B ron: CBS, ra m i ng en bewerking EIM. G roothandel: veel kleinschalige en arbeidsintensieve o n d e r n e m i n g e n De detailhandel is qua aantal ondernemingen de op twee na gro o t s t e sector van het Nederlandse bedrijfsleven. Hij neemt bijna 13% va n het totale aantal ondernemingen voor zijn re kening. De commerc i ë- le dienstverlening is de grootste sector met een aandeel van 35%. De ondernemingen in de groothandel zijn relatief kleinschalig. Zij hebben gemiddeld circa 8 werkzame personen met een arbeidsvo l u- me van gemiddeld ruim 7 arbeidsjare n. De bijdrage van de groothandel in de totale afzet is een kleine 10 % (87 miljard gulden). Van die afzet wo rdt ruim 1/5 deel via ex p o r t g e re a l i s e e rd. De arbeidsproductiviteit in de groothandel is met gulden per mensjaar naar verhouding gro o t. Tabel 2 laat de ve rdeling van het aantal ondernemingen naar gro o t- teklasse zien voor de sectoren detailhandel, groothandel en industrie. 9

10 Plaats van de groothandel in de nationale economie tabel 2 a a ntal actieve onde r ne m i ngen per grootteklasse en per sector in 1997 totaal partic u l ie r g ro o t h a nde l i ndu s t r ie de t a i l h a nde l b e dr i j f s l e v e n k l e i n b e dr i j f m idde n b e dr i j f g ro o t b e dr i j f * t o t a a l * Dit aantal wijkt af van dat in voorg a a nde jaren omdat er een vera nde r i ng in de de f i n i t ie heeft plaatsge v o nde n. B ron: EIM, ERBO/KVV, bewerking EIM. Van de ruim ondernemingen in de groothandel behoort 87% tot het kleinbedrijf. Voor het totale particuliere bedrijfsleven is dat 89%. Minder dan een procent van het totale aantal ondernemingen behoort tot het grootbedrijf. De 400 grote ondernemingen. leve re n overigens wel een grote bijdrage aan de bruto toegevoegde wa a rd e van de groothandel. In figuur 2 is af te lezen dat die bijdrage bijna 30% bedraagt. f iguur 2 a a ndeel per grootteklasse in de bruto toege v o e gde waarde t e gen fa c t o r kosten (=pro duc t ie) per sector in 1997 % industrie groothandel detailhandel horeca groot midden klein B ron: CBS, ra m i ng en bewerking EIM. 1 0

11 Plaats van de groothandel in de nationale economie Tabel 3 illustreert het aandeel van de groothandel in de inve s t e r i n g e n door het Nederlandse bedrijfsleven in de jaren tabel 3 i n v e s t e r i ngen in de gro o t h a ndel en enkele ande re sectore n, (in miljoenen gulde ns ) s e c t o r g ro o t h a n d e l i ndu s t r ie de t a i l h a nde l c o m me rciële die ns t v e r l e n i ng totaal partic u l ier bedr i j f s l e v e n * * Totaal partic u l ier bedrijfsleven is exc l u s ief bouwnijverhe id. B ron: CBS en ERBO, bewerking EIM. G roothandel: een grote en intensieve inve s t e e rd e r De investeringen zijn in de periode in alle sectoren van het b e d r i j f s l even toegenomen. Zo ook in de groothandel. Deze sector i n vesteert voor zo n 13 miljard gulden op jaarbasis. Wanneer dit b e d rag afgezet wo rdt tegen de we r kgelegenheid en de bruto toegevoegde wa a rd e, dan blijkt de inve s t e r i n g s d rang groot te zijn. De snelle informatisering, internationalisering van handelsactiviteiten, comp l exe re logistieke systemen en last but not least vo o r b e re i d i n g e n op de euro en het millenniumprobleem, zullen daaraan hebben bijg e d ragen. Een kleine ve rgelijking van vier sectoren benadrukt de intensiteit va n i n ve s t e ren in de groothandel. De investeringen per arbeidsjaar illus t re ren de ve randeringen van de arbeid in de ve rschillende sectore n, qua fys i e ke productiemiddelen en informatie-infra s t r u c t u u r. De i n vesteringen als % van de bruto toegevoegde wa a rde illustre ren de marktdynamiek in de sectore n. i n vesteringen per arbeidsjaar gro o t h a n d e l ƒ industrie ƒ commerciële dienstensector ƒ detailhandel ƒ i n vesteringen per gulden bruto toegevoegde wa a rd e detailhandel 34 % gro o t h a n d e l 25 % commerciële dienstensector 21 % industrie 19 % 1 1

12

13 Ondernemen in de Groothandel S t r u c t u u rg e g eve n s 4. 1 O n d e r n e m i n g e n G rote in- en uitstroom met per saldo flinke gro e i Het aantal ondernemingen in de groothandel steeg in het jaar 1997 per saldo met ca. vierduizend. Op 1 januari 1998 wa ren er ruim actieve bedrijven. Deze groei deed zich in elke gro o t t e k l a s s e vo o r. Het aandeel van het kleinbedrijf bleef traditioneel veruit dominant. Al jarenlang wo rdt de groothandel gekenmerkt door een gro t e bedrijfsdynamiek. Er vindt ten opzichte van andere sectoren een g rote in- en uitstroom van ingeschreven bedrijven plaats. Ook is het aantal overnames in de groothandel beduidend hoger dan in andere s e c t o ren. Dit komt onder andere doordat de groothandel als geen a n d e re sector beïnvloed wo rdt door ontwikkelingen van aan de ene kant (internationale) handelspolitiek en aan de andere kant va n l o g i s t i e ke en distributietechnische aard. Dit is er mede de oorzaak van dat er een constante herwa a rdering en innovatie plaatsvinden binnen de functies van de gro o t h a n d e l. In 1997 groeiden alle subsectoren in vrijwel dezelfde mate In 1997 bedroeg de groei van het aantal ondernemingen in de gro o t- handel ruim 5%. Een derg e l i j ke groei deed zich in 1997 binnen alle s u b s e c t o ren vo o r. De groei van het aantal ondernemingen in bouwmaterialen en in ka p i t a a l g o e d e ren was bescheiden met rond 4%. De aantallen bedrijven in de traditioneel sterk ve r t e g e nwo o rdigde sectoren van consumptiegoederen groeiden ook in 1996, en wel met ruim 5%. Ondanks de grote concurrentie en voortgaande concentratie in de groothandel in de foodsector van de consumptiegoederen, blijft het saldo van toe- en uittreding van ondernemingen positief (zie figuur 3). 1 3

14 S t r u c t u u r g e g e v e n s f iguur 3 o nt w i k ke l i ng van het aantal onde r ne m i ngen in de gro o t h a nde l per subsector, agr.prod. gr./halffabr. bouwmat. kap.goed. food/vers food/ov. nfood/mode nfood/ov. ov.art (aantal) B ron: CBS; 1997: ra m i ng EIM We r kg e l e g e n h e i d G e r i n g e re groei van we r kgelegenheid in 1997 De we r kgelegenheid uitgedrukt in arbeidsjaren het arbeidsvolume nam in 1997 toe met 3,75% tot ruim (tabel 4). Het aantal werkzame personen steeg met ruim , een groei ten opzichte van 1996 met 3,9%. Tegen de achterg rond van een nettogroei van het aantal ondernemingen met rond 5% is de groei van de we r kg e l e g e n- heid betre k kelijk bescheiden. tabel 4 o nt w i k ke l i ng van de werkge l e ge n he id (aantal arbeid s j a ren) in de gro o t h a ndel per subsector, groothandel in: a g ra r i s c he pro duc t e n g ro nd s t offen en halffa b r i ka t e n b o u w ma t e r ia l e n ka p i t a a l go e de re n c o ns u m p t ie go e de en r fo o d / v e r s c o ns u m p t ie go e de en r fo o d / o v e r ig c o ns u m p t ie go e de en r no n - fo o d / mo de ge v o e gl i c o ns u m p t ie go e de en r no n - fo o d / o v e r ig o v e r ige artike l e n g ro o t h a ndel totaal B ron: CBS, bewerking EIM; 1997: ra m i ng EIM. 1 4

