Cijfers geneesmiddelengebruik

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Cijfers geneesmiddelengebruik"

Transcriptie

1 Luc Hanegreefs Gert verpooten KARVA Cijfers geneesmiddelengebruik WZC Zorgbedrijf Antwerpen

2 Cijfers geneesmiddelengebruik Onderzoek WZC Zorgbedrijf Antwerpen Deel l1 (Luc Hanegreefs): Voorstelling Vl Volgens goegemeente overdreven gebruikte medicijnen: benzodiazepines, neuroleptica, antidepressiva i Deel 2 (Gert Verpooten): Gevaarlijke drug drug interactions Vergelijking gwzc algemene (oudere?) populatie p

3 WZC Zorgbedrijf Antwerpen Dwarsdoorsnede onderzoek: medicatie op 12 mei WZC s; 2676 bewoners aanwezig Gemiddelde leeftijd: 84,5 jaar Verhouding man/vrouw = 27/ verschillende voorschrijvers

4 WZC Zorgbedrijf Antwerpen Gemiddeld aantal medicaties met ATC code: incl. topica: 7,4 excl. topica: 6,75 (bij aankomst: 7,35!) 109 (4%) bewoners krijgen geen medicatie Winnaar : 26 2 de : 23

5 WZC Antwerpen KARVA Top 10 ATC 7 op Rang ATC 7 Stofnaam Frequentie Percent Cumulatieve percent 1 B01AC06 Acetylsalicylzuur ,8 5,8 2 A06AD65 Macrogol, combinatiepreparaten 772 4,3 10,1 3 N02BE01 Paracetamol 729 4,0 14,1 4 A12AX Calcium met andere middelen 485 2,7 16,8 5 N05CD06 Lormetazepam 436 2,4 19,2 6 A02BC01 Omeprazol ,3 21,5 7 C07AB07 Bisoprolol 407 2,3 23,7 8 A02BC02 Pantoprazol 400 2,2 25,9 9 C03CA01 Furosemide 381 2,1 28,1 10 N06AX05 Trazodon 363 2,0 30,1

6 WZC Antwerpen KARVA Top 10 ATC 5 op Rang ATC 5 Benaming Frequentie Percent Cumulatieve percent 1 B01AC Trombocytenaggregatieremmers, heparine uitgezonderd ,7 6,7 2 A06AD Osmotisch werkende laxantia ,1 12,7 3 A02BC Inhibitoren van de protonpomp 833 4,6 17,3 4 N02BE Aniliden 730 4,0 21,4 5 C03CA Sulfonamiden 677 3,7 25,1 6 N06AX Overige antidepressiva 611 3,4 28,5 7 C07AB Beta blokkers, selectieve 591 3,3 31,8 8 N05BA Benzodiazepinederivaten 525 2,9 34,7 9 C09AA ACE remmers, enkelvoudig 491 2,7 37,4 10 A12AX Calcium met andere middelen 485 2,7 40,1

7 WZC Antwerpen KARVA Top 10 ATC 4 op Rang ATC 5 Benaming Frequentie Percent Cumulatieve percent 1 B01A Antithrombotica ,1 8,1 2 A06A Laxantia ,6 15,7 3 N06A Antidepressiva ,3 22,0 4 A02B Middelen bij ulcus pepticum en refluxziekte 949 5,3 27,2 5 N05C Hypnotica en sedativa 768 4,2 31,5 6 N02B Overige analgetica en antipyretica 745 4,1 35,6 7 C07A Beta blokkers, enkelvoudig 723 4,0 39,6 8 N05A Antipsychotica (neuroleptica) 683 3,8 43,4 9 C03C "high ceiling" diuretica 677 3,7 47,1 10 N05B Anxiolytica 537 3,0 50,1

8 Probleemstelling (Parsons et al, 2011) Polyfarmacie: méér dan 5 Ongeschikt gebruik van geneesmiddelen Ongewenste effecten van geneesmiddelen Compliance en enforced compliance Personeel en medicatie Communicatie bij opname en ontslag uit ziekenhuis

9 Probleemstelling (Parsons et al, 2011) Ongeschikt gebruik van geneesmiddelen Ongewenste effecten van geneesmiddelen Benzodiazepines i Antidepressiva Neuroleptica

10 Benzodiazepines Zorgbedrijf Welke? Alle benzodiazepines + z medicaties 941 bewoners nemen bewoners nemen 2 verschillende 9 bewoners nemen 3 verschillende Totaal = 1108 = 41 % 7 bewoners krijgen nog flunitrazepam

11 Benzodiazepines 41% bewoners in WZC Zorgbedrijf 51% PHEBE Veel kritiek door iedereen op gebruik in WZC: volksvertegenwoordigers g meer mogelijkheden bieden voor alternatieven en aanvullingen bij een medicamenteuze behandeling voor slaap, angst en depressieve stoornissen

12 Benzodiazepines Te veel? Enkel probleem in WZC? Geen cijfers buiten WZC niet terugbetaald Ziekenhuis?

13 Benzodiazepines Juni en juli 2012 : 154 opnames in WZC 78 nam bij opname 1 of meer benzo s vanuit ziekenhuizen, alle diensten : 50 % PHEBE Zorgbedrijf Ziekenhuis 51 % 41 % 50 % Probleem beperkt zich niet tot WZC en/of ziekenhuizen?

