Handreiking. Verminderd gehoor

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Handreiking. Verminderd gehoor"

Transcriptie

1 Handreiking Verminderd gehoor

2 Handreiking Verminderd gehoor Doelgroep Ouderen: - Met klachten van gehoorverlies. ¹ ² ³ - Met door omgeving of uzelf (geuite) vermoedens van slechthorendheid. ¹ ⁴ - Met klachten van de omgeving over afname van sociale contacten, - interesses en - activiteiten. Diagnostiek Vraag naar/beoordeel: - Aard van de klachten, duur, ernst, beloop, een- of tweezijdigheid. ¹ ³ - Omstandigheden ¹ ⁴ (1op1 gesprek of gesprek met meerdere personen, hinder van achtergrondlawaai, gebruik van communicatieapparatuur als televisie, telefoon, - Bijkomende klachten (oorpijn, jeuk, otorroe, ¹ ³ ⁵ verstopt gevoel, recruiment, ¹ duizeligheid, oorsuizen⁴). - Ontstaanswijze (acuut of geleidelijk) en beloop van de klachten. ¹ ³ - Voorgeschiedenis (episoden van bovensteluchtweginfecties ¹ ² ³ ⁵, vaker verstopte oren, doorgemaakte meningitis, traumata, ooroperaties. ¹ ² ⁵, trommelvliesperforatie ¹ ⁵, frequent verblijf in lawaaierige omgeving, ¹ ³ ⁴, otitiden, palatoschisis, immuunstoornis² ³ ) - Comorbiditeit (waaronder CVA, tumoren, diabetes mellitus type 2, depressie. ¹ - Ototoxische medicatie. ¹ ⁶ - Rookgedrag. - Sociale participatie, ervaren belemmeringen. ¹ ³ - Cognitie. ¹ - Gedragsveranderingen. ⁴ - Familieanamnese (erfelijke of familiaire aandoeningen ¹ ² en familieleden met dezelfde klachten²). Lichamelijk onderzoek: - Inspectie (oorschelp, littekens achter het oor die wijzen op middenoorchirurgie, pijn bij tractie aan de oorschelp).⁵ - Otoscopie (otorroe, zwelling, schilfering, roodheid, vesiculae of erosies ¹ ³ ⁵, cerumenprop ¹ ³ ⁴). Trommelvlies (kleur, doorschijnendheid, lichtreflectie, perforatie, aanwezigheid van vloeistofspiegel of luchtbel(len) achter het trommelvlies ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶). Aanvullend onderzoek: - Screeningsaudiometrie: afwijkende test bij een gehoorverlies met een Fletcherindex van 30 db of meer. ¹ ³ ⁶ - (Eventueel) Fluisterspraaktest ¹ ³ ⁶ - Stemvorkproeven: aard van het gehoorverlies. ¹ ³ ⁶ Evaluatie Stel de (vermoedelijke) diagnose: Geleidingsslechthorendheid door:

3 - Cerumenproppen. ¹ ³ - Otitis externa. ¹ ⁵ (Zie NHG-standaard otits externa) - Otitis media met effusie. ¹ ² ³ (Zie NHG-standaard otitis media met effusie) - Otitis media acuta. ³ - Myrinigitis. ³ - Otosclerose. ¹ ³ - Cholesteatoom. ¹ ³ - Disfunctie van de buis van Eustachius (door bovensteluchtweginfectie). ³ Perceptieslechthorendheid door: - Presbyacusis. ¹ ³ - Lawaaidoofheid. ¹ ³ - Traumata. ¹ ³ - Gebruik van ototoxische geneesmiddelen. ¹ ³ - Ziekte van Ménière, acuut idiopathisch gehoorverlies ¹ ³, acusticusneurinoom. ¹ PM Differentieer slechthorendheid van gemaskeerde cognitieve problemen. ¹ Begeleiding Somatisch / medicamenteus: Huisarts: - Voorlichting en informatiemateriaal geven over stoornis, mogelijke beperkingen, behandeling en revalidatie. ¹ ⁴ - Motivering voor behandeling en/of revalidatie. ¹ - Omgeving van de patiënt adviseren hoe om te gaan en te communiceren met een persoon met auditieve problemen en hierover informatiemateriaal verstrekken. ¹ Poh en wijkverpleegkundige: - Voorlichting en informatiemateriaal geven over stoornis, mogelijke beperkingen, behandeling en revalidatie. - Motivering voor behandeling en/of revalidatie. - Omgeving van de patiënt adviseren hoe om te gaan en te communiceren met een persoon met auditieve problemen en hierover informatiemateriaal verstrekken. Functioneren/participatie Poh en wijkverpleegkundige/ouderenadviseur: - Signaleren en bespreken van problemen bij communicatie en participatie. ⁴ - Informatiemateriaal meegeven over handige websites, cursussen, supportgroepen, belangenverenigingen, vrijetijdsbesteding. - Advies/attent maken op hulpmiddelen (versterkte telefoon of deurbel, ringleiding) en trainingen (spraak afzien,aanpassen van omgevingsomstandigheden en ontwikkelen van communicatiestrategieën). - Begeleiding en eventueel hulp bij participatieproblemen - Adviseren en eventueel trainen van personen in de omgeving in het communiceren met de slechthorende oudere. Ouderenadviseur: - Adviseren over aanpassen van omgevingsomstandigheden en communicatiestrategieën ter voorkoming van terugtrekgedrag, sociaal isolement en depressie, actief stimuleren sociale contacten. - Informatiemateriaal meegeven over handige websites, cursussen, supportgroepen, belangenverenigingen, vrijetijdsbesteding.

