Tinnitus en hyperacusis. Christian Desloovere

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tinnitus en hyperacusis. Christian Desloovere"

Transcriptie

1 Tinnitus en hyperacusis Christian Desloovere

2 Definitie tinnitus Tinnitus < Tinnire (Latijn) rinkelen Waarneming van een geluid in het hoofd of oren zonder externe geluidsbron OBJECTIEVE TINNITUS Geluid gegenereerd in het lichaam, aanwezigheid van een akoestische stimulus SUBJECTIEVE TINNITUS Perceptie van een betekenisloos geluid in afwezigheid van een akoestische stimulus

3 Prevalentie tinnitus Bijna iedereen ooit Hoog aantal normaal horende mensen in geluidsdichte cabine (64%, n 120) Prevalentie met toenemende leeftijd, gehoorverlies, lawaaiexpositie Cijfers: US National Centre for Health Statistics 30% van de volwassenen 5 % matige tot sterke tinnitus 1.8% invaliderende tinnitus 40 % van tinnituspatiënten heeft ook hyperacusis

4 Tinnitus en hyperacusis Acute tinnitus Pulsatiele tinnitus Chronische niet-pulsatiele tinnitus Hyperacusis

5 Acute tinnitus Plots optredend en < 3 maand bestaand Adequate en snelle diagnostiek belangrijk Door snelle behandeling grote kans op genezing

6 DD perceptief of conductief gehoorverlies met tinnitus Acute tubaire dysfunctie / serotympanon kan laagfrequente tinnitus geven Otoscopie is soms onbetrouwbaar Stemvorkproeven volgens Weber en Rinne zijn eerste keuze

7 DD perceptief / conductief otoscopie niet altijd betrouwbaar

8 Stemvorkproef volgens Rinne Voor het oor luider dan achter het oor Nog hoorbaar voor het oor als ze achter het oor niet meer gehoord wordt Rinne positief

9 Stemvorkproef volgens Weber

10 Stemvorkproeven Rinne positief Normaal gehoor of perceptief verlies Rinne negatief Geleidingsverlies Weber naar het beste oor Perceptief verlies Weber naar het slechtste oor Geleidingsverlies

11 Valkuilen stemvorkproeven R? W? R? W? R? W? Rechter oor R? W? Linker oor

12 Valkuilen stemvorkproeven 512 Hz + R - W naar links + R+ W midden? R - W naar links Rechter oor? R + W naar links Linker oor

13 Plots perceptief gehoorverlies of plotse doofheid 65 % spontane remissie binnen de 2 weken Negatieve prognostische factoren Volledige doofheid Geassocieerde vestibulaire symptomen Behandeling starten binnen de week Corticoiden: significant effect (Wilson et al, 1980) Hemodilutie: significant bij Hct > 44 % (Desloovere, 1988) Vasodilatantia: niet aangetoond, steal fenomeen

14 Plots perceptief gehoorverlies Hyperbare zuurstoftherapie (HBO) (Bennett et al, 2007, Cochrane review) Gehoorsverbetering: Significant bij behandeling in de acute fase Klinische significantie van de graad van gehoorsverbetering niet duidelijk Geen effect aangetoond op tinnitus in 4 prospectieve studies Kleine aantallen Data konden niet gepoold worden

15 Hyperbare zuurstoftherapie bij tinnitus Review , Desloovere, 2008 Retrospectieve studies n = % verbetering bij acute tinnitus % verbetering bij tinnitus > 3 maanden Tinnitus kan erger worden onder HBO 1,3 4,7 % bij acute tinnitus 3,6 12 % bij tinnitus > 3 maanden

16 Acuut lawaaitrauma Corticoiden effectief in aantal retrospectieve studies, geen RCT Effect hyperbare zuurstoftherapie in aantal retrospectieve studies (n = 9) Slechts 1 RCT, geen placebogroep (Pilgram, 1991)

17 HBO voor acuut lawaaitrauma Pilgram, 1991 Acuut lawaaitrauma soldaten binnen 3 dagen RCT n = 120 Hemodilutie met dextran 10 dagen Idem + HBO, 2,8 ATA, 60 min, dagelijks10 dagen Significante gehoorsverbetering met HBO

18 Acute tinnitus - conclusie Zo snel mogelijk starten corticoiden IV als combinatie met gehoorverlies Klassiek (200 mg prednisone, over 10 d afbouwend) Pulse therapy (300 mg dexamethasone/d, 3 dagen) Enkel tinnitus: corticoiden oraal? (64 mg prednisone over 10 d afbouwend) Bij plots perceptief gehoorverlies en Hct > 44 % bijkomend hemodilutie Geen verbetering na corticoiden: HBO over 10 sessies, 2,4 ATA

19 Chronische tinnitus Pulsatiele tinnitus Oorzaak te vinden bij ongeveer 80 % Hogere kansen op verbetering Niet-pulsatiele tinnitus Oorzaak te vinden bij ongeveer 40 %

20 Pulsatiele tinnitus 3 soorten Hoogfrequente clicks = myocloniën Week verhemelte Middenoorspiertjes Synchroon met de hartslag Arterieel Synchroon met de ademhaling Open tuba Benigne intracraniële hypertensie

21 Arteriële pulsatiele tinnitus Cardiaal Carotisstenose Glomus jugularis of tympanicus Arterioveneuze malformaties Neurovasculair conflict brughoek

22 Pulsatiele tinnitus - diagnose Auscultatie Cardiaal, carotis, gehoorgang, mastoid Compressie vena jugularis Verdwijnen tinnitus = arterieel of veneus Otoscopie Glomus tympanicus Pulsaties trommelvlies of beweging synchroon met de ademhaling

23 Pulsatiele tinnitus glomus tympanicum

24 Benigne intracraniële hypertensie Meest frequente oorzaak pulsatiele tinnitus ( 40 %) Typisch:, < 40j, obees Symptomen: venous hum, 80 % unilateraal, verergering bij liggen en Valsalva, hoofdpijn, wazig zicht, bij 50 % laagfrequent gehoorverlies

25 Benigne intracraniële hypertensie Diagnose Tinnitus verdwijnt door compressie v. jugularis Op NMR bij 25 % empty sella Papiloedeem bij oftalmoscopie Lumbaalpunctie openingsdruk > 20 cm H 2 O Therapie Vermageren Diuretica Shunt

26 Chronische tinnitus chronische pijn Wisselwerking verschillende factoren Oorzaken Predisponerende factoren Versterkende factoren

