BELGIUM PENSION OUTLOOK Juni 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BELGIUM PENSION OUTLOOK Juni 2014"

Transcriptie

1

2 BELGIUM PENSION OUTLOOK Juni 2014 Naar een evenwichtiger pensioenstelsel De veroudering van de bevolking en de impact daarvan op de uitgaven voor pensioenen en gezondheidszorg worden al meer dan 20 jaar aangekondigd als één van de grootste toekomstige uitdagingen voor onze economie. Al in de eerste helft van de jaren 90 dook daarover een eerste golf ernstige analyses op (voor België o.a. door het Planbureau). De conclusie was daarbij steevast dat de uitdaging enorm was, maar haalbaar als we maar op tijd onze voorzorgen begonnen te nemen. Een telkens terugkerend punt daarbij was dat de vergrijzing in België pas echt volop zou gaan toeslaan vanaf 2010 Ondanks die waarschuwingen ging de beleidsaandacht de voorbije jaren toch vooral uit naar andere dingen. Er werden wel wat maatregelen genomen, met als belangrijkste de geleidelijke verhoging van de pensioenleeftijd voor vrouwen vanaf 1997 en het Generatiepact van 2005, maar een grondige aanpak van de eindeloopbaanproblematiek bleef uit. De huidige minister ging op dat elan door met een aantal beperkte ingrepen en de oprichting van een Commissie Pensioenhervorming En ook in de huidige verkiezingscampagne is de problematiek niet echt een belangrijk thema. De Commissie komt immers pas na de verkiezingen met conclusies. Nochtans wordt de impact van de vergrijzing op de overheidsuitgaven stilaan duidelijk. Zo zitten de uitgaven voor pensioenen duidelijk in de lift: nadat die zo n 25 jaar vrij stabiel rond 8,5% van het BBP bleven hangen, klommen die sinds 2007 naar 10,1%. Een echt antwoord op de vergrijzingsuitdaging dringt zich meer en meer op. 1 9 Check our funds performances at funds.petercam.com

3 Het wettelijk pensioen in België is laag Het Belgische pensioenstelsel bestaat uit drie pijlers: het wettelijk pensioen, gefinancierd via repartitie, en twee bijkomende pijlers waarbij via kapitalisatie pensioenreserves opgebouwd worden via de werkgever (2 e pijler) of individueel (3 e pijler). De aanvullende pijlers wonnen de voorbije jaren aan belang, maar Belgische gepensioneerden blijven toch vooral afhankelijk van de overheid. Daarnaast valt vooral op dat de pensioenen in België vrij laag zijn (vooral in vergelijking met het inkomen van de rest van de bevolking). Dat wordt bevestigd door verschillende statistieken: Het mediaan beschikbare inkomen van 65-plussers bedraagt 74% van het inkomen van de min-65- jarigen. Het mediaan bruto-pensioen van de 65- tot 74-jarigen bedraagt 47% van het mediaan inkomen in de categorie jaar. Het netto-pensioen van iemand die 1,5 keer het gemiddeld inkomen verdient, bedraagt 45% van het gemiddelde inkomen over zijn/haar loopbaan, voor een normaal loopbaantraject (met stijgend inkomen volgens anciënniteit) betekent dat 37% van het inkomen op het einde van de loopbaan. 2 9 Check our funds performances at funds.petercam.com

4 Uit de betalingen van de Pensioendienst voor de Overheidssector en de Rijksdienst voor Pensioenen blijkt dat het gemiddeld maandelijks uitbetaalde brutobedrag voor rustpensioen (overlevingspensioenen liggen doorgaans lager) in 2013 voor ambtenaren 2349 euro bedroeg, voor werknemers 1177 euro en voor zelfstandigen 791 euro, telkens voor een zuivere loopbaan binnen de beschouwde categorie. Dit zijn gemiddelde bedragen o.a. met verschillende duur van de voorafgaande loopbaan (voor een volledige loopbaan liggen de bedragen hoger). Van alle huidige pensioenen (rust en overleving) voor een zuivere loopbaan binnen het werknemersstatuut ligt 2/3 e van de brutobedragen tussen 1000 en 2000 euro per maand (nog eens 27% ligt lager dan 1000 euro, waarbij een onvolledige loopbaan een belangrijke factor is). Bovendien bestaat er voor werknemers een de facto maximumpensioen door de huidige pensioenberekening. Het pensioen wordt berekend op basis van het brutoloon. Voor elk gewerkt jaar levert het brutoloon 1/45 ste van de pensioenrechten op (m.a.w. een loopbaan van 45 jaar levert een volledig pensioen op). Per jaar is er evenwel een plafond voor het loon dat in rekening gebracht wordt voor het pensioen. Als het loon hoger ligt dan dat plafond, levert het extra loon geen bijkomende pensioenrechten op (terwijl er geen plafond is voor de te betalen bijdragen). Iemand die doorheen de loopbaan elk jaar een brutoloon had dat minstens even hoog was als het loonplafond komt de facto uit op het maximumpensioen. Dat maximumpensioen bedraagt vandaag 2723 euro per maand voor een gezinshoofd, 2179 euro voor een alleenstaande. 3 9 Check our funds performances at funds.petercam.com

5 Het loonplafond ligt in België trouwens vrij laag. Voor 2013 bedroeg dat euro op jaarbasis, of 111% van het gemiddelde jaarloon. België is daarmee bij de laagste van de industrielanden die gelijkaardige loonplafonds in hun pensioenberekening hebben. Dat impliceert dat voor heel wat werknemers de link tussen het loon, en dus ook de bijdragen, en het uiteindelijke pensioen losser wordt, en het pensioen voor velen eigenlijk afglijdt naar een basispensioen. Blijft het wettelijk pensioen betaalbaar? De vergrijzingsuitdaging is in belangrijke mate gelinkt aan de babyboom-generatie die na de Tweede Wereldoorlog zorgde voor een verdikking in de bevolkingspiramide. Die generatie zorgde mee voor een boost in de economie toen ze in de jaren 60 en 70 actief werd. De economische groei werd toen gedeeltelijk gebruikt om de sociale welvaartsstaat uit te bouwen. Zo werd o.a. toegelaten dat de pensioenduur opliep doordat de effectieve pensioenleeftijd de stijging van de levensverwachting niet volgde. Zo klom de verwachte duur van het pensioen van 12,7 jaar in 1970 naar 22 jaar vandaag. Ondertussen zijn we aanbeland bij de periode waarin de eerdere demografische bonus omslaat in een demografische kost. De recentste analyse van de Europese Commissie geeft aan dat de overheidsuitgaven voor pensioenen in 2060 elk jaar 5,6% van het BBP hoger zullen liggen dan het niveau van In euro s van vandaag komt dat neer op 22 miljard. Rekening houdend met gezondheids- en andere zorg, onderwijs en werkloosheid zou de vergrijzing de jaarlijkse overheidsuitgaven tegen 2060 zelfs 9,1% van het BBP of zo n 36 miljard euro hoger duwen (in euro s van vandaag). Er zijn verschillende mogelijkheden om deze extra uitgaven op te vangen: Extra inkomsten: de totale belastingdruk bedraagt vandaag 46% van het BBP, om een extra 9,1% van het BBP op te halen zou een verhoging van alle belastingen met 1/5 e vereist zijn. Dat zou de totale overheidsinkomsten (incl. niet-fiscale inkomsten) boven 60% van het BBP tillen. Het is weinig waarschijnlijk dat onze economie dat aankan. Financiële buffers: de overheid had een buffer kunnen opbouwen onder de vorm van een primair overschot en had dan vanuit een geleidelijke afbouw van dat overschot de extra uitgaven kunnen financieren. De Belgische overheid had in 2001 een overschot van 6,8% van het BBP opgebouwd, 4 9 Check our funds performances at funds.petercam.com

