Hartfalen voor de huisarts. Dr Katrien Gijsbers Cardioloog-intensivist

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hartfalen voor de huisarts. Dr Katrien Gijsbers Cardioloog-intensivist"

Transcriptie

1 Hartfalen voor de huisarts Dr Katrien Gijsbers Cardioloog-intensivist

2 Hartfalen voor de huisarts Hartfalen: een groeiende epidemie Duwen en trekken: 2 types hartfalen Hoe stel ik de diagnose? Behandeling Medicamenteus Devices: ICD, CRT en LVAD Harttransplantatie 2 PRESENTATIE ALGEMEEN ZIEKENHUIS DIEST 11/23/2015

3 Hartfalen: een groeiende epidemie Hoge prevalentie: 1-2% van de totale bevolking > 10% in de bevolkingsgroep boven 70 jaar Hoge incidentie nieuwe gevallen per jaar: België: Bij 1 op 5 volwassen boven de 40 zal tijdens zijn/haar leven hartfalen ontwikkelen

4 Hartfalen: een groeiende epidemie Slechte prognose: 1 op 5 patiënten sterven binnen 1 jaar na diagnose 40% sterft of wordt gerehospitaliseerd na 1 jaar Hoge maatschappelijke kost: Hartfalen = 2% van de uitgaven in de gezondheidszorg Hospitalisaties = 60-70% van deze uitgaven

5 Duwen en trekken: 2 types hartfalen Systolisch hartfalen = Heart Failure with Reduced Ejection Fraction = HF-REF Diastolisch hartfalen = Heart Failure with Preserved Ejection Fraction = HF-PEF 5

6 Duwen en trekken: 2 types hartfalen 6 11/23/2015

7 Duwen en trekken: 2 types hartfalen HF-REF Systolisch hartfalen Pompfunctie Ejectiefractie < 40% HF-PEF Diastolisch hartfalen Pompfunctie nl EF > 50% Diastolische dysfunctie 7 PRESENTATIE ALGEMEEN ZIEKENHUIS DIEST 11/23/2015

8 Oorzaken Systolisch hartfalen Coronair lijden myocardinfarct (70%) Arteriële hypertensie Ritmestoornissen: Tachycardiomyopathie Kleplijden (10%) Idiopatisch Zeldzame oorzaken (stapelingsziekten, )

9 Oorzaken Diastolisch hartfalen Coronair lijden myocardinfarct Arteriële hypertensie hypertrofie Constrictieve pericarditis Hypertrofe cardiomyopathie

10 Hoe stel ik de diagnose? 1. Symptomen 2. Klinisch onderzoek 3. ECG 4. RX thorax 5. BNP 6. Echocardiografie 10 PRESENTATIE ALGEMEEN ZIEKENHUIS DIEST 11/23/2015

11 11 Hartfalen: symptomen

12 Hartfalen: symptomen Inspanningsdyspnee: New York Heart Association (NYHA) classificatie

13 NYHA Classificatie Klasse I Geen beperking van de gewoonlijke activiteit Asymptomatisch Based on symptoms Klasse II Lichte beperking van de gewoonlijke lichaamsbeweging Asymptomatisch bij rust Klasse III Gemerkte beperking van alle activiteit Comfortabel bij rust Klasse IV Kan geen activiteit uitvoeren Symptomatisch bij rust

14 Hartfalen: klinisch onderzoek Longcrepitaties Verhoogde CVD Tachycardie Pleuravochtuitstorting Hepatomegalie, Ascites Oedemen

15 Niet ieder oedeem is hartfalen Hypoproteïnemie Nierafwijkingen Stase-oedeem Veneuze insufficientie Lymfoedeem Lipoedeem

16 Diagnose: ECG Nl ECG: negatieve predictieve waarde voor systolische LV dysfunctie 90% Oud infarct LVH VKF-VKflutter, sinustachycardie Bundel tak blok

17 Wat denkt u?

18 Wat denkt u? Oud anteriorinfarct Anterior STEMI VLBTB 18 PRESENTATIE ALGEMEEN ZIEKENHUIS DIEST 11/23/2015

19 Oud Anteriorinfarct

20 Wat denkt u?

21 Wat denkt u? RBTB Oud anteriorinfarct LBTB 21 PRESENTATIE ALGEMEEN ZIEKENHUIS DIEST 11/23/2015

22 LBTB

23 RX Thorax Hartfalen Normaal 23 11/23/2015

24 Diagnose: biochemie Hemoglobine Creatinine Ionogram Troponine Levertesten CRP

25 BNP: diagnostisch wondermiddel? B-type Natriuretisch Peptide Geproduceerd door ventrikels bij volume-expansie bij drukoverbelasting bij LV-dysfunctie is evenredig met NYHA-classificatie 25 PRESENTATIE ALGEMEEN ZIEKENHUIS DIEST 11/23/2015

26 BNP en NT-proBNP BNP veroorzaakt Arteriële vasodilatatie Diurese, natriurese Verminderde activiteit RAAS systeem Verminderde activiteit sympathisch zenuwstelsel Afterload en Cardiac Output

27

28 BNP en NT-proBNP Verwijderd via de nieren bij nierinsufficientie Sensitief Specifiek NT-proBNP accurater door langer half leven

29 BNP en NT-proBNP Verlaagd bij Obesitas Verhoogd bij LV hypertrofie Cardiale ischemie Nierfalen Levercirrose Infectie - Tachycardie - Hypoxemie - Stijgt met leeftijd - Sepsis - Pulmonale hypertensie

30 Hoeksteen diagnose: echocardiografie Normaal hart Systolisch hartfalen 30

31 Hartfalen: behandeling Levensstijl Medicatie Devices Cardiale resynchronisatie Implanteerbare defibrillator LVAD Harttransplantatie 31 PRESENTATIE ALGEMEEN ZIEKENHUIS DIEST 11/23/2015

32 Levensstijl Dagelijks wegen +2 kg in 2 dagen: alarm Dieet: Zoutbeperking Vochtbeperking Cachexie voorkomen: voldoende calorieën

33 Levensstijl Reizen: grote hoogtes, extreme vochtigheid of hitte mijden Vaccinatie: Griep Pneumococcen Geneesmiddelen: NSAIDs vermijden 33 PRESENTATIE ALGEMEEN ZIEKENHUIS DIEST 11/23/2015

34 Therapie: algemeen Preventie behandelen van hypertensie risicofactorreductie coronair lijden opsporen Oorzaak opsporen

35 Therapie: medicamenteus ACE-inhibitoren Beta-blokkers Spironolactone Diuretica Angiotensine II receptor blokkers Ivabradine

36 ACE-inhibitoren Hoeksteen van de therapie Iedere patient met systolisch hartfalen

37 ACE-inhibitoren praktisch Optitreren tot bewezen effectieve dosis Captopril 150 mg Enalapril Lisinopril Quinapril Perindopril Ramipril 20 mg 20 mg 5-10 mg 10 mg 10 mg Controle nierfunctie en K + na 1 tot 2 weken

38 ACE-inhibitoren praktisch Contra-indicaties HyperK (> 5.5) Creatinine > 2,8 VG van angio-oedeem Zwangerschap Cave NSAID s Lage dosis ACE-i is beter dan geen!

