Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekte bij kinderen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekte bij kinderen"

Transcriptie

1 Richtlijnen Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekte bij kinderen Lissy de Ridder, Edmond H.H.M. Rings en Johanna C. Escher* Gerelateerd artikel: Ned Tijdschr Geneeskd. 2010;154:A1899, A1900 KLINISCHE PRAKTIJK Een multidisciplinaire werkgroep heeft een evidence-based richtlijn opgesteld voor de diagnose en behandeling van kinderen met inflammatoire darmziekte (IBD). Zowel de diagnostiek als de behandeling van kinderen met IBD verschilt van die bij volwassenen. De incidentie van IBD is laag bij kinderen (5,2 per per jaar in de leeftijdsgroep van 0-17 jaar), maar de meeste klachten ervan zijn niet specifiek; daarom is het lastig voor huisartsen om de aandoening bij kinderen te herkennen. Voor een juiste diagnose zijn ileocolonoscopie en endoscopie van het bovenste deel van het maagdarmkanaal noodzakelijk, vaak in combinatie met radiologisch onderzoek van de dunne darm. Bij kinderen en adolescenten met ziekte van Crohn is voedingstherapie de eerste keus voor de inductie van remissie. Als onderhoudsbehandeling dient men vanaf de diagnose immunomodulatoren (azathioprine of mercaptopurine) te geven. Bij kinderen en adolescenten met colitis ulcerosa is de eerste behandeling met aminosalicylaten. Prednison en/of immunomodulatoren (azathioprine, ciclosporine) zijn geïndiceerd als er onvoldoende respons is op de aminosalicylaten. Een uiteindelijke behandeloptie is colectomie. De transitie van de pediatrische naar de volwassen vorm van gezondheidszorg verdient speciale aandacht omdat de patiënt en zijn of haar ouders niet graag afscheid nemen van de vertrouwde contacten die zij in de zorg hebben opgebouwd. *Namens de CBO-werkgroep IBD bij kinderen, waarvan de volledige samenstelling aan het einde van het artikel staat. Erasmus MC-Sophia Kinderziekenhuis, Rotterdam. Afd. Kindergeneeskunde, Kinder-MDL (maag-darm-leverziekten): dr. L. de Ridder en dr. J.C. Escher, kinderartsen maagdarmleverziekten. UMC Groningen-Beatrix Kinderkliniek. Afd. Kindergeneeskunde, Kinder-MDL (maag-darm-leverziekten): prof.dr. E.H.H.M. Rings, kinderarts maagdarmleverziekten. Contactpersoon: dr. J.C. Escher De ziekte van Crohn (ZvC) en colitis ulcerosa (CU) zijn chronische inflammatoire darmziekten (IBD). Bij 25-30% van de patiënten presenteert de ziekte zich al voor het 18e levensjaar. Het beloop van IBD wordt gekenmerkt door fases van rust (remissie) afgewisseld met perioden waarin de ziekteactiviteit opvlamt (exacerbatie). De oorzaak van IBD is multifactorieel: bij erfelijke vatbaarheid ontwikkelt het immuunsysteem van de darm een overdreven respons op (meestal niet-pathogene) darmflora. Hiernaast spelen bekende omgevingsfactoren (bijvoorbeeld roken en infecties) en onbekende factoren een rol bij het ontstaan van deze ziekten. In dit artikel geven wij een samenvatting van de richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekten bij kinderen, waarvan de volledige tekst te lezen is op de website van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde (NVK) en van het CBO (http:// Vervolgens bespreken wij de zogenaamde transitie, het proces waarbij de jongere wordt voorbereid op de overstap van de kinderarts MDL naar de MDL-arts voor volwassenen. Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Ziekte van Crohn ZvC kan zich overal in de tractus digestivus manifesteren, van mond tot anus, met discontinue spreiding. Het terminale ileum is bij ZvC de meest NED TIJDSCHR GENEESKD. 2010;154:A1898 1

2 FIGUUR 1 Stroomschema bij het vermoeden van een inflammatoire darmziekte bij kinderen, uit de richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekte bij kinderen (http://www.cbo.nl/downloads/506/rl_ibd_k_08.pdf). aangedane lokalisatie, namelijk bij ongeveer 75% van de kinderen of adolescenten, meestal tezamen met colitis. Perianale afwijkingen zoals fistels, fissuren of een abces kunnen voorkomen. In de dunne darm kan littekenvorming optreden met als gevolg een stenose. De histologische bevindingen in slijmvliesbiopten laten bij ZvC dezelfde discontinuïteit zien tussen de verschillende biopten, met focale kenmerken, waarbij binnen het biopt wisselende intensiteit van ontstekingsactiviteit bestaat. Granulomen zijn pathognomonisch voor ZvC, maar worden lang niet bij alle patiënten met deze ziekte gevonden. Colitis ulcerosa CU is gelokaliseerd in de dikke darm, maar bij ernstige ontsteking kan ook sprake zijn van enige ontsteking in het terminale ileum. Fistels komen niet en stenoses bijna niet voor. Bij kinderen bestaat meestal (70%) pancolitis, met continue ontsteking vanaf de anus tot het colon transversum of nog uitgebreider. Bij een minderheid van de kinderen is sprake van linkszijdige colitis (uitbreiding van distaal tot en met het sigmoïd of colon descendens) of proctitis (alleen in rectum). Een niet-aangedaan rectum bij komt bij kinderen met CU veel vaker voor dan bij CU op volwassen leeftijd. Onderscheid Bij 10 tot 20% van de patiënten met colitis kan op grond van endoscopisch of histologisch onderzoek geen onderscheid worden gemaakt tussen ZvC of CU en is sprake van niet te classificeren colitis. In de volgende jaren wordt bij veel van deze patiënten door herhaald endoscopisch onderzoek alsnog vastgesteld of er sprake is van ZvC of CU. 2 NED TIJDSCHR GENEESKD. 2010;154:A1898

3 FIGUUR 2 Stroomschema voor de behandeling van een kind met de ziekte van Crohn, uit de richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekte bij kinderen (http://www.cbo.nl/downloads/506/rl_ibd_k_08.pdf). NED TIJDSCHR GENEESKD. 2010;154:A1898 3