6 maar dat is ondertussen volledig opgebruikt. En aangezien de vergrijzing ondertussen al aan het spelen is, zit het er allicht niet meer in om een nieuwe buffer op te bouwen. Lagere uitkeringen: een op papier makkelijke manier om de toekomstige extra uitgaven terug te schroeven, ligt in een verlaging van de pensioenbeloftes. Gezien het al vrij lage wettelijke pensioen ligt dat in de praktijk moeilijker. Toch zijn er in het relatief genereuze ambtenarenpensioen mogelijkheden op dat vlak. Het ambtenarenpensioen geleidelijk afstemmen op het werknemersstatuut zou de forse stijging in de uitgaven voor ambtenarenpensioenen (van 2,8% van het BBP in 2005 naar 3,8% in 2013) gevoelig kunnen afremmen. Andere besparingen: de overheidsuitgaven die niet beïnvloed worden door de vergrijzing bedragen vandaag zo n 20% van het BBP. De financieringsruimte vanuit besparingen in deze categorie zijn dan ook beperkt. Daartegenover staat dat de lopende primaire overheidsuitgaven excl. pensioenen de voorbije jaren spectaculair toegenomen zijn van nog 31% van het BBP in 2000 tot 38% vandaag. Met een, weliswaar moeilijke, terugkeer naar het uitgavenniveau van 2000 zou een belangrijk deel van de pensioenuitdaging opgevangen kunnen worden. Langer werken: de wettelijke pensioenleeftijd is 65 jaar, maar de gemiddelde effectieve pensioenleeftijd is voor mannen 59,6 jaar en voor vrouwen 58,7 jaar. Het opkrikken van de effectieve pensioenleeftijd naar de wettelijke pensioenleeftijd zou bijdragen om de uitgavenstijging door de vergrijzing te compenseren. Dat kan door de pensioenrechten actuarieel neutraal te maken. Daarbij worden de financiële implicaties van de beslissing om vroeger te stoppen met werken (minder bijdragen, meer uitkeringen) volledig verrekend in de pensioenrechten. Op die manier wordt vroeger stoppen niet langer financieel aangemoedigd door de overheid (wat vandaag wel het geval is), maar een beslissing waarvan de financiële implicaties enkel door de betrokkene gedragen worden. Daarnaast moet veel meer geïnvesteerd worden in levenslang leren en moet de link loon-anciënniteit doorbroken worden. De uitdaging voor de komende decennia is omvangrijk, ook omdat die meer dan waarschijnlijk zal kaderen in een klimaat van lage economische groei. Niettemin moet het met een combinatie van bovenstaande maatregelen mogelijk zijn om het huidige wettelijke pensioen overeind te houden. Daarbij zal het vrijwaren van de welvaartsvastheid, m.a.w. de pensioenen in lijn met de loongroei laten ontwikkelen, al niet evident zijn. In elk geval is het weinig waarschijnlijk dat er ruimte zal zijn voor een duidelijke verhoging van de pensioenen. 5 9 Check our funds performances at funds.petercam.com

7 Naar een evenwichtigere financiering van de pensioenen Pensioenen kunnen op twee manieren gefinancierd worden: Via repartitie, waarbij met de bijdragen van de huidige werkenden de uitkeringen van de huidige gepensioneerden betaald worden. Via kapitalisatie, waarbij individueel of collectief reserves opgebouwd worden om later de uitkeringen van de huidige spaarders te betalen. Beide financieringsvormen hebben hun eigen troeven en zijn gevoelig voor eigen specifieke risico s. Repartitie doet het goed in periodes van sterke economische groei, en vooral wanneer de werkende bevolking fors toeneemt. Dat was vooral het geval in de jaren 60 en 70. Anderzijds heeft zo n systeem het moeilijk in periodes van lage economische groei en wanneer de bevolking op actieve leeftijd stagneert of krimpt. De resultaten van een financiering op basis van kapitalisatie zijn uiteraard vooral afhankelijk van de dynamiek op de financiële markten. Zo n systeem is kwetsbaar voor schokken op de financiële markten, maar biedt anderzijds de mogelijkheid om in te spelen op de groeiperspectieven in de rest van de wereld. Bovenstaande grafiek illustreert het rendement van beide financieringsvormen in de voorbije decennia. Gezien beide financieringsvormen hun eigen specifieke risico s en troeven hebben, suggereert een behouden aanpak dat een gecombineerde financieringsstrategie aangewezen is. Dat werd in België min of meer erkend met de promotie van de 2 e en 3 e pensioenpijler die gebaseerd zijn op kapitalisatie, naast de 1 e pijler die gebaseerd is op repartitie. Van een evenwichtige pensioenfinanciering is evenwel nog lang geen sprake. Belgische gepensioneerden rekenen nog altijd voor meer dan 80% van hun inkomen op de 1 e pijler. Daarnaast blijven de opgebouwde pensioenreserves bescheiden. 6 9 Check our funds performances at funds.petercam.com