39 ACE-inhibitoren: problemen Symptomatische hypotensie o Stop eerst antihypertensiva (Ca-antagonist, nitraat,...) o Indien geen tekens van congestie : diureticum verlagen Asymptomatische hypotensie o Geen aanpassing Prikkelhoest o Switch naar Sartaan Angio-oedeem o Stop onmiddellijk en definitief

40 ACE-inhibitoren: problemen Nierinsufficientie, hyperk Creatinine tot 50% of tot 3mg/dl, K + (<6.0 mmol/l): acceptabel bij te sterke stijging: - Stop NSAID s - Stop vasodilatatoren (nitraten, Ca-antagonisten) - Stop K + -supplementen - Verminder diuretica indien geen congestie - Dosis halveren - K + en creatinine blijven volgen tot stabilisatie.

41 Betablokkers Mortaliteit Cardiotoxisch effect catecholamines Hartfrequentie Anti-aritmisch effect In combinatie met ACE-i en diuretica

42 Betablokkers verminderen mortaliteit Copernicus trial 2001 N Engl J Med 2001; 344:

43 Betablokkers praktisch Startdosis Carvedilol 2 x mg/d Bisoprolol 1.25 mg/d Metoprolol mg/d Nebivolol 1.25 mg/d Verdubbelen om de 1 à 2 weken Streefdosis Carvedilol: 50 mg /d Bisoprolol: 10 mg/d Metoprolol: 200 mg/d (langwerkende!) Nebivolol: 10 mg /d Te bereiken in maanden 43 PRESENTATIE ALGEMEEN ZIEKENHUIS DIEST 11/23/2015

44 Betablokkers: contra-indicaties Astma Bradyaritmieën 2 e en 3 e graads AV blok Sick sinus syndroom Sinusbradycardie < 50/min

45 Betablokkers: problemen Bradycardie ECG nemen om AV blok uit te sluiten Andere vertragende medicatie stoppen (amiodarone, diltiazem,...) indien < 50/min en deterioratie: dosis halveren, desnoods stoppen

46 Betablokkers: problemen Asymptomatische hypotensie Geen therapieaanpassing Symptomatische hypotensie Stop nitraten, Ca-antagonisten, andere vasodilatatoren Indien geen congestie : diureticum verlagen Betablokkers niet plots stoppen indien niet noodzakelijk.

47 Betablokkers: problemen Cave NYHA IV patienten! Decompensatie (toename van dyspnoe, vermoeidheid, oedeem, gewichtstoename) o Bij tekens van congestie: diureticum verhogen en, indien onvoldoende, de dosis bètablokker halveren indien serieuze ontregeling, dosis bètablokker halveren en desnoods stoppen (uitzonderlijk) o Patiënt na enkele dagen weerzien

48 48 Spironolactone en mortaliteit: RALES trial

49 Spironolactone Bij klasse III tot IV met LVEF = of < 35% onder optimale dosis ACE-i en betablokkers zo Creat< 2.5 mg/dl zo K + <5.0 mmol/l Niet bij zo Creat > 2.5 mg/dl zo K + > 5.0 mmol/l combinatie van ACE-i en ARB

50 Spironolactone Starten aan 25 mg/d Bloedname na 1 en 4 weken (nierfunctie, iono) Nevenwerkingen Nierfunctie, hyperk, gynaecomastie Eplerenone als alternatief Na +/- 4 weken naar 50mg bloedname na 1 en 4 weken

51 Diuretica Welke uitspraak is waar? Diuretica reduceren de mortaliteit Lisdiuretica genieten de voorkeur Iedere hartfalenpatient heeft een diureticum nodig

52 Diuretica Geen bewezen effect op prognose Symptomatische therapie Doel: euvolemie droog gewicht Steeds combinatie met ACE-i/ARB zo mogelijk Bij voorkeur lisdiureticum

53 Diuretica Onvoldoende effect: Dosis verhogen Tweemaal per dag Thiazide associëren (synergistisch effect) Dosis zo laag mogelijk Vocht- en zoutbeperking! Opvolgen nierfunctie en ionogram

54 Angiotensine II receptor blokkers LV EF < 40% Alternatief voor ACE-i bij intolerantie Cave: achteruitgang nierfunctie, hyperkalemie, hypotensie

55 Angiotensine II receptor blokkers Niet combineren met ACE-I èn Spironolactone (hyperkalemie) Startdosis Candesartan: 4-8 mg/d Valsartan: 40 mg 2x/d Co nierfunctie en iono na 1 week Optitreren na 2-4 weken

56 Ivabradine Indien na opstarten ACE-I, Betablokker en Spironolactone nog steeds: EF < 35% NYHA II - IV Sinusritme >70/min Intolerantie betablokker 56 PRESENTATIE ALGEMEEN ZIEKENHUIS DIEST 11/23/2015

57 Diastolisch hartfalen (HF-PEF) Richtlijnen speculatief, geen grote trials Diuretica Betablokkers o HR daalt Diastole verlengt Verapamil Candesartan (CHARM-preserved) o Minder hospitalisaties

58 CRT:Cardiale Resynchronisatie Therapie Bundeltakblok Asynchronie LV-RV 58

59 CRT:Cardiale Resynchronisatie Therapie 1 Pacingelectrode in RV 1 Pacingelectrode in zijtak sinus coronarius over LV 1 Atriale electrode 59 PRESENTATIE ALGEMEEN ZIEKENHUIS DIEST 11/23/2015

60 60 CRT:Cardiale Resynchronisatie Therapie

61 CRT: voor wie? Systolisch hartfalen EF < 30-35% NYHA II-IV (ambulant) Optimale medicamenteuze behandeling LBTB: beste indicatie RBTB: te overwegen 61 PRESENTATIE ALGEMEEN ZIEKENHUIS DIEST 11/23/2015

62 62 LBTB en RBTB

63 CRT: voor wie niet? Verwachte overleving < 1 jaar Slechte functionele toestand Medicamenteuze therapie suboptimaal 63 PRESENTATIE ALGEMEEN ZIEKENHUIS DIEST 11/23/2015

64 Implanteerbare defibrillator: voor wie? Overlevenden plotse hartdood Primaire preventie: NYHA II-IV EF < 35% > 40 d na acuut infarct > 3 mnd optimale medicamenteuze therapie 64 PRESENTATIE ALGEMEEN ZIEKENHUIS DIEST 11/23/2015

65 Implanteerbare defibrillator: voor wie niet? Levensverwachting < 1 jaar Slechte functionele toestand NYHA IV en geen kandidaat voor transplantatie, LVAD of CRT Acute fase na infarct 65

66 Left Ventricular Assist Device (LVAD) Bridge to transplant Destination therapy Complicaties: Thrombose Bloedingen Drive line infecties 66

67 Harttransplantatie Eindstadium hartfalen Goed gemotiveerd In staat tot therapietrouw (psychisch/sociaal) Leeftijd en comorbiditeit 67

68 Dank voor uw aandacht! Vragen? 68

De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt. Loes Klieverik WES 11-03-2010

De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt. Loes Klieverik WES 11-03-2010 De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt Loes Klieverik WES 11-03-2010 Wat is oud?? Definitie Hartfalen Tekortschieten van de pompwerking van het hart en veranderingen in de neurohumorale activatie

Nadere informatie

Polyfarmacie in de cardiologie

Polyfarmacie in de cardiologie Polyfarmacie in de cardiologie CarVasZ congres 21 november 2014 Alina Constantinescu cardioloog Indeling Casus 1: - patient met hartfalen - belangrijkste medicatieklassen - introductie medicatie in de