4 Behandeling - Cerumenprop(pen): verwijderen met een cerumenhaakje/lisje of door het oor uit te spuiten. ¹ ⁶ - Otitis externa en otitis media met effusie: zie de NHG-Standaarden Otitis externa en Otitis media acuta. ¹ ² ⁵ - Bij een gemiddeld gehoorverlies van minder dan 30 db of niet-afwijkende fluisterspraaktest: 3 maanden afwachten. Bij persisterende klachten, opnieuw audiometrie of een fluisterspraaktest. ¹ - Ototoxiciteit: overweeg aanpassing / wijziging van medicatie, zo nodig verwijzing naar KNOarts. ⁶ - Lawaaidoofheid: preventieve geluidsbeschermende maatregelen. ¹ - Bovensteluchtweginfecties: afwachtend beleid. ¹ Verwijzing en/of consult KNO-arts: Verwijzing voor diagnostiek en behandeling: - Twijfel of onduidelijkheid over de diagnose. - Acuut optredende slechthorendheid. ¹ ⁶ - Presbyacusis 1 - Langer dan 3 maanden bestaande slechthorendheid. ¹ - Perforatie van trommelvlies. ⁶ - Wanneer er afwijkingen zijn van het natuurlijk beloop. ¹ - Bij vermoeden op onderliggende pathologie. ¹ ² ⁶ (oa. otosclerose) - Meningitis in de voorgeschiedenis, gebruik van ototoxische geneesmiddelen, lawaaidoofheid of (ernstige)traumata. ¹ Verwijzing voor gehoorrevalidatie: naar KNO-arts/ audiologisch centrum/ logopedist: Voor nader onderzoek, screening en advisering. Gehoorrevalidatie richt zich op hulpmiddelen (hoortoestellen, maar ook licht- en trilalarmering), fysieke en sociale omgevingsaanpassingen, communicatietrainingen expert - Bij beperkingen in sociale participatie/ communicatie. ¹ - Patiënten met meervoudige stoornissen of beperkingen. ¹ - Patiënten met ernstige slechthorendheid (>70 db verlies bij 1000, 2000 en 4000 Hz van het beste oor) ¹ ³ of complexe auditieve problematiek (zoals recruitment, tinnitus). Literatuur 1. Eekhof JAH, Ek JW, Van Weert HCPM, Spies TH, Hufman PW, Hoftijzer NP, Mul M, Meulenberg F, Burgers JS, Van Balen FAM, Fokke HE, Mul M, Ek JW, Boomsma LJ. NHG-Standaard Slechthorendheid (Eerste herziening). Huisarts Wet 2006;1; Van Balen FAM, Rovers MM, Eekhof JAH, Van Weert HCPM, Eizenga WH, Boomsma LJ. NHG-Standaard Otitis Media met Effusie (Tweede herziening) JAH Eekhof, JAPM de Laat. Slechter horen (Eekhof JAH, 2003). Huisarts Wet 2002;12; NVVS, FENAC, NH, Vitalis, Acti. Hoorzorg ouderen, onze zorg! Rooijackers-Lemmens E, Van Balen FAM, Opstelten W, Wiersma Tj. NHG- Standaard Otitis Externa (Eerste herziening)

5 6. Yueh B, Shapiro N, MacLean CH, Shekelle PG. Screening and management of adult hearing loss in primary care: scientific review. JAMA 2003 Apr 16;289(15); Colofon Handreiking Verminderd gehoor is een uitgave van 100. Uw welzijns- en zorgnetwerk. T (024) Auteur Franca Ruikes, huisarts / onderzoeker September 2011 UMC St Radboud Nijmegen

Stappenplan slechthorendheid

Stappenplan slechthorendheid Stappenplan slechthorendheid Opsporing en behandeling van gehoorproblemen bij zelfstandig wonende ouderen. Stap 1: Screenen op gehoorproblemen in de eerste lijn Kunt u, al dan niet met een gehoorapparaat,

Nadere informatie

KNO achtergronden casusschetsen voor: begeleider/presentator

KNO achtergronden casusschetsen voor: begeleider/presentator KNO achtergronden casusschetsen voor: begeleider/presentator Hoogeveen mei 2011 1 Casus 1 Loopoor Op uw telefonisch spreekuur belt de moeder van zoontje Gijs. Gijs is 3 jaar oud. Hij heeft sinds 2 dgn

Nadere informatie

Cholesteatoom: een wolf in schaapskleren

Cholesteatoom: een wolf in schaapskleren Postprint Version 1.0 Journal website http://vb23.bsl.nl/frontend/redir.asp?page=0018-7070/09014f3c802d1a24.html Pubmed link DOI Cholesteatoom: een wolf in schaapskleren LIANE SANTING, REINOUT VAN DER

Nadere informatie

Slechthorendheid is een verminderde waarneming van geluid en verminderd verstaan van spraak (3;4).

Slechthorendheid is een verminderde waarneming van geluid en verminderd verstaan van spraak (3;4). Toolkit Slechthorendheid Doel: - Het vaststellen van slechthorendheid - Het aanbieden van de juiste therapieën en/of hoorhulpmiddelen - Het voorkomen van communicatiestoornissen en sociaal isolement Achtergrond:

Nadere informatie

Toetsstation. Otitis externa

Toetsstation. Otitis externa Toetsstation Otitis externa Alg lgeme mene gegevens Classificatiecode(s) H70 Doelstelling De kandidaat is in staat het oor te onderzoeken, de oorspuit te hanteren en een oortampon in te brengen Duur station

Nadere informatie

NHG-Standaard Slechthorendheid (tweede herziening)

NHG-Standaard Slechthorendheid (tweede herziening) Slechthorendheid (tweede herziening) NHG-Standaard Deze standaard moet worden geciteerd als: NHG-werkgroep Slechthorendheid. NHG-Standaard Slechthorendheid (tweede herziening). Huisarts Wet 2014;57(6):302-12.