8 Bovendien zijn de vooruitzichten voor repartitiefinanciering niet meteen rooskleurig. Net als de rest van Europa staat België voor een langere periode van vrij magere economische groei terwijl de eerdere demografische bonus meer en meer omslaat in een demografische uitdaging. De vooruitzichten voor kapitalisatiefinanciering zijn moeilijker in te schatten. Maar in een wereldeconomie die aan een degelijk tempo blijft groeien (en duidelijk sneller dan de Belgische economie), blijven er doorheen de kortetermijnschommelingen opportuniteiten om te investeren. Die vooruitzichten en vooral de huidige onevenwichtige financiering suggereren dat er ruimte is om de kapitalisatiepoot van de Belgische pensioenfinanciering gevoelig te versterken. Belgische gezinnen doen dat trouwens vandaag zelf al, maar op een vrij inefficiënte manier. Samen hebben de Belgische particulieren vandaag een kleine 320 miljard euro (of 83% van het BBP) in allerlei deposito s. Het is weinig waarschijnlijk dat dit allemaal bedoeld is als kortetermijnvoorzorgsparen. Op z n minst gedeeltelijk is dit een vorm van langetermijnsparen, maar dan wel aan een rendement dat nauwelijks of niet de inflatie compenseert. De rente op een spaarboekje zakte de voorbije 20 jaar van nog 5,6% in 1993 tot 1,3% vandaag, en bedroeg over de hele periode gemiddeld 3% per jaar. Het gemiddelde rendement van een pensioenspaarfonds kende in die 20 jaar grote schommelingen, van een winst van 35,3% in 1998 tot een terugval met 25,8% in Het gemiddelde jaarrendement over de volledige periode bedroeg 7,1%. Met een vaste jaarlijkse storting leverde het gemiddelde pensioenspaarfonds ongeacht het startpunt in de voorbije 20 jaar een extra rendement op in vergelijking met het spaarboekje. Meer dan waarschijnlijk blijft 7 9 Check our funds performances at funds.petercam.com

9 dat ook in de toekomst zo, zeker gezien het pensioensparen eigenlijk over de volledige carrière gespreid zou moeten worden. De lange beleggingshorizon en opbouwperiode beperkt immers de impact van de volatiliteit op korte termijn. In die zin zou het efficiënter zijn om een deel van de deposito s richting echte langetermijnspaarproducten te sturen. Dat zou het pensioenstelsel versterken en levert ook een hoger rendement op dat op langere termijn een enorm verschil kan betekenen. Inspanningen van de overheid om de kapitalisatiepijlers uit te breiden, hebben in het verleden hun nut al bewezen. Vandaag bouwen 75% van de werknemers en 45% van de zelfstandigen een aanvullend pensioen op via de 2 e pijler. En ook het fiscale voordeel voor pensioensparen resulteerde in een brede deelname aan de 3 e pijler. Gezien het nog altijd beperkte aandeel van kapitalisatie in de pensioenfinanciering, kan de overheid best werk maken van een uitbreiding van haar inspanningen op dit vlak. Een evenwichtiger pensioenstelsel De veroudering van de bevolking plaatst de Belgische overheid voor een enorme uitdaging. De vrij bescheiden inspanningen om onze economie en sociale zekerheid op die uitdaging voor te bereiden, suggereren evenwel dat die uitdaging nog altijd onderschat wordt. Nu de vergrijzing echt begint toe te slaan, is het voor de volgende regering dringend tijd om werk te maken van een duurzamer pensioenstelsel: 1. Erken de realiteit dat het wettelijke pensioen voor velen afglijdt naar een relatief bescheiden basispensioen, en dat het weinig realistisch is om te hopen dat er de komende decennia voldoende middelen zullen zijn om daar wezenlijk verandering in te brengen. 2. Het Belgische pensioenstelsel blijft te veel gebaseerd op financiering via repartitie, ondanks de moeilijke vooruitzichten voor die financieringsvorm. Kapitalisatiefinanciering blijft ondertussen onderbenut. 3. De noodzakelijke uitbreiding van de pensioenrechten ter aanvulling van het wettelijke basispensioen kan best via de aanvullende pijlers gebaseerd op kapitalisatie gebeuren, waarbij deelname door iedereen aangemoedigd wordt (en dit meer dan vandaag het geval is). Voor meer info, contacteer: Hugo Lasat Partner Voorzitter Management Board Petercam IAM Bart Van Craeynest Hoofdeconoom Check our funds performances at funds.petercam.com

Pensions can be financed through pay-as-you-go or funded schemes. Both

Pensions can be financed through pay-as-you-go or funded schemes. Both Service Public Fédéral Finances - Belgique Bulletin de Documentation 74 ème année, n 4, 4 ème trimestre 2014 Naar een evenwichtigere financiering van de pensioenen Bart VAN CRAEYNEST Hoofdeconoom Petercam

Nadere informatie

De pensioenspaarders hebben recht op zekerheid en fiscale stabiliteit zodat het beleggersvertrouwen behouden wordt.

De pensioenspaarders hebben recht op zekerheid en fiscale stabiliteit zodat het beleggersvertrouwen behouden wordt. Persbericht Pensioensparen: een noodzaak Brussel, 9 december 2014 Summary BEAMA is voorstander van het drie pijler pensioensysteem dat een evenwichtig en complementair geheel vormt om de uitdaging van

Nadere informatie

De pensioenkloof tussen België en haar buurlanden

De pensioenkloof tussen België en haar buurlanden De pensioenkloof tussen België en haar buurlanden Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Een pensioenkloof met de buurlanden van 11 tot 43 procent... 2 1.1 Wettelijke pensioenrechten... 2 1.2 Vervangingsratio

Nadere informatie

Agenda. 2011, een bewogen jaar Waarheen met onze pensioenen? Besluit Questions & Answers

Agenda. 2011, een bewogen jaar Waarheen met onze pensioenen? Besluit Questions & Answers 1 Persontmoeting 28 maart 2012 Agenda 2011, een bewogen jaar Waarheen met onze pensioenen? 1 ste pijler waarborgen 2 de pijler verder uitbouwen 3 de pijler stimuleren Besluit Questions & Answers 2 Persontmoeting

Nadere informatie

Pensioenkloof tussen België en haar buurlanden loopt op tot 48 procent

Pensioenkloof tussen België en haar buurlanden loopt op tot 48 procent Pensioenkloof tussen België en haar buurlanden loopt op tot 48 procent Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Pensioenkloof tussen België en haar buurlanden... 2 1.1 Wettelijke pensioenrechten in vergelijking

Nadere informatie

De uitdagingen van de tweede pijler voor loontrekkenden

De uitdagingen van de tweede pijler voor loontrekkenden Jean-Michel Kupper Bestuurder Directeur AG Employee Benefits & HC De uitdagingen van de tweede pijler voor loontrekkenden 1 29/04/2015 Agenda De uitdagingen van het wettelijke pensioen De uitdagingen van

Nadere informatie

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Gert Peersman Universiteit Gent Seminarie VGD Accountants 3 november 2014 Dé grootste uitdaging voor de regering Alsmaar stijgende Noordzeespiegel

Nadere informatie

many lives blijf uw leven beleven ook tijdens uw pensioen pension plan www.axa.be

many lives blijf uw leven beleven ook tijdens uw pensioen pension plan www.axa.be many lives blijf uw leven beleven ook tijdens uw pensioen pension plan www.axa.be Beleef verschillende levens in één leven Op een serene manier verschillende levens beleven in één leven vol ervaringen

Nadere informatie

Regeerakkoord DI RUPO I:Wat met de pensioenen?