27 Oorzaken subjectieve tinnitus Conductief Cerumen obturans, otitis serosa, otosclerose Cochleair Abnormale stimulatie haarcellen Ménière, lawaai, presbyaccusis, Retrocochleair neuraal en brughoek auditieve deprivatie perifere input hyperactiviteit auditieve cortex Neurovasculair conflict, acusticusneurinoom

28 Oorzaken subjectieve tinnitus Hersenstam en auditieve cortex Hersenstamtumoren, witte stofletsels Algemene corticale dysfunctie Inclusief depressie Toxisch en medicamenteus Loop-diuretica, salicylaten, erythrocine, aminoglycosiden,

29 Oorzaken subjectieve tinnitus Systemisch Diabetes, hypertensie, thyroid, rheuma Somatisch Temporomandibulaire dysfunctie Cervicale pathologie

30 Chronische niet pulsatiele tinnitus Niet één entiteit, diverse groep van functionele veranderingen in de auditieve banen Begint met een letsel ergens in de auditieve baan Neuronale hypersensitiviteit Nucleus cochlearis dorsalis = belangrijk bij tinnitus, ook somatische input Hyperactiviteit auditieve cortex

31 Chronische tinnitus Persisterende focale corticale hyperactiviteit in de primaire auditieve cortex = neurale code van de tinnitus Tinnitus = auditief fantoom geluid

32 Chronische tinnitus - Jastreboff model geconditioneerde respons + habituatie (CSZ) Awareness Sub-awareness initieel ontstaan van tinnitus auditieve banen perceptie en bekrachtiging van de fantoom detectie limbisch systeem autonoom zenuwstelsel Annoyance

33 Rol huisarts bij chronische tinnitus Goede anamnese en klinisch onderzoek Systeemaandoeningen, medicatie, nek, TMG? Proberen te corrigeren Inschatten predisponerende en versterkende factoren, psychische toestand patiënt Beslissen of doorsturen naar locale NKO-arts of tertiair tinnituscentrum

34 Chronische tinnitus behandeling Oorzakelijk indien mogelijk Vermindering versterkende factoren Belangrijkste nek, TMG Maskering Akoestisch Elektrisch CI Magnetisch TMS Ruisgenerator (tinnitus masker)

35 Transcraniële Magnetische Stimulatie (TMS)

36 Transcraniële Magnetische Stimulatie Doel: suppressie corticale hyperactiviteit Magnetische veld pulsen 1,5 2,5 Tesla, 90 % drempel motorische cortex 1, 5, 10, 20, 40 Hz, verschillende pulstypes Eenmalig of repetitief Gebied 3 cm diameter, 2-3 cm diep Voorlopige bevindingen Beter bij sinusoidale tinnitus dan geruis Hoe korter duur tinnitus hoe effectiever

37 Chronische tinnitus behandeling Medicatie Antidepressiva Sedatieva Experimenteel NMDA antagonisten kunnen salicylaat geïnduceerde tinnitus blokkeren, interfereren met excitatorische glutamaat NT Psychosomatische aanpak Cognitieve gedragstherapie Tinnitus retraining therapie (TRT)

38 Hyperacusis Kenmerk: verlaging van de onaangename luidheidsdrempel

39 Oorzaken hyperacusis Perifeer auditief Gestoorde stapediusreflex Recruitment (verlies buitenste haarcellen) Normaal scherpe tonotopie Verlies scherpe tonotopie Abnormale toename luidheid

40 Oorzaken hyperacusis Centraal zenuwstelsel Migraine bij % Depressie Whiplash bij + 30 % Leerstoornissen, autisme, stotteren Hormonaal en infectieus Ziekte van Addison Ziekte van Lyme (Borreliose)

41 Behandeling hyperacusis Bescherming tegen sterke geluiden Auditieve integratietraining (AIT) tinnitus retraining therapie (TRT) Verder analoog aan behandeling tinnitus Geluidsfilter (Variphone ) Geluidsdempend oordopje

42 Besluit rol huisarts tinnitus en hyperacusis Acute tinnitus en/of gehoorverlies snel herkennen en behandelen Onderkennen oorzaken en versterkende factoren (extern, systemisch, nek, psyche) Bij pulsatiele tinnitus ausculatie, compressie vena jugularis Beslissing wanneer en waar (perifere NKO, tertiair tinnitus centrum) verwijzen

43 Vlaamse Tinnitus en Hyperacusisvereniging (VLATI) Zonneweelde Sint-Pieters-Leeuw Afdelingen in iedere provincie

Tinnitus en hyperacusis

Tinnitus en hyperacusis Tinnitus en hyperacusis Christian Desloovere, NKO-arts Tinnitus is de waarneming van geluid in het hoofd of de oren zonder externe geluidsbron, hyperacusis is een abnormale overgevoeligheid voor geluiden

Nadere informatie

GELUIDSDREIGING - REACTIE

GELUIDSDREIGING - REACTIE Vicieuze cirkel TINNITUS waargenomen als bedreigend Wordt geassocieerd met negatieve gevoelens, angst en ongemak Toegenomen aktiviteit in het LIMBISCH systeem en het AUTONOOM zenuwstelsel Het tinnitus

Nadere informatie

21/10/15. Tinnitus en hyperacusis bij hulpzoekende patiënten. Definitie. Haarcellen in het slakkenhuis

21/10/15. Tinnitus en hyperacusis bij hulpzoekende patiënten. Definitie. Haarcellen in het slakkenhuis De neurofysiologie van tinnitus en hyperacusis Pim van Dijk Klinisch fysicus audioloog Universitair Audiologisch Centrum Groningen/KNO/UMCG -1- Definitie Tinnitus - Oorsuizen! Een (betekenisloos) geluid

Nadere informatie

BPPV komt eerder zelden voor

BPPV komt eerder zelden voor BPPV komt eerder zelden voor Dr.Hélène Valcke NKO Vertigo: tips en valkuilen Een overwegend % vertigo patiënten met positie gebonden vertigo krijgen de diagnose BPPV zonder investigatie. Echter elke vestibulaire

Nadere informatie

TINNITUS TINNITUS STEEDS MEER CONSULTEN WEGENS. Beter begrip neurophysiologische ontstaansmechanismen

TINNITUS TINNITUS STEEDS MEER CONSULTEN WEGENS. Beter begrip neurophysiologische ontstaansmechanismen TINNITUS EEN UITDAGENDE EN COMPLEXE PROBLEMATIEK Dr. Paul Lambert Diensthoofd NKO AZ DAMIAAN Oostende Why talk about TINNITUS? STEEDS MEER CONSULTEN WEGENS TINNITUS Beter begrip neurophysiologische ontstaansmechanismen

Nadere informatie

Laag Frequente Tinnitus of Laag Frequent Geluid? Is er een verschil in begeleiding?