Nadere informatie

Audiologische diagnostiek en revalidatie. Cas Smits, klinisch fysicus-audioloog

Audiologische diagnostiek en revalidatie. Cas Smits, klinisch fysicus-audioloog Audiologische diagnostiek en revalidatie Cas Smits, klinisch fysicus-audioloog Inhoud Werking van het gehoor Traject in het eerste jaar Aanmeldingen Diagnostiek Revalidatie Na het eerste jaar gehoorbeenketen

Nadere informatie

NOAH-3 PROTOCOL HOORTOESTELAANPASSING

NOAH-3 PROTOCOL HOORTOESTELAANPASSING NOAH-3 PROTOCOL HOORTOESTELAANPASSING 2009 Taken en verantwoordelijkheden Federatie van Nederlandse Audiologische Centra (FEN) Federatie van Ouders van Slechthorende kinderen en van kinderen met Spraak-taalmoeilijkheden

Nadere informatie

OORZAKEN SLECHTHORENDHEID

OORZAKEN SLECHTHORENDHEID Diagnostiek Slechter horen JAH Eekhof, JAPM de Laat Samenvatting Eekhof JAH, De Laat JAPM. Slechter horen. Huisarts Wet 2002;45(12):689-93. Slechter horen is een zeer veelvoorkomende klacht, die voor alle

Nadere informatie

De Audiciens. Als er meer nodig is dan hoorhulpmiddelen. Bachelor of Audiology. Viscositeit van afdrukmaterialen. Het vakblad dat ons versterkt

De Audiciens. Als er meer nodig is dan hoorhulpmiddelen. Bachelor of Audiology. Viscositeit van afdrukmaterialen. Het vakblad dat ons versterkt De Audiciens Het vakblad dat ons versterkt Vakblad voor audiciens nummer 4 jaargang 1 Oktober 2007 Als er meer nodig is dan hoorhulpmiddelen Bachelor of Audiology Viscositeit van afdrukmaterialen Voormalig

Nadere informatie

Handreiking. Dementie

Handreiking. Dementie Handreiking Dementie Handreiking Dementie Doelgroep Ouderen met (een verdenking op) geheugen en overige cognitieve stoornissen die van invloed zijn op het dagelijkse leven. Diagnostiek (huisarts, wijkverpleegkundige)

Nadere informatie

Joost van Tongeren, 27 mei 2014. Otitis media. Joost van Tongeren, KNO-arts / Otoloog

Joost van Tongeren, 27 mei 2014. Otitis media. Joost van Tongeren, KNO-arts / Otoloog Otitis media Joost van Tongeren, KNO-arts / Otoloog 2 Stellingen Een trommelvliesperforatie is wel/geen contraindicatie voor oordruppels Chronische otitis media is een oorontsteking die langer aanhoudt

Nadere informatie

Oorsuizen: tinnitus. Informatie voor patiënten over oorsuizen

Oorsuizen: tinnitus. Informatie voor patiënten over oorsuizen Oorsuizen: tinnitus Informatie voor patiënten over oorsuizen Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege oorsuizen een onderzoek door de kno-arts te laten verrichten. Deze folder geeft u informatie

Nadere informatie

2015061201, v8 FK Achtergrondinformatie Otitis media acuta 1

2015061201, v8 FK Achtergrondinformatie Otitis media acuta 1 2015061201, v8 FK Achtergrondinformatie Otitis media acuta 1 5 Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 30 november 2015 van de registratiehouders die

Nadere informatie

oorsuizen tinnitus patiënteninformatie

oorsuizen tinnitus patiënteninformatie patiënteninformatie oorsuizen tinnitus U bent bij de KNO-arts geweest omdat u last heeft van oorsuizen. Dit wordt ook wel tinnitus genoemd. Wat is tinnitus? Welke behandelingen zijn mogelijk? Dat en meer

Nadere informatie

OORSUIZEN (TINNITUS) 875

OORSUIZEN (TINNITUS) 875 OORSUIZEN (TINNITUS) 875 Inleiding U heeft last van oorsuizen, ook wel tinnitus genoemd. Dit uit zich in het waarnemen van geluiden die niet van buiten komen en voor anderen niet waarneembaar zijn. Zo

Nadere informatie

Scoringslijst voor de praktijk

Scoringslijst voor de praktijk Stichting Verenigde Universitaire Huisartsopleidingen Domus Medica, Postbus 20072, 3502 LB UTRECHT tel. (030) 282 34 60; fax (030) 282 34 69 internet: www.svuh.nl Scoringslijst voor de praktijk 10. OTITIS

Nadere informatie

Verwijzing naar GGMD voor hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière en gehoorverlies

Verwijzing naar GGMD voor hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière en gehoorverlies Hieronder vindt u informatie voor verwijzing naar GGMD voor: hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière in combinatie met gehoorverlies ambulante

Nadere informatie

Tinnitus / oorsuizen. KNO-heelkunde. Beter voor elkaar

Tinnitus / oorsuizen. KNO-heelkunde. Beter voor elkaar Tinnitus / oorsuizen KNO-heelkunde Beter voor elkaar 2 TINNITUS / OORSUIZEN (Deze brochure is een gezamenlijk initiatief van NVVS en KNO vereniging) Inleiding U wilt meer weten over tinnitus klachten of

Nadere informatie

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Tinnitus

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Tinnitus kno haarlemmermeer specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Tinnitus Wat is tinnitus? Veel mensen hebben last van oorsuizen of tinnitus. Zij horen geluiden zoals ruisen, piepen of fluiten, hoog of laag,

Nadere informatie

Inleiding. Hoe werkt het oor?

