Inflammatoire Darmziekten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inflammatoire Darmziekten"

Transcriptie

1 Inflammatoire Darmziekten Markers en Microbiota bij diagnose en behandeling Marieke Pierik MD PhD 12 september 2013

2 Casus 1 Vrouw 23 jaar Sinds langere tijd Moe + + Krampende buikpijn rond defecatie Ontlasting wisselend, laatste tijd 4 5 maal per dag dun 2 kilo afgevallen in 6 maanden Klinisch onderzoek: T 37,1 G: 65 kg, L 175 Soepel buik, geen massa Geen massa Gevoelige palpatie rechter fossa iliaca

3 Casus 1 Wat te doen? A. Geruststellen, geen verder onderzoek vermoedelijk IBS B. Aanvullende anamnese C. Verwijzen voor een coloscopie D. Kweek van de ontlasting E. Aanvullend bloedonderzoek: CRP, Hb, ijzer, vitamine B12 F. Bepalen van fecaal Calprotectine

4 Diagnostiek Chronisch Diarree Gastro intestinale problemen in Nederland 13% Sterfte 12% ziekenhuisopnames 13% verpleegdagen Inflammatoire darmziektes meest voorkomende chronische aandoening > 50% van patiënten bij MDL arts functionele klachten

5 Diagnostiek Chronisch Diarree Chronische diarree bij volwassenen in ontwikkelde landen 5 % van de bevolking DD IBS Functionele diarree Inflammatoire darmziekten Microscopische colitis Malabsorptie syndromen Coeliackie Chronische infectie Drug Induced

6 Diagnostiek Chronisch Diarree

7 Casus 1 Vrouw 23 Sinds langere tijd meer dan 2 maanden Moe + + Krampende buikpijn rond defecatie Ontlasting wisselend, laatste tijd 4 5 maal per dag dun Ook s nachts ontlasting 2 kilo afgevallen in 6 maanden Geen buitenlandse reizen Neemt geen medicatie

8 Ontlasting onderzoek Calprotectine Calcium binding protein Cytoplasma van neutrofielen Stabiel in de feces

9 Ontlasting Onderzoek

10 Casus 1 Ontlasting kweek: Geen parasieten Fecaal calprotectine 180 ug/g CRP < 1 HB 7,4

11 Casus 2 Vrouw 30 jaar Medische voorgeschiedenis Keizersnede 3 maanden eerder Huidige problematiek Sinds 2 maanden 4 5 x diarree per dag + bloed Urgency Tenesmen Gewicht 2 kilo afgevallen Familiaal: geen bijzonderheden Rookt niet

12 Casus 2 Klinisch onderzoek L 174 cm G 69 kg T 37.2 C Abdomen: Soepel wat drukpijn linker fossa Geen massa Rectaal toucher: bloederige ontlasting

13 Casus 2 Wat te doen? A. Geruststellen, geen verder onderzoek vermoedelijk IBS B. Aanvullende anamnese C. Verwijzen voor een coloscopie D. Kweek van de ontlasting E. Aanvullend bloedonderzoek: CRP, Hb, ijzer, vitamine B12 F. Bepalen van fecaal Calprotectine

14 Casus 2 Bloedbeeld normaal Calprtectine 560 Coloscopie Afwezig vaatpatroon Hyperemie Friabele mucosa Tot op 35 cm

15 Casus 3 Man 39 jaar Medische Voorgeschiedenis Bechterew Reden van verwijzing 1.5 jaar eerder opening met etter verlies boven linker bil 8 maanden eerder perianaal abces Geen diarree, geen buikpijn Familiaal: Geen darmaandoeningen Rookt: totaal 14 pakjaren

16 Casus 2 Wat te doen? A. Geruststellen, geen verder onderzoek vermoedelijk IBS B. Aanvullende anamnese C. Verwijzen voor een coloscopie D. Kweek van de ontlasting E. Aanvullend bloedonderzoek: CRP, Hb, ijzer, vitamine B12 F. Bepalen van fecaal Calprotectine

17 Lab: CRP 14 Vitamine B12 Ferritine 14 Transferrine saturatie 13% Fecaal calprotectine 68 Ileocoloscopie Casus 3

18 IBD een Heterogene Ziekte

19 IBD: een Heterogene Ziekte Ziekte van Crohn Volledige GI tractus Discontinu Transmurale ontsteking Stricturen Fistels IBDU Colitis Ulcerosa Colon Continu Extra intestinale Manifestaties Oppervlakkige Ontsteking

20 Extra Intestinale Manifestaties? 36 % van de patiënten heeft verschijnselen buiten de darm Kan het eerste verschijnsel zijn Geven soms meeste klachten

21 IBD Etiologie Argumenten voor een genetische achtergrond: 20% van de patiënten positieve familiale anamnese Sibling relatieve risico CD: λs = 36.5 UC: λs = 16.6 Etnische clustering Tweeling studies Concordantie in tweelingparen Monozygotic Dizygotic CD % 0-7 % UC 6-16 % 0-5 %

22 IBD Etiologie Innate immune system Pattern recognition receptors Autophagy TNF signaling cascade Cytokines NOD1 PTPN22 HLA DLG5 PTPN2 CARD15 TLR4 OCTN IL23R ARPC2 IL10 MAGI2 IRGM ATG60L1 ICOSLG STAT3 JAK2 CCR6 TNFS15 NKX2-3 PTGER4 MST1 ITLN1 ECM1 IL12B Linkage: genome scans Genome wide association studies Association studies: Functional and positional candidate genes

23 IBD Etiologie Genetische aanleg is niet genoeg Concordantie in MZ tweelingen slechts 40% Incidentie in migranten populaties incidentie in oorspronkelijke populatie Omgevingsfactoren 1. Intestinale Microbiota 2. Roken 3. Appendectomie

24 IBD Etiologie: Microbiota Meer bacteriën in de mucosa van IBD patiënten Schultz et al Gastroenterology 1995 Geen ontsteking zonder bacteriën De darm distaal van een derivatief stoma geneest Rutgeerts et al Lancet 1991 Diermodellen geen colitis in een steriele omgeving Elson et al Gastroenterology 1995 Serologische markers ASCA: anti Saccharomyces cerevisiae Anti OmpC: Eschericia coli outer membrane porin Meeste ontsteking waar de hoogste aantallen bacteriën Over de ileocaecale klep Distale colon Swidsinski et al Gastroenterology 2002

25 IBD Etiologie: Microbiota

26 IBD Etiologie: Microbiota Last decade : Culture based era to metagenomics IBD patiënten Verminderde diversiteit Meer mucosaassociated bacteria Verschillend tussen verschillende fenotypes Mycobacterium avium paratuberculosis, AIEC, Yersinia, Pseudomonas?

