Inflammatoir Darmlijden Wat verwacht de gastro-enteroloog/patiënt van de diëtist?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inflammatoir Darmlijden Wat verwacht de gastro-enteroloog/patiënt van de diëtist?"

Transcriptie

1 Inflammatoir Darmlijden Wat verwacht de gastro-enteroloog/patiënt van de diëtist? Prof. Dr. Harald Peeters Gastro-enterologie AZ Sint-Lucas Gent 4 de Symposium Diëtiek 16 oktober 2014

2 Inflammatoire Darmziekten

3 Wat is de ziekte van Crohn (CD)? Chronische inflammatoire darmaandoening (inflammatory bowel disease, IBD) Dunne darm Colon Appendix Slokdarm Maag Rectum Kan elk deel van het gastrointestinale (GI) kanaal aantasten, maar meestal de dunne darm en het colon Inflammatie kan doordringen in alle lagen van het GI kanaal met transmurale ulcera Ontstoken gebieden zijn vaak discontinu (skip areas)

4 Wat is colitis ulcerosa (UC)? Chronische inflammatoire darmaandoening (IBD) Beperkt tot dikke darm Tast bijna nooit dunne darm of anus aan Continue mucosale inflammatie, die bijna steeds het rectum en een variabel deel van het colon aantast Geen granulomen Dikke darm (Colon) Rectum Proctitis Linkszijdige colitis Pancolitis

5 UC vs CD

6 Ziekte van Crohn

7 Ziekte van Crohn complicaties stenose/strictuur

8 Ziekte van Crohn complicaties Fistels/ Abcessen

9 Colitis ulcerosa

10 Klinische presentatie Buikpijn Diarree Bloedverlies Vermagering Vermoeidheid

11 Crohn colitis ulcerosa EXTRA-INTESTINALE MANIFESTATIES

12

13 Extra-intestinale manifestaties

14 Arthritis/Synovitis SpA

15 Axiale aantasting Sacro-iliitis Spondylitis ankylosans/ Ziekte van Bechterew

16 Erythema nodosum

17 Pyoderma gangrenosum

18 Episcleritis/Uveitis

19 Primair scleroserende cholangitis (PSC)

20 (peri-)anale Crohn

21 Impact op levenskwaliteit! 12 HRQL of Participants in ACCENT I % Patients CD (ACCENT I, baseline) General US Population 15,4 23,6 31,8 40,0 48,2 56,4 64,6 72,8 81,0 89,2 Physical Component Summary Scores of the SF-36* 97,4 Feagan BG et al. Am J Gastroenterol 2003 Oct;98(10):2232-8

22 Inflammatoire Darmziekten Incidentie Prevalentie Noord - Zuid gradiënt Risicogroepen: genetische achtergrond, familiaal, tweelingen Migratie naar risicogebied: invloed omgevingsfactoren Incidentie (CD) UC: Inc. 3-15/ Prev / CD: Inc. 2-10/ Prev /

23 Pathogenese IBD? Danese, Autoimmunity Reviews 2004

24 Behandeling Step up Modulen Pediatrie Biologicals: anti-tnf: Remicade/Humira/ Golimumab Immunosuppressiva: Imuran Ledertrexaat Ciclosporine Corticoiden (PO, topisch): Medrol Budenofalk/Entocort/Clipper Mesalazine (PO, topisch): Pentasa Claversal Colitofalk - Mesalaphar

25 Behandeling Heelkunde? Cosnes et al. Gut 2005 % of Patients with Immunomodulators Cumulative use of Immunomodulators in 5 Different Cohorts Ondanks toenemend gebruik van Immunosuppressie P< Month After Diagnosis N= N= N= N= N=335

26 Behandeling Heelkunde? Cosnes et al. Gut 2005 % of Patients Operated on Cumulative Need for Intestinal Resection in Different Cohorts...is de nood aan heelkunde niet verminderd. P=0.082 Effect Biologicals?? Month After Diagnosis N= N= N= N= N=335

27 Biologicals Nieuwe therapeutische targets? IL-10 IL-4/IL-13 IL-1Ra TGFβ Targeted therapy pro-inflammatoire cytokines neutraliseren anti-inflammatoire cytokines doen toenemen inflammatoire pathways moduleren IFNγ IL-1β IL-8 Biologicals IL-12 TNFα Abreu, Current Gastroenterology Reports 2002; 4(6):

28 Anti-TNF

29 Anti-TNF: Remicade (Infliximab) vs Humira (Adalimumab) Monoklonale antilichamen murine variable domain human constant domain Infliximab chimeric mab 75% human 25% murine recombinant human variable domain human constant domain Adalimumab humanized anti-tnfα mab

30 Anti-TNF: Remicade (Infliximab) vs Humira (Adalimumab) Anti-TNF antilichamen Remicade infliximab Chimeer IV infuus Start: 5 mg/kg op week 0 op week 2 op week 6 Onderhoudsdosis: 5mg/kg elke 8 weken Daghospitaal Start: Humira adalimumab Humaan Subcutaan 160 (80)mg op week 0 80 (40) mg op week 2 Onderhoudsdosis: 40 mg elke 2 weken Zelf toediening

31 Colitis Ulcerosa: Golimumab Simponi Humaan - Subcutaan Draft Label: Dosing Induction Dose: Initial dose of 200 mg, followed by 100 mg at Week 2 Maintenance Dose: Patients with body weight <80 kg Patients with body weight 80 kg 50 mg every 4 weeks 100 mg every 4 weeks thereafter