Inleiding. Hoe werkt het oor? Otosclerose Inleiding Samen met uw KNO- arts heeft u besloten om vanwege uw gehoor en/of oorklachten een onderzoek te laten verrichten naar eventuele otosclerose. Deze folder geeft u informatie over wat

Nadere informatie

NHG-Standaard Otitis media met effusie bij kinderen (derde herziening)

NHG-Standaard Otitis media met effusie bij kinderen (derde herziening) Otitis media met effusie bij kinderen (derde herziening) Roderick Venekamp, Roger Damoiseaux, Adriaan Schoch, Florine Bennebroek Gravenhorst, Just Eekhof, Jako Burgers, Margriet Bouma, Jolanda Wittenberg

Nadere informatie

Welke kwaliteit willen we bereiken met audiometrie en gehooraanpassing?

Welke kwaliteit willen we bereiken met audiometrie en gehooraanpassing? Welke kwaliteit willen we bereiken met audiometrie en gehooraanpassing? Dr.ir. Wim Soede Inzet van professioneel oordeel audicien in relatie tot NOAH 4 en StAr Handboek Aan de lezer! Tijdens en na afloop

Nadere informatie

Veldnorm. hoortoestelverstrekking

Veldnorm. hoortoestelverstrekking Veldnorm hoortoestelverstrekking 2013 Voorwaarden voor kwaliteit Federatie van Nederlandse Audiologische Centra Federatie van Ouders van Slechthorende kinderen en van kinderen met Spraak-taalmoeilijkheden

Nadere informatie

Horen en ouder worden

Horen en ouder worden Horen en ouder worden dr.ir. N.J. Versfeld klinisch fysicus audioloog Universitair Audiologisch Centrum VUmc Amsterdam Ouderdomsslechthorendheid Ook wel presbyacusis genoemd Presbys : oud Akouein : horen

Nadere informatie

INTERLINE (+ Bellse parese) ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

INTERLINE (+ Bellse parese) ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE KNO (+ Bellse parese) april 2005 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding Werkgroepleden: Huisartsen Paul Rooseboom, Rik Wesseler, Brian Bosch. KNO artsen:

Nadere informatie

Keel-, Neus- en Oorheelkunde. Oordruppels. www.catharinaziekenhuis.nl

Keel-, Neus- en Oorheelkunde. Oordruppels. www.catharinaziekenhuis.nl Keel-, Neus- en Oorheelkunde Oordruppels www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl KNO013 / Oordruppels / 25-10-2013 2 Oordruppels De keel-, neus-

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/24894

Nadere informatie

Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking

Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking Prof. Dr. Ir. Ad Snik, Klinisch Fysicus en Audioloog,

Nadere informatie

Plotsdoofheid. Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden. Informatie voor patiënten. Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis

Plotsdoofheid. Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden. Informatie voor patiënten. Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Informatie voor patiënten Plotsdoofheid Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden G456-Q CWZ / 09-04 Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw

Nadere informatie

KNO. Oorsuizen - Tinnitus. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

KNO. Oorsuizen - Tinnitus. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep KNO Oorsuizen - Tinnitus Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep U wilt meer weten over tinnitusklachten of u hebt uw KNO-arts met deze klachten bezocht.

Nadere informatie

Wat is er dan wel mogelijk?

Wat is er dan wel mogelijk? Tinnitus oorsuizen 2 U heeft een KNO-arts geconsulteerd in verband met tinnitusklachten. Mogelijk heeft u na dit consult nog vragen. Deze brochure is bedoeld om u iets meer te vertellen over tinnitus en

Nadere informatie

Slechthorendheid bij ouderen

Slechthorendheid bij ouderen Slechthorendheid bij ouderen Ir. T.T. Prinzen Klinisch fysicus-audioloog Pento Audiologisch Centrum Amersfoort Inhoud inleiding (anatomie en pathologie) soorten gehoorverlies hoe hoort een slechthorende?

Nadere informatie

Oordruppels. Wanneer oordruppels?

Oordruppels. Wanneer oordruppels? K.N.O. Oordruppels Oordruppels Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over oordruppels en het juiste gebruik hiervan. Het betreft de oordruppels die door de kno-arts op recept zijn voorgeschreven.

Nadere informatie

Oordruppels. Afdeling KNO

Oordruppels. Afdeling KNO Oordruppels Afdeling KNO Deze pagina heeft tot doel u informatie te geven over oordruppels en het juiste gebruik hiervan. Het betreft de oordruppels die door de kno-arts op recept zijn voorgeschreven.

Nadere informatie

Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang;

Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang; Plotsdoofheid Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang; 2. Trommelvlies waarachter zich het middenoor bevindt. Hierin bevinden zich de drie gehoorbeentjes en via de

Nadere informatie

PRIMUS-studie. Barend Middelkoop Jacobijn Gussekloo Pepijn van Empelen Martijntje Bakker. Annemarie van Dijk Yvonne Drewes

PRIMUS-studie. Barend Middelkoop Jacobijn Gussekloo Pepijn van Empelen Martijntje Bakker. Annemarie van Dijk Yvonne Drewes PRIMUS-studie Barend Middelkoop Jacobijn Gussekloo Pepijn van Empelen Martijntje Bakker Annemarie van Dijk Yvonne Drewes Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Noordelijk Zuid-Holland Inhoud presentatie

Nadere informatie

Doel Preventie van duizeligheid en complicaties bij zelfstandig wonende ouderen.