Nadere informatie

Hartfalen. Duo-avonden 20-4-2015. Jaco Houtgraaf, cardioloog

Hartfalen. Duo-avonden 20-4-2015. Jaco Houtgraaf, cardioloog Hartfalen Duo-avonden 20-4-2015 Jaco Houtgraaf, cardioloog Opbouw presentatie Inleiding Wat is het? Hoe ziet het eruit? Hoe ontstaat het? Behandeling Waar op te letten? Symptomen / klachten / dieet / vocht

Nadere informatie

chronisch hartfalen Johan Van Cleemput, MD, PhD cardiologie UZL

chronisch hartfalen Johan Van Cleemput, MD, PhD cardiologie UZL chronisch hartfalen Johan Van Cleemput, MD, PhD cardiologie UZL echocardio 1. HFrEF versus HFpEF 2. etiologie 3. vullingstoestand HFrEF versus HFpEF (systolisch HF) HFrEF symptomen en tekens van HF + systolische

Nadere informatie

Hartfalen. Programma 1-11-2012. UFO 1 november 2012 Tom Schalekamp

Hartfalen. Programma 1-11-2012. UFO 1 november 2012 Tom Schalekamp Hartfalen UFO 1 november 2012 Tom Schalekamp Programma Verschijningsvormen, epidemiologie, diagnostiek Behandeling hoofdlijnen Behandeling in relatie tot pathofysiologie Afzonderlijke middelen bij hartfalen

Nadere informatie

# $% &% ' ()))* +, - "./ -.. -, 0 -- % 1.! ', ', +. - % - 2 3, 4 5# 666! " %-

# $% &% ' ()))* +, - ./ -.. -, 0 -- % 1.! ', ', +. - % - 2 3, 4 5# 666!  %- !" # $%&%'()))* +,-"./-.. -,0--%1.!', ', +.-%-2 3, 4 5# 666!"%- 7 $- 1-7,8 " 7 7 %- - - 9 - -: ;())6)))

Nadere informatie

Medicatie bij Hartfalen Synchroon/Bernhoven

Medicatie bij Hartfalen Synchroon/Bernhoven Medicatie bij Hartfalen 24-11-2016 Synchroon/Bernhoven NHG: Voorlichting en leefstijlinterventies Vermijd het gebruik van NSAID s zoveel mogelijk. Adviseer dagelijks te wegen. Instrueer patiënt met betrekking

Nadere informatie

Connect Hartfalen Protocol 2: Diagnostiek en medicamenteuze behandeling in 1 e en 2 e lijn

Connect Hartfalen Protocol 2: Diagnostiek en medicamenteuze behandeling in 1 e en 2 e lijn Connect Hartfalen Protocol 2: Diagnostiek en medicamenteuze behandeling in 1 e en 2 e lijn Patiënten met bewezen hartfalen: Patiënten die geen baat hebben bij begeleiding/diagnostiek en/of behandeling

Nadere informatie

Klinische les Links Hartfalen. IC/CC specialisatie Marco van Meer

Klinische les Links Hartfalen. IC/CC specialisatie Marco van Meer Klinische les Links Hartfalen IC/CC specialisatie Marco van Meer Inhoud Definitie Gradaties Oorzaken (patho)fysiologie Gevolg Diagnostiek en monitoring Therapie Er komt een man bij de dokter: Definitie

Nadere informatie

Hartfalen: kunnen we het beter doen?

Hartfalen: kunnen we het beter doen? Hartfalen: kunnen we het beter doen? Dr. Irène Oudejans, klinisch geriater 17 Maart 2015 Inhoud Wat is hartfalen? Wanneer aan hartfalen denken? Hoe stel je de diagnose? Hartfalen Onderzoek GERiatrie Wat

Nadere informatie

De huisarts, een bodyguard voor het falend hart.

De huisarts, een bodyguard voor het falend hart. De huisarts, een bodyguard voor het falend hart. Een hartfalenleidraad voor de huisarts. Astrid Waerenburgh & Liesbet Bruyninckx Promotor: Prof. Jo Goedhuys Co-promotor: Prof. Dr. Paul De Cort Opleiders:

Nadere informatie

Multidisciplinaire richtlijn. Chronisch hartfalen. Samenvattende adviezen voor diagnostiek, medicamenteuze behandeling en begeleiding

Multidisciplinaire richtlijn. Chronisch hartfalen. Samenvattende adviezen voor diagnostiek, medicamenteuze behandeling en begeleiding Multidisciplinaire richtlijn Chronisch hartfalen Samenvattende adviezen voor diagnostiek, medicamenteuze behandeling en begeleiding Multidisciplinaire richtlijn Chronisch hartfalen Samenvattende adviezen

Nadere informatie

Hypertensie. Presentatie door G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist

Hypertensie. Presentatie door G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist Hypertensie Presentatie door G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist Hypertensie Primaire of essentiële (95%) Secundaire (5%) G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist, jan. 2012 2 Bloeddruk

Nadere informatie

Samenvattingskaart chronisch hartfalen Huisarts en praktijkondersteuner

Samenvattingskaart chronisch hartfalen Huisarts en praktijkondersteuner Samenvattingskaart chronisch hartfalen Huisarts en praktijkondersteuner Diagnostiek Verdenking hartfalen: Symptomen: moeheid of dyspnoe bij inspanning, orthopnoe, Tekenen: perifeer oedeem, pulmonale crepitaties

Nadere informatie

HARTFALEN. Workshop HA opleiding VUMC April 2015. Judith Tjin-A-Ton Kaderhuisarts hart- en vaatziekten

HARTFALEN. Workshop HA opleiding VUMC April 2015. Judith Tjin-A-Ton Kaderhuisarts hart- en vaatziekten HARTFALEN Workshop HA opleiding VUMC April 2015 Judith Tjin-A-Ton Kaderhuisarts hart- en vaatziekten (Auteurs: Ester Wesseling/Robert Zegers/Judith Tjin-A-Ton) Voorkomen hartfalen 3 Programma cursusdag

Nadere informatie

De oudere patiënt met comorbiditeit

De oudere patiënt met comorbiditeit De oudere patiënt met comorbiditeit Dr. Arend Mosterd cardioloog Meander Medisch Centrum, Amersfoort Dr. Irène Oudejans klinisch geriater Elkerliek ziekenhuis, Helmond Hartfalen Prevalentie 85 plussers

Nadere informatie

Hartfalen LH Takens, Cardioloog Martini Zh

Hartfalen LH Takens, Cardioloog Martini Zh Hartfalen LH Takens, Cardioloog Martini Zh Indeling Definitie Bouw hart / bloedsomloop Fysiologie normale pompfunktie Onderzoekmethoden Ziektes leidend tot en wat we zien bij hartfalen Behandeling hartfalen

Nadere informatie

Cardiologie De nieuwste ontwikkelingen. Dr. S.A.J. van den Broek Thoraxcentrum/Afdeling Cardiologie UMCG

Cardiologie De nieuwste ontwikkelingen. Dr. S.A.J. van den Broek Thoraxcentrum/Afdeling Cardiologie UMCG Cardiologie De nieuwste ontwikkelingen Dr. S.A.J. van den Broek Thoraxcentrum/Afdeling Cardiologie UMCG Dhr. A, 48 jaar taxichauffeur s ochtends 06.20 uur acuut pijn op de borst met een zwaar gevoel in

Nadere informatie

Dr. Matthias Dupont Ziekenhuis Oost-Limburg Genk Symposium Belgisch Cardiologische Liga 13/05/2017