Regeerakkoord DI RUPO I:Wat met de pensioenen? Regeerakkoord DI RUPO I:Wat met de pensioenen? 540 dagen na de verkiezingen heeft België een nieuwe federale regering. Vincent Van Quickenborne (Open VLD) wordt de nieuwe minister van pensioenen. Hieronder

Nadere informatie

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Meer actieven in verhouding tot niet-actieven tot 2040... 2 1.1 Demografische versus economische afhankelijkheidsratio...

Nadere informatie

De presentaties van de manifestatie van 20/11/2014 Pensioenen: financiering en uitkering volgen aansluitend hieronder.

De presentaties van de manifestatie van 20/11/2014 Pensioenen: financiering en uitkering volgen aansluitend hieronder. De presentaties van de manifestatie van 20/11/2014 Pensioenen: financiering en uitkering volgen aansluitend hieronder. DE TOEKOMST VAN HET PENSIOEN Bart Van Craeynest Hoofdeconoom Petercam 20 november

Nadere informatie

Vrienden, ik wil eindigen met een driedubbele oproep:

Vrienden, ik wil eindigen met een driedubbele oproep: Beste vrienden, We zijn aan het einde gekomen van een gevulde dag, met interessante sprekers. Over generaties heen en tussen generaties in, het debat voeren over solidariteit is niet evident. Maar waar

Nadere informatie

De bescherming van uw pensioeninkomsten is van

De bescherming van uw pensioeninkomsten is van ZIJN UW Hun pensioen baart heel wat Belgen zorgen. Dat valt op te maken uit de grote enquête die Vivium realiseerde in samenwerking met Moneytalk. De bescherming van uw pensioeninkomsten is van cruciaal

Nadere informatie

In 10 stappen naar een vermogen zonder zorgen

In 10 stappen naar een vermogen zonder zorgen In 10 stappen naar een vermogen zonder zorgen Wie is Optima? Opgericht in 1991 Onafhankelijk 13.160 klanten per 01/09/2010 316 medewerkers Trends Gazelle in: 2002-2003 - 2004-2006 2007-2008 2009 In 2010

Nadere informatie

Uw pensioen Onze zorg Over de toekomst van uw pensioen. Een initiatief van sp.a Zandhoven 7 mei 2014 Greet van Gool

Uw pensioen Onze zorg Over de toekomst van uw pensioen. Een initiatief van sp.a Zandhoven 7 mei 2014 Greet van Gool Uw pensioen Onze zorg Over de toekomst van uw pensioen Een initiatief van sp.a Zandhoven 7 mei 2014 Greet van Gool Schema Pensioen Stand van zaken en Uitdagingen Soorten pensioenen Toekenningsvoorwaarden

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Belgium Economic Outlook

Belgium Economic Outlook Hans Bevers, Econoom Bart Van Craeynest, Hoofdeconoom Halfjaarlijks Rapport Bart Van Craeynest Hoofdeconoom Telefoon: 2/229 62 32 E-mail: bart.vancraeynest@petercam.be Volg macro-economische posts & analyses

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

plan.be Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten

plan.be Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Communiqué 29 april 2010 plan.be Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten De Belgische eerstepijlerpensioenen aan de vooravond van de vergrijzing: doorlichting van bedragen, gerechtigden

Nadere informatie

DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent

DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent 1 2 De Perfecte Storm Samenloop van drie crisissen die economische

Nadere informatie

BELGIË 1 HET PENSIOENSTELSEL IN HOOFDLIJNEN

BELGIË 1 HET PENSIOENSTELSEL IN HOOFDLIJNEN BELGIË 1 HET PENSIOENSTELSEL IN HOOFDLIJNEN De wettelijke Belgische pensioenstelsels (omslagstelsels) dekken ouderdoms-, invaliditeitsen overlevingspensioenen. Er zijn drie stelsels: een stelsel voor werknemers

Nadere informatie

Vijf wetsvoorstellen voor zekere pensioenen

Vijf wetsvoorstellen voor zekere pensioenen Vijf wetsvoorstellen voor zekere pensioenen Open Vld wil pensioendebat opstarten in parlement 23 juni 2011 Waarom een pensioenhervorming? De betaalbaarheid van de pensioenen is dé uitdaging voor de komende

Nadere informatie

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant...

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... De Pensioenkrant Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... Het probleem Levensstandaard behouden wordt moeilijker Uit cijfers van het nationaal instituut voor statistiek

Nadere informatie

Zorgondersteuning vzw

Zorgondersteuning vzw Zorgondersteuning vzw Congres Zorg Voor meer met Minder Zorgondersteuning vzw 1 Stijgende Noordzeespiegel door de vergrijzing 1/4 1/5 1/2 Quo vadis, België? p.11 Het Belgische piramidespel Demografische

Nadere informatie

De Belgische gepensioneerden in kaart gebracht

De Belgische gepensioneerden in kaart gebracht Sociale zekerheid De Belgische gepensioneerden in kaart gebracht Eerste- en tweedepijlerpensioenen bij werknemers Berghman, J., Curvers, G., Palmans, S. & Peeters, H. 008. De Belgische gepensioneerden

Nadere informatie

4. Kan ik een overlevingspensioen samen met een rustpensioen ontvangen?

4. Kan ik een overlevingspensioen samen met een rustpensioen ontvangen? BIJLAGEN JE PENSIOEN GOED GEREGELD 1. De wettelijke grensbedragen van je pensioen 2. De herwaarderingscoëfficiënten voor de berekening van je pensioen 3. Hoe kan ik mijn pensioen verhogen met een pensioenbonus?