4 Diagnostiek De incidentie van IBD bij kinderen is laag. In Nederland is deze 5,2 per per jaar in de leeftijdsgroep van 0-17 jaar. Hierdoor zullen de meeste huisartsen deze ziektebeelden zelden of nooit zien. De klachten waarmee kinderen met IBD zich presenteren, komen veel voor en worden vaak als functioneel beschouwd. Het herkennen van een kind met IBD is dan ook een uitdaging. Een gerichte anamnese, specifieke bevindingen bij lichamelijk onderzoek en aanvullende diagnostiek kunnen leiden tot het vermoeden dat IBD aanwezig is, waarna het kind verwezen dient te worden naar een kinderarts MDL (figuur 1). Bij verdenking van IBD is endoscopie (ileocoloscopie en gastroduodenoscopie) geïndiceerd. Er dienen tenminste 2 biopten per maag- of darmsegment te worden afgenomen. Endoscopie en histologisch onderzoek van de afgenomen biopten leveren informatie op betreffende type, ernst en uitgebreidheid van IBD. Dit is van belang voor de behandeling en prognose van de ziekte. Om activiteit in de dunne darm en complicaties (zoals stenosering, fistel- of abcesvorming) vast te stellen is het bij de ZvC noodzakelijk ook de dunne darm af te beelden, bijvoorbeeld middels MRI, echografie, dunnedarmpassageonderzoek of videocapsule-registratie. Behandeling van kinderen met de ziekte van Crohn Voedingstherapie Het belangrijkste verschil in behandeling van ZvC bij kinderen vergeleken met volwassenen is de keuze voor voedingstherapie als eerste therapie voor de inductie van remissie bij kinderen. De redenen hiervoor zijn de effectiviteit hiervan, die een behandeling met corticosteroïden evenaart, het positieve effect op de groei en het gebrek aan bijwerkingen. Onder voedingstherapie wordt verstaan het geven van polymere sondevoeding, die gedurende een periode van 6 weken wordt toegediend, al dan niet per sonde. Hierbij mag het kind niets eten of drinken, behalve water. De hoeveelheid voeding wordt door een diëtist berekend op % van de aanbevolen hoeveelheid energie en eiwit. Na deze 6 weken vindt langzame herintroductie van de normale voeding plaats. De kans op slagen van voedingtherapie wordt aanzienlijk verhoogd bij een goede begeleiding door een diëtist, verpleegkundige of IBD-verpleegkundige. Prednison Als voedingstherapie niet binnen 2-3 weken effect heeft op de klachten, of bij acceptatieproblemen voor deze therapie, wordt in tweede instantie besloten tot behandeling met prednison p.o. Wanneer een patiënt te ziek is om enterale voeding te verdragen, kan direct worden besloten te starten met prednison i.v. De prednison zal, nadat remissie is geïnduceerd, worden afgebouwd in enkele weken. Immuunmodulerende behandeling Naast inductie van remissie is onderhoudsbehandeling middels een immuunmodulerend middel zoals azathioprine geïndiceerd om de kinderen met ZvC in remissie te houden, complicaties van de ziekte te beperken en een goede groei en ontwikkeling te waarborgen. In het stroomdiagram van figuur 2 wordt de medicamenteuze inductie- en onderhoudsbehandeling besproken aan de hand van het al dan niet bereiken van remissie. Immuunomodulerende onderhoudsmedicatie (azathioprine en mercaptopurine) bij kinderen met ZvC zijn prednisonsparend en leiden tot duidelijke vermindering van het aantal exacerbaties. De werkgroep adviseert daarom reeds bij de diagnose te starten met immuunmodulerende therapie. Als tijdens behandeling met prednison toch geen remissie wordt bereikt, is er een indicatie voor inductietherapie met infliximab, vaak gecombineerd met immuunmodulerende onderhoudsbehandeling. In een internationale studie bij kinderen met ZvC werd gerapporteerd dat 59% van de patiënten in remissie is na 3 infusies van 5 mg/kg. Na onderhoudsbehandeling met infliximab (elke 8 weken een infliximabinfusie) gedurende 52 weken was 54% van de kinderen in remissie. Tot voor kort werd geadviseerd bij infliximabbehandeling azathioprine te continueren om antistofvorming te voorkomen. Recent werd gerapporteerd over het hepatosplenisch T-cellymfoom bij jonge patiënten met ZvC, die waren behandeld met de combinatie azathioprine of mercaptopurine en infliximab, een zeer zeldzame, maar meestal fatale maligniteit. Het is op dit moment onduidelijk welke consequenties deze belangrijke informatie heeft voor kinderen die met zowel infliximab als azathioprine worden behandeld. Staken van azathioprine na 3 of 6 maanden gecombineerde behandeling zou kunnen worden overwogen. Behandeling van kinderen met colitis ulcerosa In het stroomdiagram van figuur 3 worden de behandelingen afhankelijk van het wel of niet bereiken van klinische remissie beschreven. Eerst worden orale aminosalicylaten (sulfasalazine of mesalazine) aanbevolen, in combinatie met rectale toediening van aminosalicylaten. Indien deze behandeling effectief is, kan deze worden gecontinueerd als onderhoudsbehandeling. Bij onvoldoende effect van de aminosalicylaten wordt prednison gegeven. Bij ernstige ziekte die onvoldoende reageert op intraveneuze behandeling met steroïden, dreigt colectomie noodzakelijk te worden. Deze patiënten dienen altijd in een gespecialiseerd centrum, in nauwe samenwerking met de chirurg te worden behandeld. Om colectomie alsnog te voorkomen kan ciclosporine of infliximab worden overwogen. Voor infliximab worden de resultaten van internationaal, prospectief gerandomiseerde onderzoek bij kinderen 4 NED TIJDSCHR GENEESKD. 2010;154:A1898