15 S t r u c t u u r g e g e v e n s G roei van we r kgelegenheid in alle subsectore n De groei van het arbeidsvolume varieert in de subsectore n. In de consumptiegoederen non-food bedroeg de groei rond 5%. In de consumptiegoederen food was de groei van het arbeidsvolume slechts iets meer dan 2%. In de overige subsectoren (ka p i t a a l g o e d e ren, bouwmaterialen, a g rarische producten, grondstoffen) groeide het arbeidsvo l u m e met een kleine 4%. De groei van het aantal werkzame personen in 1997 met per saldo ruim kwam voor een kwart voor re kening van de ka p i t a a l- g o e d e re n g roothandel (de grootste subsector) en voor een kwart vo o r re kening van de non-food consumptiegoedere n g roothandel. In tegenstelling tot vo o rafgaande jaren wo rdt de groei van de we r kg e l e g e n- heid niet meer gedomineerd door de ka p i t a a l g o e d e re n g ro o t h a n d e l, die overigens altijd nog goed is voor zo n 30% van de totale we r k- gelegenheid in de gro o t h a n d e l s s e c t o. r f iguur 4 o nt w i k ke l i ng van de werkge l e ge n he id (aantal werkzame personen) in de gro o t h a ndel per subsector, agr.prod. gr./halffabr. bouwmat. kap.goed. food/vers food/ov. nfood/mode nfood/ov. ov.art (aantal) B ron: CBS, bewerking EIM; 1997: ra m i ng EIM. Aantal va c a t u res blijft toenemen De gunstige conjunctuur in de jaren ging gepaard met een b e t re k kelijk hoog niveau van va c a t u re s. De grote vraag naar specifiek c o m m e rcieel en technisch geschoold personeel door de ve r h o u- d i n g s g ewijs ke n n i s i n t e n s i eve ka p i t a a l g o e d e re n g roothandel is daar vermoedelijk sterk debet aan. Het aantal va c a t u res zoals dat per 1 5

16 S t r u c t u u r g e g e v e n s k wartaal gepeild wo rdt, lag eind 1993 op gemiddeld zo n stuks. Sindsdien steeg het va c a t u re n i veau tot tegen eind 1996 en zelfs tot per eind In 1998 bleef het aantal va c a t u res zeer sterk d o o rg roeien. De hoge niveaus van de topjaren 1990 en 1991 ( ) zijn daarbij ruim gepasseerd (zie figuur 5). De klaarblijkelijk sterke groei van de spanning op de arbeidsmarkt voor gekwa l i f i c e e rd gro o t h a n d e l s p e rsoneel is er vermoedelijk mede debet aan, dat de feitelijke groei van we r kgelegenheid in de sector b e l e m m e rd wo rd t. f iguur 5 o nt w i k ke l i ng van het aantal vacatures in de gro o t h a ndel, v a c a t u re s B ron: CBS, bewerking EIM. 1 6

17 S t r u c t u u r g e g e v e n s 4. 3 O m z e t G rote vo l u m e g ro e i De groothandelsomzet in 1997 bedroeg 393 miljard gulden. Daarmee g roeide de omzetwa a rde ten opzichte van 1995 met 7,6% (zie figuur 6). Exclusief de prijsstijging van 1,9% is er dan een vo l u m e g roei va n 5,6% op jaarbasis. Vo o ral op de exportmarkten was 1997 een topjaar, met gro e i p e rcentages van 6 tot 8%. f iguur 6 i ndex van omzetont w i k ke l i ng in de gro o t h a ndel, ( = ) B ron: CBS; : Raming EIM. Aandeel ka p i t a a l g o e d e re n g roothandel stijgt Omdat de omzetgroei in de groothandel in alle subsectoren beduidend wa s, ve randert de samenstelling van de sectoromzet slechts langzaam. De groei van het aandeel van de ka p i t a a l g o e d e re n g ro o -t handel blijft doorgaan. Momenteel bedraagt deze al meer dan een k wart (zie figuur 9). f iguur 7 p ro c e ntuele verde l i ng van de omzet in de gro o t h a ndel per subs e c t o r, % 4% 12% agr.prod. gr./halffabr. 3% 6% 15% 14% 6% bouwmat. kap.goed. food/vers food/ov. nfood/mode nfood/ov. B ron: Raming EIM. 26% ov.art. 1 7

18 S t r u c t u u r g e g e v e n s O m z e t g roei op alle fro n t e n Het beeld per groothandelssubsector varieert weinig (zie tabel 5). C o n s u m p t i e g o e d e ren food en ka p i t a a l g o e d e ren behaalden een g roei van de geldomzet van 6,5 tot 7%. In alle andere subsectoren beliep de groei circa 8,5%. In alle groothandelsgeledingen was 1997 een goed jaar, en ve rg e l e- ken met andere jaren een topjaar. tabel 5 o m z e t g roei in pro c e nten in de gro o t h a ndel per subsector, 1997 groothandel in: o m z e t g roei in % a g ra r i s c he pro duc t e n 8, 4 g ro nd s t offen en halffa b r i ka t e n 8, 4 b o u w ma t e r ia l e n 8, 6 ka p i t a a l go e de re n 6, 5 c o ns u m p t ie go e de en r fo o d / v e r s 7, 0 c o ns u m p t ie go e de en r fo o d / o v e r ig 7, 0 c o ns u m p t ie go e de en r no n - fo o d / mo de ge v o e gl i 8, 5 c o ns u m p t ie go e de en r no n - fo o d / o v e r ig 8, 5 o v e r ige artike l e n 8, 4 g ro o t h a ndel totaal 7, 6 omzet 1997 B ron: Raming EIM. 392,6 mld. gld B r u t owinst en nettobedrijfsre s u l t a t e n Gemiddelde marge bleef in 1997 vrijwel onve ra n d e rd De gemiddelde brutow i n s t m a rge is in 1997 nauwelijks ve ra n d e rd ten opzichte van het jaar daarvoor (zie tabel 6). tabel 6 b r u t o w i ns t ma rge (in %) in de gro o t h a ndel per subsector, groothandel in: a g ra r i s c he pro duc t e n 11, 6 11, 5 11, 2 g ro nd s t offen en halffa b r i ka t e n 16, 3 16, 3 16, 0 b o u w ma t e r ia l e n 21, 0 22, 2 22, 0 ka p i t a a l go e de re n 26, 6 24, 0 24, 2 c o ns u m p t ie go e de en r fo o d / v e r s 11, 4 11, 5 11, 3 c o ns u m p t ie go e de en r fo o d / o v e r ig 14, 7 14, 7 14, 5 c o ns u m p t ie go e de en r no n - fo o d / mo de ge v o e gl i 25, 3 22, 8 22, 9 c o ns u m p t ie go e de en r no n - fo o d / o v e r ig 26, 0 25, 9 26, 0 o v e r ige artike l e n 21, 5 23, 1 22, 8 g ro o t h a ndel totaal 19, 3 19, 1 19, 0 B ron: CBS; 1997: Raming EIM. 1 8

19 S t r u c t u u r g e g e v e n s S t e r ke groei van bruto- en nettow i n s t In 1996 steeg het brutow i n s t b e d rag in de groothandel met 7%, wa a r- van 4,8% door vo l u m e g roei van de afzet en 2,2% door prijseffecten. De nettowinst in de groothandel steeg in 1997 zelfs met iets meer dan 9 %. De ve rdeling van de brutowinst over de ve rschillende subsectore n i l l u s t reert de dominante positie van de groothandel in ka p i t a a l g o e- d e ren en van die in non-food consumptiegoederen, met achtere e n- volgens 33% en 24% van het sectortotaal (zie figuur 8). f iguur 8 p ro c e ntuele verde l i ng van de brutowinst in de gro o t h a ndel over s u b s e c t o ren, % 7% agr.prod. 20% 12% gr./halffabr. bouwmat. 4% 5% 8% kap.goed. food/vers food/ov. nfood/mode 7% nfood/ov. 33% ov.art. B ron: Raming EIM A f z e t ka n a l e n B e l a n g r i j ke intermediaire functie Bijna een derde deel van de groothandelsafzet gaat via export en t ransitohandel naar het buitenland (zie tabel 7). De binnenlandse functie van de groothandel is in belangrijke mate intermediair; leveringen aan andere sectoren dan de detailhandel zijn goed voor een d e rde van de sectorafzet. De detailhandel tekent voor ruim 20% va n de afzet, terwijl onderlinge leveringen binnen de gro o t h a n d e l s s e c t o r goed voor 14% van de omzet. 1 9