27 IBD Etiologie > 100 genen Appendectomie Roken Sartor RB (2006) Mechanisms of Disease: pathogenesis of Crohn's disease and ulcerative colitis Nat Clin Pract Gastroenterol Hepatol 3: doi: /ncpgasthep0528

28 IBD Etiologie?

29 Ziekte Verloop Remissie Opstoot 1 2 time

30 Ziekte Verloop UC CD 70 % met opstoten Selby W. Baillieres Clin Gastroenterol % met opstoten Ibsen study group; Clin Gastroenterol Hepatol time Munkholm P et al; Scand J Gastro 1995

31 IBD ZL Cohort Recurrence First Second Third

32 IBD ZL Cohort Recurrence First Second Third

33 Flares & Microbiota Clostridium difficile in VS 20% flares Nederland (masclee et al Inflam bow dis 2013) 139 fecal samples symptomatische patienten Toxinogenic C. difficile 3,6% Campylobacter jejuni 1.8%. Prospectieve studie 170 CD en 116UC patienten Baseling C. difficile ulcerative colitis 3.4% Crohn s disease patients 5.9% active disease 8.2% Remissie 3.3% disease. Clostridium difficile was also not associated with disease activity within patients with changing disease activity over time (P = 0.45). C. difficile is not a common trigger for exacerbations of IBD in clinical practice in the Netherlands CMV mogelijk belangrijk bij flares bij patiënten met immunosuppresiva. Geen rol andere enteropathogene virussen (Masclee et al Inflam bow dis 2012)

34 Ziekte Verloop Inflammation Disability Complications Severity Time (years) Choy EH, Panayi GS. N Engl J Med 2001; 344: Kirwan JR. J Rheumatol 2001; 28:881 6

35 Ziekte Verloop Cumulative Probability (%) Inflammatory Penetrating Stricturing Months Patients at risk: N = Cosnes, Inflamm Bowel Dis. 2002

36 IBD Team Behandeling Verpleegkundig specialist MDL artsen Reumatoloog Dermatoloog? Chirurg Diëtiste Kinderarts Oogarts Psychiater Gynaecoloog

37 Behandeling UC Non contagious blood flux CD Koerig et al rubber Wilks&Moxon bag for stoma Dick et al controlled Colitis ulcerosa General anesthesia Sulphasalazine trial sulphsalazine and antiseptics Electric sigmoidoscope Radiology and barium enema s First Case report Regional ileitis 1932 first colectomy end ileostomy STEROIDS MP 1969 Lockhart-Murmery & Morson Crohn colitis Flexible endoscopy Azathioprin BIOLOGICALS

38 Behandeling Ziekte van Crohn Opstoot * Corticosteroïden (Ia) Prednison Budesonide * Biologicals Infliximab Ia Adalimumab Ia * (Immunomodulatoren) Onderhoud * Biologicals Infliximab Ia Adalimumab Ia * Immunomodulatoren Thiopurines Ia Methotrexaat Ib Chirurgie Colitis Ulcerosa * 5-Asa Ia Mesalazine, Sulfasalazine * Corticosteroïden Ia Prednison * Biologicals Infliximab Ib * (Immunomodulatoren) * 5-Aza * Biologicals Infliximab Ib * Immunomodulatoren Thiopurines Ia Methotrexaat II

39 Behandeling? Ziekte van Crohn Chirurgie anti-tnf +immunosuppresiva corticosteroiden Colitis ulcerosa Chirurgie anti-tnf/ CsA +immunosuppresiva corticosteroiden mesalazine

40 Behandeling Opvlamming Ziekte v Crohn Therapie Stap 4 Therapie Stap 3 Therapie Stap 2 Therapie Stap 1 Diagnostiek

41 Behandeling: Onderhoud Ziekte van Crohn

42 Behandeling: Opvlamming Colitis Ulcerosa

43 Behandeling Onderhoud Colitis Ulcerosa

44 Behandeling: Hoe goed we het doen ZvC Succes (%) antitnf 5-ASA Prednison Azathioprine Time (weeks)

45 0 0 Behandeling Hoe goed doen we het? Biologicals ACCENT I 1 CDAI weeks CHARM 2 CDAI weeks PRECiSE 2&3 3,4 CDAI weeks IFX PLC ADA PLC CZP PLC 100% 52% 38% 54% 43% 63% 54% 44% 100% 100% Responders Responders Responders 0% % 0 0% Months Months Months Length of studies given in graph title

46 Ziekte Verloop veranderen? Inflammation Disability Complications Severity Time (years) Choy EH, Panayi GS. N Engl J Med 2001; 344: Kirwan JR. J Rheumatol 2001; 28:881 6

47 Behandeling Nieuwe strategiën Top down Tight control Early treatment Therapeutic Drug monitoring Nieuwe geneesmiddelen Anti TNF: Golimumab registratie vermoedelijk 2014 Anti integrines: Vedolizumab registratie vermoedelijk 2014 Jak kinase inhibitoren? Blokkade Il12/23 pathway? Antibiotica? Probiotica? Feces transplantatie?