5 FIGUUR 3 Stroomschema voor de behandeling van een kind met colitis ulcerosa, uit de richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekte bij kinderen (http://www.cbo.nl/downloads/506/rl_ibd_k_08.pdf). afgewacht en momenteel is er nog geen officiële indicatie bij kinderen met CU. Azathioprine wordt geïntroduceerd als steroïdafhankelijkheid dreigt. Naast immuunmodulerende therapie wordt onderhoudsbehandeling met aminosalicylaten aangeraden, vanwege het bij volwassen patiënten aangetoonde profylactische effect op de ontwikkeling van colorectaal carcinoom. Bij alle medicamenteuze behandelingen is het van belang te onderkennen dat CU, in tegenstelling tot ZvC, te genezen is door colectomie. Bij kinderen met een chronisch persisterende ziekteactiviteit, al dan niet gepaard gaand met steroïdafhankelijkheid, onvoldoende groei, somberheid en chronische anemie, dient colectomie te worden overwogen. Transitie van kind naar volwassen patiënt Meer dan de helft van de kinderen bij wie vóór de leeftijd van 18 jaar de diagnose IBD wordt gesteld, is op het moment van de diagnose jaar. Deze adolescenten worden vaak in eerste instantie door de kinderarts-mdl gezien voor de diagnostiek en behandeling, net als alle jongere kinderen met IBD of het vermoeden daarvan. Wanneer de leeftijd van 18 jaar wordt bereikt en de patiënt formeel volwassen is, dient deze zorg te worden overgenomen door een MDL-arts. Een plotselinge verwijzing kan door het kind, maar ook door de ouders, als zeer onprettig worden ervaren. Jongeren stappen niet graag over naar een arts voor volwassenen, omdat de vertrouwensband en de communicatie met de kinderarts onderdeel zijn van hun behandeling. Ook bij ouders kan er weerstand bestaan om hun kind te laten overstappen naar een arts voor volwassenen, omdat zij vaak een persoonlijke band hebben met de kinderarts, die is ontstaan tijdens een crisis. Met de kinderarts hebben zij de afgelopen jaren hun zorgen gedeeld. Daarnaast kunnen ouders zich buitengesloten voelen door de arts voor volwassenen, wanneer deze alleen informatie geeft met toestemming van de patiënt. Transitie is dus een familiezaak en om de transitie goed te laten verlopen is het belangrijk een plan op te stellen, met daarin aandacht voor alle betrokkenen. In de ideale situatie is sprake van een transitieproces, dat wordt afgesloten met de transfer, het actuele moment van overdracht. Transitieprotocol De belangrijkste factor voor een geslaagde transitie ligt waarschijnlijk in de erkenning van de noodzaak tot het ontwikkelen van een transitieprotocol. Hierbij dienen zowel het kind als de ouders te worden betrokken en is er bij voorkeur een IBD-verpleegkundige die een centrale rol speelt en aandacht heeft voor zaken als school, familieomstandigheden, psychische gesteldheid, zelfredzaamheid en ziekte-inzicht. De betrokken kinderarts-mdl en MDL-arts dienen samen deze zorg te organiseren. In de meeste centra wordt dit vormgegeven door middel van een transitiepoli, waarbij de kinderarts -en de MDL-arts beiden aanwezig zijn. Een belangrijk onderdeel van het transitieproces is het bespreken door de kinderarts-mdl van het risico van kanker en de hiermee samenhangende noodzaak tot surveillance als de ziekte langer dan 8 jaar bestaat. De feite- KLINISCHE PRAKTIJK NED TIJDSCHR GENEESKD. 2010;154:A1898 5

6 lijke overgang vindt plaats als de patiënt zelfstandig afspraken kan maken, kan overleggen met de behandelaars over het beleid, eigenhandig de medicatie beheert en dus voldoende inzicht heeft in de ziekte en de behandeling. Een minstens even belangrijke voorwaarde is dat zowel de MDL-arts als de patiënt zelf een volledige samenvatting hebben van de ziektegeschiedenis. De CBO-werkgroep IBD bij kinderen bestond uit: dr. J.C. Escher, kinderarts- MDL, Erasmus Medisch Centrum-Sophia Kinderziekenhuis, Rotterdam (voorzitter); drs. J.W. Hagemeijer, adviseur, Kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg CBO, Utrecht; dr. M.Y. Berger, huisarts, Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam; dr. G.M. Damen, kinderarts-mdl, Universitair Medisch Centrum Sint Radboud, Nijmegen; dr. H.H.F. Derkx, kinderarts-mdl, Academisch Medisch Centrum, Emma Kinderziekenhuis, Amsterdam; drs. J.L.J. Deterd Oude Weme, klinisch psycholoog en kinder- en jeugdpsycholoog, Medisch Spectrum Twente, Enschede; dr. A.L.C. Driessen, patholoog, Academisch Ziekenhuis, Maastricht; dr. W.G. van Gemert, kinderchirurg, Academisch Ziekenhuis, Maastricht; dr. R.A. van Hogezand, MDL-arts, Leids Universitair Medisch Centrum, Leiden; drs. F.T.M. Kokke, kinderarts-mdl, Utrecht Medisch Centrum, Wilhelmina Kinderziekenhuis, Utrecht; M.L. Markus-de Kwaadsteniet, directeur Crohn en Colitis Ulcerosa Vereniging Nederland, Breukelen; drs. G.A. Noorda, verpleegkundig onderzoeker, Universitair Medisch Centrum, Nijmegen; dr. L. de Ridder, kinderarts-mdl, Vrije Universiteit Medisch Centrum, Amsterdam; prof.dr. E.H.H.M. Rings, kinderarts MDL, Universitair Medisch Centrum, Beatrix Kinderkliniek, Groningen; dr. S.G.F. Robben, radioloog, Academisch Ziekenhuis, Maastricht; dr. J.A.J.M. Taminiau, kinderarts-mdl, Academisch Medisch Centrum, Emma Kinderziekenhuis, Amsterdam; G. Venema-Liefaard, diëtist, Universitair Medisch Centrum, Beatrix Kinderkliniek, Groningen; dr. C.J. van der Woude, MDL-arts, Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam. Belangenconflict: geen gemeld. Financiële ondersteuning: geen gemeld. Aanvaard op 28 maart 2010 Citeer als: Ned Tijdschr Geneeskd. 2010;154:A1898 > Meer op 6 NED TIJDSCHR GENEESKD. 2010;154:A1898

Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekten bij volwassenen. I. Diagnostiek en behandeling

Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekten bij volwassenen. I. Diagnostiek en behandeling Richtlijnen Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekten bij volwassenen. I. Diagnostiek en behandeling Ad A. van Bodegraven, Jannes J.E. van Everdingen, Gerard Dijkstra, Dirk J.

Nadere informatie

bowel disease (IBD) neemt onmiskenbaar

bowel disease (IBD) neemt onmiskenbaar Chronische darmontsteking groeiend probleem Veel nieuwe medicatie in onderzoek door Marc de Leeuw - 29-01-2013 Het aantal patiënten met chronische ontstekingsziekten van de darmen neemt hand over hand

Nadere informatie

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Inleiding Zwanger worden als je een chronische ontstekingsziekte van de darm (IBD = inflammatory Bowel disease) hebt zoals de ziekte van Crohn

Nadere informatie

Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Afdeling maag-darm-leverziekten Inleiding Uw arts heeft een behandeling met infliximab voorgesteld. Infliximab is

Nadere informatie

Richtlijn. Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekten bij kinderen

Richtlijn. Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekten bij kinderen Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekten bij kinderen Colofon Richtlijn Diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekten bij kinderen ISBN 978-90-8523-179-0. 2008, Nederlandse

Nadere informatie

Inflammatoire darmziekten bij kinderen

Inflammatoire darmziekten bij kinderen Inflammatoire darmziekten bij kinderen Kindergastro-enterologie, Hepatologie en Nutricie Dr. Virginie Janssens Dr. Ilse Hoffman 89 11 De ziekte van Crohn bij het kind en de adolescent. 11.1. Inleiding

Nadere informatie

Hoe belangrijk is herstel of genezing van het darmslijmvlies (mucosa) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa tijdens de behandeling?