20 S t r u c t u u r g e g e v e n s tabel 7 v e rde l i ng van de omzet van de sector gro o t h a ndel naar afne me r s c a t e go r ieën, 1995 t ra ns i t o - g ro o t - de t a i l - o v. groothandel in: ex p o r t h a nde l i ndu s t r ie h a nde l h a nde l a f ne me r s t o t a a l a g ra r i s c he pro duc t e n 36, 3 21, 6 5, 3 14, 0 4, 9 17, 8 100, 0 g ro nd s t offen en halffa b r i ka t e n 22, 5 7, 8 27, 2 13, 5 10, 1 18, 9 100, 0 b o u w ma t e r ia l e n 9, 8 0, 9 51, 5 10, 1 12, 5 15, 2 100, 0 ka p i t a a l go e de re n 24, 2 10, 0 21, 2 13, 0 7, 5 24, 2 100, 0 c o ns u m p t ie go e de en r fo o d / v e r s 29, 4 3, 7 4, 5 14, 8 36, 7 10, 9 100, 0 c o ns u m p t ie go e de en r fo o d / o v e r ig 13, 1 3, 1 1, 6 19, 5 36, 5 26, 0 100, 0 c o ns u m p t ie go e de en r no n - fo o d / mo de ge v o e gl i 40, 4 0, 9 1, 2 9, 2 47, 5 0, 9 100, 0 c o ns u m p t ie go e de en r no n - fo o d / o v e r ig 17, 0 3, 8 4, 4 17, 3 40, 7 16, 8 100, 0 o v e r ige artike l e n 32, 4 3, 0 13, 6 6, 8 14, 9 29, 3 100, 0 g ro o t h a ndel totaal 24, 1 7, 5 14, 9 14, 0 20, 9 18, 6 100, 0 B ron: CBS, bewerking EIM Export en import Een derde van de afzet gaat naar het buitenland Bijna 32% van de groothandelsafzet ging in 1995 richting buitenland via export en transitohandel (zie tabel 7). Tegen de achterg rond va n een groei van de wa a rde van de export voor de totale economie va n rond 11% in 1997, mag voor de groothandel voor dat jaar een navenante groei geraamd wo rden. De gro o t h a n d e l s export bedroeg in 1996 c i rca 80 miljard gulden, terwijl deze voor 1997 op 89 miljard gulden wo rdt geraamd. Daarmee neemt de groothandel ruim een kwart va n de wa a rde van de nationale export voor zijn re kening. Daarnaast gelden voor transitohandel bedragen van rond 25 miljard gulden, re s p e c t i evelijk 28 miljard gulden in 1996 en Drie pijlers van gro o t h a n d e l s ex p o r t Het ex p o r t p a k ket van de Nederlandse groothandel (zie figuur 9) wo rdt gedomineerd door ka p i t a a l g o e d e re n a g rarische pro d u c t e n ve rs p roducten in de food. 2 0

21 S t r u c t u u r g e g e v e n s f iguur 9 p ro c e ntuele verde l i ng van de export in de gro o t h a ndel per subs e c t o r, % 6% 18% agr.prod. gr./halffabr. 4% 4% 14% bouwmat. kap.goed. food/vers food/ov. 18% 3% nfood/mode nfood/ov. 22% ov.art. B ron: CBS. Import groeide nog sterker dan ex p o r t Nederlandse gro o t h a n d e l s b e d r i j ven importeerden in 1995 voor een wa a rde van 94 miljard gulden, wa a r van 13 miljard aan tra n s i t o - import. Voor 1996 en 1997 schatten wij bedragen van 106 (wa a r va n 21 transito-import), re s p e c t i evelijk 119 miljard gulden (wa a r van 23 t ra n s i t o - i n koop). In de totale inko o pwa a rde vormt import een o m va n g r i j ke post: circa 35% van de totale gro o t h a n d e l s i n koop ko m t uit het buitenland. Het aandeel van de groothandelssector in de totale Nederlandse goederenimport beloopt rond 40%! Binnen de totale groothandelsimport neemt de ka p i t a a l g o e d e re n- g roothandel ruim dertig procent voor zijn re kening. Ook de gro o t- handel in non-food consumptiegoederen en de gro n d s t o f f e n g ro o -t handel leggen beslag op een behoorlijk deel van de totale import. De g roothandel in agrarische producten en die in bouwmaterialen zijn d a a rentegen kwantitatief minder re l evant. Figuur 10 geeft de uitsplitsing weer van de totale groothandelsimport over de subsectoren. Het g rote aandeel van de ka p i t a a l g o e d e re n g roothandel illustreert de b e l a n g r i j ke intermediaire functie richting industrie. 2 1

22 S t r u c t u u r g e g e v e n s f iguur 10 p ro c e ntuele verde l i ng van de import in de gro o t h a ndel per subs e c t o r, % 7% agr.prod. 19% 17% gr./halffabr. bouwmat. kap.goed. 5% 4% 5% food/vers food/ov. nfood/mode 8% nfood/ov. 31% ov.art. B ron: CBS. Export- en importquotes va r i ë ren per subsector Export is van bovengemiddeld belang in de groothandel in agra r i s c h e p roducten, in die in modegevoelige non-food consumptiegoedere n, en in foodgroepen. Deze sectoren behalen rond 30% van hun nettoomzet uit export. Figuur 11 geeft het aandeel van de export en import in de netto-omzet per subsector we e r. De betekenis van import is ook niet voor alle sectoren conform het totaalbeeld. De groothandel in consumptiegoederen non-food ve r- toont een forse importquote van 40-55%. Daarnaast zijn de importen door de groothandel in grondstoffen en die in ka p i t a a l g o e d e re n met eenderde tot de helft van hun inkopen van groot belang f iguur 11 import- en ex p o r t a a ndeel per subsector en voor de gro o t h a nde l totaal, 1995 agr.prod. gr./halffabr. bouwmat. kap.goed. food/vers food/ov. nfood/mode nfood/ov. ov.art. totaal export % omzet import % inkoop B ron: CBS. 2 2

23 S t r u c t u u r g e g e v e n s 4. 7 I n ve s t e r i n g e n Stijgende inve s t e r i n g e n De omvang van de investeringssom is een graadmeter voor het ve r- t ro u wen van het bedrijfsleven in de economie. De totale inve s t e- ringssom in de groothandel bedroeg in de jaren 1997 en 1998 naar schatting 12,5 re s p e c t i evelijk 13,3 miljard gulden (zie tabel 3). Het gros van de gro o t h a n d e l s i n vesteringen tegen de 40% wo rd t besteed aan grond en gebouwen voor huisvesting van opslag, ove r- slag en diensten (zie figuur 14). De tweede belangrijke inve s t e r i n g s- categorie voor vrijwel alle subsectoren is transport, met een aandeel van rond 25%. Intern transport scoort daarbij vo o ral hoog in de f o o d s e c t o r. I n ve s t e r i n g s b e reidheid neemt toe Ondanks het stabiele beeld van de investeringssom, is het perc e n t a- ge inve s t e rende bedrijven gestegen. In 1993 we rd door 59% van de g roothandelsondernemingen geïnve s t e e rd; in de jaren is dat percentage toegenomen tot circa 62. Ingrijpende ve ra n d e r i n g e n in de logistieke en communicatie-infra s t r u c t u ren en de inspanningen om het millenniumprobleem voor te zijn, hebben in belangrijke mate b i j g e d ragen aan de groei van inve s t e r i n g e n. f iguur 12 p ro c e ntuele verde l i ng van het investering s b e drag per subsector naar investering s c a t e go r ie, 1995 agr.prod. gr./halffabr. bouwmat. kap.goed. food/vers food/ov. nfood/mode nfood/ov. ov.art. totaal % terreinen grondwerken en gebouwen extern transport intern transport machines overig B ron: CBS. 2 3