32 Anti-TNF: veilig? Postmarketing TREAT registry USA mean FU 1,9 yr 3179 pat IFX versus 3111 pat standard therapy IFX standaard Odds ratio 95% CI mortality infections Per 100 pat years! Corticoids higher mortality risk (OR 2.1) and infection risk (OR 2.2)! Lichtenstein, TREAT registry, 2006 Cave: combinatie met andere medicatie leidt tot hoger risico

33 Anti-TNF: veilig? TBC uitsluiten!! Mantoux + RX thorax (IGRA? bv Quantiferon) PPD positive : 18 mm

34 Behandeling Top down? Biologicals: anti-tnf: Remicade/Humira Immunosuppressiva: Imuran Ledertrexaat Ciclosporine Corticoiden: Medrol Budenofalk/Entocort Mesalazine: Pentasa Claversal Colitofalk - Mesalaphar

35 Step up vs Top down: Study Design Newly Diagnosed Crohn (N = 133) Conventional management ( Step-up ) (N = 66) steroids + IFX Early combined immunosuppression ( Top-down ) (N = 67) IFX + AZA IFX (0/2/6) + AZA steroids steroids + AZA MTX relapse + (epis) IFX steroid s D Haens G, et al. Lancet. 2008;371:

36 Proportion of Patients % Step up vs Top down : Mucosale heling na 2 jaar 73.1 (p=0.0028) 30.4 (19/26) (7/23) Early combined immunosuppression Conventional management D Haens G, et al. Lancet. 2008;371: Agressievere behandeling bij hoog risicoprofiel? Beïnvloeding evolutie? Bv jonge leeftijd, fistuliserend, roken cave terugbetalingscriteria

37 NIEUWE BIOLOGICALS? Infliximab CDP 571 Adalimumab Onercept CDP 870 Golimumab CNI-1493 Natalizumab Vedolizumab/ MLN-0002 ABT 874 CCX-282 Anti - TNF Map-kinase inhibitor Anti - integrin Anti - IL12 Anti CCR9 Anti IL12/23 Anti - IL2 receptor Anti CD80/86 Anti IL17 Anti IL17R Anti - CD3 Anti - IFNγ Ustekinumab Briakinumab Apilimod Basiliximab Abatacept Secukinumab/ AIN 457 AMG 827 Visilizumab Fontolizumab

38 Heelkunde - Indicaties Onbehandelbare inflammatie Stenosen (CD) Fistulisatie abcessen (CD) Bloeding Toxisch megacolon (UC >>CD)

39 Heelkunde UC vs CD Colitis ulcerosa Ziekte van Crohn Totale colectomie met ileo-anale pouch (= genezen ) Beperkte heelkunde: - Partiële dundarmresectie - Stricturoplastie - Ileocaecale resectie - Partiële colonresectie - Zelden: ileostoma of colostoma

40 Voeding? Rol diëtist(e)?

41 Voeding? Rol diëtist(e)? Op heden geen duidelijke argumenten voor rol van voeding in pathogenese IBD Wel frequent voedings-gerelateerde klachten (CD > UC) Geen standaarddieet voor IBD, wel specifieke situaties

42 Aandachtspunten Mogelijke complicaties bij IBD: Malabsorptie deficiënties Fe, FZ, Vit B12, ADEK, Zn, Mg, Se, Na, K Malnutritie/ondervoeding Osteoporose Stenosen Shortbowel, stomie, pouch Diarree, high output? Nier- en galstenen Galzuurmalabsorptie Lactose intolerantie Steatorree

43 Mogelijke deficiënties

44 Voeding? Rol diëtist(e)?

45 Voeding? Rol diëtist(e)? Vragen aan diëtist: Algemene voedingsadviezen: dieet tijdens remissie/exacerbatie? Supplementen: zin of onzin? Malnutritie/ malabsorptie Stenosen Stoma/ high output diarree WORKSHOPS Mevr Valerie Wandels Mevr Marleen Genetello

Leven met een chronische darmziekte. Dr. R.C.H. Scheffer, maag-darm-leverarts

Leven met een chronische darmziekte. Dr. R.C.H. Scheffer, maag-darm-leverarts Leven met een chronische darmziekte Dr. R.C.H. Scheffer, maag-darm-leverarts Screening van colitis patienten Team MDL-artsen JBZ Screening van colitis patienten IBD-verpleegkundigen Inhoud Screening van

Nadere informatie

Inflammatoire darmziekten bij kinderen

Inflammatoire darmziekten bij kinderen Inflammatoire darmziekten bij kinderen Kindergastro-enterologie, Hepatologie en Nutricie Dr. Virginie Janssens Dr. Ilse Hoffman 89 11 De ziekte van Crohn bij het kind en de adolescent. 11.1. Inleiding

Nadere informatie

Chronisch inflammatoire darmziekten en nutritie

Chronisch inflammatoire darmziekten en nutritie Chronisch inflammatoire darmziekten en nutritie Fazia MANA Afdelingshoofd dienst gastroenterologie UZBrussel 27april 2013 IBD = inflammatory bowel disease Ziekte van Crohn Colitis Ulcerosa (RCUH, CU) 1

Nadere informatie

Plaats van biologicals in reumatisch lijden. AZ Damiaan Oostende Dr. M. Maertens Reumatologie

Plaats van biologicals in reumatisch lijden. AZ Damiaan Oostende Dr. M. Maertens Reumatologie Plaats van biologicals in reumatisch lijden AZ Damiaan Oostende Dr. M. Maertens Reumatologie Welke aandoeningen? Plaats van deze biologicals? Welke biologicals? Specifieke aandachtspunten bij patiënt behandeld

Nadere informatie

Hoe belangrijk is herstel of genezing van het darmslijmvlies (mucosa) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa tijdens de behandeling?