Nadere informatie

Pensioenzekerheid voor iedereen

Pensioenzekerheid voor iedereen Pensioenzekerheid voor iedereen WAAROM HERVORMEN? Fundamenten sociale zekerheid dateren van WO II: 65 jaar geleden Uitgangspunten (sociale bescherming met evenwicht tussen solidariteit en verzekerd inkomen)

Nadere informatie

Pensioenen lokale besturen: gisteren, vandaag en morgen. www.uantwerpen.be/nl/personeel/ria-janvier/

Pensioenen lokale besturen: gisteren, vandaag en morgen. www.uantwerpen.be/nl/personeel/ria-janvier/ Pensioenen lokale besturen: gisteren, vandaag en morgen www.uantwerpen.be/nl/personeel/ria-janvier/ 0 DE AANBEVELINGEN VAN DE Commissie Pensioenhervorming 2020-2040 www.pensioen2040.belgië.be 1 Wettelijke

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Groen wil fundamentele hervorming van de pensioenen: Basispensioen werkt 22% armoede bij ouderen weg

Groen wil fundamentele hervorming van de pensioenen: Basispensioen werkt 22% armoede bij ouderen weg Groen wil fundamentele hervorming van de pensioenen: Basispensioen werkt 22% armoede bij ouderen weg 0 Voorstel Impulscongres Zaterdag 19 en zondag 20 oktober vindt het tweedaagse congres van Groen plaats

Nadere informatie

Afschaffing van de pensioenbonus: tot twee keer meer pensioenen onder de armoedegrens

Afschaffing van de pensioenbonus: tot twee keer meer pensioenen onder de armoedegrens Afschaffing van de pensioenbonus: tot twee keer meer pensioenen onder de armoedegrens Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Afschaffing pensioenbonus: tot 187,2 minder pensioen per maand... 2 1.1 De vroegere

Nadere informatie

Regeerakkoord: wat is de impact op de pensioenen en de verzekeringsproducten?

Regeerakkoord: wat is de impact op de pensioenen en de verzekeringsproducten? Regeerakkoord: wat is de impact op de pensioenen en de verzekeringsproducten? DECAVI 25 februari 2015 Florence DELOGNE Adjunct-directeur Minister van Pensioenen 1 De huidige toestand van de 1 e pijlerpensioenen

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 Werkgelegenheid stabiel, werkloosheid opnieuw in stijgende lijn Arbeidsmarktcijfers derde kwartaal 2013 Na het licht herstel van de arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

Nadere informatie

Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan?

Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan? Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan? Hoe heeft de sociale zekerheid de economische crisis van 2009 en 2012 doorstaan? Die twee jaar bedraagt de economische groei respectievelijk -2,8% en

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

2. Het wettelijk pensioen : onze absolute prioriteit

2. Het wettelijk pensioen : onze absolute prioriteit 2. Het wettelijk pensioen : onze absolute prioriteit 7 Een mechanisme van solidariteit Voor de meeste Belgen is en blijft het wettelijk pensioen de enige bron van inkomsten eens men de pensioenleeftijd

Nadere informatie

«Europa en de vergrijzing : toekomst van onze pensioenen»

«Europa en de vergrijzing : toekomst van onze pensioenen» «Europa en de vergrijzing : toekomst van onze pensioenen» ABVV voorzitter Rudy De Leeuw Assuralia - 26 oktober 2010 14h15-14h45 - Auditorium BNP Paribas Fortis Voor het ABVV moeten de wettelijke pensioenen

Nadere informatie

Pensioenaanspraken in beeld

Pensioenaanspraken in beeld Pensioenaanspraken in beeld Deel 1: aanspraken naar geslacht en burgerlijke staat Elisabeth Eenkhoorn, Annelie Hakkenes-Tuinman en Marije vandegrift bouwen minder pensioen op via een werkgever dan mannen.

Nadere informatie

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 2.1 Algemeen... 4 2.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 2.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting... 4 3 Pensioenleeftijd... 6 3.1

Nadere informatie

Ons wettelijke pensioenstelsel wordt geconfronteerd

Ons wettelijke pensioenstelsel wordt geconfronteerd [PENSIOENEN] Vijf voor twaalf voor het wettelijke pensioen Ons pensioensysteem staat duidelijk onder druk. Er zijn echter oplossingen die ervoor kunnen zorgen dat de pensioenen ook in de toekomst kunnen

Nadere informatie

Grenzen jaar 2015 versie 01/06/2015 1

Grenzen jaar 2015 versie 01/06/2015 1 Grenzen jaar 2015 versie 01/06/2015 1 Loongrenzen Aard grens Datum Bedrag RSZ-grens werknemers Loonplafond Riziv 01/01/2015 41.059,92 EUR Loonplafond Riziv 01/04/2015 41.573,16 EUR Maximumpensioen 80 %-grens

Nadere informatie

Loopbaanvoorwaarde. Minimunleeftijd. Uitzonderingen lange loopbanen

Loopbaanvoorwaarde. Minimunleeftijd. Uitzonderingen lange loopbanen je rechten op zak Wettelijk pensioen Voor de meeste Belgen op pensioenleeftijd is en blijft het wettelijk pensioen de enige bron van inkomsten. Dit is gebaseerd op de solidariteit tussen de generaties:

Nadere informatie

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD UW TOEKOMST ONTCIJFERD we creëren sociale welvaart met vier bouwstenen 1 meer jobs 2 stijgende koopkracht 3 sociale zekerheid voor iedereen 4 een toekomst voor

Nadere informatie

Deel 1 Pijlers van het Belgische pensioenstelsel...7 I. De Belgische pensioenpijlers gedefinieerd...9

Deel 1 Pijlers van het Belgische pensioenstelsel...7 I. De Belgische pensioenpijlers gedefinieerd...9 Inleiding.........................................................3 Deel 1 Pijlers van het Belgische pensioenstelsel.......7 I. De Belgische pensioenpijlers gedefinieerd.......9 1. Het concept sociale

Nadere informatie

Waarom de tweede pensioenpijler noodzakelijk is! I Inleiding 02. I 1. Het Belgische pensioenhuis : drie pijlers 03

Waarom de tweede pensioenpijler noodzakelijk is! I Inleiding 02. I 1. Het Belgische pensioenhuis : drie pijlers 03 ssur 01 Nr. 11 I Weekblad van 19/03/2009 Waarom de tweede pensioenpijler noodzakelijk is! Inhoud I Inleiding 02 I 1. Het Belgische pensioenhuis : drie pijlers 03 I 2. Huidige situatie wettelijk pensioen

Nadere informatie

De toekomst van de welvaartsstaat. Frank Vandenbroucke Kortrijk 18 maart 2015

De toekomst van de welvaartsstaat. Frank Vandenbroucke Kortrijk 18 maart 2015 De toekomst van de welvaartsstaat Frank Vandenbroucke Kortrijk 18 maart 2015 De actieve welvaartsstaat herbekeken De duurzaamheid van het succes van de welvaartsstaat Investeren in kinderen Beleidsuitdagingen

Nadere informatie

3. Tweede pijler : algemeenheden

3. Tweede pijler : algemeenheden 3. Tweede pijler : algemeenheden 15 Wat is het belang van een aanvullend pensioen? Het is de bedoeling om het wettelijk pensioen aan te vullen en, in het bijzonder voor de kaderleden, de levensstandaard

Nadere informatie

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd?