Laag Frequente Tinnitus of Laag Frequent Geluid? Is er een verschil in begeleiding? Laag Frequente Tinnitus of Laag Frequent Geluid? Is er een verschil in begeleiding? Ir. Dyon J.W.M. Scheijen Klinisch fysicus audioloog Inhoud Tinnitus Hoe horen wij? Het gehoorsysteem Beleving van geluid

Nadere informatie

Perifeer Arterieel Vaatlijden en het Aneurysma Aortae Abd.

Perifeer Arterieel Vaatlijden en het Aneurysma Aortae Abd. Perifeer Arterieel Vaatlijden en het Aneurysma Aortae Abd. CVRM-scholing 2010. Drs. Arno M. Wiersema Vaatchirurg, Boven-IJ ziekenhuis Amsterdam Inleiding Nieuwe standaard 2003. Verschil is: behandeling

Nadere informatie

TINNITUS. Leren omgaan met tinnitus

TINNITUS. Leren omgaan met tinnitus TINNITUS Leren omgaan met tinnitus TINNITUS AURIUM Tinnitus aurium is de medische term voor oorsuizen. Het Latijnse tinnire betekent bellen of rinkelen, auris betekent oor. Iemand met tinnitus neemt geluiden

Nadere informatie

Tinnitus vanuit het centraal zenuwstelsel bekeken.

Tinnitus vanuit het centraal zenuwstelsel bekeken. Tinnitus vanuit het centraal zenuwstelsel bekeken. Dr. C.E.L. Hoekstra KNO-arts Dag der Akoepedie, 24 april 2014 A Central Nervous System Approach to Tinnitus Promotie 25 november 2013 A Central Nervous

Nadere informatie

Hyperacusis vanuit psychiatrisch perspectief: diagnostiek en psychofarmacologische behandeling Ines Sleeboom-van Raaij consulent-psychiater

Hyperacusis vanuit psychiatrisch perspectief: diagnostiek en psychofarmacologische behandeling Ines Sleeboom-van Raaij consulent-psychiater Hyperacusis vanuit psychiatrisch perspectief: diagnostiek en psychofarmacologische behandeling Ines Sleeboom-van Raaij consulent-psychiater 24 april 2014 Jaarvergadering KNO en HHH Disclosures Geen Hyperacusis

Nadere informatie

BERA, Tymp en OAE bij de pasgeborene. Bert van Zanten UMC-Utrecht

BERA, Tymp en OAE bij de pasgeborene. Bert van Zanten UMC-Utrecht BERA, Tymp en OAE bij de pasgeborene Bert van Zanten UMC-Utrecht Overzicht Wat meet je bij BERA/Tymp/cEOAE/DPOAE? Normaal en afwijkend? Resultaat neonataal en later? BERA: Wat meet je? Het tijdsverloop

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Samenvatting Nederlandse samenvatting Oorsuizen zit tussen de oren Tussen de oren Behalve fysiek tastbaar weefsel zoals bot, vloeistof en hersenen zit er veel meer tussen de oren, althans zo leert een

Nadere informatie

audiometrie voor de basisarts-deel II-v deel II

audiometrie voor de basisarts-deel II-v deel II -v.030515 deel II afwijkende audiometrie Coproductie: afd.kno LUMC afd.kno UMCU 1 Het is de gebruiker van dit programma niet toegestaan de inhoud van het programma te wijzigen, vermenigvuldigen, door te

Nadere informatie

INTERLINE (+ Bellse parese) ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

INTERLINE (+ Bellse parese) ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE KNO (+ Bellse parese) april 2005 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding Werkgroepleden: Huisartsen Paul Rooseboom, Rik Wesseler, Brian Bosch. KNO artsen:

Nadere informatie

Slechthorendheid bij ouderen

Slechthorendheid bij ouderen Slechthorendheid bij ouderen Ir. T.T. Prinzen Klinisch fysicus-audioloog Pento Audiologisch Centrum Amersfoort Inhoud inleiding (anatomie en pathologie) soorten gehoorverlies hoe hoort een slechthorende?

Nadere informatie

Diagnostiek bij Auditieve Neuropathie. Bert van Zanten Klinisch-fysicus/Audioloog UMCU

Diagnostiek bij Auditieve Neuropathie. Bert van Zanten Klinisch-fysicus/Audioloog UMCU Diagnostiek bij Auditieve Neuropathie Bert van Zanten Klinisch-fysicus/Audioloog UMCU Overzicht Een casus avant la lettre Auditory Neuropathy Spectrum Disorder Geheugenopfrissing anatomie en fysiologie

Nadere informatie

Leven met Tinnitus is leven met herrie NVVS Maastricht, 29 november 2012

Leven met Tinnitus is leven met herrie NVVS Maastricht, 29 november 2012 Leven met Tinnitus is leven met herrie NVVS Maastricht, 29 november 2012 Even voorstellen. Kees de Vries 68 jaar. Sinds april 2004 bestuurslid, penningmeester, voorlichter van de commissie Tinnitus en

Nadere informatie

Audiologische diagnostiek en revalidatie. Cas Smits, klinisch fysicus-audioloog

Audiologische diagnostiek en revalidatie. Cas Smits, klinisch fysicus-audioloog Audiologische diagnostiek en revalidatie Cas Smits, klinisch fysicus-audioloog Inhoud Werking van het gehoor Traject in het eerste jaar Aanmeldingen Diagnostiek Revalidatie Na het eerste jaar gehoorbeenketen

Nadere informatie

NKO gerelateerde Vertigo. Leen Vanlerberghe H. Hartziekenhuis Lier 15/06/2011

NKO gerelateerde Vertigo. Leen Vanlerberghe H. Hartziekenhuis Lier 15/06/2011 NKO gerelateerde Vertigo Leen Vanlerberghe NKO-arts H. Hartziekenhuis Lier 15/06/2011 DD Neurologische aandoeningen (MS, Parkinson, CVA) Cardiale problematiek / Vasculaire stoornissen Algemeen internistische