Dr. Matthias Dupont Ziekenhuis Oost-Limburg Genk Symposium Belgisch Cardiologische Liga 13/05/2017 Dr. Matthias Dupont Ziekenhuis Oost-Limburg Genk Symposium Belgisch Cardiologische Liga 13/05/2017 Verenigde Staten: Zijn er Hartfalen-richtlijnen? American Heart Association (AHA): 2013 met update in

Nadere informatie

Casuistiek Hartfalen en nierfunctiestoornissen

Casuistiek Hartfalen en nierfunctiestoornissen Casuistiek Hartfalen en nierfunctiestoornissen Prof. dr. H.P. Brunner-La Rocca Hoofd Divisie Structurele Hartziekte Directeur Hartfalenkliniek Maastricht UMC+ Geen interesse conflict voor deze presentatie

Nadere informatie

RTA Hartfalen Chronisch hartfalen Regio Bernhoven-Synchroon

RTA Hartfalen Chronisch hartfalen Regio Bernhoven-Synchroon RTA Hartfalen Chronisch hartfalen Regio Bernhoven-Synchroon Versie Beheer 1.0 Bernhoven, Synchroon Layout aangepast op 28-03-2017 Distributielijst Huisartspraktijken Synchroon en medewerkers cardiologie

Nadere informatie

Als het hart faalt. Dr. Sofie Moreels Cardiologie-Intensieve geneeskunde

Als het hart faalt. Dr. Sofie Moreels Cardiologie-Intensieve geneeskunde + Als het hart faalt. Dr. Sofie Moreels Cardiologie-Intensieve geneeskunde + + Wie behandelt hartfalenpatiënten? HF bij cardioloog HF bij huisarts Ongekend HF met symptomen Asymptomatisch HF Inadequate

Nadere informatie

Dyspnoe. Duo-dagen IJsselland ziekenhuis. Jaco Houtgraaf, Cardioloog. 16 en 17 april 2015

Dyspnoe. Duo-dagen IJsselland ziekenhuis. Jaco Houtgraaf, Cardioloog. 16 en 17 april 2015 Dyspnoe Duo-dagen IJsselland ziekenhuis 16 en 17 april 2015 Jaco Houtgraaf, Cardioloog Opbouw presentatie 1. Inleiding 2. Etiologie 3. Diagnostiek 4. Casuïstiek 5. Take-home messages 25-5-2015 Voettekst

Nadere informatie

Hartfalen bij de geriatrische patiënt: waar huisarts en cardioloog elkaar (zouden moeten) vinden. Marc Goethals OLV Aalst Grimbergen 14 november 2015

Hartfalen bij de geriatrische patiënt: waar huisarts en cardioloog elkaar (zouden moeten) vinden. Marc Goethals OLV Aalst Grimbergen 14 november 2015 Hartfalen bij de geriatrische patiënt: waar huisarts en cardioloog elkaar (zouden moeten) vinden Marc Goethals OLV Aalst Grimbergen 14 november 2015 BM 05/02/1935 14/8/2015: NYHA 4 met notie van orthopnoe

Nadere informatie

HARTFALEN BEHANDELRICHTLIJNEN

HARTFALEN BEHANDELRICHTLIJNEN HRTFLEN BEHNDELRCHTLJNEN Voor meer informatie zie hartfalen.nl 2015 Novartis Pharma, oktober 2015, 1015HF466074 Wat is de definitie van hartfalen? De richtlijn van de European Society of Cardiology (ESC)

Nadere informatie

Chronisch hartfalen. NMP middag 27 mei 2008 Praktijkondersteuners en doktersassitenten. Lisette Baltussen Nurse practitioner hartfalenpoli UMC

Chronisch hartfalen. NMP middag 27 mei 2008 Praktijkondersteuners en doktersassitenten. Lisette Baltussen Nurse practitioner hartfalenpoli UMC Chronisch hartfalen NMP middag 27 mei 2008 Praktijkondersteuners en doktersassitenten Lisette Baltussen Nurse practitioner hartfalenpoli UMC Sessie 1 Casus Wat is hartfalen Klachten en verschijnselen Oorzaken

Nadere informatie

Hartfalen: medicatie in de 1 e lijn en interacties

Hartfalen: medicatie in de 1 e lijn en interacties Hartfalen: medicatie in de 1 e lijn en interacties Disclosure Bart Kremers Werkzaam bij Apotheek Ravenstein en GIC-helpdesk van de KNMP Geen contacten/belangen mbt farmaceutische industrie Hartfalen-medicatie

Nadere informatie

Behandeling na een acuut coronair syndroom

Behandeling na een acuut coronair syndroom Behandeling na een acuut coronair syndroom Een nieuwe uitdaging in de ketenzorg CVRM Nascholing Stedelijke werkgroep Amsterdam 9 en 14 juni 2010 A.L.M. Bakx, cardioloog, BovenIJ Ziekenhuis SECUNDAIRE PREVENTIE

Nadere informatie

Folia. Pharmacotherapeutica. Behandeling van chronisch hartfalen met gedaalde ejectiefractie > > blz. 19

Folia. Pharmacotherapeutica. Behandeling van chronisch hartfalen met gedaalde ejectiefractie > > blz. 19 Folia Pharmacotherapeutica Behandeling van chronisch hartfalen met gedaalde ejectiefractie > > blz. 19 Maandelijks tijdschrift Maart 2014 Volume 41 Nummer 3 De editie 2014 van het Gecommentarieerd Geneesmiddelenrepertorium

Nadere informatie

STAPPENPLAN ACUUT HARTFALEN

STAPPENPLAN ACUUT HARTFALEN STAPPENPLAN ACUUT HARTFALEN DR SELLESLAGH ST JOZEF KLINIEK BORNEM DesignChoice De Hartkliniek Logo ontwerp BRANDING - DE HARTKLINIEK 5 STAP 1 ONTSLAG UIT HET ZIEKENHUIS 1. Patiënt krijgt mee: brochure,

Nadere informatie

CBO RICHTLIJN. Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010. Ad Bakx, cardioloog BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam SAHO 28 juni 2011

CBO RICHTLIJN. Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010. Ad Bakx, cardioloog BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam SAHO 28 juni 2011 CBO RICHTLIJN HARTFALEN Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010 Ad Bakx, cardioloog BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam SAHO 28 juni 2011 ESC guidelines Richtlijn is gebaseerd op de ESC Guidelines for the

Nadere informatie

Hoe diagnosticeer en behandel ik acuut gedecompenseerd hartfalen (cardiogene shock) Georg Kluge, Anesthesioloog-intensivist

Hoe diagnosticeer en behandel ik acuut gedecompenseerd hartfalen (cardiogene shock) Georg Kluge, Anesthesioloog-intensivist Hoe diagnosticeer en behandel ik acuut gedecompenseerd hartfalen (cardiogene shock) Georg Kluge, Anesthesioloog-intensivist Wat is acuut gedecompenseerd hartfalen? Acuut cardiogeen longoedeem agv acute

Nadere informatie

P. VAN ROYEN, S. BOULANGER, P. CHEVALIER, G. DEKEULENAER, M. GOOSSENS, P. KOECK, M. VANHALEWYN, P. VAN DEN HEUVEL

P. VAN ROYEN, S. BOULANGER, P. CHEVALIER, G. DEKEULENAER, M. GOOSSENS, P. KOECK, M. VANHALEWYN, P. VAN DEN HEUVEL VOOR GOEDE MEDISCHE PRAKTIJKVOERING Gevalideerd door CEBAM in september 2011 AUTEURS P. VAN ROYEN, S. BOULANGER, P. CHEVALIER, G. DEKEULENAER, M. GOOSSENS, P. KOECK, M. VANHALEWYN, P. VAN DEN HEUVEL Uitgave