Hoe belangrijk is herstel of genezing van het darmslijmvlies (mucosa) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa tijdens de behandeling? Hoe belangrijk is herstel of genezing van het darmslijmvlies (mucosa) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa tijdens de behandeling? Hoe belangrijk is genezing van het darmslijmvlies voor afname van

Nadere informatie

IBD-transitiespreekuur

IBD-transitiespreekuur Maag-, Darm- en Leverziekten IBD-transitiespreekuur www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl MDL034 / IBD-transitiespreekuur / 25-02-2016 2 IBD-transitiespreekuur

Nadere informatie

Kinderwens en zwangerschap en de. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Kinderwens en zwangerschap en de. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Kinderwens en zwangerschap en de 3 ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Editie 2011 Colofon Geen enkel deel van deze brochure noch de gehele uitgave mag op welke wijze dan ook worden verveelvoudigd zonder

Nadere informatie

Zwangerschap en IBD. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-, darm- en leverziekten. Beter voor elkaar

Zwangerschap en IBD. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-, darm- en leverziekten. Beter voor elkaar Zwangerschap en IBD ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-, darm- en leverziekten Beter voor elkaar 2 Inleiding U wilt zwanger worden en heeft de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa. Op dat moment

Nadere informatie

Vedolizumab (Entyvio )

Vedolizumab (Entyvio ) Vedolizumab (Entyvio ) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over een behandeling met vedolizumab (Entyvio ). In deze folder krijgt u informatie over de werking en het gebruik van dit medicijn en hoe

Nadere informatie

STAND VAN ZAKEN 106 / INTERVIEW ERNST KUIPERS 108 ORATIE 111 / INTERVIEW ROLAND VALORI 112 BEVOLKINGSONDERZOEK 115 / NATIONAAL HEPATITIS CENTRUM 117

STAND VAN ZAKEN 106 / INTERVIEW ERNST KUIPERS 108 ORATIE 111 / INTERVIEW ROLAND VALORI 112 BEVOLKINGSONDERZOEK 115 / NATIONAAL HEPATITIS CENTRUM 117 STAND VAN ZAKEN 106 / INTERVIEW ERNST KUIPERS 108 ORATIE 111 / INTERVIEW ROLAND VALORI 112 BEVOLKINGSONDERZOEK 115 / NATIONAAL HEPATITIS CENTRUM 117 / EUROPA 119 / THEMA: KINDER-MDL 120-127 LAXANTIA 129

Nadere informatie

CONSENSUS INFLAMMATOIRE DARMZIEKTEN (IBD) BIJ KINDEREN

CONSENSUS INFLAMMATOIRE DARMZIEKTEN (IBD) BIJ KINDEREN CONSENSUS INFLAMMATOIRE DARMZIEKTEN (IBD) BIJ KINDEREN resultaat van een consensusbijeenkomst, gehouden op vrijdag 29 april 1994 te Utrecht ORGANISATIE: - Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde

Nadere informatie

IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens

IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inhoudsopgave Inleiding 2 Zwanger worden 2 Is

Nadere informatie

Zwangerschap bij een chronische darmziekte

Zwangerschap bij een chronische darmziekte Maag-, Darm- en Leverziekten Zwangerschap bij een chronische darmziekte www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Vruchtbaarheid... 3 Erfelijkheid... 4 Medicijnen... 4 Invloed chronische darmziekte op de zwangerschap...

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument voor gebruikte normen: Crohn/colitis ulcerosa

Verantwoordingsdocument voor gebruikte normen: Crohn/colitis ulcerosa Verantwoordingsdocument voor gebruikte normen: Crohn/colitis ulcerosa Verslagjaar 2014, september 2015 Verantwoording over de getoonde informatie: In de vergelijkingshulp worden alleen ziekenhuizen en

Nadere informatie

IBD en zwangerschap. ziekte van Crohn / colitis ulcerosa. folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens

IBD en zwangerschap. ziekte van Crohn / colitis ulcerosa. folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Inhoudsopgave Inleiding 2 Zwanger worden 2 Is

Nadere informatie

DE DIKKE DARM DE DIKKE DARM

DE DIKKE DARM DE DIKKE DARM DE DIKKE DARM DE DIKKE DARM Om te begrijpen wat dikkedarmkanker is, wordt eerst het spijsverteringsstelsel en de werking van de spijsvertering uitgelegd. Om te begrijpen wat dikkedarmkanker is, wordt eerst

Nadere informatie

RICHTLIJN DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING VAN INFLAMMATOIRE DARMZIEKTEN BIJ VOLWASSENEN

RICHTLIJN DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING VAN INFLAMMATOIRE DARMZIEKTEN BIJ VOLWASSENEN RICHTLIJN DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING VAN INFLAMMATOIRE DARMZIEKTEN BIJ VOLWASSENEN INITIATIEF: Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen, voorheen Nederlands Genootschap voor Maag-, Darm- en Leverartsen

Nadere informatie

5-ASA preparaten. Medicatie bij de Ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa. MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis. www.mdlcentrum.nl

5-ASA preparaten. Medicatie bij de Ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa. MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis. www.mdlcentrum.nl 5-ASA preparaten Medicatie bij de Ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inhoudsopgave 1. Behandeling bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa 3 2.

Nadere informatie

Methotrexaat. bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar

Methotrexaat. bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar Methotrexaat bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar MTX (Methotrexaat) bij IBD (ziekte van Crohn) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van

Nadere informatie

Inleiding. Wat is infliximab

Inleiding. Wat is infliximab Infliximab-infuus Inleiding In overleg met uw maag-, darm-, leverarts (MDL-arts) gaat u starten met de behandeling infliximab. In deze folder vindt u informatie over infliximab, over de werking en de behandeling,

Nadere informatie

Multidisciplinaire aanpak van IBD

Multidisciplinaire aanpak van IBD Antwerpse Geneeskundige Dagen 12/09/2014 Multidisciplinaire aanpak van IBD Tom Moreels UCL Cliniques Universitaires Saint-Luc Hépato-Gastroentérologie tom.moreels@uclouvain.be Inflammatoir darmlijden dunne

Nadere informatie

Workshop 4. Kinderwens bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Workshop 4. Kinderwens bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Workshop 4 Kinderwens bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa A. Bhalla Maag-Darm-Leverarts Esther van Bergenhenegouwen MDL verpleegkundige Voor de geboorte De zwangerschap De geboorte Na de geboorte

Nadere informatie

Kan de bedrijfsarts dankzij de nieuwe CBO-richtlijn IBD, beter dan daarvoor, adviseren en begeleiden? Vragen en antwoorden.