Hoe belangrijk is herstel of genezing van het darmslijmvlies (mucosa) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa tijdens de behandeling? Hoe belangrijk is herstel of genezing van het darmslijmvlies (mucosa) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa tijdens de behandeling? Hoe belangrijk is genezing van het darmslijmvlies voor afname van

Nadere informatie

Rol van chirurgie bij IBD

Rol van chirurgie bij IBD Rol van chirurgie bij IBD Dr. S. Van den Broeck Dienst Abdominale-, Kinder- en Reconstructieve Heelkunde UZ Antwerpen 1 Inleiding chirurgie z v Crohn chirurgie CU Hoewel veel patienten uiteindelijk chirurgie

Nadere informatie

bowel disease (IBD) neemt onmiskenbaar

bowel disease (IBD) neemt onmiskenbaar Chronische darmontsteking groeiend probleem Veel nieuwe medicatie in onderzoek door Marc de Leeuw - 29-01-2013 Het aantal patiënten met chronische ontstekingsziekten van de darmen neemt hand over hand

Nadere informatie

Indicaties voor Immuunsupressie en Biologicals bij IMID. Robert Landewé Hoogleraar reumatologie, amc/uva Reumatoloog, AMC Heerlen

Indicaties voor Immuunsupressie en Biologicals bij IMID. Robert Landewé Hoogleraar reumatologie, amc/uva Reumatoloog, AMC Heerlen Indicaties voor Immuunsupressie en Biologicals bij IMID Robert Landewé Hoogleraar reumatologie, amc/uva Reumatoloog, AMC Heerlen IMID?? Immune-Mediated Inflammatory Diseases Inflammatie Immuunsysteem is

Nadere informatie

IBD (inflammatory bowel disease) Fazia Mana Afdelingshoofd gastroenterologie UZBrussel

IBD (inflammatory bowel disease) Fazia Mana Afdelingshoofd gastroenterologie UZBrussel IBD (inflammatory bowel disease) Fazia Mana Afdelingshoofd gastroenterologie UZBrussel IBD IBS IBD = inflammatory bowel disease IBS = irritable bowel syndrome Toename van de incidentie van immuungemedieerde

Nadere informatie

Ziekte van Crohn & Colitis Ulcerosa

Ziekte van Crohn & Colitis Ulcerosa Ziekte van Crohn & Colitis Ulcerosa Informatie Patiënteninformatie 1175798PR/1-2011 - Ziekte van Crohn & Colitis Ulcerosa 1 Inleiding Bij u is kort geleden geconstateerd dat u mogelijk een chronische darmontsteking

Nadere informatie

Multidisciplinaire aanpak van IBD

Multidisciplinaire aanpak van IBD Antwerpse Geneeskundige Dagen 12/09/2014 Multidisciplinaire aanpak van IBD Tom Moreels UCL Cliniques Universitaires Saint-Luc Hépato-Gastroentérologie tom.moreels@uclouvain.be Inflammatoir darmlijden dunne

Nadere informatie

Biologicals. Dr. E.J.A. Kroot, reumatoloog

Biologicals. Dr. E.J.A. Kroot, reumatoloog Biologicals Dr. E.J.A. Kroot, reumatoloog 19 e Grande Conférence Verona 2013 Indicaties Reumatoïde artritis Artritis psoriatica Ankylosing Spondylitis (Bechterew) Sarcoidose Verschillende indicaties verschillen

Nadere informatie

IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens

IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inhoudsopgave Inleiding 2 Zwanger worden 2 Is

Nadere informatie

Workshop 4. Kinderwens bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Workshop 4. Kinderwens bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Workshop 4 Kinderwens bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa A. Bhalla Maag-Darm-Leverarts Esther van Bergenhenegouwen MDL verpleegkundige Voor de geboorte De zwangerschap De geboorte Na de geboorte

Nadere informatie

Zwangerschap en IBD. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-, darm- en leverziekten. Beter voor elkaar

Zwangerschap en IBD. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-, darm- en leverziekten. Beter voor elkaar Zwangerschap en IBD ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-, darm- en leverziekten Beter voor elkaar 2 Inleiding U wilt zwanger worden en heeft de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa. Op dat moment

Nadere informatie

ONDERHOUDSBEHANDELING BIJ INFLAMMATOIR DARMLIJDEN

ONDERHOUDSBEHANDELING BIJ INFLAMMATOIR DARMLIJDEN ONDERHOUDSBEHANDELING BIJ INFLAMMATOIR DARMLIJDEN Wanneer na een aanval van colitis ulcerosa of ziekte van Crohn remissie is bereikt, wordt gewoonlijk een onderhoudsbehandeling gestart om recidieven te

Nadere informatie

Autoimmune pancreatitis

Autoimmune pancreatitis Oorzaken van chronische pancreatitis TIGARO-classificatie T: toxisch (alcohol/roken) I: idiopatisch G: genetisch A: auto-immuun R: na ernstige acute O: obstructief Autoimmune pancreatitis IgG4-gerelateerde

Nadere informatie

IBD en zwangerschap. ziekte van Crohn / colitis ulcerosa. folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens

IBD en zwangerschap. ziekte van Crohn / colitis ulcerosa. folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Inhoudsopgave Inleiding 2 Zwanger worden 2 Is