48 Jonkers et al. Drugs 2012 Behandeling: Probiotica

49 Behandeling: Probiotica

50 Behandeling: Probiotica

51 Behandeling: Probiotica Geen duidelijk effect bij Crohn Veelbelovend: E.coli Nissle en VSL#3 actieve colitis ulcerosa VSL#3 preventie pouchitis Behoefte aan goede trials intention to treat protocol

52 Wat moet ik weten? Fecale markers kunnen een rol spelen bij differentiatie tussen functionele klachten gastro intestinale klachten en organische pathologie Inflammatoire darmziekten zijn een complexe heterogene groep aandoeningen Behandeling van inflammatoire darmziekten in tweede lijn in multidisciplinair team Vroege detectie is belangrijk om complicaties te voorkomen De meeste medicijnen zijn immunosuppressiva De intestinale microbiota spelen een belangrijke rol in de etiologie Interventies intestinale microbiota mogelijk behandel optie in de toekomst

53 Wat moet ik doen? Goede uitgebreide anamnese bij patiënten met chronische diarree of buikpijn Overweeg gebruik fecale markers bij twijfel

Hoe belangrijk is herstel of genezing van het darmslijmvlies (mucosa) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa tijdens de behandeling?

Hoe belangrijk is herstel of genezing van het darmslijmvlies (mucosa) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa tijdens de behandeling? Hoe belangrijk is herstel of genezing van het darmslijmvlies (mucosa) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa tijdens de behandeling? Hoe belangrijk is genezing van het darmslijmvlies voor afname van

Nadere informatie

Kinderwens en zwangerschap en de. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Kinderwens en zwangerschap en de. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Kinderwens en zwangerschap en de 3 ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Editie 2011 Colofon Geen enkel deel van deze brochure noch de gehele uitgave mag op welke wijze dan ook worden verveelvoudigd zonder

Nadere informatie

Calprotectine bepaling in feces

Calprotectine bepaling in feces Erasmus MC Calprotectine bepaling in feces Synoniem: IBD test, Bühlmann Afname Afname voorkeur: Afname volume: Afname condities: Opslag condities: Verzend condities: Feces in buis met schepje Minimaal

Nadere informatie

Leven met een chronische darmziekte. Dr. R.C.H. Scheffer, maag-darm-leverarts

Leven met een chronische darmziekte. Dr. R.C.H. Scheffer, maag-darm-leverarts Leven met een chronische darmziekte Dr. R.C.H. Scheffer, maag-darm-leverarts Screening van colitis patienten Team MDL-artsen JBZ Screening van colitis patienten IBD-verpleegkundigen Inhoud Screening van

Nadere informatie

Inflammatoire darmziekten bij kinderen

Inflammatoire darmziekten bij kinderen Inflammatoire darmziekten bij kinderen Kindergastro-enterologie, Hepatologie en Nutricie Dr. Virginie Janssens Dr. Ilse Hoffman 89 11 De ziekte van Crohn bij het kind en de adolescent. 11.1. Inleiding

Nadere informatie

Inflammatoir Darmlijden Wat verwacht de gastro-enteroloog/patiënt van de diëtist?

Inflammatoir Darmlijden Wat verwacht de gastro-enteroloog/patiënt van de diëtist? Inflammatoir Darmlijden Wat verwacht de gastro-enteroloog/patiënt van de diëtist? Prof. Dr. Harald Peeters Gastro-enterologie AZ Sint-Lucas Gent 4 de Symposium Diëtiek 16 oktober 2014 Inflammatoire Darmziekten

Nadere informatie

Faecaal calprotectine. Eva Lefevre 14 mei 2013

Faecaal calprotectine. Eva Lefevre 14 mei 2013 Faecaal calprotectine Eva Lefevre 14 mei 2013 Inleiding Faecaal calprotectine Calcium bindend eiwit Afkomstig uit neutrofiele granulocyten Aanwezigheid in faeces is evenredig met mate van neutrofiele migratie

Nadere informatie

post HBO MDL-ziekten Classical: Rubor, calor, tumor, dolor, functio laesa

post HBO MDL-ziekten Classical: Rubor, calor, tumor, dolor, functio laesa IBD, (patho)fysiologie post HBO MDL-ziekten Ad van Bodegraven, MDL-arts Nicolette Wierdsma, diëtist 5 November 2012 Over: 1. IBD 2. Behandeling medicamenteus 3. Chirurgie 4. Voeding en dieet Classical:

Nadere informatie

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Inleiding Zwanger worden als je een chronische ontstekingsziekte van de darm (IBD = inflammatory Bowel disease) hebt zoals de ziekte van Crohn

Nadere informatie

Do s and Don ts in IBD. Arosa Maart 2016 Nascholing Voor Huisartsen Jilling Bergmann, MDL-arts Lieke de Jong, Huisarts

Do s and Don ts in IBD. Arosa Maart 2016 Nascholing Voor Huisartsen Jilling Bergmann, MDL-arts Lieke de Jong, Huisarts Do s and Don ts in IBD Arosa Maart 2016 Nascholing Voor Huisartsen Jilling Bergmann, MDL-arts Lieke de Jong, Huisarts Disclosure Geen belangenverstrengeling Geen relevante relaties met bedrijven Casus

Nadere informatie

Workshop 4. Kinderwens bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Workshop 4. Kinderwens bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Workshop 4 Kinderwens bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa A. Bhalla Maag-Darm-Leverarts Esther van Bergenhenegouwen MDL verpleegkundige Voor de geboorte De zwangerschap De geboorte Na de geboorte

Nadere informatie

IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens

IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inhoudsopgave Inleiding 2 Zwanger worden 2 Is

Nadere informatie

Zwangerschap en IBD. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-, darm- en leverziekten. Beter voor elkaar

Zwangerschap en IBD. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-, darm- en leverziekten. Beter voor elkaar Zwangerschap en IBD ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-, darm- en leverziekten Beter voor elkaar 2 Inleiding U wilt zwanger worden en heeft de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa. Op dat moment

Nadere informatie

FECESDONATIE TOEPASSINGSMOGELIJKHEDEN EN UITKOMSTEN 13 OKTOBER

FECESDONATIE TOEPASSINGSMOGELIJKHEDEN EN UITKOMSTEN 13 OKTOBER FECESDONATIE TOEPASSINGSMOGELIJKHEDEN EN UITKOMSTEN 13 OKTOBER 2016 Yvette van Beurden arts onderzoeker VUmc y.vanbeurden@vumc.nl Procedure www.ndfb.nl Geschiedenis van Nood et al 2013 Clostridium difficile