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Bijdrage prof. dr. Kees Goudswaard / 49 Financiering van de AOW: solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Deze vraag staat centraal in de bij drage van bijzonder hoogleraar Sociale zekerheid prof.

Nadere informatie

Wanneer ga jij met pensioen?

Wanneer ga jij met pensioen? Wanneer ga jij met pensioen? Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 1.1 Algemeen... 4 1.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 1.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting...

Nadere informatie

Zelfstandigenpensioen. 7 tips voor een onbezorgde oude dag

Zelfstandigenpensioen. 7 tips voor een onbezorgde oude dag Zelfstandigenpensioen 7 tips voor een onbezorgde oude dag Eerst het minder goede nieuws... Thuis in geldzaken / Zelfstandigenpensioen 11/13/2015 2 Eerst het minder goede nieuws... Het (repartitie)systeem

Nadere informatie

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010 Welkom Waar willen wij het met elkaar over hebben? Pensioen anno 2010 Stand van Zaken AOW en Pensioenakkoord 4

Nadere informatie

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Kerncijfers Vergrijzing en Werkzaamheid Versie 20 juni 2013

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Kerncijfers Vergrijzing en Werkzaamheid Versie 20 juni 2013 DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE Kerncijfers Vergrijzing en Werkzaamheid Versie 20 juni 2013 1 De arbeidsmarkt wordt krapper: alle talent is nodig Evolutie van de vervangingsgraad (verhouding 15-24-jarigen

Nadere informatie

Vragen en antwoorden pensioenakkoord

Vragen en antwoorden pensioenakkoord Vragen en antwoorden pensioenakkoord 1. Waarover gaat dit pensioenakkoord? Het pensioenakkoord gaat over drie onderwerpen: de AOW, de aanvullende pensioenen, en de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel Page 1 of 6 Gepubliceerd op DeWereldMorgen.be (http://www.dewereldmorgen.be) De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel en aan wat? door Phi-Rana di, 2013-11-12 15:45 Phi-Rana Er wordt vaak gezegd

Nadere informatie

STATISTISCHE STUDIES

STATISTISCHE STUDIES STATISTISCHE STUDIES April 2005 Inhoudstafel I. DE LOOPBAAN VAN WERKNEMERS a. De beginleeftijd van de loopbaan b. Het loopbaantype (voltijdse of deeltijdse tewerkstelling) c. De activiteitsgraad d. Einde

Nadere informatie

De pensioenhervorming uitgeklaard

De pensioenhervorming uitgeklaard De pensioenhervorming uitgeklaard INHOUDSTAFEL 1. HET VERVROEGD PENSIOEN... 2 1.1. SITUATIE VOOR DE HERVORMING... 2 1.2. SITUATIE VANAF 1 JANUARI 2013... 2 1.3. DE OVERGANGSMAATREGELEN... 3 1.3.1.Voor

Nadere informatie

DPP Workshop Pensioen

DPP Workshop Pensioen 70? Nee dat is de capaciteit van de zaal, niet uw pensioenleeftijd! DPP Workshop Pensioen Jurryt Prims 3 oktober 2013 1 Vraag 1 Wat is de wettelijke pensioenleeftijd in België? a) 62 b) 65 c) 67 2 VOORWAARDE

Nadere informatie

Persvoorstelling Een breed draagvlak voor aanvullende pensioenen voor contractanten

Persvoorstelling Een breed draagvlak voor aanvullende pensioenen voor contractanten Een breed draagvlak voor aanvullende pensioenen voor contractanten Pensioenstelsels voor lokale besturen Pagina 2 Het Belgisch pensioenstelsel steunt op drie pijlers: Eerste pijler: wettelijk pensioen

Nadere informatie

Door een aantal wettelijke beschikkingen moest een einde komen aan dergelijke vorm van aanvullende pensioenfondsen.

Door een aantal wettelijke beschikkingen moest een einde komen aan dergelijke vorm van aanvullende pensioenfondsen. PC 216 NOTARIAAT AANVULLEND PENSIOEN DER NOTARISBEDIENDEN Woord Vooraf In het verleden (vóór 1987) bestond er voor de notarisbedienden een aanvullend pensioen volgens een repartitiesysteem, verspreid over

Nadere informatie

Langer werken voor minder pensioen, maar niet voor iedereen...

Langer werken voor minder pensioen, maar niet voor iedereen... Langer werken voor minder pensioen, maar niet voor iedereen... Studiedienst PVDA Kim De Witte 1. Langer werken voor werknemers, ambtenaren en zelfstandigen...2 A. Wettelijk pensioen en inkomensgarantie

Nadere informatie

De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België. Samenvatting rapport 2011

De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België. Samenvatting rapport 2011 De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België Samenvatting rapport 2011 Hoe groot is de loonkloof? Daalt de loonkloof? De totale loonkloof Deeltijds werk Segregatie op de arbeidsmarkt Leeftijd Opleidingsniveau

Nadere informatie

Evaluatie van de pensioenbonus

Evaluatie van de pensioenbonus Federale Overheidsdienst Financiën - België Documentatieblad 72e jaargang, nr. 1, 1e kwartaal 2012 Evaluatie van de pensioenbonus HOGE RAAD VAN FINANCIEN Studiecommissie voor de vergrijzing D it is een

Nadere informatie

Regeerakkoord DI RUPO I:Wat met de pensioenen?

Regeerakkoord DI RUPO I:Wat met de pensioenen? Regeerakkoord DI RUPO I:Wat met de pensioenen? 540 dagen na de verkiezingen heeft België een nieuwe federale regering. Vincent Van Quickenborne (Open VLD) wordt de nieuwe minister van pensioenen. Hieronder

Nadere informatie

We kiezen voor economische groei als katalysator voor welvaart, welzijn en geluk. Citaat Toekomstverklaring

We kiezen voor economische groei als katalysator voor welvaart, welzijn en geluk. Citaat Toekomstverklaring 5-5-5 GROEIPLAN We kiezen voor economische groei als katalysator voor welvaart, welzijn en geluk. Citaat Toekomstverklaring 5 HEFBOMEN VOOR GROEI 1 2 3 4 5 MEER MENSEN AAN HET WERK MINDER LASTEN BETER

Nadere informatie

Twee tot vijf jaar langer werken voor 83,2 tot 298,4 euro minder pensioen per maand

Twee tot vijf jaar langer werken voor 83,2 tot 298,4 euro minder pensioen per maand Twee tot vijf jaar langer werken voor 83,2 tot 298,4 euro minder pensioen per maand Kim De Witte Studiedienst PVDA 1 Allemaal twee tot vijf jaar langer werken... 2 1.1 Verhoging van de wettelijke pensioenleeftijd

Nadere informatie

Allemaal langer werken voor minder pensioen?