Nadere informatie

Voedingsadvies bij short bowel

Voedingsadvies bij short bowel Afdeling: Onderwerp: Diëtetiek De dunne darm is een belangrijk onderdeel van de spijsvertering. Na een maaltijd komt het voedsel via mond, slokdarm en maag in de dunne darm terecht. In de dunne darm wordt

Nadere informatie

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Inleiding Zwanger worden als je een chronische ontstekingsziekte van de darm (IBD = inflammatory Bowel disease) hebt zoals de ziekte van Crohn

Nadere informatie

De verborgen gevaren van immunotherapie bij IBD. Bénédicte Naessens

De verborgen gevaren van immunotherapie bij IBD. Bénédicte Naessens De verborgen gevaren van immunotherapie bij IBD Bénédicte Naessens 1 Beschikbare medicatie bij IBD 5-ASA sulfalazine (Salazopyrine) en mesalazine (Claversal, Colitofalk, Pentasa, ) Corticosteroiden methylprednisolone

Nadere informatie

Laat de ziekte van Crohn u niet stoppen. Uw gids naar meer controle

Laat de ziekte van Crohn u niet stoppen. Uw gids naar meer controle Laat de ziekte van Crohn u niet stoppen Uw gids naar meer controle De ziekte van Crohn Staat uw leven stil door de ziekte van Crohn? Leven met de ziekte van Crohn kan een emotionele en fysieke uitdaging

Nadere informatie

B I J S O M M I G E V R A G E N I S H E T M O G E L I J K M E E R D E R E A N T W O O R D E N A A N T E K R U I S E N

B I J S O M M I G E V R A G E N I S H E T M O G E L I J K M E E R D E R E A N T W O O R D E N A A N T E K R U I S E N Vra g e n l i j s t B I J S O M M I G E V R A G E N I S H E T M O G E L I J K M E E R D E R E A N T W O O R D E N A A N T E K R U I S E N Diagnose Vraag 1 Welke diagnose is er bij u gesteld? Reumatoïde

Nadere informatie

Kinderwens en zwangerschap en de. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Kinderwens en zwangerschap en de. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Kinderwens en zwangerschap en de 3 ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Editie 2011 Colofon Geen enkel deel van deze brochure noch de gehele uitgave mag op welke wijze dan ook worden verveelvoudigd zonder

Nadere informatie

De ziekte van Crohn en

De ziekte van Crohn en De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa 2 Editie 2011 Colofon Deze folder is tot stand gekomen met adviezen van de Medische Advies Raad van de CCUVN. Geen enkel deel van deze brochure noch de gehele uitgave

Nadere informatie

Probleemstomata bij Morbus Crohn

Probleemstomata bij Morbus Crohn Wim Verhelst Stomaverpleegkundige Heelkunde 1 Sint-Jozefkliniek Bornem en Willebroek Campus Bornem Congres VLAS Van alles wat 21 november 2013 Opzet voordracht Ervaringen delen rond extra-intestinale manifestaties

Nadere informatie

Farmaceutische zorg: verwachtingen van de patiënt versus de huidige praktijk

Farmaceutische zorg: verwachtingen van de patiënt versus de huidige praktijk Farmaceutische zorg: verwachtingen van de patiënt versus de huidige praktijk Focus op patiënten met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Promotor: Prof. Dr. G. De Meyer Departement Farmaceutische Wetenschappen

Nadere informatie

Ook kan u deze informatie laten lezen door mensen in uw omgeving, zodat ze weten wat uw ziekte inhoudt.

Ook kan u deze informatie laten lezen door mensen in uw omgeving, zodat ze weten wat uw ziekte inhoudt. Colitis Ulcerosa Opgesteld door: A.H. van Loo, MDL-verpleegkundige Datum: April 2011 Inhoud: 1. Inleiding 3 2. Wat is Colitis Ulcerosa? 4 3. Behandeling met medicijnen 6 4. Voedingsadviezen 7 5. Leven

Nadere informatie

Behandeling van fistelende penetrerende

Behandeling van fistelende penetrerende Behandeling van fistelende penetrerende Crohn in de ileocaecaalregio l i : de rol van chirurgie Marion van der Kolk Radboudumc Chirurg vragen Welke Crohn locaties hebben grootste kans op een operatie Wel

Nadere informatie

Parallelsessie 4. Prof. dr. A.A.M. Masclee, hoofd afdeling Maag- Darm- en Leverziekten, MUMC+

Parallelsessie 4. Prof. dr. A.A.M. Masclee, hoofd afdeling Maag- Darm- en Leverziekten, MUMC+ Parallelsessie 4 Prof. dr. A.A.M. Masclee, hoofd afdeling Maag- Darm- en Leverziekten, MUMC+ Programma Welkom Presentaties: 1. Verleden, Heden, Toekomst Patiëntenparticipatie door prof. dr. A.A.M. Masclee

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING Nieuwe inzichten in de behandeling van de ziekte van Bechterew met anti- TNF medicatie.