24 S t r u c t u u r g e g e v e n s 4. 8 Kosten en pre s t a t i e s Winsten ve r b e t e ren aanhoudend Na de betre k kelijk teleurstellende jaren 1992 en 1993, waarin de winst voor belasting daalde tot 2,6 re s p e c t i evelijk 2,2% van de nettoomzet, is er vanaf 1994 een herstel aan de gang. In 1996 is dat herstel doorgegaan tot rond 4% van de netto-omzet en voor 1997 wo rd t een uitkomst van 3,7% van de netto-omzet genoteerd (zie tabel 8). Met andere wo o rden: de nettowinst (vóór belasting) bedroeg in 1997 gemiddeld zo n 19% van de brutomarg e. De subsectoren waar de verhouding winst/brutomarge duidelijk achterblijft bij het sectorgemiddelde (0,19) zijn: agrarische pro d u c t e n, bouwmaterialen en modische non-food consumptiegoederen. Daar ligt de verhouding winst/brutomarge op circa 0,15. In de andere drie pro d u c t g roepen in de consumptiegoederen is de verhouding winst/-brutomarge juist gunstig. tabel 8 re s u l t a t e n re ke n i ng gro o t h a ndel totaal en per subsector, 1997 t o t a l e a g ra r i s c he g ro nd s t offen en b o u w ka p i t a a l - o ms c h r i j v i ng g ro o t h a n d e l p ro duc t e n h a l f fa b r i ka t e n ma t e r ia l e n go e de re n ne t t o - o m z e t 100, 0 100, 0 100, 0 100, 0 100, 0 i n ko o p w a a rde 81, 0 88, 8 84, 0 78, 0 75, 8 b r u t o w i ns t 19, 0 11, 2 16, 0 22, 0 24, 2 o v. opbre ng s t e n 0, 7 0, 7 0, 5 0, 4 0, 7 o p b re ngsten totaal 19, 7 11, 9 16, 5 22, 4 24, 9 ex p l o i t a t ie ko s t e n 14, 6 9, 2 12, 0 16, 9 18, 0 b e dr i j f s re s u l t a a t 5, 1 2, 6 4, 5 5, 5 6, 9 o v e r ige lasten 1, 9 1, 0 1, 7 2, 5 2, 5 3, 2 1, 6 2, 8 3, 0 4, 4 o v e r ige baten 0, 5 0, 1 0, 4 0, 4 0, 5 w i nst voor belasting 3, 7 1, 7 3, 3 3, 4 4, 9 B ron: Raming EIM. 2 4

25 S t r u c t u u r g e g e v e n s tabel 8 re s u l t a t e n re ke n i ng gro o t h a ndel totaal en per subsector, 1997 ( v e r v o l g ) o ms c h r i j v i ng c o ns u m p t ie -c o ns u m p t ie -c o ns u m p t e- i c o ns u m p t ie - go e de ren go e de re n go e de ren no n - go e de ren no n - o v e r ige fo o d / v e r s fo o d / o v e r ig fo o d / mo de ge v o e gl ifo o d / o v e r ig a r t i ke l e n ne t t o - o m z e t 100, 0 100, 0 100, 0 100, 0 100, 0 i n ko o p w a a rde 88, 7 85, 5 77, 1 74, 0 77, 2 b r u t o w i ns t 11, 3 14, 5 22, 9 26, 0 22, 8 o v. opbre ng s t e n 0, 9 0, 5 0, 9 0, 8 1, 0 o p b re ngsten totaal 12, 2 15, 0 23, 8 26, 8 23, 8 ex p l o i t a t ie ko s t e n 9, 2 11, 1 18, 9 20, 5 16, 5 b e dr i j f s re s u l t a a t 2, 9 3, 9 4, 9 6, 3 7, 2 o v e r ige lasten 1, 4 1, 2 2, 3 3, 6 3, 7 1, 6 2, 7 2, 6 2, 7 3, 5 o v e r ige baten 0, 3 0, 0 0, 5 3, 1 1, 3 w i nst voor belasting 1, 9 2, 7 3, 1 5, 9 4, 8 B ron: Raming EIM. E x p l o i t a t i e kosten in 1997 belopen ruim 51 miljard gulden In 1997 bedroegen de ex p l o i t a t i e kosten van de Nederlandse gro o t- handel in totaal ruim 57 miljard gulden, ofwel 14,6% van de omzetwa a rd e. Dat is vrijwel hetzelfde percentage als in Samenstelling ex p l o i t a t i e kosten ve randert langzaam Het aandeel van pers o n e e l s kosten in het totaal van de ex p l o i t a t i e- kosten daalt langzaam. Van bijna 48% in 1990 is het in 1997 teruggelopen tot 44,4% (zie tabel 9). Huisvesting wo rdt daarentegen een steeds belangrijke re post: van 5,6% in 1990 via 6,4% in 1995 naar 6,6% in Binnen de ve r ko o p kosten is de post betaalde vra c h- ten aan derden een kwart van de ve r ko o p kosten, d.w.z. ruim 4,6% van de totale ex p l o i t a t i e kosten (zie tabel 10 ). 2 5

26 S t r u c t u u r g e g e v e n s tabel 9 s a me ns t e l l i ng ex p l o i t a t ie kosten (incl. afschrijvingen) gro o t- h a ndel totaal en per subsector, 1997 (in %) t o t a l e a g ra r i s c he g ro nd s t offen en b o u w - ka p i t a a l - o ms c h r i j v i ng g ro o t h a n d e l p ro duc t e n h a l f fa b r i ka t e n ma t e r ia l e n go e de re n p e r s o ne e l s ko s t e n 44, 4 39, 3 43, 3 49, 7 49, 8 hu i s v e s t i ng s ko s t e n 6, 6 6, 1 7, 5 7, 7 5, 9 i n v e ntaris- en ma c h i ne ko s t e n 1, 4 1, 5 2, 6 2, 3 1, 1 a u t o ko s t e n 5, 7 7, 0 7, 5 7, 2 5, 2 v e r ko o p ko s t e n 18, 8 21, 9 15, 8 10, 6 16, 0 a l ge me ne ko s t e n 16, 1 17, 6 14, 3 14, 0 15, 5 a f s c h r i j v i nge n 7, 0 6, 7 9, 0 8, 5 6, 6 t o t a a l 100, 0 100, 0 100, 0 100, 0 100, 0 B ron: Raming EIM. tabel 9 s a me ns t e l l i ng ex p l o i t a t ie kosten (incl. afschrijvingen) gro o t- h a ndel totaal en per subsector, 1997 (in %) (vervolg) o ms c h r i j v i ng c o ns u m p t ie -c o ns u m p t ie -c o ns u m p t e- i c o ns u m p t ie - go e de ren go e de re n go e de ren no n - go e de ren no n - o v e r ige fo o d / v e r s fo o d / o v e r gi fo o d / mo de ge v o e gl ifo o d / o v e r gi a r t i ke l e n p e r s o ne e l s ko s t e n 41, 9 42, 0 35, 4 39, 8 44, 9 hu i s v e s t i ng s ko s t e n 7, 2 7, 0 8, 0 5, 8 9, 0 i n v e ntaris- en ma c h i ne ko s t e n 2, 1 1, 4 0, 6 0, 8 1, 1 a u t o ko s t e n 5, 5 6, 3 4, 6 4, 9 5, 0 v e r ko o p ko s t e n 21, 5 20, 5 25, 1 25, 1 13, 2 a l ge me ne ko s t e n 13, 7 14, 6 21, 0 18, 1 19, 2 a f s c h r i j v i nge n 8, 0 8, 3 5, 3 5, 4 7, 6 t o t a a l 100, 0 100, 0 100, 0 100, 0 100, 0 B ron: Raming EIM. G evoeligheid voor kostendruk loopt sterk uiteen De mate waarin de ve rschillende gro o t h a n d e l s s u b s e c t o ren gevo e l i g zijn voor (externe) kostendruk op de acquisitie, varieert nogal. In tabel 10 staat de samenstelling van de ve r ko o p kosten de belangrijkste kostencategorie buiten pers o n e e l s kosten aangegeve n. Daaruit blijkt onder meer, dat: het aandeel van re c l a m e kosten met een factor 2,5 kan uiteenlopen (hoog in non-food en niet-ve rs g roepen consumptiegoederen ve r- sus laag bij grondstoffen en agrarische pro d u c t e n ) ; de kosten voor inschakeling van extern transport met bijna een factor drie uiteenlopen, afhankelijk van omzetsnelheid en wa a r- dedichtheid van de goedere n. 2 6