Nadere informatie

Hartfalen scholing Synchroon

Hartfalen scholing Synchroon Hartfalen scholing Synchroon Introductie zorgprogramma hartfalen Sandwichcursus huisartsen/praktijkondersteuners 24 november 2016 Max Rubens, kaderhuisarts H&V ziekten Bart Kremers, apotheker Brabantfarma

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 13 ALGEMENE ASPECTEN DEEL II SECUNDAIRE HYPERTENSIE

Inhoud. Voorwoord 13 ALGEMENE ASPECTEN DEEL II SECUNDAIRE HYPERTENSIE Inhoud Voorwoord 13 DEEL I ALGEMENE ASPECTEN Hoofdstuk 1 Ambachtelijke en geautomatiseerde methoden van bloeddrukmeting 17 Inleiding 17 1 Conventionele sfygmomanometrie 18 2 Ambulante niet-invasieve automatische

Nadere informatie

April 2016 Alexandra Kleberger, M ANP. Palliatieve zorg omtrent Hartfalen

April 2016 Alexandra Kleberger, M ANP. Palliatieve zorg omtrent Hartfalen April 2016 Alexandra Kleberger, M ANP Palliatieve zorg omtrent Hartfalen Deel I Wat is hartfalen? Oorzaken van hartfalen Symptomen Compensatiemechanismen Diagnostiek Behandeling Hartfalenpoli Vragen Deel

Nadere informatie

Hartfalen en Nierfunctiestoornissen

Hartfalen en Nierfunctiestoornissen Hartfalen en Nierfunctiestoornissen Dr. Kevin Damman Hartfalen Cardioloog, UMCG Groningen k.damman@umcg.nl Disclosures Geen (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties:

Nadere informatie

Definitie van infarct. Klinische diagnose. Uitgebreidheid van necrose bepaalt de onmiddellijke en laattijdige prognose!

Definitie van infarct. Klinische diagnose. Uitgebreidheid van necrose bepaalt de onmiddellijke en laattijdige prognose! Acuut Myocardinfarct I Dieter Nuyens Cardiologie Definitie van infarct Klinische diagnose Anamnese Cardiale enzymes ECG veranderingen Uitgebreidheid van necrose bepaalt de onmiddellijke en laattijdige

Nadere informatie

Inhoud. Verpleegkunde Cardiologie. Symptomen. Diagnose. Verpleegkunde Cardiologie 1. Indeling New York Heart Association (NYHA)

Inhoud. Verpleegkunde Cardiologie. Symptomen. Diagnose. Verpleegkunde Cardiologie 1. Indeling New York Heart Association (NYHA) Inhoud Verpleegkunde Cardiologie Han van der Borgh Verpleegkundige aspecten bij: Angina Pectoris Acuut coronair syndroom Prinz Metal Decompensatie cordis Cardiogene shock P.C.I./STENT/ spoed CABG in perifeer

Nadere informatie

Richtlijnen voor de behandeling van voorkamerfibrillatie. Dr E Raymenants Cardiologie St Maarten

Richtlijnen voor de behandeling van voorkamerfibrillatie. Dr E Raymenants Cardiologie St Maarten Richtlijnen voor de behandeling van voorkamerfibrillatie Dr E Raymenants Cardiologie St Maarten Inhoud o Epidemiologie Prevalentie Prognose Associatie met CV en andere aandoeningen o Definities & types

Nadere informatie

De medicamenteuze behandeling van VKF. Do s & Don ts. Dr. Guy Lenders, MD Cardioloog Interventiecardioloog Afdelingshoofd cathlab AZ Monica

De medicamenteuze behandeling van VKF. Do s & Don ts. Dr. Guy Lenders, MD Cardioloog Interventiecardioloog Afdelingshoofd cathlab AZ Monica De medicamenteuze behandeling van VKF Do s & Don ts Dr. Guy Lenders, MD Cardioloog Interventiecardioloog Afdelingshoofd cathlab AZ Monica 1 Voorkamerfibrillatie 2 Meest voorkomende aritmie wereldwijd Immense

Nadere informatie

Updates in hartfalen: Epidemiologie en diagnose. Bert Vaes, MD, PhD IRSS UCL ACHG KUL

Updates in hartfalen: Epidemiologie en diagnose. Bert Vaes, MD, PhD IRSS UCL ACHG KUL Updates in hartfalen: Epidemiologie en diagnose Bert Vaes, MD, PhD IRSS UCL ACHG KUL 1. Definitie 2. Epidemiologie 3. Diagnose 4. Take home messages 1. Definitie hartfalen A - acute onset - slow onset

Nadere informatie

Dieet bij hartfalen. Een kwestie van smaak. Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011

Dieet bij hartfalen. Een kwestie van smaak. Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011 Dieet bij hartfalen Een kwestie van smaak Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011 Wat komt aan de orde? Achtergronden bij de nieuwe Multidisciplinaire Richtlijn

Nadere informatie

Hartfalen. Workshop Inwooncursus Domus Medica. Els Huyghe Verpleegkundig Specialist Hartfalen

Hartfalen. Workshop Inwooncursus Domus Medica. Els Huyghe Verpleegkundig Specialist Hartfalen Hartfalen Workshop Inwooncursus Domus Medica Els Huyghe Verpleegkundig Specialist Hartfalen Inhoud Voorstelling Casussen + Bespreking Vragen Voorstelling Voorstelling Verpleegkundig Specialist Hartfalen

Nadere informatie

Decompensatio Cordis. Het hart als metafoor. Het menselijk hart. Matthieu Berenbroek. Fontys Hogeschool Verpleegkunde. Hoop & Liefde.

Decompensatio Cordis. Het hart als metafoor. Het menselijk hart. Matthieu Berenbroek. Fontys Hogeschool Verpleegkunde. Hoop & Liefde. Decompensatio Cordis Matthieu Berenbroek Fontys Hogeschool Verpleegkunde Hoop & Liefde Het hart als metafoor Ongeluk & pijn Het menselijk hart Hoop & Liefde Ongeluk & pijn 1 Heart failure: : an increasing

Nadere informatie

HARTFALEN achtergronden casusschetsen

HARTFALEN achtergronden casusschetsen HARTFALEN achtergronden casusschetsen 1 Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd. Achtergronden casusschetsen Hartfalen INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

Nadere informatie

Diuretica? De spons erover.