Kan de bedrijfsarts dankzij de nieuwe CBO-richtlijn IBD, beter dan daarvoor, adviseren en begeleiden? Vragen en antwoorden. Titel Pagina Voor de praktijk Kan de bedrijfsarts dankzij de nieuwe CBO-richtlijn IBD, beter dan daarvoor, adviseren en begeleiden? Vragen en antwoorden. G.J. Houwert (bedrijfsarts) *1 A.C. Houwert (student

Nadere informatie

Verpleegkundig spreekuur IBD

Verpleegkundig spreekuur IBD MDL Verpleegkundig spreekuur IBD Inleiding U heeft van uw arts te horen gekregen dat u IBD (Inflammatory Bowel Disease) heeft. IBD is de verzamelnaam voor de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa. In deze

Nadere informatie

IBD-team Zorg voor patiënten met de ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa (IBD)

IBD-team Zorg voor patiënten met de ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa (IBD) IBD-team Zorg voor patiënten met de ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa (IBD) Van uw behandelend arts heeft u gehoord dat u de ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa heeft. Dit is een chronische ziekte

Nadere informatie

Voorwoord Colitis Ulcerosa Ziekte van Crohn Patiënten Informatiemap afsprakenkaart

Voorwoord Colitis Ulcerosa Ziekte van Crohn Patiënten Informatiemap afsprakenkaart Voorwoord U heeft te horen gekregen dat bij u de darmaandoening IBD geconstateerd is. IBD is een verzamelnaam voor meerdere ziektebeelden. In uw geval O Colitis Ulcerosa O Ziekte van Crohn In deze informatiemap

Nadere informatie

6-Mercaptopurine (Purinethol )

6-Mercaptopurine (Purinethol ) 6-Mercaptopurine (Purinethol ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder NNIC folder 6MP uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen

Nadere informatie

Chronische niet-bacteriële osteomyelitis/osteitis (CNO) en chronisch recidiverende multifocale osteomeyelitis/osteitis (CRMO)

Chronische niet-bacteriële osteomyelitis/osteitis (CNO) en chronisch recidiverende multifocale osteomeyelitis/osteitis (CRMO) www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro Chronische niet-bacteriële osteomyelitis/osteitis (CNO) en chronisch recidiverende multifocale osteomeyelitis/osteitis (CRMO) Versie 2016 1. WAT IS CNO/CRMO?

Nadere informatie

Laat de ziekte van Crohn u niet stoppen. Uw gids naar meer controle

Laat de ziekte van Crohn u niet stoppen. Uw gids naar meer controle Laat de ziekte van Crohn u niet stoppen Uw gids naar meer controle De ziekte van Crohn Staat uw leven stil door de ziekte van Crohn? Leven met de ziekte van Crohn kan een emotionele en fysieke uitdaging

Nadere informatie

Infliximab. (Inflectra /Remicade /Remsima ) Informatiefolder. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. N-ICC folder IFX uitgave november 2014

Infliximab. (Inflectra /Remicade /Remsima ) Informatiefolder. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. N-ICC folder IFX uitgave november 2014 Infliximab (Inflectra /Remicade /Remsima ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder N-ICC folder IFX uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen

Nadere informatie

Prednison bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum

Prednison bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Prednison bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar Inleiding De maag-darm-leverarts (MDL-arts) heeft samen met u besloten om u te behandelen met Prednison. In deze

Nadere informatie

Infliximab (Remicade )

Infliximab (Remicade ) MDL Infliximab (Remicade ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Inhoudsopgave Algemeen...4 Werking...4 Voorzorgsmaatregelen...5 Gebruik...6 Bijwerkingen...7 Interactie met andere geneesmiddelen...8

Nadere informatie

Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa)

Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van infliximab In deze folder leest u over de werking

Nadere informatie

Infliximab (Remicade )

Infliximab (Remicade ) Infliximab (Remicade ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Waarom deze folder? Je dokter heeft met je gesproken over het gebruik van Infliximab (Remicade ). In deze folder

Nadere informatie

Screenende coloscopie MDL

Screenende coloscopie MDL Screenende coloscopie MDL Inhoudsopgave Inleiding 4 Erfelijke of familiaire aanleg? 5 Gang van zaken onderzoekstraject 13 Bezoek I, MDL-verpleegkundige 13 Bezoek II, Coloscopie 13 Bezoek III, Uitslag

Nadere informatie

Maag-,darm- en leverziekten. Methotrexaat bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa

Maag-,darm- en leverziekten. Methotrexaat bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa Afdeling: Onderwerp: Maag-,darm- en leverziekten Methotrexaat bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa MTX (Methotrexaat) bij IBD (ziekte van Crohn) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik

Nadere informatie

Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa)

Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van prednison/ prednisolon. In

Nadere informatie

CONCEPTRICHTLIJN DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING VAN INFLAMMATOIRE DARMZIEKTEN BIJ VOLWASSENEN

CONCEPTRICHTLIJN DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING VAN INFLAMMATOIRE DARMZIEKTEN BIJ VOLWASSENEN CONCEPTRICHTLIJN DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING VAN INFLAMMATOIRE DARMZIEKTEN BIJ VOLWASSENEN INITIATIEF: Nederlandse Vereniging van Maag, Darm en Leverartsen, voorheen Nederlands Genootschap voor Maag, Darm

Nadere informatie

Juveniele spondylartropathie/enthesitis gerelateerde artritis (SpA-ERA)

Juveniele spondylartropathie/enthesitis gerelateerde artritis (SpA-ERA) www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro Juveniele spondylartropathie/enthesitis gerelateerde artritis (SpA-ERA) Versie 2016 1. WAT IS JUVENIELE SPONDYLARTROPATHIE/ENTHESITIS GERELATEERDE ARTRITIS

Nadere informatie

Adalimumab (Humira ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa

Adalimumab (Humira ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Adalimumab (Humira ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inhoudsopgave 1. Behandeling bij de ziekte van 3 Crohn en colitis ulcerosa