Nadere informatie

Handreiking. Verminderd gehoor

Handreiking. Verminderd gehoor Handreiking Verminderd gehoor Handreiking Verminderd gehoor Doelgroep Ouderen: - Met klachten van gehoorverlies. ¹ ² ³ - Met door omgeving of uzelf (geuite) vermoedens van slechthorendheid. ¹ ⁴ - Met klachten

Nadere informatie

Leven met Tinnitus is leven met herrie NVVS Alkmaar,

Leven met Tinnitus is leven met herrie NVVS Alkmaar, Leven met Tinnitus is leven met herrie NVVS Alkmaar, 16-05-2011 Even voorstellen. Kees de Vries 66 jaar, getrouwd en we zijn de ouders van 3 kinderen, 36, 34 en 30 jaar oud. Sinds april 2004 bestuurslid,

Nadere informatie

Hands on 2014 Duizeligheid

Hands on 2014 Duizeligheid Hands on 2014 Duizeligheid Hoe blijven we in evenwicht (zoals een vliegtuig)? Doelen: 1. Awareness creëren 2. Hoe blijven we in evenwicht? 3. Anamnese is key 3. Onderzoek zelf doen 4. Duizeligheid er is

Nadere informatie

Tinnitus prof.dr.paul van de heyning

Tinnitus prof.dr.paul van de heyning Tinnitus prof.dr.paul van de heyning Universitaire Multidisciplinaire Tinnitus Kliniek Tinnitus Reasearch Initiative Univ Multidisciplinaire Eenheid Neuromodulatie BRAI²N Univ. Dienst Neus- Keel- Oorziekten

Nadere informatie

Dokter op dinsdag. Duizeligheid. Susanne Balter, KNO-arts

Dokter op dinsdag. Duizeligheid. Susanne Balter, KNO-arts Dokter op dinsdag Duizeligheid Susanne Balter, KNO-arts Dinsdag 23 juni 2015 Wat gaan we bespreken? Voorkomen duizeligheid Het evenwichtsorgaan Onderzoek bij de KNO arts Oorzaken van duizeligheid Behandeling

Nadere informatie

Interactie van elektrische en akoestische stimulatie in de cochlea van de cavia

Interactie van elektrische en akoestische stimulatie in de cochlea van de cavia Interactie van elektrische en akoestische stimulatie in de cochlea van de cavia H. Christiaan Stronks, Huib Versnel, Vera F. Prijs, Wilko Grolman, Sjaak F.L. Klis Afdeling Keel-, Neus- en Oorheelkunde

Nadere informatie

Erkenning en herkenning van psychische problemen bij hyperacusis: hulpverlening en begeleiding.

Erkenning en herkenning van psychische problemen bij hyperacusis: hulpverlening en begeleiding. Erkenning en herkenning van psychische problemen bij hyperacusis: hulpverlening en begeleiding. Ines Sleeboom- van Raaij, Psychiater en Directeur Behandelzaken VIA, Landelijk Centrum GGZ en Gehoorstoornissen

Nadere informatie

Anamnese bij de duizelige patiënt

Anamnese bij de duizelige patiënt Anamnese bij de duizelige patiënt 16 de Nascholingscursus Kliniek van Duizeligheid en Evenwichtsstoornissen RJ Stokroos Sickness is A matter of alarm. A matter of logic... Faxon NW: The hospital in contemporary

Nadere informatie

Duizelingwekkend. Wat hebben we een duizelige patiënt te bieden?

Duizelingwekkend. Wat hebben we een duizelige patiënt te bieden? Duizelingwekkend Wat hebben we een duizelige patiënt te bieden? Jik Nihom, neuroloog Diederick van Zuijlen, KNO arts Mirella Nijmeijer, huisarts Anja van Kempen, huisarts Leerdoelen Duizeligheid is niet

Nadere informatie

Tinnitus (oorsuizen) Tinnitus Aurium (oorsuizen)

Tinnitus (oorsuizen) Tinnitus Aurium (oorsuizen) Tinnitus (oorsuizen) Tinnitus Aurium (oorsuizen) Deze folder bevat algemene informatie over tinnitus, het tinnitusteam en het zorgprogramma bij tinnitus van het Gehoor- en Spraak Centrum van de afdeling

Nadere informatie

LFG: Een hardnekkig probleem zonder duidelijke oorzaak

LFG: Een hardnekkig probleem zonder duidelijke oorzaak LFG: Een hardnekkig probleem zonder duidelijke oorzaak Frits van den Berg GGD Amsterdam NSG 24 mei 2012 NSG 24 mei 2012 LFG hardnekkig probleem 2 NSG 24 mei 2012 LFG hardnekkig probleem 3 Aspecten van

Nadere informatie

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding.

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding. Casus 25L Fase A Titel Wat zegt u? Onderwerp Lawaai slechthorendheid Technisch verantwoordelijke Drs. E.M. Schoonderwaldt Opleidingsniveau studenten De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase

Nadere informatie

Horen en ouder worden

Horen en ouder worden Horen en ouder worden dr.ir. N.J. Versfeld klinisch fysicus audioloog Universitair Audiologisch Centrum VUmc Amsterdam Ouderdomsslechthorendheid Ook wel presbyacusis genoemd Presbys : oud Akouein : horen

Nadere informatie

SAL-test. Inleiding. Het principe van de SAL-test:

SAL-test. Inleiding. Het principe van de SAL-test: SAL-test Inleiding Als we willen weten of er bij een oor sprake is van een geleidingsverlies, meten we dat normaal met een beengeleider. Het nadeel van deze meting is dat het te meten oor onbedekt is.

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 GEHOORSTOORNISSEN. Inleiding. Gehoorstoornissen. Soorten gehoorverlies

Hoofdstuk 2 GEHOORSTOORNISSEN. Inleiding. Gehoorstoornissen. Soorten gehoorverlies Hoofdstuk 2 GEHOORSTOORNISSEN Inleiding Een kan verschillende oorzaken hebben. De gevolgen en de behandeling van de stoornis hangen af van de oorzaak. Dit hoofdstuk beschrijft kort de soorten, de graden

Nadere informatie

Oorsuizen: tinnitus. Informatie voor patiënten over oorsuizen

Oorsuizen: tinnitus. Informatie voor patiënten over oorsuizen Oorsuizen: tinnitus Informatie voor patiënten over oorsuizen Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege oorsuizen een onderzoek door de kno-arts te laten verrichten. Deze folder geeft u informatie

Nadere informatie

Wist je dat Eén op tien volwassenen last heeft van tinnitus?