27 S t r u c t u u r g e g e v e n s tabel 10 s a me ns t e l l i ng verko o p kosten gro o t h a ndel totaal en per subs e c t o r, 1997 (in %) o ms c h r i j v i ng t o t a l e a g ra r i s c he g ro nd s t of f e n b o u w - ka p i t a a l - g ro o t h a n d e l p ro duc t e n en halffa b r i ka t e n ma t e r ia l e n go e de re n re c l a me ko s t e n 33, 2 24, 5 22, 6 29, 8 28, 6 reis-, verblijfs- en re p re s e nt a t ie ko s t e n 10, 9 6, 7 12, 2 12, 6 15, 7 b e t a a l de vra c ht e n aan de rde n 26, 6 43, 5 45, 6 31, 0 17, 8 o v. verko o p ko s t e n 29, 2 25, 2 19, 5 26, 6 38, 0 t o t a a l 100, 0 100, 0 100, 0 100, 0 100, 0 B ron: C B S. tabel 10 o ms c h r i j v i ng s a me ns t e l l i ng verko o p kosten gro o t h a ndel totaal en per subs e c t o r, 1997 (in %) (vervolg) c o ns u m p t ie -c o ns u m p t ie -c o ns u m p t e- i c o ns u m p t ie - go e de ren go e de re n go e de ren no n - go e de ren no n - o v e r ige fo o d / v e r s fo o d / o v e r ig fo o d / mo de ge v o e gl ifo o d / o v e r ig a r t i ke l e n p e r s o ne e l s ko s t e n 41, 9 42, 0 35, 4 39, 8 44, 9 re c l a me ko s t e n 18, 6 43, 9 34, 3 45, 0 42, 4 reis-, verblijfs- en re p re s e nt a t ie ko s t e n4, 4 7, 6 10, 0 9, 1 15, 4 b e t a a l de vra c ht e n aan de rde n 42, 4 26, 5 24, 1 18, 7 22, 5 o v. verko o p ko s t e n 34, 6 22, 0 31, 6 27, 1 19, 7 t o t a a l 100, 0 100, 0 100, 0 100, 0 100, 0 B ron: CBS. B r u t ow i n s t p restaties in subsectoren hebben kleine bandbre e d t e Tussen de subsectoren bestaan er aanmerke l i j ke ve rschillen in de samenstelling van de ex p l o i t a t i e kosten. Deze zijn vo o ral toe te schrijven aan de ve rschillen in vo o r ra a d n i veau, dienstenintensiteit en de distributiestructuur waarin men opereert. Wat omzetprestaties en vo o ral brutow i n s t b i j d ragen betreft, blijkt gro t e re eenvo r m i g h e i d. In tabel 11 staan de omzetprestaties en winstprestaties voor de ve r- schillende subsectoren vermeld. De omzetten per persoon c.q. per arbeidsjaar va r i ë ren va n z e l f s p re kend sterk, va nwege de uiteenlopende omloopsnelheid van de desbetreffende producten. De brutow i n- sten liggen echter dicht bij elkaar: ove r wegend tussen en gulden per arbeidsjaar. 2 7

28 S t r u c t u u r g e g e v e n s tabel 11 f i na nciële ke ngetallen in de gro o t h a ndel totaal en per subs e c t o r, 1997 omzet per b r u t o w i ns t b r u t o w i nst w e r k z a me omzet per per werkzame per p e r s o o n a r b e id s j a a r p e r s o o n a r b e id s j a a r groothandel in: (x mln. gld. ) (x mln. gld. ) (x ƒ 1.000,-) (x ƒ 1.000,-) a g ra r i s c he pro duc t e n 1, 2 1, g ro nd s t offen en halffa b r i ka t e n 1, 1 1, b o u w ma t e r ia l e n 0, 6 0, ka p i t a a l go e de re n 0, 7 0, c o ns u m p t ie go e de en r fo o d / v e r s 1, 2 1, c o ns u m p t ie go e de en r fo o d / o v e r ig 1, 0 1, c o ns u m p t ie go e de en r no n - fo o d / mo de ge v o e l gi 0, 8 0, c o ns u m p t ie go e de en r no n - fo o d / o v e r ig 0, 7 0, o v e r ige artike l e n 0, 5 0, g ro o t h a ndel totaal 0, 9 0, B ron: Raming EIM Vo o r ra a d f u n c t i e Omloopsnelheid van vo o r raad stijgt tot meer dan 10 De wa a rde van de vo o r raden in de groothandel bedroeg in 1996 ro n d 29 miljard gulden. Gegeven de omzetstijgingen in 1997 en 1998 va n in totaal zo n 14%, zal de wa a rde van de gro o t h a n d e l s vo o r ra a d momenteel op een niveau van 33 miljard gulden liggen. De omloopsnelheid van de vo o r raad is na het dal in 1992 met een wa a rde van 8,8 weer stijgend. Dit laatste komt tot uitdrukking in de daling van de vo o r raadtermijn. In 1992 was deze gestegen tot 41 dagen. In 1996 is de omloopsnelheid van de vo o r raad toegenomen tot 10,2 met een vo o r raadtermijn van 35 dagen. Deze ontwikke l i n g we e rspiegelt het verloop van de conjunctuur (zie tabel 12). 2 8

29 S t r u c t u u r g e g e v e n s tabel 12 v e rde l i ng ge m idde l de voorra a d, omloopsne l he id en voorra a dt e r- mijn in da gen in de gro o t h a ndel totaal en per subsector, 1996 ge m idde l de voor- o m l o o p - v o o r ra a d - groothandel in: raad (mln. gld. ) s ne l he id termijn (in da ge n ) a g ra r i s c he pro duc t e n , 4 23 g ro nd s t offen en halffa b r i ka t e n , 4 29 b o u w ma t e r ia l e n , 3 50 ka p i t a a l go e de re n , 8 41 c o ns u m p t ie go e de en r fo o d / v e r s , 0 16 c o ns u m p t ie go e de en r fo o d / o v e r ig , 5 34 c o ns u m p t ie go e de en r no n - fo o d / mo de ge v o e l ig , 4 48 c o ns u m p t ie go e de en r no n - fo o d / o v e r ig , 4 56 o v e r ige artike l e n , 3 49 g ro o t h a ndel totaal , 2 35 B ron: CBS, bewerking EIM. Wa a rschijnlijk is de ve r korting van de vo o r raadtermijn nog gro t e r wanneer wo rdt afgezien van de (tegen)effecten van het steeds va ke r h a n t e ren van Value Added Logistics (VAL). Activiteiten zoals a s s e m b l a g e, ve redeling en eenvoudige handelingen in het eindstadium van het pro d u c t i e p roces van de toeleve rancier winnen aan belang. Zij maken deel uit van de brede scala van mogelijke behandelingen die de gro o t h a n d e l s vo o r raad kan ondergaan. Wanneer de g roothandel meerd e re activiteiten gaat verrichten, kan dit uitera a rd reden zijn om de vo o r raad langer binnen het bedrijf te houden. Toenemend vermogensbeslag va nwege vo o r raden gaat ove r we g e n d g e p a a rd met handhaven van de brutomarg e. Helft van vo o r raden in twee subsectore n De ve rschillende subsectoren lopen uiteen qua vo o r ra a d n i veau en qua vo o r raadtermijn. De figuren 13 en 14 geven de uitsplitsing naar de ve rschillende subsectoren we e r. Producten die snel bederven hebben doorgaans een korte vo o r raadtermijn. Zo blijven agrarische producten en consumptiegoederen food gemiddeld maximaal 34 dagen in de groothandel. Aan de andere kant staan de groothandel in bouwmaterialen en de groothandel in consumptiegoederen nonfood, waar producten pas na 50 tot 60 dagen uitgaan. Bijna de helft van de wa a rde van de vo o r raden zit bij de ka p i t a a l g o e d e re n g ro o -t handel (8 miljard gulden) en bij de niet-modegevoelige non-food c o n s u m p t i e g o e d e ren (6 miljard gulden). 2 9