Nadere informatie

Classical: Rubor, calor, tumor, dolor, functio laesa

Classical: Rubor, calor, tumor, dolor, functio laesa IBD, (patho)fysiologie post HBO MDL-ziekten Ad van Bodegraven, MDL-arts Nicolette Wierdsma, diëtist 5 November 2012 Over: 1. IBD 2. Behandeling medicamenteus 3. Chirurgie 4. Voeding en dieet Classical:

Nadere informatie

IBD en zwangerschap. ziekte van Crohn / colitis ulcerosa. folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens

IBD en zwangerschap. ziekte van Crohn / colitis ulcerosa. folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Inhoudsopgave Inleiding 2 Zwanger worden 2 Is

Nadere informatie

Vaccinaties en reizen bij IBDpatiënten. Dinsdag 17 mei 2016 Wout Mares MDL-arts ziekenhuis Gelderse Vallei

Vaccinaties en reizen bij IBDpatiënten. Dinsdag 17 mei 2016 Wout Mares MDL-arts ziekenhuis Gelderse Vallei Vaccinaties en reizen bij IBDpatiënten Dinsdag 17 mei 2016 Wout Mares MDL-arts ziekenhuis Gelderse Vallei Vaccinatie en reizen bij IBD-patiënten Achtergrond IBD Medicatie en afweersysteem Vaccinatie Vaccinatie

Nadere informatie

Is het 'jd voor hypnotherapie bij IBD? Daniël Hoekman, arts- onderzoeker Academisch Medisch Centrum 19-03- 2015

Is het 'jd voor hypnotherapie bij IBD? Daniël Hoekman, arts- onderzoeker Academisch Medisch Centrum 19-03- 2015 Is het 'jd voor hypnotherapie bij IBD? Daniël Hoekman, arts- onderzoeker Academisch Medisch Centrum 19-03- 2015 Disclosure Geen (potencële) belangenverstrengeling Overzicht Wat is IBD? Hypnotherapie voor

Nadere informatie

Multidisciplinaire aanpak van IBD

Multidisciplinaire aanpak van IBD Antwerpse Geneeskundige Dagen 12/09/2014 Multidisciplinaire aanpak van IBD Tom Moreels UCL Cliniques Universitaires Saint-Luc Hépato-Gastroentérologie tom.moreels@uclouvain.be Inflammatoir darmlijden dunne

Nadere informatie

Colofon. Oplage brochure 2.500, januari 2010, CCUVN. Tekst Schrijf-Schrijf, tekst en meer, Utrecht

Colofon. Oplage brochure 2.500, januari 2010, CCUVN. Tekst Schrijf-Schrijf, tekst en meer, Utrecht Fistels: een pijnlijk probleem 6 Editie 2010 Colofon Deze folder is een uitgave van de CCUVN. Geen enkel deel van deze tekst, noch de gehele uitgave mag op welke wijze dan ook worden verveelvoudigd zonder

Nadere informatie

Crohn s disease: Mucosal immunology and immune modulating therapy Peters, Charlotte

Crohn s disease: Mucosal immunology and immune modulating therapy Peters, Charlotte UvA-DARE (Digital Academic Repository) Crohn s disease: Mucosal immunology and immune modulating therapy Peters, Charlotte Link to publication Citation for published version (APA): Peters, C. P. (2014).

Nadere informatie

VLAS Medische behandeling van Morbus Crohn en Colitis Ulcerosa. Dr Christophe Claessens St-Jozef ziekenhuis Turnhout

VLAS Medische behandeling van Morbus Crohn en Colitis Ulcerosa. Dr Christophe Claessens St-Jozef ziekenhuis Turnhout VLAS 13-11-2008 Medische behandeling van Morbus Crohn en Colitis Ulcerosa Dr Christophe Claessens St-Jozef ziekenhuis Turnhout 11 december 1931: Ik heb een belangrijke wetenschappelijke vondst die ik zou

Nadere informatie

Inflammatoire darmziekte (IBD)

Inflammatoire darmziekte (IBD) 16330 v9 FK Achtergrondinformatie Inflammatoire darmziekten 1 2 30 3 40 4 0 Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 1 december 16 van de registratiehouders

Nadere informatie

Buikpijn. WDH duodagen Dr. Pieter Stokkers, MDL arts AMC Jouke Hanje & Peter van Koningsbruggen

Buikpijn. WDH duodagen Dr. Pieter Stokkers, MDL arts AMC Jouke Hanje & Peter van Koningsbruggen Buikpijn WDH duodagen Dr. Pieter Stokkers, MDL arts AMC Jouke Hanje & Peter van Koningsbruggen Casus Cynthia Op het spreekuur komt Cynthia, jonge vrouw van 26 jaar net een half jaar voor de tweede keer

Nadere informatie

Parallelsessie 4. Prof. dr. A.A.M. Masclee, hoofd afdeling Maag- Darm- en Leverziekten, MUMC+

Parallelsessie 4. Prof. dr. A.A.M. Masclee, hoofd afdeling Maag- Darm- en Leverziekten, MUMC+ Parallelsessie 4 Prof. dr. A.A.M. Masclee, hoofd afdeling Maag- Darm- en Leverziekten, MUMC+ Programma Welkom Presentaties: 1. Verleden, Heden, Toekomst Patiëntenparticipatie door prof. dr. A.A.M. Masclee

Nadere informatie

Vedolizumab (Entyvio )

Vedolizumab (Entyvio ) Vedolizumab (Entyvio ) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over een behandeling met vedolizumab (Entyvio ). In deze folder krijgt u informatie over de werking en het gebruik van dit medicijn en hoe

Nadere informatie

Methotrexaat. bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar

Methotrexaat. bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar Methotrexaat bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar MTX (Methotrexaat) bij IBD (ziekte van Crohn) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van

Nadere informatie

bowel disease (IBD) neemt onmiskenbaar

bowel disease (IBD) neemt onmiskenbaar Chronische darmontsteking groeiend probleem Veel nieuwe medicatie in onderzoek door Marc de Leeuw - 29-01-2013 Het aantal patiënten met chronische ontstekingsziekten van de darmen neemt hand over hand

Nadere informatie

Zwangerschap bij een chronische darmziekte

Zwangerschap bij een chronische darmziekte Maag-, Darm- en Leverziekten Zwangerschap bij een chronische darmziekte www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Vruchtbaarheid... 3 Erfelijkheid... 4 Medicijnen... 4 Invloed chronische darmziekte op de zwangerschap...