Wist je dat Eén op tien volwassenen last heeft van tinnitus? Alles over tinnitus Iedereen heeft wel eens last van tinnitus of fluitende oren, maar voor sommige mensen is het een constante bron van ergernis. Hoeveel last u ook heeft, het is bij tinnitus bijna altijd

Nadere informatie

Evaluatie van de hoortoestelaanpassing

Evaluatie van de hoortoestelaanpassing Evaluatie van de hoortoestelaanpassing Niek Versfeld klinisch fysicus audioloog Universitair Audiologisch Centrum VUmc Amsterdam Casus: korte anamnese Vrouw 68 jaar, reuma Rechts matig hoge-tonenverlies

Nadere informatie

Hoofdpijn Blijf er niet mee lopen. Rob Bernsen en Marian van Zagten, neurologen Namens overige leden Multidisciplinaire Hoofdpijnpoli

Hoofdpijn Blijf er niet mee lopen. Rob Bernsen en Marian van Zagten, neurologen Namens overige leden Multidisciplinaire Hoofdpijnpoli Hoofdpijn Blijf er niet mee lopen Rob Bernsen en Marian van Zagten, neurologen Namens overige leden Multidisciplinaire Hoofdpijnpoli Inhoud Cijfers Wat gebeurt er in het ziekenhuis? Typen hoofdpijn Spanningshoofdpijn

Nadere informatie

LAWAAIBESCHERMING. Geniet van muziek, maar met mate

LAWAAIBESCHERMING. Geniet van muziek, maar met mate LAWAAIBESCHERMING Geniet van muziek, maar met mate LAWAAIBESCHERMING Geniet van muziek, maar met mate In het dagelijks leven wordt u vaak blootgesteld aan lawaai: op concerten, festivals, fuiven, in de

Nadere informatie

Inhoud. Slechthorendheid, hoe zat het ook alweer?

Inhoud. Slechthorendheid, hoe zat het ook alweer? Inhoud Slechthorendheid, hoe zat het ook alweer? Wat hoor je te weten in cluster 2? Gehoor Gehoorverlies Onderzoek: wat betekent een audiogram? Hoe klinkt een gehoorverlies Wat mag je verwachten van hulpmiddelen?

Nadere informatie

HYPERACUSIS Beheersen of behandelen?

HYPERACUSIS Beheersen of behandelen? 224 e KNO-vergadering, 24 april 2014 HYPERACUSIS Beheersen of behandelen? Arno Lieftink Psycholoog, Audiologisch centrum Erasmus MC Rotterdam / UMC Utrecht a.lieftink@erasmusmc.nl / a.lieftink@umcutrecht.nl

Nadere informatie

Slechthorendheid op school Wat hoor je te weten in Cluster 2?

Slechthorendheid op school Wat hoor je te weten in Cluster 2? Slechthorendheid op school Wat hoor je te weten in Cluster 2? Margot Willemsen Erwin Baas 2015 Inhoud Gehoor Gehoorverlies Onderzoek: wat betekent een audiogram? Hoe klinkt een gehoorverlies Wat mag je

Nadere informatie

Gehoorscreening en -diagnostiek in een NICU-populatie

Gehoorscreening en -diagnostiek in een NICU-populatie Gehoorscreening en -diagnostiek in een NICU-populatie André Goedegebure, Saskia Coenraad, Hans Hoeve Afdeling KNO, Erasmus MC Rotterdam Sophia Kinder Ziekenhuis (SKZ) Vergroot risico gehoorverlies NICU

Nadere informatie

24-9-2009. Inhoud presentatie Tinnitus. Het gehoororgaan. Wat is tinnitus? Het auditieve systeem. Tinnitus Project Groningen. Diagnostisch protocol

24-9-2009. Inhoud presentatie Tinnitus. Het gehoororgaan. Wat is tinnitus? Het auditieve systeem. Tinnitus Project Groningen. Diagnostisch protocol Tinnitus Project Groningen Dr. H. van Det-Bartels, arts-assistent KNO Tinnitus Werkgroep Universitair Medisch Centrum Groningen Inhoud presentatie Tinnitus definitie pathofysiologie incidentie classificatie

Nadere informatie

Praktijk. Pijn mechanisme 15-01-2012! Martini Hospital Groningen - innovation in desig! 1! Multidisciplinaire behandeling van hoofdpijn

Praktijk. Pijn mechanisme 15-01-2012! Martini Hospital Groningen - innovation in desig! 1! Multidisciplinaire behandeling van hoofdpijn Multidisciplinaire behandeling van hoofdpijn Marielle Padberg (Hoofd)pijn pathofysiologie Hoofdpijndiagnose Multidisciplinaire behandeling Praktijk Pijn mechanisme 18-jarige man met ernstige hoofdpijn

Nadere informatie

Cisplatinum Ototoxiciteit

Cisplatinum Ototoxiciteit Cisplatinum Ototoxiciteit Yvonne Simis Lot Zuur Rebecca Gallimore Coen Rasch Fons Balm Wouter Dreschler Klinische en experimentele Audiologie, AMC Amsterdam Keel Neus en Oorheelkunde, AMC Amsterdam Radiotherapie,

Nadere informatie

Gehoorbeschadiging door lawaai. Dr. Litiere Luc KNO-arts Tienen

Gehoorbeschadiging door lawaai. Dr. Litiere Luc KNO-arts Tienen Gehoorbeschadiging door lawaai Dr. Litiere Luc KNO-arts Tienen Anatomie binnenoor Spiraal ligament modiolus 4000 12000 Tonotopie van de haarcellen basale membraan.mp4 Electro-mechanische transductie lat.