NEDERLANDSE SAMENVATTING Nieuwe inzichten in de behandeling van de ziekte van Bechterew met anti- TNF medicatie. NEDERLANDSE SAMENVATTING Nieuwe inzichten in de behandeling van de ziekte van Bechterew met anti- TNF medicatie. Achtergrond De ziekte van Bechterew is een chronische ontstekingsziekte van de wervelkolom

Nadere informatie

De Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa

De Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa De MDL- artsen van het Rijnland Ziekenhuis De Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa Patiënteninformatie 2 De ziekte van Crohn De ziekte van Crohn werd in 1932 voor het eerst in de medischwetenschappelijke

Nadere informatie

Vedolizumab (Entyvio )

Vedolizumab (Entyvio ) Vedolizumab (Entyvio ) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over een behandeling met vedolizumab (Entyvio ). In deze folder krijgt u informatie over de werking en het gebruik van dit medicijn en hoe

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014. Disclosure belangen Anke Bruns. Geen (potentiële) belangenverstrengeling

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014. Disclosure belangen Anke Bruns. Geen (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen Anke Bruns Geen (potentiële) belangenverstrengeling Diarree na cord blood transplantatie 2 oktober 2014 Klinische dag NVvH Anke Bruns, Moniek de Witte,

Nadere informatie

Is het 'jd voor hypnotherapie bij IBD? Daniël Hoekman, arts- onderzoeker Academisch Medisch Centrum 19-03- 2015

Is het 'jd voor hypnotherapie bij IBD? Daniël Hoekman, arts- onderzoeker Academisch Medisch Centrum 19-03- 2015 Is het 'jd voor hypnotherapie bij IBD? Daniël Hoekman, arts- onderzoeker Academisch Medisch Centrum 19-03- 2015 Disclosure Geen (potencële) belangenverstrengeling Overzicht Wat is IBD? Hypnotherapie voor

Nadere informatie

Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekte bij kinderen

Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekte bij kinderen Richtlijnen Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekte bij kinderen Lissy de Ridder, Edmond H.H.M. Rings en Johanna C. Escher* Gerelateerd artikel: Ned Tijdschr Geneeskd. 2010;154:A1899,

Nadere informatie

Nieuwe inzichten in de pathogenese en behandeling van inflammatoire darmziekten

Nieuwe inzichten in de pathogenese en behandeling van inflammatoire darmziekten Nieuwe inzichten in de pathogenese en behandeling van inflammatoire darmziekten Séverine Vermeire, Paul Rutgeerts Inflammatoire darmziekten wordt beschouwd als een multifactoriële aandoening. De meest

Nadere informatie

Maag Lever Darm Stichting Postbus 430, 3430 AK Nieuwegein Telefoon 030 60 55 88 1 Fax 030 60 49 87 1 Internet www.mlds.nl E-mail info@mlds.

Maag Lever Darm Stichting Postbus 430, 3430 AK Nieuwegein Telefoon 030 60 55 88 1 Fax 030 60 49 87 1 Internet www.mlds.nl E-mail info@mlds. Ik wil de Maag Lever Darm Stichting steunen: Ja, natuurlijk steun ik het belangrijke werk van de MLDS en stort mijn gift op giro 2737 Ja, natuurlijk steun ik het belangrijke werk van de MLDS. Ik betaal

Nadere informatie

Reumatoïde Artritis. Prof Dr Patrick Verschueren UZ Gasthuisberg Leuven. Trefpunt Zelfhulp 27 maart 2010

Reumatoïde Artritis. Prof Dr Patrick Verschueren UZ Gasthuisberg Leuven. Trefpunt Zelfhulp 27 maart 2010 Reumatoïde Artritis Prof Dr Patrick Verschueren UZ Gasthuisberg Leuven Trefpunt Zelfhulp 27 maart 2010 Allemaal tijdverlies! George, 46 jaar, zegt dat ze niet moet zagen... Paul, reumatoloog Ik zal even

Nadere informatie

Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Afdeling maag-darm-leverziekten Inleiding Uw arts heeft een behandeling met infliximab voorgesteld. Infliximab is

Nadere informatie

Informatie van de Maag Lever Darm Stichting en de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen. De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Informatie van de Maag Lever Darm Stichting en de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen. De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatie van de Maag Lever Darm Stichting en de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa De Maag Lever Darm Stichting heeft deze brochure met de grootst

Nadere informatie

Nieuwe inzichten in de behandeling van reumatoïde artritis. Dr. C. F. Allaart

Nieuwe inzichten in de behandeling van reumatoïde artritis. Dr. C. F. Allaart Nieuwe inzichten in de behandeling van reumatoïde artritis Dr. C. F. Allaart Onderwerpen Wat is reumatoïde artritis? Hoe behandel je dat? Wat is je doel en hoe meet je het resultaat? Wat is de beste aanpak?

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6. Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven

HOOFDSTUK 6. Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven HOOFDSTUK 6 Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven 89 SAMENVATTING INFLAMMATOIRE DARMZIEKTEN De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn beide

Nadere informatie

Perspectief vanuit de patiënt

Perspectief vanuit de patiënt Perspectief vanuit de patiënt pa ti ënt [paasjent] de; m,v -en, pa tiën te de; v -s, -n zieke die onder behandeling is; De praktijk: Patiënt is iemand die ziek is en in bed ligt. Verschillende soorten

Nadere informatie

De ziekte. e ziekte. n Crohn. Charlotte heeft de ziekte van Crohn

De ziekte. e ziekte. n Crohn. Charlotte heeft de ziekte van Crohn De ziekte van Crohn e ziekte n Crohn Charlotte heeft de ziekte van Crohn 1 De ziekte van Crohn In België lijden zo n 15.000 personen aan de ziekte van Crohn. Per jaar komen er in ons land 500 nieuwe gevallen