Nadere informatie

MDL. Adalimumab (Humira ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

MDL. Adalimumab (Humira ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa MDL Adalimumab (Humira ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Inhoudsopgave Algemeen 4 Werking 4 Voorzorgsmaatregelen 5 Gebruik 6 Interacties met andere geneesmiddelen 6 Bijwerkingen 7 Zwangerschap

Nadere informatie

Maag-, darm- en leverziekten

Maag-, darm- en leverziekten Afdeling: Onderwerp: Maag-, darm- en leverziekten Prednison bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa Inleiding De maag-darm-leverarts (MDL-arts) heeft samen met u besloten om u te behandelen met Prednison.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het mucosale immuunsysteem Het afweersysteem beschermt het lichaam tegen infecties met bacteriën, virussen, schimmels en parasieten. De huid en de mucosale weefsels zoals bijvoorbeeld

Nadere informatie

Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij de ziekte van Crohn en Collitus Ulserosa bij kinderen

Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij de ziekte van Crohn en Collitus Ulserosa bij kinderen Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij de ziekte van Crohn en Collitus Ulserosa bij kinderen In overleg met de behandelend arts is besloten dat uw kind het medicijn Prednison gaat gebruiken. De

Nadere informatie

Schuim Zorg ervoor dat uw endeldarm leeg is voordat u de schuim inbrengt. Ga vooraf naar het toilet.

Schuim Zorg ervoor dat uw endeldarm leeg is voordat u de schuim inbrengt. Ga vooraf naar het toilet. Mesalazine Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u verteld dat u in aanmerking komt voor een onderhoudsbehandeling met mesalazine in verband met een chronische ontstekingsziekte van de darm. In deze

Nadere informatie

Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa bij kinderen

Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa bij kinderen ZNA Koningin Paola Kinderziekenhuis Lindendreef 1 2060 Antwerpen Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa bij kinderen hoofdstuk uit boek: Leven met Chronische darmziekten G. Veereman-Wauters M.D., Ph.D. Kindergastro-enterologie

Nadere informatie

Ziekte van Crohn & Colitis Ulcerosa

Ziekte van Crohn & Colitis Ulcerosa Ziekte van Crohn & Colitis Ulcerosa Informatie Patiënteninformatie 1175798PR/1-2011 - Ziekte van Crohn & Colitis Ulcerosa 1 Inleiding Bij u is kort geleden geconstateerd dat u mogelijk een chronische darmontsteking

Nadere informatie

6-Mercaptopurine (Purinethol) bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa)

6-Mercaptopurine (Purinethol) bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa) 6-Mercaptopurine (Purinethol) bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa) Uw behandelend arts heeft met u ge sproken over het gebruik van 6-mercaptopurine (Puri-Nethol). In deze

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran )

Azathioprine (Imuran ) Azathioprine (Imuran ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder NNIC folder AZA uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen en MDL

Nadere informatie

Adalumimab. Bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa

Adalumimab. Bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Adalumimab Bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Uw maag-, darm- en leverarts heeft u adalumimab (merknaam Humira ) voorgeschreven voor de behandeling van de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa.

Nadere informatie

Verpleegkundig maag-, darmen leverspreekuur

Verpleegkundig maag-, darmen leverspreekuur Patiënteninformatie Verpleegkundig maag-, darmen leverspreekuur Informatie over wat het verpleegkundig maag-, darm- en lever (MDL) spreekuur is en wat wij voor u kunnen betekenen 1234567890-terTER_ Verpleegkundig

Nadere informatie

Chronisch inflammatoire darmziekten en nutritie

Chronisch inflammatoire darmziekten en nutritie Chronisch inflammatoire darmziekten en nutritie Fazia MANA Afdelingshoofd dienst gastroenterologie UZBrussel 27april 2013 IBD = inflammatory bowel disease Ziekte van Crohn Colitis Ulcerosa (RCUH, CU) 1

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Marel, Sander van der Title: Gene and cell therapy based treatment strategies

Nadere informatie

Alvleesklierontsteking

Alvleesklierontsteking Alvleesklierontsteking Uit onderzoek is gebleken dat u een alvleesklierontsteking (pancreatitis) heeft. In deze folder leest u meer over de oorzaken en behandeling van een alvleesklierontsteking. Neem

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Perspectief vanuit de patiënt

Perspectief vanuit de patiënt Perspectief vanuit de patiënt pa ti ënt [paasjent] de; m,v -en, pa tiën te de; v -s, -n zieke die onder behandeling is; De praktijk: Patiënt is iemand die ziek is en in bed ligt. Verschillende soorten

Nadere informatie

Radiofrequente ablatie van lokaal doorgegroeide alvleesklierkanker

Radiofrequente ablatie van lokaal doorgegroeide alvleesklierkanker Radiofrequente ablatie van lokaal doorgegroeide alvleesklierkanker lokale verbranding van de alvleeskliertumor Doel Het doel van de studie is te onderzoeken of radiofrequente ablatie (RFA) gevolgd door

Nadere informatie

Infliximab (Remicade) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Infliximab (Remicade) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Infliximab (Remicade) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Polikliniek Maag-Darm-Leverziekten Uw behandelend arts of IBD-verpleegkundige heeft met u gesproken over het gebruik van Infliximab (Remicade).

Nadere informatie

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar 2 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van Adalimumab (Humira).

Nadere informatie

Rol van chirurgie bij IBD

Rol van chirurgie bij IBD Rol van chirurgie bij IBD Dr. S. Van den Broeck Dienst Abdominale-, Kinder- en Reconstructieve Heelkunde UZ Antwerpen 1 Inleiding chirurgie z v Crohn chirurgie CU Hoewel veel patienten uiteindelijk chirurgie

Nadere informatie

Do s and Don ts in IBD. Arosa Maart 2016 Nascholing Voor Huisartsen Jilling Bergmann, MDL-arts Lieke de Jong, Huisarts

Do s and Don ts in IBD. Arosa Maart 2016 Nascholing Voor Huisartsen Jilling Bergmann, MDL-arts Lieke de Jong, Huisarts Do s and Don ts in IBD Arosa Maart 2016 Nascholing Voor Huisartsen Jilling Bergmann, MDL-arts Lieke de Jong, Huisarts Disclosure Geen belangenverstrengeling Geen relevante relaties met bedrijven Casus

Nadere informatie

Sophia Kinderziekenhuis. Darmfalen bij kinderen. Darmfalenteam Erasmus MC-Sophia

Sophia Kinderziekenhuis. Darmfalen bij kinderen. Darmfalenteam Erasmus MC-Sophia Sophia Kinderziekenhuis Darmfalen bij kinderen Darmfalenteam Erasmus MC-Sophia Uw kind heeft een probleem met de darm, waardoor de werking van de darm (tijdelijk) is verstoord. Dit noemen we darmfalen.