Nadere informatie

Behandeling en revalidatie van blijvende gehoorschade: hoortoestellen en cochleaire implantatie in een multidisciplinaire benadering

Behandeling en revalidatie van blijvende gehoorschade: hoortoestellen en cochleaire implantatie in een multidisciplinaire benadering Behandeling en revalidatie van blijvende gehoorschade: hoortoestellen en cochleaire implantatie in een multidisciplinaire benadering een presentatie aan de hand van casussen dr.ir. Cas Smits klinisch fysicus-audioloog

Nadere informatie

Oorzaken en verschijningsvormen van aggravatie. N.J.. Versfeld J.E. Hoogeveen KNO/audiologie AMC Amsterdam

Oorzaken en verschijningsvormen van aggravatie. N.J.. Versfeld J.E. Hoogeveen KNO/audiologie AMC Amsterdam Oorzaken en verschijningsvormen van aggravatie N.J.. Versfeld J.E. Hoogeveen KNO/audiologie AMC Amsterdam Casus I: Coen 5;6 jaar KNO geschiedenis: 3;2 jaar: Veel oorontstekingen Adeno-tonsillectomie met

Nadere informatie

PREVALENTIE EN DIAGNOSTIEK VAN SLECHTHORENDHEID BIJ PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS

PREVALENTIE EN DIAGNOSTIEK VAN SLECHTHORENDHEID BIJ PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS Utrecht 2 november 2007 PREVALENTIE EN DIAGNOSTIEK VAN SLECHTHORENDHEID BIJ PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS CHRIS DE BAL DEP. LOGOPEDIE EN AUDIOLOGIE LESSIUS HOGESCHOOL

Nadere informatie

TINNITUS. Een behandelbaar probleem

TINNITUS. Een behandelbaar probleem TINNITUS Een behandelbaar probleem 1 Geachte heer/mevrouw, U ontvangt deze brochure omdat u klachten ondervindt van tinnitus. Tinnitus Aurium is de medische term voor oorsuizen. Het Latijnse tinnire betekent

Nadere informatie

Het belang van een goed gehoor

Het belang van een goed gehoor Publiekslezing UMC Utrecht Het belang van een goed gehoor - Behandelingen bij een slecht gehoor - Jeroen Peters, arts-onderzoeker Keel-Neus-Oorheelkunde Afdeling Keel-Neus-Oorheelkunde en Heelkunde van

Nadere informatie

Klankmassage met mensen die lijden aan oorsuizen

Klankmassage met mensen die lijden aan oorsuizen Klankmassage met mensen die lijden aan oorsuizen Vertaling van een artikel dat in juli 2007 verscheen in Tinnigramm,het orgaan van de Oostenrijkse patiëntenvereniging. Deze vertaling door S.M. Zijlstra

Nadere informatie

Orthostatische tremor en diepe hersenstimulatie

Orthostatische tremor en diepe hersenstimulatie Orthostatische tremor en diepe hersenstimulatie Fleur van Rootselaar Neuroloog/klinisch neurofysioloog 29 mei 2015, 2e OT-ontmoetingsdag Presentatie Wat is tremor? Classificatie Hoe ontstaat tremor? Etiologie

Nadere informatie

Elektrofysiologische correlaten voor een auditief verwerkingsprobleem bij mensen met dyslexie

Elektrofysiologische correlaten voor een auditief verwerkingsprobleem bij mensen met dyslexie Elektrofysiologische correlaten voor een auditief verwerkingsprobleem bij mensen met dyslexie Hanne Poelmans, Heleen Luts, Maaike Vandermosten, Bart Boets, Pol Ghesquière & Jan Wouters ExpORL & Onderzoekseenheid

Nadere informatie

Welkom op het Informatiemoment Standaard gehoor oktobercyclus

Welkom op het Informatiemoment Standaard gehoor oktobercyclus Welkom op het Informatiemoment Standaard gehoor oktobercyclus VOORMIDDAG Inleiding: doelstellingen Doelstelling 1 Doelstelling 3 Casusbespreking Praktische voorbereiding: Hoe gaan we het doen? Overzicht

Nadere informatie

OORSUIZEN (TINNITUS) 875

OORSUIZEN (TINNITUS) 875 OORSUIZEN (TINNITUS) 875 Inleiding U heeft last van oorsuizen, ook wel tinnitus genoemd. Dit uit zich in het waarnemen van geluiden die niet van buiten komen en voor anderen niet waarneembaar zijn. Zo

Nadere informatie

KNO achtergronden casusschetsen voor: begeleider/presentator

KNO achtergronden casusschetsen voor: begeleider/presentator KNO achtergronden casusschetsen voor: begeleider/presentator Hoogeveen mei 2011 1 Casus 1 Loopoor Op uw telefonisch spreekuur belt de moeder van zoontje Gijs. Gijs is 3 jaar oud. Hij heeft sinds 2 dgn

Nadere informatie

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K Inhoudsopgave 1 B 2 B 3 B 4 B 5 B 6 B 7 B 8 B 9 B 1 B 11 B 12 B 13 B Palpabele schildkliernoduli en euthyreotische struma... 1 Lange

Nadere informatie

ASSR als onderdeel van de audiologische diagnostiek bij jonge kinderen

ASSR als onderdeel van de audiologische diagnostiek bij jonge kinderen ASSR als onderdeel van de audiologische diagnostiek bij jonge kinderen Jane Alaerts 1 Heleen Luts 1, Christian Desloovere 2 en Jan Wouters 1 1 ExpORL, K.U.Leuven en 2 UZ Leuven België Audiologische follow-up

Nadere informatie

Hoe werkt het gehoor? Bert van Zanten Klinisch-Fysicus/Audioloog Hoofd KNO-Audiologisch Centrum

Hoe werkt het gehoor? Bert van Zanten Klinisch-Fysicus/Audioloog Hoofd KNO-Audiologisch Centrum Hoe werkt het gehoor? Bert van Zanten Klinisch-Fysicus/Audioloog Hoofd KNO-Audiologisch Centrum Horen, zo gewoon, wat is het precies? onder andere: Detectie van geluid Discriminatie tussen verschillende

Nadere informatie

Lucas Mens Arjan Bosman Henriëtte Koch Bart Luijten Ad Snik

Lucas Mens Arjan Bosman Henriëtte Koch Bart Luijten Ad Snik Objectieve audiometrie: steeds meer middelen op de weegschaal, maar waar is de gouden standaard? Lucas Mens Arjan Bosman Henriëtte Koch Bart Luijten Ad Snik Klinische waarde van de ASSR tov klik/pip-bera?