Nadere informatie

Eerste resultaten van POEET studie. Marjan Ghiti AIOS reumatologie, MST Enschede

Eerste resultaten van POEET studie. Marjan Ghiti AIOS reumatologie, MST Enschede Eerste resultaten van POEET studie Marjan Ghiti AIOS reumatologie, MST Enschede 13-03-2013 Achtergrond De effectiviteit van TNFi bij de behandeling van RA is in vele studies aangetoond. Wanneer RA patiënten

Nadere informatie

De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. uitgebreide informatie

De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. uitgebreide informatie De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa uitgebreide informatie 11 Colofon Geen enkel deel van deze brochure noch de gehele uitgave mag op welke wijze dan ook worden verveelvoudigd zonder schriftelijke

Nadere informatie

Neemt u trouw uw medicatie in? Josbert Keller, MDL arts Judith Schornagel, ziekenhuisapotheker 21 februari 2012

Neemt u trouw uw medicatie in? Josbert Keller, MDL arts Judith Schornagel, ziekenhuisapotheker 21 februari 2012 Neemt u trouw uw medicatie in? Josbert Keller, MDL arts Judith Schornagel, ziekenhuisapotheker 21 februari 2012 Patient, 26 jaar Sinds 2006 colitis ulcerosa, milde vorm Werkt 6 dagen in de week als heftruckchauffeur

Nadere informatie

Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekten bij volwassenen. I. Diagnostiek en behandeling

Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekten bij volwassenen. I. Diagnostiek en behandeling Richtlijnen Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekten bij volwassenen. I. Diagnostiek en behandeling Ad A. van Bodegraven, Jannes J.E. van Everdingen, Gerard Dijkstra, Dirk J.

Nadere informatie

The RIGHT food is the best medicine

The RIGHT food is the best medicine The RIGHT food is the best medicine Nutritie Support Team : Dr G..Lambrecht, E. Museeuw, N. Baillieul Dienst gastro-enterologie: Dr. G. Deboever Dr. G. Lambrecht Dr. M. Cool Inhoud Ondervoeding Voedingsbeleid

Nadere informatie

het gebruik van infliximab en adalimumab bij mensen met IBD Onderzoek naar de beschikbaarheid, werking en gevolgen voor het dagelijks leven.

het gebruik van infliximab en adalimumab bij mensen met IBD Onderzoek naar de beschikbaarheid, werking en gevolgen voor het dagelijks leven. het gebruik van infliximab en adalimumab bij mensen met IBD Onderzoek naar de beschikbaarheid, werking en gevolgen voor het dagelijks leven. Periode: 1 november t/m 9 december 2012 Inhoudsopgave P. 1.

Nadere informatie

High output stoma s Een multidisciplinaire uitdaging

High output stoma s Een multidisciplinaire uitdaging High output stoma s Een multidisciplinaire uitdaging Hester Wierda, diëtist Darmfalenteam Radboudumc Dansac 22 mei 2014ma (Potentiële) belangenverstrengeling Zie hieronder Voor deze bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

Low anterior resectie: vroege en late gevolgen van naadlekkage

Low anterior resectie: vroege en late gevolgen van naadlekkage Low anterior resectie: vroege en late gevolgen van naadlekkage Dr. Pieter J. Tanis, chirurg Academisch Medisch Centrum, Amsterdam Anatomische lokatie van CRC Coecum 14 % Colon ascendens 10 % Colon transversum

Nadere informatie

Farmacotherapeutisch rapport infliximab (Remicade ) bij de indicatie colitis ulcerosa

Farmacotherapeutisch rapport infliximab (Remicade ) bij de indicatie colitis ulcerosa 26078522 def. versie infliximab (Remicade ) Farmacotherapeutisch rapport infliximab (Remicade ) bij de indicatie colitis ulcerosa 1. Samenvatting De Commissie Farmaceutische Hulp heeft een farmacotherapeutisch

Nadere informatie

Coloncarcinoom. Inleiding 13/11/2009. Epidemiologie van het colorectaal carcinoom (CRC)

Coloncarcinoom. Inleiding 13/11/2009. Epidemiologie van het colorectaal carcinoom (CRC) Coloncarcinoom Ann Van Mechelen ZNA Stuivenberg Inleiding Definitie: kwaadaardige wildgroei van weefsel van de dikke darm. Epidemiologie van het colorectaal carcinoom (CRC) Belgie: 6.500 nieuwe gevallen/jaar

Nadere informatie

De behandeling van sarcoïdose: een stapsgewijze benadering

De behandeling van sarcoïdose: een stapsgewijze benadering De behandeling van sarcoïdose: een stapsgewijze benadering Bij de behandeling van sarcoïdose zijn de volgende drie vragen met name van belang: welke patiënten hebben behandeling nodig, waarmee dienen deze

Nadere informatie

Biologicals. Een klasse apart. Henk Visser

Biologicals. Een klasse apart. Henk Visser Biologicals Een klasse apart Henk Visser Biologicals: Revolutie in behandeling van reuma - Werkingsmechanisme - Hoge effectiviteit - Snelheid waarmee nieuwe middelen beschikbaar komen - Hoge kosten Biologisch?

Nadere informatie

Colitis. Colitis. Ulcerosa. lcerosa. Isabelle lijdt aan colitis ulcerosa

Colitis. Colitis. Ulcerosa. lcerosa. Isabelle lijdt aan colitis ulcerosa Colitis Ulcerosa Colitis lcerosa Isabelle lijdt aan colitis ulcerosa 1 Colitis Ulcerosa Wat is colitis ulcerosa (CU)? Colitis ulcerosa (CU) of kortweg 'colitis' is een chronische ontstekingsziekte van

Nadere informatie

wat kunnen we leren van andere specialismen?? Kees Brinkman Amsterdam

wat kunnen we leren van andere specialismen?? Kees Brinkman Amsterdam nationale hepatitisdag 16 September 2014 behandeling en monitoring wat kunnen we leren van andere specialismen?? Kees Brinkman Amsterdam monitoring in Nederland waarom??? maatschappelijke relevantie: prevalentie

Nadere informatie

Biologicals 20-10-2014 COI. Biologicals. Vraag I. In mijn praktijk behandel ik. patiënten met een biological. GEEN APOTHEKER ZIJN IS LEUK!!!