Nadere informatie

Indicatorenset IBD. Uitvraag 2014 over verslagjaar 2013

Indicatorenset IBD. Uitvraag 2014 over verslagjaar 2013 Indicatorenset IBD Uitvraag 2014 over verslagjaar 2013 Definitieve versie okt. 2013 1 Colofon Internet: Portal voor aanlevering kwaliteitsgegevens verslagjaar 2013: http://ziekenhuizentransparant.nl. Meer

Nadere informatie

THIOSIX 10 MG THIOSIX 20 MG tabletten. MODULE I : ALGEMENE GEGEVENS Datum : 10 april 2015 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1

THIOSIX 10 MG THIOSIX 20 MG tabletten. MODULE I : ALGEMENE GEGEVENS Datum : 10 april 2015 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1 1.3.1 : Bijsluiter Bladzijde : 1 Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Daardoor kan snel nieuwe veiligheidsinformatie worden vastgesteld. U kunt hieraan bijdragen door melding te

Nadere informatie

Vragen naar aanleiding van informatiebijeenkomsten

Vragen naar aanleiding van informatiebijeenkomsten UMC St Radboud bouwt gespecialiseerde MS-zorg af De afdeling Neurologie van het UMC St Radboud heeft besloten om de gespecialiseerde MS-zorg die we de afgelopen jaren boden af te gaan bouwen. MS zal geen

Nadere informatie

Richtlijn Coeliakie en dermatitis herpetiformis

Richtlijn Coeliakie en dermatitis herpetiformis Richtlijnen Richtlijn Coeliakie en dermatitis herpetiformis Wouter P. Nieuwenhuis, C.M. (Frank) Kneepkens, Roderick H.J. Houwen, Hans J.A. de Beer, Chris J. Mulder, M. Luisa Mearin Gerelateerd artikel:

Nadere informatie

Neemt u trouw uw medicatie in? Josbert Keller, MDL arts Judith Schornagel, ziekenhuisapotheker 21 februari 2012

Neemt u trouw uw medicatie in? Josbert Keller, MDL arts Judith Schornagel, ziekenhuisapotheker 21 februari 2012 Neemt u trouw uw medicatie in? Josbert Keller, MDL arts Judith Schornagel, ziekenhuisapotheker 21 februari 2012 Patient, 26 jaar Sinds 2006 colitis ulcerosa, milde vorm Werkt 6 dagen in de week als heftruckchauffeur

Nadere informatie

Remicade. Interne geneeskunde

Remicade. Interne geneeskunde Remicade Interne geneeskunde Uw behandelend arts of verpleegkundige heeft met u gesproken over het gebruik van Infliximab (Remicade ). In deze folder krijgt u informatie over de werking en het gebruik

Nadere informatie

6-Mercaptopurine (Purinethol) bij Inflammatoire Darmziekten (Ziekte van Crohn / colitis ulcerosa )

6-Mercaptopurine (Purinethol) bij Inflammatoire Darmziekten (Ziekte van Crohn / colitis ulcerosa ) 6-Mercaptopurine (Purinethol) bij Inflammatoire Darmziekten (Ziekte van Crohn / colitis ulcerosa ) Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar 2 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het

Nadere informatie

De Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa

De Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa De MDL- artsen van het Rijnland Ziekenhuis De Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa Patiënteninformatie 2 De ziekte van Crohn De ziekte van Crohn werd in 1932 voor het eerst in de medischwetenschappelijke

Nadere informatie

6-Mercaptopurine (Purinethol ) Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

6-Mercaptopurine (Purinethol ) Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa 6-Mercaptopurine (Purinethol ) Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Inleiding Uw behandelend arts en/of verpleegkundige heeft met u gesproken over het gebruik van 6-Mercaptopurine (Purinethol ).

Nadere informatie

Infliximab (Remicade ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Infliximab (Remicade ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Infliximab (Remicade ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder NNIC folder IFX, kinder Uitgave juni 2015 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende

Nadere informatie

Golimumab (Simponi ) Bij colitis ulcerosa. Informatiefolder. NNIC folder Golimumab uitgave november 2014

Golimumab (Simponi ) Bij colitis ulcerosa. Informatiefolder. NNIC folder Golimumab uitgave november 2014 Golimumab (Simponi ) Bij colitis ulcerosa Informatiefolder NNIC folder Golimumab uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen en MDL artsen binnen respectievelijk

Nadere informatie

ulceratieve colitis u niet tegenhouden

ulceratieve colitis u niet tegenhouden Laat ulceratieve colitis u niet tegenhouden Uw gids naar meer controle Ulceratieve colitis Zet ulceratieve colitis uw leven op een laag pitje? Leven met ulceratieve colitis (UC) kan een emotionele en fysieke

Nadere informatie

UMC St Radboud. Verpleegkundig spreekuur voor ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa

UMC St Radboud. Verpleegkundig spreekuur voor ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa UMC St Radboud Verpleegkundig spreekuur voor ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa Patiënteninformatie Van uw behandelende arts heeft u gehoord dat u de ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa heeft. Een ziekte

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran) bij kinderen bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en auto-immuun hepatitis

Azathioprine (Imuran) bij kinderen bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en auto-immuun hepatitis Azathioprine (Imuran) bij kinderen bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en auto-immuun hepatitis In overleg met de behandelend arts is besloten dat uw kind het medicijn Azathioprine gaat gebruiken.

Nadere informatie

Azathioprine. Bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa

Azathioprine. Bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Azathioprine Bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa 2 Uw maag-, darm- en leverarts (MDL-arts) heeft u azathioprine (merknaam Imuran ) voorgeschreven voor de behandeling van de ziekte van Crohn of

Nadere informatie

Medicatie bij ziekte van Crohn/ Colitis Ulcerosa. 5-ASA Preparaten MDL

Medicatie bij ziekte van Crohn/ Colitis Ulcerosa. 5-ASA Preparaten MDL Medicatie bij ziekte van Crohn/ Colitis Ulcerosa 5-ASA Preparaten MDL Inhoudsopgave Inleiding...4 1. Behandeling bij Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa...4 2. De werking van 5-ASA preparaten...5 3.