Nadere informatie

Farmaceutische zorg: verwachtingen van de patiënt versus de huidige praktijk

Farmaceutische zorg: verwachtingen van de patiënt versus de huidige praktijk Farmaceutische zorg: verwachtingen van de patiënt versus de huidige praktijk Focus op patiënten met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Promotor: Prof. Dr. G. De Meyer Departement Farmaceutische Wetenschappen

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Methotrexaat (MTX) bij de ziekte van Crohn

Methotrexaat (MTX) bij de ziekte van Crohn Methotrexaat (MTX) bij de ziekte van Crohn Uw behandelend arts en/of verpleegkundige specialist heeft met u gesproken over het gebruik van Methotrexaat (MTX). In deze folder krijgt u informatie over de

Nadere informatie

De Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa

De Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa De MDL- artsen van het Rijnland Ziekenhuis De Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa Patiënteninformatie 2 De ziekte van Crohn De ziekte van Crohn werd in 1932 voor het eerst in de medischwetenschappelijke

Nadere informatie

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden)

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekte bij kinderen

Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekte bij kinderen Richtlijnen Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekte bij kinderen Lissy de Ridder, Edmond H.H.M. Rings en Johanna C. Escher* Gerelateerd artikel: Ned Tijdschr Geneeskd. 2010;154:A1899,

Nadere informatie

6. Behandeling, medicatie en operatie

6. Behandeling, medicatie en operatie colitis ulcerosa: ziekte en behandeling 6. Behandeling, medicatie en operatie Het verloop van de ziekte is niet goed voorspelbaar. Periodes met weinig of geen klachten worden afgewisseld met periodes waarin

Nadere informatie

Inflammatoire darmontsteking (IBD), maagdarmontsteking bij honden en katten

Inflammatoire darmontsteking (IBD), maagdarmontsteking bij honden en katten Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Inflammatoire (ontsteking) van darmziekten (IBD) is een groep van gastro-intestinale (maagdarm) ziekten waarbij ontstekingen

Nadere informatie

COLITIS ULCEROSA. Sint-Lucas IBD-kliniek

COLITIS ULCEROSA. Sint-Lucas IBD-kliniek COLITIS ULCEROSA Sint-Lucas IBD-kliniek COLITIS ULCEROSA Sint-Lucas IBD-kliniek Wat is Colitis Ulcerosa? Colitis Ulcerosa is een chronische ontstekingsziekte van de dikke darm (=colon) waarbij zweren (=

Nadere informatie

Voorwoord Colitis Ulcerosa Ziekte van Crohn Patiënten Informatiemap afsprakenkaart

Voorwoord Colitis Ulcerosa Ziekte van Crohn Patiënten Informatiemap afsprakenkaart Voorwoord U heeft te horen gekregen dat bij u de darmaandoening IBD geconstateerd is. IBD is een verzamelnaam voor meerdere ziektebeelden. In uw geval O Colitis Ulcerosa O Ziekte van Crohn In deze informatiemap

Nadere informatie

Ongedifferentieerde spondylartritis

Ongedifferentieerde spondylartritis Ongedifferentieerde spondylartritis Wat is ongedifferentieerde spondylartritis? Spondylartritiden is een groep van chronische ziekten die bij elkaar horen omdat patiënten vaak dezelfde klachten hebben.

Nadere informatie

Neemt u trouw uw medicatie in? Josbert Keller, MDL arts Judith Schornagel, ziekenhuisapotheker 21 februari 2012

Neemt u trouw uw medicatie in? Josbert Keller, MDL arts Judith Schornagel, ziekenhuisapotheker 21 februari 2012 Neemt u trouw uw medicatie in? Josbert Keller, MDL arts Judith Schornagel, ziekenhuisapotheker 21 februari 2012 Patient, 26 jaar Sinds 2006 colitis ulcerosa, milde vorm Werkt 6 dagen in de week als heftruckchauffeur

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6. Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven

HOOFDSTUK 6. Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven HOOFDSTUK 6 Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven 89 SAMENVATTING INFLAMMATOIRE DARMZIEKTEN De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn beide

Nadere informatie

Golimumab (Simponi ) Informatiefolder. Bij colitis ulcerosa. NICC Folder Golimumab Uitgave september 2016

Golimumab (Simponi ) Informatiefolder. Bij colitis ulcerosa. NICC Folder Golimumab Uitgave september 2016 Golimumab (Simponi ) Bij colitis ulcerosa Informatiefolder NICC Folder Golimumab Uitgave september 2016 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen en MDL artsen binnen respectievelijk

Nadere informatie

Maag-,darm- en leverziekten. Methotrexaat bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa

Maag-,darm- en leverziekten. Methotrexaat bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa Afdeling: Onderwerp: Maag-,darm- en leverziekten Methotrexaat bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa MTX (Methotrexaat) bij IBD (ziekte van Crohn) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik

Nadere informatie

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Azathioprine (Imuran ) en 6-Mercaptopurine (6-MP, Puri-Nethol )

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Azathioprine (Imuran ) en 6-Mercaptopurine (6-MP, Puri-Nethol ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Azathioprine (Imuran ) en 6-Mercaptopurine (6-MP, Puri-Nethol ) Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts)

Nadere informatie

Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa)

Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van infliximab In deze folder leest u over de werking

Nadere informatie

Zetpil en klysma. Informatiefolder. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. N-ICC folder SUPP/KLYSMA uitgave november 2014

Zetpil en klysma. Informatiefolder. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. N-ICC folder SUPP/KLYSMA uitgave november 2014 Zetpil en klysma bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder N-ICC folder SUPP/KLYSMA uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen en

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran )

Azathioprine (Imuran ) Azathioprine (Imuran ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder NNIC folder AZA uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen en MDL

Nadere informatie

Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Afdeling maag-darm-leverziekten Inleiding Uw arts heeft een behandeling met infliximab voorgesteld. Infliximab is

Nadere informatie

Prednis(ol)on. Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Prednis(ol)on. Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Prednis(ol)on Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Uw behandelend arts en/of verpleegkundige heeft met u gesproken over het gebruik van Prednis(ol)on. In deze folder krijgt u informatie over de