30 S t r u c t u u r g e g e v e n s f iguur 13 o nt w i k ke l i ng van de waarde van de ge m idde l de voorraad in de g ro o t h a ndel per subsector, B ron: CBS. f iguur 14 o nt w i k ke l i ng van de ge m idde l de voorra a dtermijn (in da gen) in de gro o t h a ndel per subsector, B ron: CBS. agr.prod. gr./halffabr. bouwmat. kap.goed. food/vers food/ov. nfood/mode nfood/ov. ov.art. agr.prod. gr./halffabr. bouwmat. kap.goed. food/vers food/ov. nfood/mode nfood/ov. ov.art (x mln. gld.) (dagen)

31 S t r u c t u u r g e g e v e n s Financiële structuur De financiële structuur van de ondernemingen wo rdt we e rg e g eve n door die van bijna re c h t s p e rsonen, die samen goed zijn vo o r ruim 80% van de sectoro m z e t. De bere kende kengetallen geven aan dat: de verhouding eigen ve r m o g e n / v reemd vermogen in 1996 is gestegen, in het bijzonder door de toeneming van het eigen ve r- m o g e n ; tabel 13 f i na nciële structuur van een deel van de gro o t h a ndel (uitsluitend re c ht s p e r s o ne n ), o ms c h r i j v i ng e e n he id b e s t a n d s g e g eve n s a a ntal onde r ne m i nge n , 3 17, 9 18, 1 20, 6 21, 4 29, 6 29, 7 o m z e t m l d. gld. 269, 3 300, 5 284, 9 307, 7 304, 7 282, 1 300, 3 a a ntal werkne me r s , 3 322, 3 324, 1 381, a c t i va vaste activa m l d. gld. 57, 0 79, 1 85, 1 90, 8 98, 2 59, 8 56, 2 (im)ma t e r i ë l e m l d. gld. 24, 1 26, 1 27, 2 30, 0 26, 7 27, 0 29, 2 fina nc i ë l e m l d. gld. 32, 9 52, 9 57, 9 60, 8 71, 6 32, 8 27, 0 vlottende activa m l d. gld. 85, 8 102, 8 105, 0 109, 8 116, 6 97, 5 103, 1 vorde r i nge n m l d. gld. 48, 4 61, 1 60, 6 61, 9 69, 4 52, 4 55, 9 liquide midde l e n m l d. gld. 12, 2 12, 8 15, 5 17, 0 17, 7 17, 2 19, 2 p a s s i va eigen vermogen m l d. gld. 47, 6 57, 3 64, 5 67, 4 70, 8 63, 1 64, 8 vreemd vermogen m l d. gld. 95, 3 124, 5 125, 6 133, 3 144, 0 94, 3 94, 4 vre e md vermo gen lang m l d. gld. 30, 7 46, 1 51, 0 56, 1 53, 6 25, 4 22, 1 vre e md vermo gen ko r t m l d. gld. 64, 6 78, 4 74, 6 77, 2 90, 5 68, 9 72, 3 ke n g e t a l l e n re nt a b i l i t e i a t % 14, 3 11, 8 9, 7 7, 4 13, 9 12, 7 12, 8 solvabiliteit b % 33, 3 31, 5 33, 9 33, 6 33, 0 40, 1 40, 7 curre nt ra t io c 1, 33 1, 31 1, 41 1, 42 1, 29 1, 42 1, 43 quick ra t io d 0, 94 0, 95 1, 02 1, 02 0, 96 1, 01 1, 04 omloopsne l he id totaal v e r mo ge n e 1, 88 1, 65 1, 50 1, 53 1, 42 1, 79 1, 89 de b i t e u re nt e r m i j f n da ge n 39, 0 39, 2 37, 4 35, 3 44, 9 42, 6 43, 0 a. (Ne t t o resultaat / eigen vermo gen) x 100%. b. (Eigen vermo gen / totaal vermo gen) x 100%. c. Vlottende activa / vre e md vermo gen ko r t. d. (Vlottende activa -/- voorra den) / vre e md vermo gen ko r t. e. Omzet / totaal vermo ge n. f. (Debiteuren / omzet) x 365. B ron: CBS (statistiek fina nciën van onde r ne m i nge n ). 3 1

MKB-index april 2017

MKB-index april 2017 MKB-index april 2017 Zoetermeer, 4 mei 2017 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) Prognose 2005 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2006 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Fryslân

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Fryslân Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Zeeland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Zeeland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Gelderland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Gelderland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Drenthe

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Drenthe Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Zuid-Holland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Zuid-Holland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Limburg

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Limburg Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Flevoland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Flevoland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, oktober 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Sectorscoop Ondernemen in het Ambacht 1999

Sectorscoop Ondernemen in het Ambacht 1999 Sectorscoop Ondernemen in het Ambacht 1999 d rs. R.M. Bra a k s m a d rs. J.P.J. de Jong d rs. A.P. Muizer Z o e t e r m e e r, november 1998 ISBN 90-371 - 0 6 9 5-1 Prijs ƒ 75,- Bestelnummer: A9810 EIM

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

BNA Conjunctuurmeting

BNA Conjunctuurmeting BNA Conjunctuurmeting September 2011 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36 66 F 020 555 36

Nadere informatie

Sectorscoop Ondernemen in de Groothandel 2000

Sectorscoop Ondernemen in de Groothandel 2000 Sectorscoop Ondernemen in de Groothandel 2000 G. de Jong drs. J.P.J. de Jong J. M. van der Zwan Zoetermeer, december 1999 ISBN: 90-371-0755-9 Prijs: ƒ 75,- Bestelnummer: A9912 EIM is een onderzoeksbureau

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015 Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar René Vogels Zoetermeer, 10 april De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen,

Nadere informatie

Sectorscoop Ondernemen in de Detailhandel 1999

Sectorscoop Ondernemen in de Detailhandel 1999 Sectorscoop Ondernemen in de Detailhandel 1999 d rs. R.A. Gerritsen d rs. I.J.T. Re i j m e r d rs. W. V.M. van Rijt-Ve l t m a n Z o e t e r m e e r, december 1998 ISBN: 90-371 - 070 0-1 Prijs: ƒ 75,-

Nadere informatie

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Minirapportage ir. C.C. van de Graaff drs. W.H.J. Verhoeven drs. P. Vroonhof K. Bakker Zoetermeer, 18 september 2002 Dit onderzoek is uitgevoerd

Nadere informatie

De oudere starter in Nederland Quick Service

De oudere starter in Nederland Quick Service De oudere starter in Nederland Quick Service Heleen Stigter Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Kengetallen ondernemerschap

Kengetallen ondernemerschap Kengetallen ondernemerschap Tabellenboek drs. N.G.L. Timmermans R. in 't Hout K. Bakker drs. W. H.J. Verhoeven Zoetermeer, 14 augustus 2009 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie van Economische

Nadere informatie

Bouwers en hun gemeente

Bouwers en hun gemeente Bouwers en hun gemeente E e n pe iling in de aanloop naar de Gemeenteraadsverkiezinge n 2014 1 2 Bouwers en hun gemeente E e n pe iling in de aanloop naar de Gemeenteraadsverkiezinge n 2014 drs. Pim van

Nadere informatie

Ergernissen van ondernemers in het MKB Minirapportage

Ergernissen van ondernemers in het MKB Minirapportage Ergernissen van ondernemers in het MKB Minirapportage drs. C.M. Wiggers Zoetermeer, augustus 2003 Nummer: M200304 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Tevredenheidsonderzoek 2012 Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Zoetermeer, maandag 4 februari 2013 In opdracht van Jobcoach organisatie Trace Daelzicht De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / Accessio Inburgering

Tevredenheidsonderzoek 2014 / Accessio Inburgering Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Accessio Inburgering Zoetermeer, woensdag 5 augustus 2015 In opdracht van Accessio Inburgering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Peter Brouwer Zoetermeer, april 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat

Nadere informatie

Bedrijfsleven in beeld: C a l l c e n t e rs

Bedrijfsleven in beeld: C a l l c e n t e rs Bedrijfsleven in beeld: C a l l c e n t e rs d rs. R.M. Bra a k s m a Z o e t e r m e e r, december 1998 ISBN: 90-371 - 070 6-0 Prijs: ƒ 25,- Bestelnummer: A981 8 EIM is een onde r z o e k s b u reau met

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Fox AOB

Tevredenheidsonderzoek Fox AOB Tevredenheidsonderzoek 2015 Fox AOB Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van Fox AOB De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Zoetermeer, vrijdag 13 november 2015 In opdracht van Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Kostenontwikkeling binnenvaart 2015 en raming 2016

Kostenontwikkeling binnenvaart 2015 en raming 2016 Kostenontwikkeling binnenvaart 2015 en raming 2016 Uitgave januari 2016 Rapport uitgebracht aan: Centraal Bureau voor de Rijn- en Binnenvaart W. van der Geest C11540/2016/0188 Zoetermeer, 29 januari 2016

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren Hogeschool Inholland Amsterdam/Diemen

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren Hogeschool Inholland Amsterdam/Diemen Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Hogeschool Inholland Amsterdam/Diemen Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Hogeschool Inholland Amsterdam/Diemen De verantwoordelijkheid voor

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Studiecentrum Talen Eindhoven bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Hogeschool van Amsterdam

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Hogeschool van Amsterdam Tevredenheidsonderzoek 2015 / 2016 Hogeschool van Amsterdam Zoetermeer, woensdag 9 november 2016 In opdracht van Hogeschool van Amsterdam De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het

Nadere informatie

Ondernemen in de Groothandel 2001

Ondernemen in de Groothandel 2001 Sectorscoop Ondernemen in de Groothandel 2001 G. de Jong J.M. van der Zwan ISBN: 90-371-0797-4 Prijs: ƒ 75,- Bestelnummer: A0010 Dit onderzoek maakt deel uit van het Programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / A&P Partners

Tevredenheidsonderzoek 2012 / A&P Partners Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013 A&P Partners Zoetermeer, zaterdag 3 augustus 2013 In opdracht van A&P Partners De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA. Voorjaar René Vogels

Conjunctuurpeiling BNA. Voorjaar René Vogels Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2014 René Vogels Zoetermeer, 22 april 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek De Opstap, Leerwerktraject van De Kapstok

Tevredenheidsonderzoek De Opstap, Leerwerktraject van De Kapstok Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 De Opstap, Leerwerktraject van De Kapstok Zoetermeer, maandag 3 augustus 2015 In opdracht van De Opstap, Leerwerktraject van De Kapstok De verantwoordelijkheid voor de

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / De Nieuwe Werkgever

Tevredenheidsonderzoek 2014 / De Nieuwe Werkgever Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 De Nieuwe Werkgever Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van De Nieuwe Werkgever De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Cliëntenaudit Bureau ABC

Cliëntenaudit Bureau ABC Cliëntenaudit Bureau ABC 2014 Zoetermeer 17 april 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC De Leijgraaf Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC De Leijgraaf De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Uitgevoerd in opdracht van Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Zoetermeer, 17 september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV Tevredenheidsonderzoek 2015 AM Werk Reïntegratie BV Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van AM Werk Reïntegratie BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Wajong Talenten B.V.

Tevredenheidsonderzoek Wajong Talenten B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Wajong Talenten B.V. Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van Wajong Talenten B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Bedrijfsleven in beeld: Het ve r t a a l b u re a u

Bedrijfsleven in beeld: Het ve r t a a l b u re a u Bedrijfsleven in beeld: Het ve r t a a l b u re a u P.A. van Eck van der Sluijs Z o e t e r m e e r, december 1998 ISBN: 90-371 - 0701 - X Prijs: ƒ 25,- Bestelnummer: A981 4 EIM is een onde r z o e k s

Nadere informatie

Administratieve lasten Regeling invoer, uitvoer en verkeer van planten Nulmeting 2002

Administratieve lasten Regeling invoer, uitvoer en verkeer van planten Nulmeting 2002 Administratieve lasten Regeling invoer, uitvoer en verkeer van planten Nulmeting 2002 Frits Suyver Zoetermeer, 17 februari 2004 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie van Landbouw, Natuur en

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC A12

Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC A12 Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC A12 Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC A12 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Jobcoach Company

Tevredenheidsonderzoek Jobcoach Company Tevredenheidsonderzoek 2014 Jobcoach Company Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Jobcoach Company De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / Stichting VluchtelingenWerk Zuidwest Nederland

Tevredenheidsonderzoek 2014 / Stichting VluchtelingenWerk Zuidwest Nederland Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Stichting VluchtelingenWerk Zuidwest Nederland Zoetermeer, donderdag 13 augustus 2015 In opdracht van Stichting VluchtelingenWerk Zuidwest Nederland De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Brancheonderzoek BNA Conjunctuurmeting oktober 2012 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36 66

Nadere informatie

Nader onderzoek handhaving bra n d ve i l i g h e i d

Nader onderzoek handhaving bra n d ve i l i g h e i d Nader onderzoek handhaving bra n d ve i l i g h e i d E i ndra p p o r t a ge de e l o nde r z o e ke n N I B R A 109 110 c a f é b ra nd nie u w j a a r s na c ht Vo o r wo o rd In het ka der van het

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Nieuwland Opleidingen B.V.

Tevredenheidsonderzoek Nieuwland Opleidingen B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Nieuwland Opleidingen B.V. Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van Nieuwland Opleidingen B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek totaal inburgering bv

Tevredenheidsonderzoek totaal inburgering bv Tevredenheidsonderzoek 2015 totaal inburgering bv Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van totaal inburgering bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2010 / Olympia uitzendbureau

Tevredenheidsonderzoek 2010 / Olympia uitzendbureau Tevredenheidsonderzoek 2010 / 2011 Olympia uitzendbureau Zoetermeer, donderdag 4 augustus 2011 In opdracht van Olympia uitzendbureau De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurpeiling voorjaar Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurpeiling voorjaar Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Brancheonderzoek BNA Conjunctuurpeiling voorjaar 2012 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC Kop van Noord-Holland bedrijfsopleidingen

Tevredenheidsonderzoek ROC Kop van Noord-Holland bedrijfsopleidingen Tevredenheidsonderzoek 2013 ROC Kop van Noord-Holland bedrijfsopleidingen Zoetermeer, dinsdag 4 februari 2014 In opdracht van ROC Kop van Noord-Holland bedrijfsopleidingen De verantwoordelijkheid voor

Nadere informatie

Vro u welijk ondernemerschap

Vro u welijk ondernemerschap Vro u welijk ondernemerschap in Nederland 1 9 9 4-1 9 9 7 Een studie naar ove re e n komsten en ve rschillen tussen vro u wel i j ke en mannelijke ondernemers in de eerste jaren na de start m e v r. drs.

Nadere informatie

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Effecten BTW-verandering op het gedrag van consumenten in de Schilders- en stukadoorsbranche drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, 23 maart 2012 Dit onderzoek is gefinancierd door CNV Vakmensen, FNV

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling Tevredenheidsonderzoek 2015 Stap.nu Reïntegratie & Counseling Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Stap.nu Reïntegratie & Counseling De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC Alfa-college, unit Educatie

Tevredenheidsonderzoek ROC Alfa-college, unit Educatie Tevredenheidsonderzoek 2014 ROC Alfa-college, unit Educatie Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van ROC Alfa-college, unit Educatie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Friesland College, FC-Extra,School voor Volwasseneneducatie

Tevredenheidsonderzoek Friesland College, FC-Extra,School voor Volwasseneneducatie Tevredenheidsonderzoek 2014 Friesland College, FC-Extra,School voor Volwasseneneducatie Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Friesland College, FC-Extra,School voor Volwasseneneducatie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie Tevredenheidsonderzoek 2015 Rijn IJssel, Educatie & Integratie Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Rijn IJssel, Educatie & Integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Technologische samenwe r- king in de industrie en de z a ke l i j ke diensten 1998 U i t komsten Monitor TECHSAM2 1998

Technologische samenwe r- king in de industrie en de z a ke l i j ke diensten 1998 U i t komsten Monitor TECHSAM2 1998 Technologische samenwe r- king in de industrie en de z a ke l i j ke diensten 1998 U i t komsten Monitor TECHSAM2 1998 m w. ir. H.E. Hulshoff d rs. D. Snel Z o e t e r m e e r, november 1998 ISBN: 90-371

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages Tevredenheidsonderzoek 2014 STE Languages Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van STE Languages De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Stichting ActiefTalent Zoetermeer, donderdag 21 mei 2015 In opdracht van Stichting ActiefTalent De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering Tevredenheidsonderzoek 2011 BHP Groep Loopbaanadvisering Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van BHP Groep Loopbaanadvisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia/Stratus.