Nadere informatie

Wormtherapie bij inflammatoire darmziekten. Standpunt. Medisch specialistische zorg. Datum: 23 juli 2014. Samenvatting:

Wormtherapie bij inflammatoire darmziekten. Standpunt. Medisch specialistische zorg. Datum: 23 juli 2014. Samenvatting: Onderwerp: Wormtherapie bij inflammatoire darmziekten Standpunt Zorgvorm: Medisch specialistische zorg Datum: 23 juli 2014 Samenvatting: Naar aanleiding van een geschil beoordeelt Zorginstituut Nederland

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6. Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven

HOOFDSTUK 6. Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven HOOFDSTUK 6 Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven 89 SAMENVATTING INFLAMMATOIRE DARMZIEKTEN De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn beide

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014. Disclosure belangen Anke Bruns. Geen (potentiële) belangenverstrengeling

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014. Disclosure belangen Anke Bruns. Geen (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen Anke Bruns Geen (potentiële) belangenverstrengeling Diarree na cord blood transplantatie 2 oktober 2014 Klinische dag NVvH Anke Bruns, Moniek de Witte,

Nadere informatie

Infliximab. Bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa

Infliximab. Bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Infliximab Bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa 2 Uw maag-, darm-, en leverarts (MDL-arts) heeft u infliximab voorgeschreven voor de behandeling van de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa. Infliximab

Nadere informatie

Reizen en vaccinaties Maag-Darm-Levercentrum

Reizen en vaccinaties Maag-Darm-Levercentrum Reizen en vaccinaties Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar Inleiding Deze folder is bestemd voor patiënten (en hun naasten) met een maag,darm- en/of leveraandoening. De folder geeft u informatie over

Nadere informatie

ederlandse samenvatting

ederlandse samenvatting ederlandse samenvatting In hoofdstuk 1 wordt algemene achtergrond informatie gegeven over de diagnose, histologie, pathogenese en behandeling van constitutioneel eczeem (CE). CE is een veel voorkomende

Nadere informatie

Acute ontsteking van de alvleesklier. Acute pancreatitis

Acute ontsteking van de alvleesklier. Acute pancreatitis Acute ontsteking van de alvleesklier Acute pancreatitis Uw behandelend arts heeft met u besproken dat een u een acute otsteking van de alvleesklier (pancreatitis) hebt. Deze folder geeft u informatie over

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa formatiefolder Polikliniek Maag-Darm-Leverziekten 2 Uw behandelend arts en/of IBD verpleegkundige heeft met u gesproken over het gebruik

Nadere informatie

Zetpillen en Klysma s bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa)

Zetpillen en Klysma s bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa) Zetpillen en Klysma s bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa) Uw behandelend arts heeft met u ge sproken over het gebruik van zetpillen en klysma s. In deze folder krijgt

Nadere informatie

MDL. Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

MDL. Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa MDL Prednis(ol)on bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Inhoudsopgave Algemeen 4 Werking 4 Gebruik 5 Bijwerkingen 5 Stoppen met Predni(so)lon 7 Interactie met andere geneesmiddelen 8 Vaccinaties

Nadere informatie

BESLISBOOM MAAGKLACHTEN

BESLISBOOM MAAGKLACHTEN 23-1 BESLISBOOM MAAGKLACHTEN 1 e presentatie maagklachten met alarmsymptomen haematemesis, melaena spoedverwijzing mdl arts diensttel: 058-2861153 passagestoornis, gewichtsverlies, anaemie, 1 e presentatie

Nadere informatie

Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Informatiefolder. N-ICC folder PRED uitgave november 2014

Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Informatiefolder. N-ICC folder PRED uitgave november 2014 Prednis(ol)on bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder N-ICC folder PRED uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen en MDL artsen

Nadere informatie

St. Anna Borstzorg (mammapoli)

St. Anna Borstzorg (mammapoli) St. Anna Borstzorg (mammapoli) Uw huisarts heeft u doorverwezen naar St. Anna Borstzorg (mammapoli), van het St. Anna Ziekenhuis. In deze folder geven wij u meer informatie over de werkwijze binnen St.

Nadere informatie

Informatie over de behandeling met het medicijn predniso(lo)n bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Informatie over de behandeling met het medicijn predniso(lo)n bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Patiënteninformatie Predniso(lo)n Informatie over de behandeling met het medicijn predniso(lo)n bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa 1234567890-terTER_ Predniso(lo)n Informatie over de behandeling

Nadere informatie

Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen

Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen Dr. M.E. Hamaker Klinisch geriater mhamaker@diakhuis.nl Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Resultatenanalyse van de openbare raadpleging in het kader van het dossier Actogenix B/BE/07/BVW1

Resultatenanalyse van de openbare raadpleging in het kader van het dossier Actogenix B/BE/07/BVW1 Resultatenanalyse van de openbare raadpleging in het kader van het dossier Actogenix B/BE/07/BVW1 Voor deze proef werden 5 raadplegingsformulieren ingevuld: FORMULIER NR. 1 Het dossier ingediend door ActoGenix

Nadere informatie

vier handen op één buik: groot worden met een chronische darmziekte

vier handen op één buik: groot worden met een chronische darmziekte a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a vier handen op één buik: groot worden met een chronische darmziekte johanna c. escher a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a

Nadere informatie

B I J S O M M I G E V R A G E N I S H E T M O G E L I J K M E E R D E R E A N T W O O R D E N A A N T E K R U I S E N

B I J S O M M I G E V R A G E N I S H E T M O G E L I J K M E E R D E R E A N T W O O R D E N A A N T E K R U I S E N Vra g e n l i j s t B I J S O M M I G E V R A G E N I S H E T M O G E L I J K M E E R D E R E A N T W O O R D E N A A N T E K R U I S E N Diagnose Vraag 1 Welke diagnose is er bij u gesteld? Reumatoïde

Nadere informatie

Parallelsessie 4. Prof. dr. A.A.M. Masclee, hoofd afdeling Maag- Darm- en Leverziekten, MUMC+

Parallelsessie 4. Prof. dr. A.A.M. Masclee, hoofd afdeling Maag- Darm- en Leverziekten, MUMC+ Parallelsessie 4 Prof. dr. A.A.M. Masclee, hoofd afdeling Maag- Darm- en Leverziekten, MUMC+ Programma Welkom Presentaties: 1. Verleden, Heden, Toekomst Patiëntenparticipatie door prof. dr. A.A.M. Masclee

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE FOLDER Vaststellen van de waarde van nieuwe MRI technieken bij de behandeling van endeldarmkanker

PATIËNTEN INFORMATIE FOLDER Vaststellen van de waarde van nieuwe MRI technieken bij de behandeling van endeldarmkanker PATIËNTEN INFORMATIE FOLDER Vaststellen van de waarde van nieuwe MRI technieken bij de behandeling van endeldarmkanker Dit studieprotocol en de bijbehorende patiënteninformatie en het toestemmingsformulier

Nadere informatie