Doel Preventie van duizeligheid en complicaties bij zelfstandig wonende ouderen. STAPPENPLAN DUIZELIGHEID IN DE EERSTE LIJN Doel Preventie van duizeligheid en complicaties bij zelfstandig wonende ouderen. STAP 1: Screenen op duizeligheid in de eerste lijn. Hebt u de afgelopen maand

Nadere informatie

INTERLINE (+ Bellse parese) CASUSSCHETSEN april 2005

INTERLINE (+ Bellse parese) CASUSSCHETSEN april 2005 INTERLINE KNO (+ Bellse parese) CASUSSCHETSEN april 2005 Casusschets 1 Man, 66 jaar. Komt op uw spreekuur vanwege gehoorsstoornis en licht oorsuizen. U kent hem meer dan 10 jaar. Tot voor kort heeft hij

Nadere informatie

Otosclerose. Informatie voor patiënten over gehoorverlies door botvorming op de grens tussen middenoor en binnenoor. Informatie voor patiënten

Otosclerose. Informatie voor patiënten over gehoorverlies door botvorming op de grens tussen middenoor en binnenoor. Informatie voor patiënten Informatie voor patiënten Otosclerose Informatie voor patiënten over gehoorverlies door botvorming op de grens tussen middenoor en binnenoor G437-S CWZ / 09-04 Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Uw behandelend

Nadere informatie

Hoorzorg binnen een instelling

Hoorzorg binnen een instelling Hoorzorg binnen een instelling Ingrid Hertgers, logopedist/ M SEN logopedist s Heeren Loo Advisium Ermelo Marrianne van de Glind-Zwart, Logopedist/teamleider Pento AC Amersfoort s Heeren Loo Ermelo wonen

Nadere informatie

Slechthorendheid en hoortoestellen

Slechthorendheid en hoortoestellen Slechthorendheid en hoortoestellen Inleiding Uw behandelend arts heeft voorgesteld om in verband met uw gehoor- en / of oorklachten een onderzoek door de knoarts te laten verrichten. Deze folder geeft

Nadere informatie

Oordruppels. Informatie voor patiënten over de juiste toepassing, verschillende soorten en reden van gebruik oordruppels

Oordruppels. Informatie voor patiënten over de juiste toepassing, verschillende soorten en reden van gebruik oordruppels Oordruppels Informatie voor patiënten over de juiste toepassing, verschillende soorten en reden van gebruik oordruppels Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw gehooren/of oorklachten een consult

Nadere informatie

Het belang van etiologische diagnostiek bij slechthorendheid

Het belang van etiologische diagnostiek bij slechthorendheid Het belang van etiologische diagnostiek bij slechthorendheid Ad Snik, namens Hearing and Genes, otogenetisch spreekuur UMC Radboud Nijmegen Theo Goverts, namens centrum diagnostiek slechthorenheid (CDS)

Nadere informatie

slechthorendheid en hoortoestellen

slechthorendheid en hoortoestellen patiënteninformatie slechthorendheid en hoortoestellen U bent bij de KNO-arts geweest omdat u niet goed hoort. Mogelijk kunt u door een hoortoestel beter gaan horen. Wat kunnen de klachten zijn? Welke

Nadere informatie

Zorgtraject na de neonatale gehoorscreening

Zorgtraject na de neonatale gehoorscreening Zorgtraject na de neonatale gehoorscreening Dr.L.Ruytjens klinisch fysicus-audioloog Sophia Kinderziekenhuis Rotterdam mede namens L.Heijkoop en A.Verbaan logopedisten Inhoud Neonatale gehoorscreening

Nadere informatie

Het NOAH-protocol en Het AZOS-PROJECT

Het NOAH-protocol en Het AZOS-PROJECT Het NOAH-protocol en Het AZOS-PROJECT Geschreven door Ed de Geus, april 2008. Bronnen: Azos rapport, StAr, Inleiding Door de toename van het aantal inwoners in Nederland en het feit dat die inwoners ook

Nadere informatie

Trommelvliesbuisjes. Dagbehandeling / kort verblijf

Trommelvliesbuisjes. Dagbehandeling / kort verblijf Trommelvliesbuisjes Dagbehandeling / kort verblijf Beter voor elkaar 2 Inleiding Omdat uw kind regelmatig last heeft van oorklachten, zoals oorpijn, pijn bij het slikken en minder goed horen, heeft de

Nadere informatie

van chaos naar eenheid

van chaos naar eenheid van chaos naar eenheid Alles is aanwezig, je moet het alleen op de juiste plek zetten Carel Bakx, huisarts Doesburg Mark van der Wel Henny Peelen Wat gaat er gebeuren? Waarom een nieuw Vasculair Risico

Nadere informatie

Informatie over oorsuizen (tinnitus)

Informatie over oorsuizen (tinnitus) Informatie over oorsuizen (tinnitus) Polikliniek keel-, neus- en oorheelkunde (KNO) Over Alrijne Zorggroep Het Diaconessenhuis Leiden en Rijnland Zorggroep (Rijnland Ziekenhuis en de verpleeghuizen Leythenrode

Nadere informatie

Gehoorverbeterende ooroperaties

Gehoorverbeterende ooroperaties Gehoorverbeterende ooroperaties Gehoorverbeterende ooroperaties Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over gehoorverbeterende (reconstructieve) ooroperaties. Deze operaties zijn er op gericht

Nadere informatie

Informatie bij operaties aan het oor

Informatie bij operaties aan het oor Informatie bij operaties aan het oor Dr. G. Claes Prof. Dr. J. Claes Dr. M. De Cock Dr. J. Van Haesendonck Inleiding Deze informatie heeft tot doel U in te lichten over het verloop van deze ingreep, wij