Nadere informatie

Global Entrepreneurship Monitor 2002

Global Entrepreneurship Monitor 2002 Global Entrepreneurship Monitor 2002 Niels Bosma Zoetermeer, 14 november 2002 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Financiering bij familiebedrijven

Financiering bij familiebedrijven Financiering bij familiebedrijven Ro Braaksma Zoetermeer, 23 september 2011 Dit onderzoek is gefinancierd door het Centrum van het Familiebedrijf. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM.

Nadere informatie

Afra en Willem Schilder (2)

Afra en Willem Schilder (2) Afra en Willem Schilder (2) Hysterisch mens " Toen de ambulances er waren, ging ik naar buiten om de broeders te roepen: "Ik heb kindere n boven, die moeten naar het ziekenhuis!" Maar ze wilden niet naar

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Wajong Talenten B.V.

Tevredenheidsonderzoek Wajong Talenten B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014 Wajong Talenten B.V. Zoetermeer, zondag 3 mei 2015 In opdracht van Wajong Talenten B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren Landstede

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren Landstede Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Landstede Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Landstede De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Plan B Loopbaanbegeleiding en re-integratie

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Plan B Loopbaanbegeleiding en re-integratie Tevredenheidsonderzoek 2015 / 2016 Plan B Loopbaanbegeleiding en re-integratie Zoetermeer, donderdag 4 augustus 2016 In opdracht van Plan B Loopbaanbegeleiding en re-integratie De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Gezamenlijke ID Stichting (GIDS)

Tevredenheidsonderzoek Gezamenlijke ID Stichting (GIDS) Tevredenheidsonderzoek 2014 Gezamenlijke ID Stichting (GIDS) Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Gezamenlijke ID Stichting (GIDS) De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Kostenstructuur zand en grindvaart 2015 en raming 2016

Kostenstructuur zand en grindvaart 2015 en raming 2016 Kostenstructuur zand en grindvaart 2015 en raming 2016 Uitgave januari 2016 Rapport uitgebracht aan: Centraal Bureau voor de Rijn- en Binnenvaart W. van der Geest C11540/2015/0187 Zoetermeer, 29 januari

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Voorzet Arbeid B.V.

Tevredenheidsonderzoek Voorzet Arbeid B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Voorzet Arbeid B.V. Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van Voorzet Arbeid B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004

Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004 Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004 Hoofdrapport Samenstelling: Dr. L. Broersma & Drs D. Stelder, Sectie Ruimtelijke Economie, FEW, RuG Prof. Dr. J. van Dijk, Faculteit der Ruimtelijke Wetenschappen,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Voorzet Arbeid B.V.

Tevredenheidsonderzoek Voorzet Arbeid B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014 Voorzet Arbeid B.V. Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Voorzet Arbeid B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek BrinQer Verzuim- en Re-integratiemanagement

Tevredenheidsonderzoek BrinQer Verzuim- en Re-integratiemanagement Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 BrinQer Verzuim- en Re-integratiemanagement Zoetermeer, maandag 3 augustus 2015 In opdracht van BrinQer Verzuim- en Re-integratiemanagement De verantwoordelijkheid voor

Nadere informatie

Stemming onder ondernemers in het MKB

Stemming onder ondernemers in het MKB Stemming onder ondernemers in het MKB ISBN : 978-90-371-1130-9 Rapportnummer : A201424 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren ROC Mondriaan

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren ROC Mondriaan Tevredenheidsonderzoek 2010 Dienst inburgeren ROC Mondriaan Zoetermeer, vrijdag 4 februari 2011 In opdracht van ROC Mondriaan De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Staatvandienst B.V. Zoetermeer, donderdag 13 augustus 2015 In opdracht van Staatvandienst B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren ROC Midden Nederland Participatieopleidingen

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren ROC Midden Nederland Participatieopleidingen Tevredenheidsonderzoek 2010 Dienst inburgeren ROC Midden Nederland Participatieopleidingen Zoetermeer, vrijdag 4 februari 2011 In opdracht van ROC Midden Nederland Participatieopleidingen De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Lest Best

Tevredenheidsonderzoek Lest Best Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Lest Best Zoetermeer, maandag 3 augustus 2015 In opdracht van Lest Best De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Debat Bestuurlijke Handhaving Bra n d ve i l i g h e i d

Debat Bestuurlijke Handhaving Bra n d ve i l i g h e i d Debat Bestuurlijke Handhaving Bra n d ve i l i g h e i d D e e l n e m e rs Bestuurders en uitvoerders D h r. W. van de Bospoort, coördinator aanpak brandveiligheid binnenstad Amsterdam D h r. J.H. Ehrismann,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Nieuwe Koers BV

Tevredenheidsonderzoek Nieuwe Koers BV Tevredenheidsonderzoek 2014 Nieuwe Koers BV Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Nieuwe Koers BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek. Thatcher & Aalderink meetperiode: 1 juli 2016 tot en met 30 juni 2017 Definitief rapport

Tevredenheidsonderzoek. Thatcher & Aalderink meetperiode: 1 juli 2016 tot en met 30 juni 2017 Definitief rapport Tevredenheidsonderzoek Thatcher & Aalderink meetperiode: 1 juli 2016 tot en met 30 juni 2017 Definitief rapport In opdracht van Thatcher & Aalderink Zoetermeer, donderdag 3 augustus 2017 De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Replooy re-integratie & coaching vof

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Replooy re-integratie & coaching vof Tevredenheidsonderzoek 2015 / 2016 Replooy re-integratie & coaching vof Zoetermeer, dinsdag 19 juli 2016 In opdracht van Replooy re-integratie & coaching vof De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

Benchmark klanten Qredits

Benchmark klanten Qredits Benchmark klanten Qredits Lia Smit Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201308 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl). Voor alle

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek id Plein

Tevredenheidsonderzoek id Plein Tevredenheidsonderzoek 2015 id Plein Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van id Plein De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Export- en Importindex MKB

Export- en Importindex MKB Export- en Importindex MKB Ontwikkelingen 2008-2012 ISBN : 978-90-371-1139-2 Rapportnummer : A201434 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek

Tevredenheidsonderzoek Tevredenheidsonderzoek Voorbereid op de Toekomst (VOT) taal, advies & begeleiding meetperiode: 1 juli 2016 tot en met 30 juni 2017 Definitief rapport In opdracht van Voorbereid op de Toekomst (VOT) taal,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 P&M arbeidsreintegratie Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van P&M arbeidsreintegratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

MKB in regionaal perspectief 2006

MKB in regionaal perspectief 2006 MKB in regionaal perspectief 2006 Zoetermeer, juli 2006 ISBN: 90-371-0971-3 Bestelnummer: A200606 Prijs: 25,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Coaching en Advisering Zoetermeer, zondag 3 augustus 2014 In opdracht van Coaching en Advisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Work Solutions Nederland BV

Tevredenheidsonderzoek Work Solutions Nederland BV Tevredenheidsonderzoek 2014 Work Solutions Nederland BV Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Work Solutions Nederland BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek. Re-integratie Zeeland meetperiode: 1 juli 2016 tot en met 30 juni 2017 Definitief rapport

Tevredenheidsonderzoek. Re-integratie Zeeland meetperiode: 1 juli 2016 tot en met 30 juni 2017 Definitief rapport Tevredenheidsonderzoek Re-integratie Zeeland meetperiode: 1 juli 2016 tot en met 30 juni 2017 Definitief rapport In opdracht van Re-integratie Zeeland Zoetermeer, donderdag 3 augustus 2017 De verantwoordelijkheid

Nadere informatie