Biologicals 20-10-2014 COI. Biologicals. Vraag I. In mijn praktijk behandel ik. patiënten met een biological. GEEN APOTHEKER ZIJN IS LEUK!!! COI Biologicals Bjorn Brassé Ziekenhuisapotheker Medisch Manager GEEN geen korting geen loonsverhoging geen snoepreisjes geen ondersteuning bedrijfsvoering geen gesponsord onderzoek geen (eindejaars) cadeautjes

Nadere informatie

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Heelkunde en overige handelingen 26

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Heelkunde en overige handelingen 26 Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Heelkunde en overige handelingen 26 Stoma s Een stoma is een kunstmatige uitgang voor onder andere feces en urine. Bij een conventionele, ook

Nadere informatie

Postgraduaat onderwijs 2014. Ileo en colostoma. M. Schoneveld. abdominale heelkunde UZ-Brussel

Postgraduaat onderwijs 2014. Ileo en colostoma. M. Schoneveld. abdominale heelkunde UZ-Brussel Postgraduaat onderwijs 2014 Ileo en colostoma M. Schoneveld abdominale heelkunde UZ-Brussel Anus Praeter Anus praeter naturalis Een chirurgisch aangelegde uitgang, een kunstmatig aangelegde anus op de

Nadere informatie

Calprotectine bepaling in feces

Calprotectine bepaling in feces Erasmus MC Calprotectine bepaling in feces Synoniem: IBD test, Bühlmann Afname Afname voorkeur: Afname volume: Afname condities: Opslag condities: Verzend condities: Feces in buis met schepje Minimaal

Nadere informatie

Infliximab (Remicade )

Infliximab (Remicade ) Infliximab (Remicade ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Waarom deze folder? Je dokter heeft met je gesproken over het gebruik van Infliximab (Remicade ). In deze folder

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Marel, Sander van der Title: Gene and cell therapy based treatment strategies

Nadere informatie

Multiple Sclerose Neurodegeneratieve ziekten. 13 september 2011

Multiple Sclerose Neurodegeneratieve ziekten. 13 september 2011 Multiple Sclerose Neurodegeneratieve ziekten Nederlandse Vereniging voor Farmaceutische Geneeskunde 13 september 2011 Dr. Brigit A. de Jong, neuroloog Medisch Hoofd Radboud MS Centrum Afdeling Neurologie

Nadere informatie

Nederlandse Samenva ing

Nederlandse Samenva ing Nederlandse Samenva ing Nederlandse Samenva ing De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn de meest voorkomende vormen van chronische ontstekingen van het maag-darm-kanaal. In het engels wordt deze groep

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Adalimumab (Humira ) Informatie over de behandeling met het medicijn adalimumab bij de ziekte van Crohn en collitis ulcerosa

Patiënteninformatie. Adalimumab (Humira ) Informatie over de behandeling met het medicijn adalimumab bij de ziekte van Crohn en collitis ulcerosa Patiënteninformatie Adalimumab (Humira ) Informatie over de behandeling met het medicijn adalimumab bij de ziekte van Crohn en collitis ulcerosa Adalimumab (Humira ) Informatie over de behandeling met

Nadere informatie

Biosimilars in de kliniek. Claartje Jonker-Exler c.jonker-exler@erasmusmc.nl NVFG RegNed, Haarlem, 16 april 2015

Biosimilars in de kliniek. Claartje Jonker-Exler c.jonker-exler@erasmusmc.nl NVFG RegNed, Haarlem, 16 april 2015 Biosimilars in de kliniek Claartje Jonker-Exler c.jonker-exler@erasmusmc.nl NVFG RegNed, Haarlem, 16 april 2015 Financieel dagblad 22 augustus 2014 Inhoud Wat is een biosimilar Waarom biosimilars Ontwikkeling

Nadere informatie

Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa bij kinderen

Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa bij kinderen ZNA Koningin Paola Kinderziekenhuis Lindendreef 1 2060 Antwerpen Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa bij kinderen hoofdstuk uit boek: Leven met Chronische darmziekten G. Veereman-Wauters M.D., Ph.D. Kindergastro-enterologie

Nadere informatie

Infliximab (Remicade ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Infliximab (Remicade ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Infliximab (Remicade ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder NNIC folder IFX, kinder Uitgave juni 2015 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende

Nadere informatie

Informatiebrochure. Reumatoïde Artritis. Hier komt titel van persbericht. Pagina 1

Informatiebrochure. Reumatoïde Artritis. Hier komt titel van persbericht. Pagina 1 Informatiebrochure Reumatoïde Artritis Pagina 1 Hier komt titel van persbericht Reumatoïde artritis Reumatoïde artritis (RA) is een vorm van gewrichtsontsteking waarbij het afweer- of verdedigingssysteem