Nadere informatie

Wetenschappelijke studies FODMAP-beperkt dieet

Wetenschappelijke studies FODMAP-beperkt dieet Wetenschappelijke studies FODMAP-beperkt dieet Dr Laurens van der Waaij, MDL-arts Martini Ziekenhuis Groningen 11 april 2014 FODMAP-beperkte dieet Recent een aantal gerandomiseerde studies 68-87% significante

Nadere informatie

Nieuwe ESPGHAN richtlijnen bij obstipatie

Nieuwe ESPGHAN richtlijnen bij obstipatie Nieuwe ESPGHAN richtlijnen bij obstipatie Dr. S. Vande Velde Dienst kindergastro-enterologie UZ Gent Prof Dr Van Winckel Prof Dr Van Biervliet Dr De Bruyne 1 Meisje 8 jaar oud Op spoed met mama, al 2 maand

Nadere informatie

Inflammatory bowel diseases Zhou, Lu

Inflammatory bowel diseases Zhou, Lu Inflammatory bowel diseases Zhou, Lu IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below. Document

Nadere informatie

Chronisch inflammatoire darmziekten en nutritie

Chronisch inflammatoire darmziekten en nutritie Chronisch inflammatoire darmziekten en nutritie Fazia MANA Afdelingshoofd dienst gastroenterologie UZBrussel 27april 2013 IBD = inflammatory bowel disease Ziekte van Crohn Colitis Ulcerosa (RCUH, CU) 1

Nadere informatie

INTERACTIE VAN PROBIOTICA MET INFLAMMATOIRE PROCESSEN IN DE DARM

INTERACTIE VAN PROBIOTICA MET INFLAMMATOIRE PROCESSEN IN DE DARM Academiejaar 2009-2010 INTERACTIE VAN PROBIOTICA MET INFLAMMATOIRE PROCESSEN IN DE DARM Barbara VANDENDRIESSCHE Promotor: Prof. Dr. R. Lefebvre Scriptie voorgedragen in de 2 de Master in het kader van

Nadere informatie

www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro De Ziekte Van Behçet Versie 2016 2. DIAGNOSE EN THERAPIE 2.1 Hoe wordt het gediagnosticeerd? De diagnose is voornamelijk klinisch. Het kan een tot vijf jaar

Nadere informatie

ZIEKTE VAN CROHN. Sint-Lucas IBD-kliniek

ZIEKTE VAN CROHN. Sint-Lucas IBD-kliniek ZIEKTE VAN CROHN Sint-Lucas IBD-kliniek ZIEKTE VAN CROHN Sint-Lucas IBD-kliniek Wat is de ziekte van Crohn? De ziekte van Crohn is een aanslepende ontstekingsziekte van de darm. De ziekte begint meestal

Nadere informatie

Toedienen van zetpil/klysma. Interne geneeskunde

Toedienen van zetpil/klysma. Interne geneeskunde Toedienen van zetpil/klysma Interne geneeskunde Uw behandelend arts en/of verpleegkundige heeft met u gesproken over het gebruik van zetpillen/klysma s. In deze folder krijgt u informatie over de werking

Nadere informatie

Laat de ziekte van Crohn u niet stoppen. Uw gids naar meer controle

Laat de ziekte van Crohn u niet stoppen. Uw gids naar meer controle Laat de ziekte van Crohn u niet stoppen Uw gids naar meer controle De ziekte van Crohn Staat uw leven stil door de ziekte van Crohn? Leven met de ziekte van Crohn kan een emotionele en fysieke uitdaging

Nadere informatie

IMMUNOSUPPRESSIVA BIJ IBD FRANCISCUS GASTHUIS

IMMUNOSUPPRESSIVA BIJ IBD FRANCISCUS GASTHUIS IMMUNOSUPPRESSIVA BIJ IBD FRANCISCUS GASTHUIS Inleiding Uw Maag-, Darm en leverarts (MDL-arts) heeft met u gesproken over het gebruik van medicijnen, zoals Imuran (azathioprine), Puri-Nethol (6-MP, 6-mercaptopurine)

Nadere informatie

Adalimumab (Humira ) Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Adalimumab (Humira ) Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Adalimumab (Humira ) Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Ziekenhuis Gelderse Vallei Uw behandelend arts en/of verpleegkundige heeft met u gesproken over het gebruik van Adalimumab (Humira ). In

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument voor gebruikte normen: Crohn/colitis ulcerosa

Verantwoordingsdocument voor gebruikte normen: Crohn/colitis ulcerosa Verantwoordingsdocument voor gebruikte normen: Crohn/colitis ulcerosa Verslagjaar 2014, september 2015 Verantwoording over de getoonde informatie: In de vergelijkingshulp worden alleen ziekenhuizen en

Nadere informatie

Rol van chirurgie bij IBD

Rol van chirurgie bij IBD Rol van chirurgie bij IBD Dr. S. Van den Broeck Dienst Abdominale-, Kinder- en Reconstructieve Heelkunde UZ Antwerpen 1 Inleiding chirurgie z v Crohn chirurgie CU Hoewel veel patienten uiteindelijk chirurgie

Nadere informatie

Klysma s en zetpillen bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa) Maag-Darm-Levercentrum

Klysma s en zetpillen bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa) Maag-Darm-Levercentrum Klysma s en zetpillen bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa) Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van zetpillen

Nadere informatie

Behandeling van fistelende penetrerende

Behandeling van fistelende penetrerende Behandeling van fistelende penetrerende Crohn in de ileocaecaalregio l i : de rol van chirurgie Marion van der Kolk Radboudumc Chirurg vragen Welke Crohn locaties hebben grootste kans op een operatie Wel

Nadere informatie

ONDERHOUDSBEHANDELING BIJ INFLAMMATOIR DARMLIJDEN

ONDERHOUDSBEHANDELING BIJ INFLAMMATOIR DARMLIJDEN ONDERHOUDSBEHANDELING BIJ INFLAMMATOIR DARMLIJDEN Wanneer na een aanval van colitis ulcerosa of ziekte van Crohn remissie is bereikt, wordt gewoonlijk een onderhoudsbehandeling gestart om recidieven te