Diuretica? De spons erover. Diuretica? De spons erover. Thierry Christiaens Vakgroep Huisartsgeneeskunde en ELGZ & Heymans Instituut voor Farmacologie, Universiteit Gent & Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie (BCFI/CBIP)

Nadere informatie

Wanneer faalt het hart? Wanneer faalt het hart? . een rondje langs de toehoorders. Hartfalen in de Middeleeuwen. Hartfalen in de loop der eeuwen

Wanneer faalt het hart? Wanneer faalt het hart? . een rondje langs de toehoorders. Hartfalen in de Middeleeuwen. Hartfalen in de loop der eeuwen Wanneer faalt het hart? 14 april 2011 Aggie H.M.M. Balk, cardioloog Thoraxcentrum,, Erasmus MC Wanneer faalt het hart?. een rondje langs de toehoorders Hartfalen in de loop der eeuwen Hartfalen in de Middeleeuwen

Nadere informatie

April & September 2016 Alexandra Kleberger, M ANP. Palliatieve zorg omtrent Hartfalen

April & September 2016 Alexandra Kleberger, M ANP. Palliatieve zorg omtrent Hartfalen April & September 2016 Alexandra Kleberger, M ANP Palliatieve zorg omtrent Hartfalen Deel I Wat is hartfalen? Oorzaken van hartfalen Symptomen Compensatiemechanismen Diagnostiek Behandeling Hartfalenpoli

Nadere informatie

Appendix K77.2 Chronisch hartfalen

Appendix K77.2 Chronisch hartfalen Appendix K77.2 Chronisch hartfalen Niet medicamenteuze maatregelen: Beperking van zout, vocht inname en alcohol. Bij overgewicht dieetmaatregelen gericht op gewichtsvermindering. Lichaamsbeweging aangepast

Nadere informatie

Cardiorenaal syndroom

Cardiorenaal syndroom Cardiorenaal syndroom Symposium Chronische Nierschade 29-10-2012 Irene van der Meer nefroloog, HAGA ziekenhuis Huisarts-voorzitter: Marjon Tombrock (HA te Rijswijk) 1 Cardiorenaal syndroom Betekenis: Een

Nadere informatie

hartfalen Transmurale Regionale Richtlijn Hartfalen Midden-Brabant

hartfalen Transmurale Regionale Richtlijn Hartfalen Midden-Brabant hartfalen Transmurale Regionale Richtlijn Hartfalen Midden-Brabant Werkgroep Hartfalen: dr. H.F. Baars mevr. drs. M.A.A.E. Cusiel mevr. drs. R.N. Eggink drs. D.W.A.A. Groot dhr. E.H.W.T. Hendriks drs.

Nadere informatie

Bloeddrukregeling: hoger? lager?

Bloeddrukregeling: hoger? lager? www.hhzhlier.be 1 h.-hartziekenhuis vzw Bloeddrukregeling: hoger? lager? Dr. L. Nestor Geriater www.hhzhlier.be 2 To fall or not to fall HYPERTENSIE BIJ BEJAARDEN: How to treat? That s the question! Bloeddrukregeling

Nadere informatie

Hartfalen, nieuw leven voor een oude ziekte?

Hartfalen, nieuw leven voor een oude ziekte? Hartfalen, nieuw leven voor een oude ziekte? Prof. dr. H.P. Brunner-La Rocca Hoofd Divisie Structurele Hartziekte Waarnemend Hoofd Cardiologie Maastricht UMC+ Lid bestuur werkgroep hartfalen NVvC Disclosure

Nadere informatie

Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Hartfalen Toelichting

Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Hartfalen Toelichting Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Hartfalen Toelichting Pagina 1 Achtergrondinformatie Chronisch hartfalen wordt gedefinieerd als: een complex van klachten en verschijnselen ten gevolge van

Nadere informatie

Infobrochure. Extramuraal zorgpad hartfalen. Zuid- en Midden-West-Vlaanderen

Infobrochure. Extramuraal zorgpad hartfalen. Zuid- en Midden-West-Vlaanderen Infobrochure Extramuraal zorgpad hartfalen Zuid- en Midden-West-Vlaanderen Dit zorgpad werd ontwikkeld en goedgekeurd door: De diensten cardiologie van AZ Groeninge (Kortrijk) AZ Delta (Roeselare) O.L.V.

Nadere informatie

26 Klinische aspecten, diagnostiek en behandeling

26 Klinische aspecten, diagnostiek en behandeling 26 Klinische aspecten, diagnostiek en behandeling A.A. Voors en R.A. de Boer 219 Inhoud 26.1 Inleiding 219 26.2 Achtergrond 219 26.3 Huidige inzichten 222 26.4 Conclusie 226 Kernpunten 226 Literatuur 227

Nadere informatie

NHG-Standaard Hartfalen

NHG-Standaard Hartfalen NHG-Standaard Hartfalen Tweede herziening Hoes AW, Voors AA, Rutten FH, Van Lieshout J, Janssen PGH, Walma EP. Huisarts Wet 2010:53(7):368-89. De standaard en de wetenschappelijke verantwoording zijn herzien

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hartfalen

Patiënteninformatie. Hartfalen Patiënteninformatie Hartfalen Inhoud Inleiding... 3 Informatie over het ziektebeeld: hartfalen... 3 Wat is hartfalen?... 3 Wat zijn de symptomen?... 4 Wat zijn de oorzaken?... 5 Behandeling van hartfalen...

Nadere informatie

Les Arteriële Hypertensie

Les Arteriële Hypertensie Les Arteriële Hypertensie Dirk Devroey Centrum voor Huisartsgeneeskunde VUB 22 februari 2005 Doelstelling van de les Hoe bloeddruk meten Risicobepaling Welke e onderzoeken Hoe hoge bloeddruk behandelen

Nadere informatie

EXTRAMURAAL ZORGPAD HARTFALEN Zuid- en Midden-West-Vlaanderen

EXTRAMURAAL ZORGPAD HARTFALEN Zuid- en Midden-West-Vlaanderen EXTRAMURAAL ZORGPAD HARTFALEN Zuid- en Midden-West-Vlaanderen Extramuraal Zorgpad Hartfalen Zuid- en Midden-West-Vlaanderen Auteur: Dr. David Derthoo Dit zorgpad werd ontwikkeld en goedgekeurd door: De

Nadere informatie

EXTRAMURAAL ZORGPAD HARTFALEN Brochure huisartsen Auteur: Dr. David Derthoo

EXTRAMURAAL ZORGPAD HARTFALEN Brochure huisartsen Auteur: Dr. David Derthoo EXTRAMURAAL ZORGPAD HARTFALEN Brochure huisartsen Auteur: Dr. David Derthoo diensthoofd inwendige geneeskunde Dienst Cardiologie Jan Yperman Ziekenhuis Briekestraat 12 8900 Ieper Tel. Secretariaat Cardiologie:

Nadere informatie

Extramuraal zorgpad hartfalen AANDACHTSPUNTEN VOOR DE THUISZORG. REGIO ZUID- en MIDDEN-WEST-VLAANDEREN

Extramuraal zorgpad hartfalen AANDACHTSPUNTEN VOOR DE THUISZORG. REGIO ZUID- en MIDDEN-WEST-VLAANDEREN Extramuraal zorgpad hartfalen AANDACHTSPUNTEN VOOR DE THUISZORG REGIO ZUID- en MIDDEN-WEST-VLAANDEREN Opvolging parameters In het dagboekje Gewicht Weeg dagelijks op een vast moment van de dag, bij voorkeur

Nadere informatie

Cardio-oncologie. Hartfalen en chemotherapie. dr. M.L. (Louisa) Antoni aios cardiologie LUMC. Geen disclosures

Cardio-oncologie. Hartfalen en chemotherapie. dr. M.L. (Louisa) Antoni aios cardiologie LUMC. Geen disclosures Cardio-oncologie Hartfalen en chemotherapie dr. M.L. (Louisa) Antoni aios cardiologie LUMC Geen disclosures Introducing a new subspecialty of Cardiology.. Doel Preventie, diagnosticering en behandeling

Nadere informatie

Cardiomyopathie: de stand van zaken

Cardiomyopathie: de stand van zaken Cardiomyopathie: de stand van zaken Dr. Michelle Michels 29 oktober 2013 Cardiomyopathie Cardiomyopathie = ziekte van de hartspier: hartspier structureel en functioneel abnormaal in afwezigheid van oorzakelijke