Nadere informatie

INFECTIEUS EN INFLAMMATOIR DARMLIJDEN Door Prof. Dr. Paul Pelckmans, UA

INFECTIEUS EN INFLAMMATOIR DARMLIJDEN Door Prof. Dr. Paul Pelckmans, UA 1. INFECTIEUS DARMLIJDEN INFECTIEUS EN INFLAMMATOIR DARMLIJDEN Door Prof. Dr. Paul Pelckmans, UA 1.1. Basismechanisme diarree Elke dag passeert in de gastro-intestinale tractus (GI-tractus) ongeveer 10

Nadere informatie

Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012. Peter J. Wahab MDL arts Rijnstate Ziekenhuis Arnhem

Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012. Peter J. Wahab MDL arts Rijnstate Ziekenhuis Arnhem Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012 Peter J. Wahab MDL arts Rijnstate Ziekenhuis Arnhem Coeliakie is een ziekte die voornamelijk bij kinderen voorkomt. Stellingen Coeliakie

Nadere informatie

Stellingen. Stellingen 2. Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012

Stellingen. Stellingen 2. Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012 Tropical Sprue Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012 Peter J. Wahab MDL arts Rijnstate Ziekenhuis Arnhem Non tropical sprue Gee - Herter s disease Idiopathic Steatorrhea?

Nadere informatie

Resultatenanalyse van de openbare raadpleging in het kader van het dossier Actogenix B/BE/07/BVW1

Resultatenanalyse van de openbare raadpleging in het kader van het dossier Actogenix B/BE/07/BVW1 Resultatenanalyse van de openbare raadpleging in het kader van het dossier Actogenix B/BE/07/BVW1 Voor deze proef werden 5 raadplegingsformulieren ingevuld: FORMULIER NR. 1 Het dossier ingediend door ActoGenix

Nadere informatie

Wetenschappelijke studies FODMAP-beperkt dieet

Wetenschappelijke studies FODMAP-beperkt dieet Wetenschappelijke studies FODMAP-beperkt dieet Dr Laurens van der Waaij, MDL-arts Martini Ziekenhuis Groningen 11 april 2014 FODMAP-beperkte dieet Recent een aantal gerandomiseerde studies 68-87% significante

Nadere informatie

Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa)

Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van infliximab In deze folder leest u over de werking

Nadere informatie

Inflammatoire darmontsteking (IBD), maagdarmontsteking bij honden en katten

Inflammatoire darmontsteking (IBD), maagdarmontsteking bij honden en katten Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Inflammatoire (ontsteking) van darmziekten (IBD) is een groep van gastro-intestinale (maagdarm) ziekten waarbij ontstekingen

Nadere informatie

Infliximab. (Inflectra /Remicade /Remsima ) Informatiefolder. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. N-ICC folder IFX uitgave november 2014

Infliximab. (Inflectra /Remicade /Remsima ) Informatiefolder. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. N-ICC folder IFX uitgave november 2014 Infliximab (Inflectra /Remicade /Remsima ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder N-ICC folder IFX uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen

Nadere informatie

OLIJFdag 3 oktober 2015

OLIJFdag 3 oktober 2015 OLIJFdag 3 oktober 2015 Nieuwe behandelingen bij eierstokkanker Els Witteveen Internist-oncoloog Huidige en nieuwe inzichten Intraperitoneale toediening Toevoeging van bevacizumab Dose dense toediening

Nadere informatie

Adalumimab. Bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa

Adalumimab. Bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Adalumimab Bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Uw maag-, darm- en leverarts heeft u adalumimab (merknaam Humira ) voorgeschreven voor de behandeling van de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa.

Nadere informatie

C R O H N T R E F T J O N G E R E N H A R D E R

C R O H N T R E F T J O N G E R E N H A R D E R StampMedia dossier - Crohn treft jongeren harder p. 1 StampMedia dossier Carmen Van Oers en Ken de Kort 29 juli 2010 C R O H N T R E F T J O N G E R E N H A R D E R De ziekte van Crohn treft jaarlijks

Nadere informatie

Heeft een transplantatie een invloed op mijn voedingspatroon?

Heeft een transplantatie een invloed op mijn voedingspatroon? Heeft een transplantatie een invloed op mijn voedingspatroon? Dr. Michel DE PAUW Hartcentrum UZ Gent 1 juli 2013 1 Waarom aandacht voor voeding na transplantatie? Meer kans voor infecties door een verminderde

Nadere informatie

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Heelkunde en overige handelingen 52

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Heelkunde en overige handelingen 52 Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Heelkunde en overige handelingen 52 Stoma s Een stoma is een onnatuurlijke, chirurgisch aangelegde opening die een lichaamsholte verbindt met

Nadere informatie

Uw brief van Uw kenmerk Datum 6 juli 2007 Farmatec/P2784154 24 september 2007

Uw brief van Uw kenmerk Datum 6 juli 2007 Farmatec/P2784154 24 september 2007 Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ 'S-GRAVENHAGE Uw brief van Uw kenmerk Datum 6 juli 2007 Farmatec/P2784154 24 september 2007 Ons kenmerk Behandeld door Doorkiesnummer

Nadere informatie

Buikpijn. WDH duodagen Dr. Pieter Stokkers, MDL arts AMC Jouke Hanje & Peter van Koningsbruggen

Buikpijn. WDH duodagen Dr. Pieter Stokkers, MDL arts AMC Jouke Hanje & Peter van Koningsbruggen Buikpijn WDH duodagen Dr. Pieter Stokkers, MDL arts AMC Jouke Hanje & Peter van Koningsbruggen Casus Cynthia Op het spreekuur komt Cynthia, jonge vrouw van 26 jaar net een half jaar voor de tweede keer

Nadere informatie