Allemaal langer werken voor minder pensioen? Allemaal langer werken voor minder pensioen? Kim De Witte Ondoenbaar, onlogisch en onnodig Structuur van de uiteenzetting Drie onderdelen 1. Pensioenplan van de regering Michel De Wever: langer werken

Nadere informatie

9. Aanvullende pensioenen

9. Aanvullende pensioenen 9. Aanvullende pensioenen In de privé-sector heeft ongeveer 1 werknemer op 3 een aanvullend pensioen. Daarmee situeert België zich gelijk aan het Europees gemiddelde, maar duidelijk onder het Verenigd

Nadere informatie

Uw pensioengids WWW.ING.BE

Uw pensioengids WWW.ING.BE WWW.ING.BE Uw pensioengids Inhoud Woord vooraf 4 Wat gaat er schuil achter de term pensioen? 5 Waarom voor uw pensioen sparen? 6 Het pensioen, een gebruiksaanwijzing 8 Het wettelijk rustpensioen: de eerste

Nadere informatie

De sociale hervormingen van Di Rupo I. Nahima Lanjri Volksvertegenwoordiger Zwijndrecht 19 maart 2012

De sociale hervormingen van Di Rupo I. Nahima Lanjri Volksvertegenwoordiger Zwijndrecht 19 maart 2012 De sociale hervormingen van Di Rupo I Nahima Lanjri Volksvertegenwoordiger Zwijndrecht 19 maart 2012 1. PENSIOENHERVORMING 2. WERKZAAMHEIDSGRAAD VERHOGEN 4. OVERIGE AANDACHTSPUNTEN 3. COMBINATIE GEZIN

Nadere informatie

Belg wil stoppen met werken op 62 jaar

Belg wil stoppen met werken op 62 jaar ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 4 februari 2008 Belg wil stoppen met werken op 62 jaar - Resultaten unieke bevraging overgang van werk naar pensionering - Werkende 50-plussers

Nadere informatie

De gewijzigde WAP-garantie in een notendop

De gewijzigde WAP-garantie in een notendop Binnen de Groep van tien werd op 14 oktober 2015 een compromis bereikt over de herziening van de wettelijke rendementsgarantie op de aanvullende pensioenen. De rendementsgarantie zal voortaan worden berekend

Nadere informatie

Waarborg en Sociaal Fonds Voedingsindustrie Aanvullend pensioen. Wat?

Waarborg en Sociaal Fonds Voedingsindustrie Aanvullend pensioen. Wat? Waarborg en Sociaal Fonds Voedingsindustrie Aanvullend pensioen Wat? Sinds 1 april 2004 genieten alle arbeiders van de voedingsnijverheid een aanvullend pensioen, ofwel op basis van het sectoraal sociaal

Nadere informatie

De individuele pensioentoezegging

De individuele pensioentoezegging CLAEYS & ENGELS Advocaten Vorstlaan 280 1160 Brussel Tel +32 2 761 46 00 Fax +32 2 761 47 00 De individuele pensioentoezegging info@claeysengels.be www.claeysengels.be www.iuslaboris.com I WAT IS EEN INDIVIDUELE

Nadere informatie

Aanbevelingen die volledig ingewilligd zijn

Aanbevelingen die volledig ingewilligd zijn 1/07/2015 1 Aanbevelingen die volledig ingewilligd zijn 1. Aanbeveling 1999/1 Aanpassing van de reglementering betreffende de betaling per overschrijving van de uitkeringen betaald door de Rijksdienst

Nadere informatie

Nieuwe gewaarborgde rentevoeten voor de pensioenplannen die afgesloten worden door een onderneming Vragen & Antwoorden

Nieuwe gewaarborgde rentevoeten voor de pensioenplannen die afgesloten worden door een onderneming Vragen & Antwoorden Nieuwe gewaarborgde rentevoeten voor de pensioenplannen die afgesloten worden door een onderneming Vragen & Antwoorden Employee Benefits Institute 1. Welke zijn de nieuwe rentevoeten die AXA Belgium waarborgt

Nadere informatie

Pensioenhervorming: misleidende en foutieve cijfers ter verdediging van een fout beleid

Pensioenhervorming: misleidende en foutieve cijfers ter verdediging van een fout beleid Pensioenhervorming: misleidende en foutieve cijfers ter verdediging van een fout beleid Studiedienst PVDA Kim De Witte Inhoud I. De kaap van 40 miljard overschreden... 1 II. We stoppen gemiddeld op 59

Nadere informatie

Allemaal twee tot vijf jaar langer werken voor 83,2 tot 298,4 euro minder pensioen per maand

Allemaal twee tot vijf jaar langer werken voor 83,2 tot 298,4 euro minder pensioen per maand Allemaal twee tot vijf jaar langer werken voor 83,2 tot 298,4 euro minder pensioen per maand Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Allemaal twee tot vijf jaar langer werken... 2 1.1 Verhoging van de wettelijke

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015

PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015 PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015 Lichte daling werkloosheid Arbeidsmarktcijfers tweede kwartaal 2015 De werkloosheidgraad gemeten volgens de definities van het Internationaal Arbeidsbureau daalde

Nadere informatie

Een nieuwsbrief over terrorisme, pensioen en fietsendiefstal

Een nieuwsbrief over terrorisme, pensioen en fietsendiefstal Een nieuwsbrief over terrorisme, pensioen en fietsendiefstal Onderwerpen 3 februari 2016 Schade door terrorisme en uw verzekering Hoogte pensioen wordt meer uw eigen risico Voorwoord Ons kantoor is gespecialiseerd

Nadere informatie

Inhoudstafel. 1. Als zelfstandige stoppen vóór uw 60ste... 1. 2. Op vervroegd pensioen tussen 60 en 65 jaar... 11

Inhoudstafel. 1. Als zelfstandige stoppen vóór uw 60ste... 1. 2. Op vervroegd pensioen tussen 60 en 65 jaar... 11 Inhoudstafel 1. Als zelfstandige stoppen vóór uw 60ste... 1 1.1. Wat is precies het gevolg voor uw wettelijk pensioen als zelfstandige?... 1 1.2. Heeft u dan recht op een uitkering?... 1 1.3. Blijft u