Nadere informatie

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen symposium 11/10/14 (On)zin van diabetes behandeling bij ouderen Dr. K. Mortelmans Endocrinologie RZ HHart Leuven Belang Toenemende prevalentie type 2 diabetes Wijzigende levensgewoonte Vergrijzing Meer

Nadere informatie

CNE Congres. Medicatie

CNE Congres. Medicatie CNE Congres Medicatie Personalia Christine Dolman Leonie Bank AMC Cardio-thoracale chirurgie Medicatie fouten Top 3 fouten: 1) Toedieningsfouten 2) Voorschrijffouten 3) Patiënten verificatie Filmpje https://www.youtube.com/watch?v=5xercgsdrke

Nadere informatie

HARTFALEN casusschetsen

HARTFALEN casusschetsen HARTFALEN casusschetsen 1 Casusschetsen Hartfalen 4 maart 2003 Casusschets 1 Boer, 72 jaar Voorgeschiedenis: Bekend met COPD en recidiverende bronchitiden. Anamnese: Sinds 1 week last van hevige benauwdheid

Nadere informatie

RICHTLIJN PALLIATIEVE ZORG BIJ CHRONISCH HARTFALEN

RICHTLIJN PALLIATIEVE ZORG BIJ CHRONISCH HARTFALEN 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 RICHTLIJN PALLIATIEVE ZORG BIJ CHRONISCH HARTFALEN Herziende conceptrichtlijn Hartfalen, versie 6, 13 april 2010 Pagina 1 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Colofon De Richtlijn

Nadere informatie

HARTFALEN: Op naar meer transmurale samenwerking en patiënt empowerment? Yne Maes, Ugent Promotor: Prof. dr. Dirk Avonts. Master of Family Medicine

HARTFALEN: Op naar meer transmurale samenwerking en patiënt empowerment? Yne Maes, Ugent Promotor: Prof. dr. Dirk Avonts. Master of Family Medicine HARTFALEN: Op naar meer transmurale samenwerking en patiënt empowerment? Yne Maes, Ugent Promotor: Prof. dr. Dirk Avonts Master of Family Medicine Masterproef Huisartsgeneeskunde INHOUDSTABEL Inhoudstabel...

Nadere informatie

Cardiale medicatie. Dr Selleslagh Nov 2014 INFORMATIE VOOR PROFESSIONELEN. DEHARTKLINIEK preventie diagnose & persoonlijke opvolging

Cardiale medicatie. Dr Selleslagh Nov 2014 INFORMATIE VOOR PROFESSIONELEN. DEHARTKLINIEK preventie diagnose & persoonlijke opvolging Cardiale medicatie Dr Selleslagh Nov 2014 Anti arritmica Cordarone Tambocor/Apocard (niet bij hartfalen) Sotalex, b-blokkade, digitalis Gebruik bij VKF, VT, SVT B-blokkers Bisoprolol: Emconcor Carvedilol:

Nadere informatie

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors Gender differences in heart disease Dr Danny Schoors Women are meant to be loved, not to be understood Oscar Wilde (1854-1900) 2 05/01/16 Inleiding Cardiovasculaire ziekte 7 tot 10 jaar later dan bij mannen

Nadere informatie

Hierbij gaat voor de delegaties document D043528/02 Annex.

Hierbij gaat voor de delegaties document D043528/02 Annex. Raad van de Europese Unie Brussel, 8 maart 2016 (OR. en) 6937/16 ADD 1 TRANS 72 BEGELEIDENDE NOTA van: de Europese Commissie ingekomen: 7 maart 2016 aan: Nr. Comdoc.: Betreft: het secretariaat-generaal

Nadere informatie

Programma. Ziektebeeld. Diagnostiek. Ziekenhuis. Eerste Lijn

Programma. Ziektebeeld. Diagnostiek. Ziekenhuis. Eerste Lijn Hartfalen Disclosure Programma Ziektebeeld Diagnostiek Ziekenhuis Eerste Lijn Ziektebeeld Hartfalen Klachten en verschijnselen Structurele of functionele afwijking van het hart Tekortschietende pompfunctie

Nadere informatie

Inhoud Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Inhoud Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 INHOUD I Inhoud Hoofdstuk 1 Klinische aspecten van hypertensie 1 1. Voorkomen en definitie 1 2. Over risico en risicoreductie 3 3. Klinische manifestaties 9 4. De bloeddrukmeting 10 A. De bloeddrukmeting

Nadere informatie

Introductie ECG. Jonas de Jong

Introductie ECG. Jonas de Jong Introductie ECG Jonas de Jong Basics van het ECG Waarom? Diagnose acuut infarct Ritmestoornissen: wel of niet klappen? Screening: uitsluiten hartziekte Aantonen hartziekte: LVH Risico-inschatting medicatiegebruik

Nadere informatie

Medicatie bij atherosclerose. Yvette Henstra Verpleegkundig Specialist Vasculaire Geneeskunde OLVG

Medicatie bij atherosclerose. Yvette Henstra Verpleegkundig Specialist Vasculaire Geneeskunde OLVG Medicatie bij atherosclerose Yvette Henstra Verpleegkundig Specialist Vasculaire Geneeskunde OLVG Wat heeft de patiënt? Cerebrovasculair lijden Perifeer arterieel vaatlijden Coronairlijden Inhoud Trombocytenaggregatieremmers

Nadere informatie

Prof. dr. F. C. Visser Cardioloog Erasmus Medisch Centrum. Electrocardiografische & fysiologische veranderingen tijdens inspanning

Prof. dr. F. C. Visser Cardioloog Erasmus Medisch Centrum. Electrocardiografische & fysiologische veranderingen tijdens inspanning Prof. dr. F. C. Visser Cardioloog Erasmus Medisch Centrum Electrocardiografische & fysiologische veranderingen tijdens inspanning Indicaties voor inspannings ECG Evaluatie van patienten met pijn op de

Nadere informatie

Goed leven met hartfalen?! 26 juni 2012 Mgm Kolff-Kamphuis

Goed leven met hartfalen?! 26 juni 2012 Mgm Kolff-Kamphuis Goed leven met hartfalen?! 26 juni 2012 Mgm Kolff-Kamphuis Komt iemand bij de dokter.. Heb ik hartfalen? Indeling + Definitie + Statistiek + Oorzaken + Onderzoek + Behandeling: medicatie leefregels CABG/klepoperatie

Nadere informatie

ACUUT CORONAIR SYNDROOM. 12 februari 2015 Esther de Haan Verpleegkundig specialist cardiolgie St Antonius Ziekenhuis

ACUUT CORONAIR SYNDROOM. 12 februari 2015 Esther de Haan Verpleegkundig specialist cardiolgie St Antonius Ziekenhuis ACUUT CORONAIR SYNDROOM 12 februari 2015 Esther de Haan Verpleegkundig specialist cardiolgie St Antonius Ziekenhuis Doelen Behandeling van ACS - Medicamenteus - Invasief Complicaties Prognose 2 Behandeling:

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Samenvatting In de diagnose en prognose van hartfalen hebben B-type Natriuretisch Peptide (BNP) en N-terminaal probnp (NT-proBNP) in de afgelopen jaren hun waarde bewezen. Tegenwoordig

Nadere informatie

Hypertensie. Dirk Devroey. Vakgroep Huisartsgeneeskunde VUB. Dit is geen cursus maar bevat een aantal aantekeningen bij de les.