Nadere informatie

Trommelvliesbuisjes plaatsen onder plaatselijke verdoving op de polikliniek KNO

Trommelvliesbuisjes plaatsen onder plaatselijke verdoving op de polikliniek KNO Trommelvliesbuisjes plaatsen onder plaatselijke verdoving op de polikliniek KNO Albert Schweitzer ziekenhuis december 2013 pavo 1108 Inleiding Omdat u regelmatig last heeft van oorklachten, zoals oorpijn,

Nadere informatie

Meningitis: het belang van gedegen multidisciplinaire diagnostiek van gehoor en communicatie De rol van het AC

Meningitis: het belang van gedegen multidisciplinaire diagnostiek van gehoor en communicatie De rol van het AC Meningitis: het belang van gedegen multidisciplinaire diagnostiek van gehoor en communicatie De rol van het AC Yvonne Simis, klinisch fysicus-audioloog, VUmc 12 oktober 2011 Inhoud De rol van het AC in

Nadere informatie

Looporen en oordruppels

Looporen en oordruppels Looporen en oordruppels Albert Schweitzer ziekenhuis september 2014 pavo 0924 Inleiding In deze folder leest u meer over looporen en de behandeling met oordruppels die door de KNO-arts zijn voorgeschreven.

Nadere informatie

PREVALENTIE EN DIAGNOSTIEK VAN SLECHTHORENDHEID BIJ PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS

PREVALENTIE EN DIAGNOSTIEK VAN SLECHTHORENDHEID BIJ PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS Utrecht 2 november 2007 PREVALENTIE EN DIAGNOSTIEK VAN SLECHTHORENDHEID BIJ PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS CHRIS DE BAL DEP. LOGOPEDIE EN AUDIOLOGIE LESSIUS HOGESCHOOL

Nadere informatie

Methodisch werken met het zorgplan in Zorgportaal/ZWIP

Methodisch werken met het zorgplan in Zorgportaal/ZWIP Methodisch werken met het zorgplan in Zorgportaal/ZWIP Van screening naar zorgplan, MDO en casemanagement in de eerstelijns zorg voor ouderen. Colofon Methodisch werken met het zorgplan is een uitgave

Nadere informatie

Plotsdoofheid (Sudden deafness)

Plotsdoofheid (Sudden deafness) Keel-, Neus- en Oorheelkunde Plotsdoofheid (Sudden deafness) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl KNO037 / Plotsdoofheid 2 Plotsdoofheid (Sudden

Nadere informatie

Handreiking. Risico op ondervoeding

Handreiking. Risico op ondervoeding Handreiking Risico op ondervoeding Handreiking Risico op ondervoeding Doelgroep Ouderen met: - Aanwijzingen voor (risico op) ondervoeding. ¹ - Risicofactoren voor ondervoeding: Multimorbiditeit. ¹ ² Polyfarmacie.

Nadere informatie

WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT

WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT Hoe weet u of u gehoorverlies heeft? De kans is groot dat u de laatste bent die dat weet. De meeste gehoorverliezen ontwikkelen zich namelijk zo geleidelijk dat u het

Nadere informatie

Handreiking. Chronische pijn

Handreiking. Chronische pijn Handreiking Chronische pijn Handreiking Chronische Pijn Doelgroep Ouderen: - Met pijnklachten ¹ - Denk bij veranderingen in gedrag, depressieve klachten, angst, slaapproblemen, verminderde eetlust, verminderde

Nadere informatie

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan U moet de bakens verzetten en noch sterke drank, noch bier meer gebruiken: houdt u aan een matig gebruik van een redelijke

Nadere informatie

De Fluisterkaart voor verstandelijk gehandicapten

De Fluisterkaart voor verstandelijk gehandicapten Onderzoek De Fluisterkaart voor verstandelijk gehandicapten Evaluatie van een aangepaste fluisterspraaktest HM Evenhuis, IS Hilgeman, AJ Bosman, JAPM de Laat Samenvatting Evenhuis HM, Hilgeman IS, Bosman

Nadere informatie

Keel-, neus en oorheelkunde. Slechthorendheid en Hoortoestellen

Keel-, neus en oorheelkunde. Slechthorendheid en Hoortoestellen Keel-, neus en oorheelkunde Slechthorendheid en Hoortoestellen 1 Deze folder geeft u informatie over slechthorendheid en de mogelijkheden om daar iets aan te doen. Hoe werkt een oor? Het oor is nodig voor

Nadere informatie

Intake gehoorrevalidatie. Niek Versfeld Cas Smits UAC VUmc Amsterdam

Intake gehoorrevalidatie. Niek Versfeld Cas Smits UAC VUmc Amsterdam Intake gehoorrevalidatie Niek Versfeld Cas Smits UAC VUmc Amsterdam Waarover praten wij? Aantal verkochte hoortoestellen per jaar: 185.000 Omzet 225.000.000 Aantal hoortoesteldragers: 650.000 Aantal patiënten

Nadere informatie

Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van november 2006 (tweede herziening)

Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van november 2006 (tweede herziening) voor praktijkassistentes 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van november 2006 (tweede herziening) Het hoofdstuk Oorpijn in de NHG-Telefoonwijzer is gebaseerd op de NHG- Standaard

Nadere informatie

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Informatie voor huisartsen Organisatie voor geestelijke gezondheidszorg GGZ Rivierduinen biedt vele vormen van geestelijke gezondheidszorg voor alle leeftijden;

Nadere informatie

KNO-TIPS voor huisartsen en studenten.

KNO-TIPS voor huisartsen en studenten. KNO-TIPS voor huisartsen en studenten. Een huisarts ziet in zijn praktijk relatief veel patiënten met KNO-problemen Een KNO-arts ziet meer kinderen dan een kinderarts KNO is een heelkundig specialisme.