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het mucosale immuunsysteem Het afweersysteem beschermt het lichaam tegen infecties met bacteriën, virussen, schimmels en parasieten. De huid en de mucosale weefsels zoals bijvoorbeeld

Nadere informatie

Prednison of Prednisolon

Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Uw maag, darm- en leverarts heeft in overleg met u besloten u te gaan behandelen met Prednison. Dit geneesmiddel dient ter behandeling van de ziekte van

Nadere informatie

Infliximab. (Inflectra /Remicade /Remsima ) Informatiefolder. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. N-ICC folder IFX uitgave november 2014

Infliximab. (Inflectra /Remicade /Remsima ) Informatiefolder. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. N-ICC folder IFX uitgave november 2014 Infliximab (Inflectra /Remicade /Remsima ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder N-ICC folder IFX uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen

Nadere informatie

Plaats van biologicals in reumatisch lijden. AZ Damiaan Oostende Dr. M. Maertens Reumatologie

Plaats van biologicals in reumatisch lijden. AZ Damiaan Oostende Dr. M. Maertens Reumatologie Plaats van biologicals in reumatisch lijden AZ Damiaan Oostende Dr. M. Maertens Reumatologie Welke aandoeningen? Plaats van deze biologicals? Welke biologicals? Specifieke aandachtspunten bij patiënt behandeld

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa informatiefolder NNIC folder AZA uitgave maart 2011 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen binnen het

Nadere informatie

IgA nefropathie. Joost van der Heijden, internist-nefroloog VU Medisch Centrum

IgA nefropathie. Joost van der Heijden, internist-nefroloog VU Medisch Centrum IgA nefropathie Joost van der Heijden, internist-nefroloog VU Medisch Centrum Presentatie - Geschiedenis - Epidemiologie - Het ziekteproces - De patiënt - Het diagnostische proces - De behandeling - De

Nadere informatie

Budesonide. atiefolder. Informatiefolder. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Budesonide. atiefolder. Informatiefolder. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Budesonide bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa atiefolder Informatiefolder N-ICC folder budesonide uitgave september 2016 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen

Nadere informatie

Verpleegkundig spreekuur IBD

Verpleegkundig spreekuur IBD MDL Verpleegkundig spreekuur IBD Inleiding U heeft van uw arts te horen gekregen dat u IBD (Inflammatory Bowel Disease) heeft. IBD is de verzamelnaam voor de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa. In deze

Nadere informatie

Ook kan u deze informatie laten lezen door mensen in uw omgeving, zodat ze weten wat uw ziekte inhoudt.

Ook kan u deze informatie laten lezen door mensen in uw omgeving, zodat ze weten wat uw ziekte inhoudt. Colitis Ulcerosa Opgesteld door: A.H. van Loo, MDL-verpleegkundige Datum: April 2011 Inhoud: 1. Inleiding 3 2. Wat is Colitis Ulcerosa? 4 3. Behandeling met medicijnen 6 4. Voedingsadviezen 7 5. Leven

Nadere informatie

Infliximab (Remicade) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Infliximab (Remicade) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Infliximab (Remicade) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Polikliniek Maag-Darm-Leverziekten Uw behandelend arts of IBD-verpleegkundige heeft met u gesproken over het gebruik van Infliximab (Remicade).

Nadere informatie

Reumatoïde Artritis (1/2)

Reumatoïde Artritis (1/2) Reumatoïde Artritis (1/2) chronische inflammatoire gewrichtsaandoening prevalent (1%, elke leeftijd, vrouwen>mannen) symptomen: pijn, stramheid, zwelling schade: anatomisch, functioneel, sociaal & economisch

Nadere informatie

Functionele obstipatie: wat te doen? Merit Tabbers Kinderarts MDL EKZ/AMC NKD, Utrecht, 11 sept 2014

Functionele obstipatie: wat te doen? Merit Tabbers Kinderarts MDL EKZ/AMC NKD, Utrecht, 11 sept 2014 Functionele obstipatie: wat te doen? Merit Tabbers Kinderarts MDL EKZ/AMC NKD, Utrecht, 11 sept 2014 Obstipatie Obstipatie is de meest voorkomende gastro-intestinale aandoening op de kinderleeftijd. Naar

Nadere informatie

TNF blokkerende medicijnen

TNF blokkerende medicijnen TNF blokkerende medicijnen Reumatologie 1 TNF blokkerende medicijnen Etanercept (Enbrel ), Adalimumab (Humira ), Golimumab (Symponi ), Certolizumab pegol (Cimzia ) en Infliximab (Remicade ) Uw reumatoloog

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014. Disclosure belangen Anke Bruns. Geen (potentiële) belangenverstrengeling

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014. Disclosure belangen Anke Bruns. Geen (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen Anke Bruns Geen (potentiële) belangenverstrengeling Diarree na cord blood transplantatie 2 oktober 2014 Klinische dag NVvH Anke Bruns, Moniek de Witte,

Nadere informatie

Resultatenanalyse van de openbare raadpleging in het kader van het dossier Actogenix B/BE/07/BVW1

Resultatenanalyse van de openbare raadpleging in het kader van het dossier Actogenix B/BE/07/BVW1 Resultatenanalyse van de openbare raadpleging in het kader van het dossier Actogenix B/BE/07/BVW1 Voor deze proef werden 5 raadplegingsformulieren ingevuld: FORMULIER NR. 1 Het dossier ingediend door ActoGenix

Nadere informatie

Prednison bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum

Prednison bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Prednison bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar Inleiding De maag-darm-leverarts (MDL-arts) heeft samen met u besloten om u te behandelen met Prednison. In deze

Nadere informatie

Adalumimab. Bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa

Adalumimab. Bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Adalumimab Bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Uw maag-, darm- en leverarts heeft u adalumimab (merknaam Humira ) voorgeschreven voor de behandeling van de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa.

Nadere informatie

Golimumab (Simponi ) Bij colitis ulcerosa. Informatiefolder. NNIC folder Golimumab uitgave november 2014

Golimumab (Simponi ) Bij colitis ulcerosa. Informatiefolder. NNIC folder Golimumab uitgave november 2014 Golimumab (Simponi ) Bij colitis ulcerosa Informatiefolder NNIC folder Golimumab uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen en MDL artsen binnen respectievelijk

Nadere informatie

Maag-, darm- en leverziekten

Maag-, darm- en leverziekten Afdeling: Onderwerp: Maag-, darm- en leverziekten Prednison bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa Inleiding De maag-darm-leverarts (MDL-arts) heeft samen met u besloten om u te behandelen met Prednison.