Hypertensie. Dirk Devroey. Vakgroep Huisartsgeneeskunde VUB. Dit is geen cursus maar bevat een aantal aantekeningen bij de les. Hypertensie Dirk Devroey Vakgroep Huisartsgeneeskunde VUB Dit is geen cursus maar bevat een aantal aantekeningen bij de les. Classificatie van hypertensie Arteriële hypertensie wordt in de meest recente

Nadere informatie

Heeft een transplantatie een invloed op mijn voedingspatroon?

Heeft een transplantatie een invloed op mijn voedingspatroon? Heeft een transplantatie een invloed op mijn voedingspatroon? Dr. Michel DE PAUW Hartcentrum UZ Gent 1 juli 2013 1 Waarom aandacht voor voeding na transplantatie? Meer kans voor infecties door een verminderde

Nadere informatie

Afgelopen week in de pers

Afgelopen week in de pers Afgelopen week in de pers Hartfalen treft in totaal ongeveer 230 000 Belgen. Iedere dag worden circa 40 nieuwe gevallen ontdekt. Door de vergrijzing, een toename van risicofactoren en een verbeterde prognose

Nadere informatie

ZORGPAD HARTFALEN AANDACHTSPUNTEN VOOR THUISZORG

ZORGPAD HARTFALEN AANDACHTSPUNTEN VOOR THUISZORG ZORGPAD HARTFALEN AANDACHTSPUNTEN VOOR THUISZORG diensthoofd inwendige geneeskunde Dienst Cardiologie Jan Yperman Ziekenhuis Briekestraat 12 8900 Ieper Tel. Secretariaat Cardiologie: 057 35 71 90 www.yperman.net/cardiologie

Nadere informatie

RICHTLIJNEN. (Voor de EER relevante tekst)

RICHTLIJNEN. (Voor de EER relevante tekst) 8.7.2016 L 183/59 RICHTLIJNEN RICHTLIJN (EU) 2016/1106 VAN DE COMMISSIE van 7 juli 2016 tot wijziging van Richtlijn 2006/126/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende het rijbewijs (Voor de

Nadere informatie

Behandeling van hypertensie

Behandeling van hypertensie NECF onderwijsbijeenkomst 19 juni 2014 Farmacotherapie bij 80+ers: Waar zijn we eigenlijk mee bezig? Behandeling van hypertensie Evelien Lutke Schipholt, apotheker externe instellingen, CWZ Gerard Rongen,

Nadere informatie

Zin en onzin van routine echocardiografie bij CKD

Zin en onzin van routine echocardiografie bij CKD Zin en onzin van routine echocardiografie bij CKD Disclosure Marc Hemmelder MCL MSB 3 dg/week Nefrovisie WNT 2 dg/week Overig geen Richtlijn Nut van echo cardiografie bij dialyse: - Hoge incidentie hartfalen

Nadere informatie

non-profit / open access / physician moderated / up-to-date Ritmestoornissen

non-profit / open access / physician moderated / up-to-date Ritmestoornissen non-profit / open access / physician moderated / up-to-date Ritmestoornissen Indeling ritmestoornissen Naar origine Ritmestoornissen Nomenclatuur Extrasystolie : vroeg vallende slag Escapeslag: eerste

Nadere informatie

Hartfalen Met minimale zorg het maximale bereiken bij patiënten met hartfalen. Evelien Boone, Ugent. Promotor: prof. Avonts, Ugent

Hartfalen Met minimale zorg het maximale bereiken bij patiënten met hartfalen. Evelien Boone, Ugent. Promotor: prof. Avonts, Ugent Hartfalen Met minimale zorg het maximale bereiken bij patiënten met hartfalen Evelien Boone, Ugent Promotor: prof. Avonts, Ugent Master of Family Medicine Masterproef Huisartsgeneeskunde Evelien Boone

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 220 Hartfalen (HF) is niet alleen een syndroom dat wordt gekarakteriseerd door symptomen en een slechte prognose, maar ook door het veelvuldige voorkomen van co-morbiditeiten.

Nadere informatie

Dienst Cardiologie Samen zorgen voor je hart

Dienst Cardiologie Samen zorgen voor je hart Dienst Cardiologie Samen zorgen voor je hart imelda omringt u met zorg Inleiding Hoe wordt de zorg voor hartfalen in de Hartfalenkliniek georganiseerd? Zoals reeds vermeld, is hartfalen een chronische

Nadere informatie

Nierinsufficiëntie: Van alles de helft?

Nierinsufficiëntie: Van alles de helft? Nierinsufficiëntie: Van alles de helft? dr. Bert Vandewiele nefroloog AZ Sint-Lucas non solum, sed etiam niet alleen, maar ook netwerk AZ Sint-Lucas Brugge - AZ Zeno Van alles de helft? 2 Ook van de presentatie?

Nadere informatie

keurend cardiologen CBR update voor: Wijziging Regeling eisen geschiktheid 2000 uitgave december 2017 De huidige wijziging betreft geheel hoofdstuk 6

keurend cardiologen CBR update voor: Wijziging Regeling eisen geschiktheid 2000 uitgave december 2017 De huidige wijziging betreft geheel hoofdstuk 6 uitgave december 2017 U ontvangt deze e-mail omdat u bij het CBR bent aangemeld als keurend cardioloog. Via deze nieuwsbrief ontvangt u informatie die specifiek van belang is bij het verrichten van cardiologische

Nadere informatie

Richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van acuut hartfalen

Richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van acuut hartfalen Richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van acuut hartfalen NVVC richtlijnen in zakformaat Richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van acuut hartfalen, gebaseerd op de ESC-guidelines Diagnosis

Nadere informatie

Hypertensie. Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013

Hypertensie. Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013 Hypertensie Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013 Waarom bloeddruk? Bloeddruk: niet te laag Bloeddruk: niet te hoog Het verband tussen bloeddruk en cardiovasculaire complicaties heeft als drempel

Nadere informatie

Hartfalen. 3 Casus 1 Hartfalen bij 70 jarige vrouw 21 Casus 2 Acuut hartfalen bij vrouw met comedicatie 31 Casus 3 Comorbiditeit bij man met hartfalen

Hartfalen. 3 Casus 1 Hartfalen bij 70 jarige vrouw 21 Casus 2 Acuut hartfalen bij vrouw met comedicatie 31 Casus 3 Comorbiditeit bij man met hartfalen 3 Casus 1 Hartfalen bij 70 jarige vrouw 21 Casus 2 Acuut hartfalen bij vrouw met comedicatie 31 Casus 3 Comorbiditeit bij man met hartfalen Wij hopen dat deze casuïstiek aan uw wensen voldoet. Wij horen

Nadere informatie

Multidisciplinaire richtlijn. Chronisch hartfalen

Multidisciplinaire richtlijn. Chronisch hartfalen Multidisciplinaire richtlijn Chronisch hartfalen RICHTLIJN CHRONISCH HARTFALEN Colofon Multidisciplinaire richtlijn Chronisch hartfalen ISBN 90-76906-57-2 2002, Nederlandse Vereniging voor Cardiologie

Nadere informatie

Therapieresistente Hypertensie. Dr Paul Dendale

Therapieresistente Hypertensie. Dr Paul Dendale Therapieresistente Hypertensie Dr Paul Dendale Wat is hypertensie? Categorie Systolisch Diastolisch Optimaal Normaal Hoog normaal Graad 1 hypertensie (licht) Graad 2 hypertensie (matig) Graad 3 hypertensie

Nadere informatie