Nadere informatie

1. Anatomie en fysiologie van het oor

1. Anatomie en fysiologie van het oor 1. Anatomie en fysiologie van het oor Oor: - Buitenoor: vangt geluiden op - Middenoor: luchttrillingen worden doorgegeven aan de vloeistof in het oor, versterkt en doorgegeven - Binnenoor: met het slakkenhuis

Nadere informatie

Revalidatie van het gehoor bij volwassenen

Revalidatie van het gehoor bij volwassenen Revalidatie van het gehoor bij volwassenen Gehoor en communicatie zijn van groot belang voor de mens. Wanneer er een beperking van gehoor, spraak of taal optreedt, heeft dat vaak grote gevolgen voor het

Nadere informatie

Verwijzing naar GGMD voor hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière en gehoorverlies

Verwijzing naar GGMD voor hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière en gehoorverlies Hieronder vindt u informatie voor verwijzing naar GGMD voor: hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière in combinatie met gehoorverlies ambulante

Nadere informatie

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade Dr. C. Jadoul Neuroloog AZ Nikolaas 1 Casus: recidief slikpneumonie Dame 75 jaar Spoed: algemeen achteruit (mentaal en fysiek) Antec: Parkinson

Nadere informatie

www.printo.it/pediatric-rheumatology/be_fm/intro De Ziekte van Behçet Versie 2016 2. DIAGNOSE EN THERAPIE 2.1 Hoe wordt het gediagnosticeerd? De diagnose is voornamelijk klinisch. Het kan een tot vijf

Nadere informatie

Verloren Stilte. M.C. Duijvestijn. Chinese en reguliere inzichten gebundeld in de aanpak van tinnitus.

Verloren Stilte. M.C. Duijvestijn. Chinese en reguliere inzichten gebundeld in de aanpak van tinnitus. Verloren Stilte Chinese en reguliere inzichten gebundeld in de aanpak van tinnitus. Deze scriptie bevat resultaten van een kleinschalig onderzoek naar de effectiviteit van een integrale behandeling van

Nadere informatie

NOAH-3 PROTOCOL HOORTOESTELAANPASSING

NOAH-3 PROTOCOL HOORTOESTELAANPASSING NOAH-3 PROTOCOL HOORTOESTELAANPASSING 2009 Taken en verantwoordelijkheden Federatie van Nederlandse Audiologische Centra (FEN) Federatie van Ouders van Slechthorende kinderen en van kinderen met Spraak-taalmoeilijkheden

Nadere informatie

vertigo beoordeling op de SEH Bart van der Worp

vertigo beoordeling op de SEH Bart van der Worp vertigo beoordeling op de SEH Bart van der Worp disclaimer geen duizeligheidsexpert geen belangenverstrengeling oorzaken duizeligheid vestibulair centraal cardiovasculair intoxicatie metabool BPPD neuritis

Nadere informatie

Samen op weg: communicatie met kinderen en jongeren met SOLK. Voorbij de scheiding tussen lichaam en geest. Yvette Krol, klinisch psycholoog,

Samen op weg: communicatie met kinderen en jongeren met SOLK. Voorbij de scheiding tussen lichaam en geest. Yvette Krol, klinisch psycholoog, Samen op weg: communicatie met kinderen en jongeren met SOLK. Voorbij de scheiding tussen lichaam en geest. Yvette Krol, klinisch psycholoog, Deventer Ziekenhuis Ingeborg Visser, GZ-psycholoog i.o. tot

Nadere informatie

Dokter, ik ben zo moe. greta moorkens algemeen inwendige ziekten U Z Antwerpen

Dokter, ik ben zo moe. greta moorkens algemeen inwendige ziekten U Z Antwerpen Dokter, ik ben zo moe greta moorkens algemeen inwendige ziekten U Z Antwerpen Oorzaken chronisch moeheid : > 50%(70%) psychiatrische (co)morbiditeit somatisch onderliggend lijden ( bvb cancerrelated fatigue)

Nadere informatie

Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017)

Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017) Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017) 2. Introductie slaapproblemen Deze introductie beschrijft de definitie van slaapproblemen en slaapstoornissen, de prevalentie en de gevolgen

Nadere informatie

Door dwang gegijzeld. (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen. Roos C. van der Mast

Door dwang gegijzeld. (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen. Roos C. van der Mast Door dwang gegijzeld (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen Roos C. van der Mast OCS bij ouderen De obsessieve-compulsieve stoornis is een persisterende en stabiele diagnose die zelden

Nadere informatie

Transcraniële magnetische stimulatie

Transcraniële magnetische stimulatie Transcraniële magnetische stimulatie S.F.W. Neggers (PhD) Hersencentrum Rudolf Magnus UMC Utrecht Transcraniële magnetische stimulatie Korte magnetische puls als gevolg van ~15cm grote spoel op het hoofd

Nadere informatie

Claudicatio intermittens

Claudicatio intermittens V-III Claudicatio intermittens Inleiding Deze richtlijnen betreffen alleen de arteriële claudicatio intermittens en niet de veneuze en neurogene claudicatio intermittens. Ze zijn gebaseerd op de consensus

Nadere informatie

Multiple Sclerose Neurodegeneratieve ziekten. 13 september 2011

Multiple Sclerose Neurodegeneratieve ziekten. 13 september 2011 Multiple Sclerose Neurodegeneratieve ziekten Nederlandse Vereniging voor Farmaceutische Geneeskunde 13 september 2011 Dr. Brigit A. de Jong, neuroloog Medisch Hoofd Radboud MS Centrum Afdeling Neurologie

Nadere informatie

Participatie ondanks slechthorendheid

Participatie ondanks slechthorendheid Participatie ondanks slechthorendheid Focus van het audiologisch onderzoek Joost Festen, afdeling KNO/Audiologie Participatie aan de hand van twee voorbeelden: Een doofgeboren kind dat kan spelen met kinderen

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Objectieve Diagnostiek. Tympanometrie Oto-Akoestische Emissies BERA Rechts 70 db, Links 90 db

Objectieve Diagnostiek. Tympanometrie Oto-Akoestische Emissies BERA Rechts 70 db, Links 90 db Objectieve Diagnostiek - casuïstiek - Arjan J Bosman en Henriëtte Koch Audiologisch Centrum UMC St Radboud Nijmegen Objectieve Diagnostiek Tympanometrie, stapedius reflexen functionaliteit middenoor Oto-Akoestische

Nadere informatie

Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten. Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest

Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten. Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest Van DSM IV naar DSM 5 DSM IV - somatisatie stoornis, - somatoforme

Nadere informatie

DUIZELIGHEID Keel-, Neus- en Oorheelkunde FRANCISCUS VLIETLAND

DUIZELIGHEID Keel-, Neus- en Oorheelkunde FRANCISCUS VLIETLAND DUIZELIGHEID Keel-, Neus- en Oorheelkunde FRANCISCUS VLIETLAND Inleiding Iedereen is wel eens duizelig geweest. Toch is het moeilijk om het begrip duizeligheid duidelijk te omschrijven. Er kan van alles