Nadere informatie

Audiologische zorg na prenatale CMV infectie Yvonne Simis, Cas Smits, Theo Goverts

Audiologische zorg na prenatale CMV infectie Yvonne Simis, Cas Smits, Theo Goverts udiologische zorg na prenatale CMV infectie Yvonne Simis, Cas Smits, Theo Goverts 22 maart 2013 Zorg bij CMV in het C Eén virus Zeven kinderen Zeven routes van/naar het C Zeven trajecten binnen het C Prenataal

Nadere informatie

Stijgbeugel- of stapesoperatie

Stijgbeugel- of stapesoperatie Stijgbeugel- of stapesoperatie Deze brochure biedt u informatie over operaties aan de stijgbeugel (stapes), een van de gehoorbeentjes in het middenoor. Werking van het oor Het oor is globaal onder te verdelen

Nadere informatie

Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose

Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een ooroperatie op de afdeling Keel-, Neus- en Oorheel-kunde (KNO) van het Radboudumc. Deze folder

Nadere informatie

Ooroperaties bij oorontstekingen

Ooroperaties bij oorontstekingen Ooroperaties bij oorontstekingen Deze folder geeft u informatie over ooroperaties bij acute en chronische oorontstekingen. Deze operaties zijn er op gericht om ontstekingen in het rotsbeen en/of middenoor

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Een inleiding NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de mitochondriële

Nadere informatie

NHG-Standaarden voor de praktijkassistente

NHG-Standaarden voor de praktijkassistente IX Inleiding NHG-Standaarden voor de praktijkassistente Dit is de nieuwe editie van de NHG-Standaarden voor praktijkassistentes. Standaarden zijn wetenschappelijk onderbouwde richtlijnen voor diagnostiek

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Scholingsbijeenkomst. Samen sterk in de zorg na een beroerte

Scholingsbijeenkomst. Samen sterk in de zorg na een beroerte Scholingsbijeenkomst Samen sterk in de zorg na een beroerte Programma scholingsbijeenkomst 1. Welkom, inleiding 2. Simulatiespel Heb ik een probleem dan? 3. Lezing Lange termijn gevolgen CVA voor patiënt

Nadere informatie

Oren om te horen. 1. Leesopdracht

Oren om te horen. 1. Leesopdracht 1. Leesopdracht Lees de onderstaande tekst goed door. De tekst gaat over de werking van het gehoor en is erg handig voor maken van de overige opdrachten in dit boekje. Oren om te horen Je oren zijn er

Nadere informatie

Tinnitus (oorsuizen) Tinnitus Aurium (oorsuizen)

Tinnitus (oorsuizen) Tinnitus Aurium (oorsuizen) Tinnitus (oorsuizen) Tinnitus Aurium (oorsuizen) Deze folder bevat algemene informatie over tinnitus, het tinnitusteam en het zorgprogramma bij tinnitus van het Gehoor- en Spraak Centrum van de afdeling

Nadere informatie

Gehooronderzoek. Figuur 1. Stemvork

Gehooronderzoek. Figuur 1. Stemvork Gehooronderzoek Als u met klachten over het gehoor bij een keel-, neus- en oor-arts (KNO-arts) komt, zal de arts een aantal vragen stellen om het probleem beter te kunnen begrijpen. De vragen hebben onder

Nadere informatie

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de patiënt Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de patiënt Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de patiënt Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose Inleiding In overleg

Nadere informatie

Slechthorendheid op school Wat hoor je te weten in Cluster 2?

Slechthorendheid op school Wat hoor je te weten in Cluster 2? Slechthorendheid op school Wat hoor je te weten in Cluster 2? Margot Willemsen Erwin Baas 2015 Inhoud Gehoor Gehoorverlies Onderzoek: wat betekent een audiogram? Hoe klinkt een gehoorverlies Wat mag je

Nadere informatie

trommelvliesbuisjes Informatie voor ouders / verzorgers

trommelvliesbuisjes Informatie voor ouders / verzorgers trommelvliesbuisjes Informatie voor ouders / verzorgers Uw kind krijgt trommelvliesbuisjes In overleg met uw KNO-arts krijgt uw kind trommelvliesbuisjes. Uw kind wordt voor deze operatie één dagdeel opgenomen

Nadere informatie

KNO-VAARDIGHEDEN HUISARTS- OPLEIDING. Januari 2001. Docentenversie

KNO-VAARDIGHEDEN HUISARTS- OPLEIDING. Januari 2001. Docentenversie KNO-VAARDIGHEDEN Januari 2001 Docentenversie HUISARTS- OPLEIDING Algemene gegevens Dit onderwijsprogramma is ontwikkeld door de staf van de afdeling Huisartsopleiding van de Vrije Universiteit ten behoeve

Nadere informatie

Eigen spreekuur en chronische ziekten

Eigen spreekuur en chronische ziekten M.C.A.P.J. van Abeelen Eigen spreekuur en chronische ziekten Tweede druk Houten 2013 V Voorwoord Het werk van de doktersassistent is de afgelopen jaren uitgebreid. In dit AG-katern komt een aantal chronische

Nadere informatie

Revalidatie van het gehoor bij volwassenen

Revalidatie van het gehoor bij volwassenen Revalidatie van het gehoor bij volwassenen Gehoor en communicatie zijn van groot belang voor de mens. Wanneer er een beperking van gehoor, spraak of taal optreedt, heeft dat vaak grote gevolgen voor het

Nadere informatie

Slechthorendheid en hoortoestellen

Slechthorendheid en hoortoestellen Slechthorendheid en hoortoestellen 2 Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw gehoor- en / of oorklachten een onderzoek door de kno-arts te laten verrichten. Deze folder geeft u informatie over

Nadere informatie

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding.