Nadere informatie

DE GROEPSVERZEKERING EEN MUST, OOK VOOR KMO S. 10 veelgestelde vragen over de groepsverzekering

DE GROEPSVERZEKERING EEN MUST, OOK VOOR KMO S. 10 veelgestelde vragen over de groepsverzekering DE GROEPSVERZEKERING EEN MUST, OOK VOOR KMO S 10 veelgestelde vragen over de groepsverzekering Aanvullende pensioenen in de lift Het gemiddelde wettelijke pensioen van een Belgische werknemer bedraagt

Nadere informatie

7.2 Terugblik. Een slechte gezondheidszorg in de negentiende eeuw zorgde voor een hoge kindersterfte. Willem-Jan van der Zanden

7.2 Terugblik. Een slechte gezondheidszorg in de negentiende eeuw zorgde voor een hoge kindersterfte. Willem-Jan van der Zanden Een slechte gezondheidszorg in de negentiende eeuw zorgde voor een hoge kindersterfte. 1 Er was onvoldoende voeding, de arbeidsomstandigheden waren slecht, verzekeren tegen ziektekosten was nauwelijks

Nadere informatie

STATISTISCHE STUDIES

STATISTISCHE STUDIES STATISTISCHE STUDIES december 2003 Inhoudstafel I. DE LOOPBAAN VAN EEN WERKNEMER Inleiding 1 a. De loopbaanduur 3 b. De werkelijke en gelijkgestelde dagen in een loopbaan 7 c. De aard van inactiviteit

Nadere informatie

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Er verandert wat aan je pensioen 15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Over de pensioenleeftijd en de AOW 1. Moet ik nu blijven werken tot 67 jaar? Het pensioen dat je vanaf

Nadere informatie

Advies van de Studiecommissie voor de Vergrijzing

Advies van de Studiecommissie voor de Vergrijzing HOGE RAAD VAN FINANCIËN Advies van de Studiecommissie voor de Vergrijzing Evaluatie van de pensioenbonus ADDENDUM Juni 2012 1 Dit addendum vervolledigt sectie 2.2.1. "Stand van zaken". Het werd gerealiseerd

Nadere informatie

Pensioen: de basisprincipes

Pensioen: de basisprincipes Pensioen: de basisprincipes Om uw specifieke situatie te kunnen beoordelen, moet u eerst de basisprincipes* kennen. We behandelen deze principes aan de hand van een aantal relevante vragen. Maar eerst

Nadere informatie

Hoeveel bedraagt de bonus?... 5. Welke diensten geven recht op een bonus?... 5. Telt de pensioenbonus mee voor het pensioen?... 6

Hoeveel bedraagt de bonus?... 5. Welke diensten geven recht op een bonus?... 5. Telt de pensioenbonus mee voor het pensioen?... 6 De pensioenbonus 2 Inhoud Inleiding... 3 Wanneer start en eindigt de opbouw van een bonus?... 4 Hoeveel bedraagt de bonus?... 5 Welke diensten geven recht op een bonus?... 5 Telt de pensioenbonus mee voor

Nadere informatie

SECTORAAL PENSIOENPLAN ZEEVISSERIJ PAKHUIZEN PC143-086

SECTORAAL PENSIOENPLAN ZEEVISSERIJ PAKHUIZEN PC143-086 SECTORAAL PENSIOENPLAN ZEEVISSERIJ PAKHUIZEN PC143-086 1 Aanvullend pensioen? 3 PIJLERS VAN HET PENSIOEN 1 e pijler Wettelijk pensioen Overheid (arbeiders, bedienden,.) 2 e pijler Aanvullend pensioen Bedrijf

Nadere informatie

Woord vooraf 2. Het wettelijk pensioen voor werknemers 3. Hoe kun je op een fiscaal interessante manier een aanvullend pensioen opbouwen?

Woord vooraf 2. Het wettelijk pensioen voor werknemers 3. Hoe kun je op een fiscaal interessante manier een aanvullend pensioen opbouwen? Driemaandelijkse Nieuwsbrief van KBC Bank & Verzekering Driemaandelijkse Jaargang 4 Nummer 2 maart 2007 In deze nieuwsbrief van KBC Employee Benefits: Woord vooraf 2 Het wettelijk pensioen voor werknemers

Nadere informatie

Als zelfstandige arbeid je belangrijkste (of enige) beroepsactiviteit is, dan ben je zelfstandige in hoofdberoep.

Als zelfstandige arbeid je belangrijkste (of enige) beroepsactiviteit is, dan ben je zelfstandige in hoofdberoep. 7. Het sociaal statuut van een zelfstandige ondernemer. ---------------------------------------------------------------- 7.1. Sociaal statuut zelfstandige. 7.1.1.Hoofdberoep Als zelfstandige arbeid je

Nadere informatie

Einde in zicht voor de VUT

Einde in zicht voor de VUT Einde in zicht voor de VUT 11 0 Drs. J.L. Gebraad en mw. T.R. Pfaff Publicatiedatum CBS-website: 1 september 2011 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** =

Nadere informatie

Sterkste groei bij werknemers

Sterkste groei bij werknemers In 1994 stagneerde de ontwikkeling van de koopkracht nog. In de daarop volgende jaren nam de koopkracht echter steeds sterker toe: met 1% in 1995 tot 1,5% in 1997. De grootste stijging,,7%, deed zich voor

Nadere informatie

VIVIUM Managed Funds. Tak 23-fonds met een mooi rendement. Professioneel portefeuillebeheer

VIVIUM Managed Funds. Tak 23-fonds met een mooi rendement. Professioneel portefeuillebeheer VIVIUM Managed Funds Tak 23-fonds met een mooi rendement Professioneel portefeuillebeheer door experts Interessante fiscale voordelen Een belegging aangepast aan uw profiel Verdient u meer dan wat u vandaag

Nadere informatie

Ouderdom Wonen in Nederland, werken in België

Ouderdom Wonen in Nederland, werken in België Ouderdom Wonen in Nederland, werken in België Inhoud Wie krijgt rustpensioen? 2 Hoeveel rustpensioen krijgt u? 2 Wanneer krijgt u uw rustpensioen? 2 Hoe vraagt u rustpensioen aan? 3 Wat als... 3 Al uw

Nadere informatie

Presentatie met uitleg per slide

Presentatie met uitleg per slide Presentatie met uitleg per slide 1 Terug- en vooruitblik In het principe cao-akkoord van december 2012 hebben we afspraken gemaakt over de noodzaak van een nieuwe en toekomstbestendige pensioenregeling

Nadere informatie