Nadere informatie

Tinnitus Bartels, Hilke

Tinnitus Bartels, Hilke Tinnitus Bartels, Hilke IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below. Document Version Publisher's

Nadere informatie

Beltone Tinnitus Handboek

Beltone Tinnitus Handboek Beltone Tinnitus Handboek 2 Dit handboek is speciaal gemaakt voor mensen die last hebben van tinnitus of daarmee te maken hebben. Het bevat waardevolle informatie om tinnitus beter te begrijpen en het

Nadere informatie

Obstipatie bij kinderen. Dr. Ilse Hoffman Kindergastro-enterologie U.Z. Gasthuisberg, Leuven

Obstipatie bij kinderen. Dr. Ilse Hoffman Kindergastro-enterologie U.Z. Gasthuisberg, Leuven Obstipatie bij kinderen Dr. Ilse Hoffman Kindergastro-enterologie U.Z. Gasthuisberg, Leuven Normaal stoelgangspatroon postnataal: 99% defaecatie binnen 48 uren borstvoeding volwassenen: 3x/dag tot 3x/week

Nadere informatie

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen symposium 11/10/14 (On)zin van diabetes behandeling bij ouderen Dr. K. Mortelmans Endocrinologie RZ HHart Leuven Belang Toenemende prevalentie type 2 diabetes Wijzigende levensgewoonte Vergrijzing Meer

Nadere informatie

Angststoornissen. Verzekeringsgeneeskundig protocol

Angststoornissen. Verzekeringsgeneeskundig protocol Angststoornissen Verzekeringsgeneeskundig protocol Epidemiologie I De jaarprevalentie voor psychische stoornissen onder de beroepsbevolking in Nederland wordt geschat op: 1. 5-10% 2. 10-15% 15% 3. 15-20%

Nadere informatie

Tinnitus. Informatie voor patiënten

Tinnitus. Informatie voor patiënten Tinnitus Informatie voor patiënten 2 Inhoud 1 Inleiding 4 2 Gehoor en slechthorendheid 5 Werking en functie van het gehoor 5 Slechthorendheid 7 Oorzaken van tinnitus 8 3 Factoren die van invloed zijn op

Nadere informatie

Neuropatische Pijn WOV SYMPOSIUM 3 OKTOBER 2014

Neuropatische Pijn WOV SYMPOSIUM 3 OKTOBER 2014 Neuropatische Pijn WOV SYMPOSIUM 3 OKTOBER 2014 Wat is neuropathische pijn? Wat is neuropathische pijn? Neuropathische pijn = pijn die veroorzaakt wordt door een primaire laesie of disfunctie van het perifere

Nadere informatie

Mindfulness bij somatoforme stoornissen. Hiske van Ravesteijn psychiater i.o.

Mindfulness bij somatoforme stoornissen. Hiske van Ravesteijn psychiater i.o. Mindfulness bij somatoforme stoornissen Hiske van Ravesteijn psychiater i.o. Mindfulness-based cognitieve therapie (MBCT) bij somatoforme stoornissen Onverklaarde lichamelijke klachten 20% Persisterende

Nadere informatie

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan U moet de bakens verzetten en noch sterke drank, noch bier meer gebruiken: houdt u aan een matig gebruik van een redelijke

Nadere informatie

www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro De Ziekte Van Behçet Versie 2016 2. DIAGNOSE EN THERAPIE 2.1 Hoe wordt het gediagnosticeerd? De diagnose is voornamelijk klinisch. Het kan een tot vijf jaar

Nadere informatie

Oorsuizen. Havenziekenhuis. tinnitus

Oorsuizen. Havenziekenhuis. tinnitus Oorsuizen tinnitus Deze folder gaat over oorsuizen (tinnitus). U leest wat de oorzaken hiervan kunnen zijn. Uw arts kan het oorsuizen op verschillende manieren onderzoeken. Welke manieren dat zijn, leest

Nadere informatie

huisartsennascholing 10 sept 2013

huisartsennascholing 10 sept 2013 huisartsennascholing 10 sept 2013 -polyneuropathie -restless legs syndrome Joost van Oostrom Afdeling Neurologie Rijnstate Programma (2x) WAAROM moeten we hier iets over weten WAT moeten we hierover weten

Nadere informatie

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie?

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Rob Kok, psychiater, epidemioloog Parnassia Bavo Groep Den Haag Waarom rehabilitatie? Eerherstel van wie? Over welke ouderen hebben we het

Nadere informatie

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling - Dr. Marike Lancel - Divisie Forensische Psychiatrie Slaapcentrum voor Psychiatrie Assen Het interactieve brein in slaap 12-10-2012 Slaapstoornissen

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 11. 1. Verschillende soorten hoofdpijn 13. 2. Epidemiologie 19

Inhoud. Voorwoord 11. 1. Verschillende soorten hoofdpijn 13. 2. Epidemiologie 19 VGV OVER HOOFDPIJN-MIGRAINE_BSL_148 x 210 2-2 14-12-11 09:38 Pagina 5 Inhoud Voorwoord 11 1. Verschillende soorten hoofdpijn 13 Hoe kan de patiënt met chronische hoofdpijn het beste worden benaderd? 13

Nadere informatie

Informatie bij operaties aan het oor

Informatie bij operaties aan het oor Informatie bij operaties aan het oor Dr. G. Claes Prof. Dr. J. Claes Dr. M. De Cock Dr. J. Van Haesendonck Inleiding Deze informatie heeft tot doel U in te lichten over het verloop van deze ingreep, wij

Nadere informatie

Prognostische factoren bij de ziekte van Parkinson. Daan Velseboer Afdeling Neurologie AMC, 29 November 2013

Prognostische factoren bij de ziekte van Parkinson. Daan Velseboer Afdeling Neurologie AMC, 29 November 2013 Prognostische factoren bij de ziekte van Parkinson Daan Velseboer Afdeling Neurologie AMC, 29 November 2013 Nut van prognostische data De patiënt wil (vaak) weten: Hoe snel zullen mijn klachten toenemen?

Nadere informatie

Desensitisatie met ruismaskeerders bij hyperacusis klachten

Desensitisatie met ruismaskeerders bij hyperacusis klachten KNO-NVA-NTHP Desensitisatie met ruismaskeerders bij hyperacusis klachten Audiologisch Centrum Twente dr. B.A.M. Franck, Klinisch Fysicus/Audioloog 24-04-2014 1 Inhoud 1. Doel 2. Achtergrond 3. Evidence

Nadere informatie