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding. Casus 25L Fase A Titel Wat zegt u? Onderwerp Lawaai slechthorendheid Technisch verantwoordelijke Drs. E.M. Schoonderwaldt Opleidingsniveau studenten De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase

Nadere informatie

Voorbeeld consultatieaanvraag: expertteam COPD/Astma

Voorbeeld consultatieaanvraag: expertteam COPD/Astma Voorbeeld consultatieaanvraag: expertteam COPD/Astma Veel praktijken weten het expertteam te vinden wanneer zij specialistische vragen hebben met betrekking tot de behandeling van een patiënt met Diabetes

Nadere informatie

Verwijderen oorontsteking (cholesteatoom)

Verwijderen oorontsteking (cholesteatoom) Verwijderen oorontsteking (cholesteatoom) In overleg met de behandelend arts is besloten tot een ooroperatie. Deze behandeling vindt plaats tijdens een dagopname op de Chirurgische Dagbehandeling (CDB)

Nadere informatie

patiënteninformatie trommelvliesbuisjes bij kinderen

patiënteninformatie trommelvliesbuisjes bij kinderen patiënteninformatie trommelvliesbuisjes bij kinderen In overleg met de KNO-arts heeft u besloten om bij uw kind trommelvliesbuisjes te laten plaatsen. In deze folder geven wij u inhoudelijke informatie

Nadere informatie

Stappenplan urine-incontinentie in de eerste lijn

Stappenplan urine-incontinentie in de eerste lijn Stappenplan urine-incontinentie in de eerste lijn Preventie van urine-incontinentie en complicaties bij zelfstandig wonende ouderen Stap 1: Screenen op urine-incontinentie in de eerste lijn Verliest u

Nadere informatie

Indicatie cluster 2 bij kinderen met een CI. Rens Leeuw CI-team Nijmegen Sint-Michielsgestel Viataal

Indicatie cluster 2 bij kinderen met een CI. Rens Leeuw CI-team Nijmegen Sint-Michielsgestel Viataal Indicatie cluster 2 bij kinderen met een CI Rens Leeuw CI-team Nijmegen Sint-Michielsgestel Viataal Inhoud - Historie van regelgeving en huidige regelgeving - Enige resultaten van kinderen met CI - Overeenkomsten

Nadere informatie

Waarom eigenlijk modules? Hermen Vermaat

Waarom eigenlijk modules? Hermen Vermaat Waarom eigenlijk modules? Hermen Vermaat De opdracht voor het totale project: ontwikkel behandelmodulen waarmee revalidatiebehandelingen kunnen worden gedefinieerd die zowel medisch herkenbaar zijn en

Nadere informatie

Slechthorendheid en hoortoestellen

Slechthorendheid en hoortoestellen Slechthorendheid en hoortoestellen Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over slechthorendheid en de mogelijkheden om daar wat aan te doen. Hoe werkt een oor? Het oor is nodig voor het horen

Nadere informatie

Congenitaal gehoorverlies en de kinderarts. CDS symposium 17 maart 2010 Margot Mulder, kinderarts

Congenitaal gehoorverlies en de kinderarts. CDS symposium 17 maart 2010 Margot Mulder, kinderarts Congenitaal gehoorverlies en de kinderarts CDS symposium 17 maart 2010 Margot Mulder, kinderarts Kindergeneeskundig onderzoek naar de oorzaak van het congenitaal gehoorverlies doel Patiënt: te verwachten

Nadere informatie

otosclerose patiënteninformatie Wat is otosclerose? Oorzaak

otosclerose patiënteninformatie Wat is otosclerose? Oorzaak patiënteninformatie otosclerose Door de ziekte otosclerose gaat iemand langzaam slechter horen door overmatige botgroei in het oor. Wat is otosclerose? Hoe verloopt een operatie? En hoe werkt het oor eigenlijk?

Nadere informatie

Oorsuizen. KNO-heelkunde. Leren omgaan met Tinnitus

Oorsuizen. KNO-heelkunde. Leren omgaan met Tinnitus KNO-heelkunde Oorsuizen Leren omgaan met Tinnitus U bent bij de kno-arts geweest i.v.m. oorsuizen. Deze folder heeft tot doel informatie te geven over oorsuizen en daarbij behorende verschijnselen. Wat

Nadere informatie

GELUIDSDREIGING - REACTIE

GELUIDSDREIGING - REACTIE Vicieuze cirkel TINNITUS waargenomen als bedreigend Wordt geassocieerd met negatieve gevoelens, angst en ongemak Toegenomen aktiviteit in het LIMBISCH systeem en het AUTONOOM zenuwstelsel Het tinnitus

Nadere informatie

Revalidatie dagbehandeling. Revalidatie & Therapie

Revalidatie dagbehandeling. Revalidatie & Therapie Revalidatie dagbehandeling Revalidatie & Therapie Wat is revalidatie? Als gevolg van een ziekte, een ongeval of een aangeboren aandoening kunnen er stoornissen ontstaan in het bewegingsapparaat of zenuwstelsel.

Nadere informatie

CI-ON en bilaterale CI in Nederland: de stand van zaken

CI-ON en bilaterale CI in Nederland: de stand van zaken CI-ON en bilaterale CI in Nederland: de stand van zaken Dr.ir. C. Smits, klinisch fysicus-audioloog KNO-Audiologie VU medisch centrum Amsterdam Inhoud CION Doelstellingen CION Bilaterale CI bij kinderen

Nadere informatie