Nadere informatie

Methotrexaat (MTX) bij de ziekte van Crohn MDL

Methotrexaat (MTX) bij de ziekte van Crohn MDL Methotrexaat (MTX) bij de ziekte van Crohn MDL Inhoudsopgave Algemeen...4 Werking...4 Gebruik...5 Bijwerkingen...6 Foliumzuur...6 Aanvullende informatie...7 Zwangerschap en borstvoeding...7 Tot slot...8

Nadere informatie

Zetpil en klysma bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. polikliniek maag-, darm-, leverziekten (MDL)

Zetpil en klysma bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. polikliniek maag-, darm-, leverziekten (MDL) Zetpil en klysma bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa polikliniek maag-, darm-, leverziekten (MDL) Noteer hier uw vragen Uw behandelend arts en/of maag, darm, lever (MDL) verpleegkundig specialist

Nadere informatie

ROL VAN PROBIOTICA BIJ INFLAMMATOIR DARMLIJDEN: ERVARING VANUIT HET ZIEKENHUIS

ROL VAN PROBIOTICA BIJ INFLAMMATOIR DARMLIJDEN: ERVARING VANUIT HET ZIEKENHUIS ROL VAN PROBIOTICA BIJ INFLAMMATOIR DARMLIJDEN: ERVARING VANUIT HET ZIEKENHUIS PROFESSOR E. LOUIS DEPARTEMENT VAN GASTRO-ENTEROLOGIE, CHU, DOMAINE DU SART TILMAN, LUIK Edouard.Louis@ulg.ac.be Domaine du

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Adalimumab (Humira ) Informatie over de behandeling met het medicijn adalimumab bij de ziekte van Crohn en collitis ulcerosa

Patiënteninformatie. Adalimumab (Humira ) Informatie over de behandeling met het medicijn adalimumab bij de ziekte van Crohn en collitis ulcerosa Patiënteninformatie Adalimumab (Humira ) Informatie over de behandeling met het medicijn adalimumab bij de ziekte van Crohn en collitis ulcerosa Adalimumab (Humira ) Informatie over de behandeling met

Nadere informatie

Infliximab (Remicade ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Infliximab (Remicade ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Infliximab (Remicade ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder NNIC folder IFX, kinder Uitgave juni 2015 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende

Nadere informatie

6-Mercaptopurine (Purinethol )

6-Mercaptopurine (Purinethol ) 6-Mercaptopurine (Purinethol ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder NNIC folder 6MP uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen

Nadere informatie

Adalimumab (Humira) Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Adalimumab (Humira) Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Adalimumab (Humira) Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Uw behandelend arts en/of verpleegkundige heeft met u gesproken over het gebruik van Adalimumab (Humira ). In deze folder krijgt u informatie

Nadere informatie

Gastro intestinale problemen.

Gastro intestinale problemen. DE BEHANDELING VAN COMPLEXE LICHAMELIJKE PROBLEMEN IN DE PALLIATIEVE EN TERMINALE FASE Gastro intestinale problemen. DR. P. VANDECANDELAERE MDL - ARTS (SUB) OBSTRUCTIE PERSISTERENDE HIK DR. P. VANDECANDELAERE

Nadere informatie

Kennislacunes NHG-Standaard Buikpijn bij kinderen

Kennislacunes NHG-Standaard Buikpijn bij kinderen Kennislacunes Buikpijn bij kinderen Kennislacunes 1. Prevalentie prikkelbare darm syndroom bij kinderen met chronische buikpijn (noot 5, 15). 2. Verschil in prognose van kinderen met prikkelbare darm syndroom

Nadere informatie

Zetpillen en Klysma s bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa)

Zetpillen en Klysma s bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa) Zetpillen en Klysma s bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa) Uw behandelend arts heeft met u ge sproken over het gebruik van zetpillen en klysma s. In deze folder krijgt

Nadere informatie

Wat is de waarde van een calprotectinebepaling in de feces bij verdenking op een inflammatoire darmziekte bij kinderen?

Wat is de waarde van een calprotectinebepaling in de feces bij verdenking op een inflammatoire darmziekte bij kinderen? Wat is de waarde van een calprotectinebepaling in de feces bij verdenking op een inflammatoire darmziekte bij kinderen? 240 Femke Nauta, Chris de Kruiff en Angelika Kindermann Drs. F. Nauta, aios Kindergeneeskunde,

Nadere informatie

Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012. Peter J. Wahab MDL arts Rijnstate Ziekenhuis Arnhem

Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012. Peter J. Wahab MDL arts Rijnstate Ziekenhuis Arnhem Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012 Peter J. Wahab MDL arts Rijnstate Ziekenhuis Arnhem Coeliakie is een ziekte die voornamelijk bij kinderen voorkomt. Stellingen Coeliakie

Nadere informatie

Stellingen. Stellingen 2. Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012

Stellingen. Stellingen 2. Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012 Tropical Sprue Post HBO cursus Nederlandse Vereniging van Dietisten 1 oktober 2012 Peter J. Wahab MDL arts Rijnstate Ziekenhuis Arnhem Non tropical sprue Gee - Herter s disease Idiopathic Steatorrhea?

Nadere informatie

Imuran. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Imuran. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Imuran bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Uw behandelend arts en/of verpleegkundige heeft met u gesproken over het gebruik van Azathioprine (Imuran ) In deze folder krijgt u informatie over de

Nadere informatie

Functionele buikpijn: en nu..? Herbert van Wering Kinderarts-MDL (WDH nascholing; 18 november 2015)

Functionele buikpijn: en nu..? Herbert van Wering Kinderarts-MDL (WDH nascholing; 18 november 2015) Functionele buikpijn: en nu..? Herbert van Wering Kinderarts-MDL (WDH nascholing; 18 november 2015) Take home Functionele gastro intestinale ziekte (FGID) bij kinderen en adolescenten Pediatrische Rome

Nadere informatie