14 Benzodiazepines B di i : waarom probleem? (farmaka, WZC formularium) Ouderen zijn gevoeliger voor bijwerkingen Vermindering mobiliteit, ADL Verhoging valrisico lii Tolerantie >>> dosisverhoging g Vermindering REM slaap en dus slaapkwaliteit Anterograde amnesie Paradoxaal: agitatie, verwardheid en agressie

15 Richtlijnen benzodiazepines i WZC (farmaka, geneesmiddelenbrief) Slaapstoornissen: niet medicamenteus: slaaphygiëne, cognitieve gedragsherapie (CGT): haalbaar? realistisch? uitzonderlijk benzo gedurende korte tijd? Angststoornissen: psychotherapie SSRI benzo eenmalige korte periode in acute situatie

16 Antidepressiva Zorgbedrijf Antidepressiva: SSRI + TCA 960 (36 %) bewoners krijgen 1 of meer (tot 4 verschillende!!) antidepressiva Waarvan 435 o.a. een SSRI TCA vs SSRI

17 Antidepressiva A tid i : waarom probleem? (folia farmacotherapeutica, farmaka) Ongewenste effecten: TCA: anticholinerge bijwerkingen hypotensie, duizeligheid ritmestoornissen t i SSRI: hyponatremie gastro intestinale bloedingen serotonine syndroom

18 Richtlijnen antidepressiva i WZC (farmaka, geneesmiddelenbrief) Angststoornis: SSRI Mineure depressie : watchful waiting en niet medicamenteus Majeure depressie : psychotherapie py p al dan in combinatie met antidepressivum (SSRI of TCA?) Haalbaar?? Trazodone gebruik als slaapmiddel?

19 Neuroleptica Zorgbedrijf Neuroleptica: N05A antipsychotica 602 (22,5 %) bewoners nemen 1 of meer neuroleptica! 3 verschillende: 40 2 verschillende: 108

20 Richtlijnen neuroleptica WZC (farmaka, geneesmiddelenbrief) Delier: causaal indien symptomatische behandeling geïndiceerd: hl haloperidol idl Behavioural and Psychological Symptoms in Dementia (BSPD): onderliggende oorzaak behandelen gedragsmanagement uitzonderlijk: haloperidol (Acute psychose)

21 Combinaties Zorgbedrijf 444 bewoners krijgen neurolepticum + benzodiazepine 60bewonerskrijgen anti Parkinsonmiddel Parkinsonmiddel+ neurolepticum

22 Besluit? Benzo AD NL 41 % 36 % 22,5 % Te veel in vergelijking met richtlijnen?? Streefcijfer? Moéten richtlijnen wel? Cognitieve Gedrags Therapie (CGT)?? Attitudeverandering patiënten, familie, verpleging en artsen?

23

24 Farmanet 2011 Aantal rechthebbenden 65+: totaal: met chronische medicatie: Chronische medicatie = > 180 DDD (daily defined dose) Gemiddeldaantal moleculen: bij 65+: 3.2 bij 75+: 3.5 bij 85+: 3.4

25 Farmanet 2011 Polyfarmacie (>5 moleculen) Bij 65+: 14% Bij 75+: 16% Bij 85+: 15%

26 Farmanet 2011 KARVA Chronische medicatie bij 65+ Aantal Aantal Aantal Aantal Aantal Aantal chronische patiënten patiënten patiënten patiënten patiënten moleculen jaar jaar jaar jaar jaar

27 Farmanet 2011 KARVA Top 10 volgens DDD ATC 7 bij 65+ Rang Werkzaam bestanddeel DDD 2011 Aantal patiënten 2011 % van Acetylsalicylzuur % 2 Simvastatine % 3 Molsidomine % 4 Omeprazol % 5 Amlodipine % 6 Atorvastatine % 7 Perindopril % 8 Ramipril % 9 Bisoprolol % 10 Rosuvastatine %

28 Farmanet 2011 KARVA Top 10 volgens DDD ATC 5 bij 65 Rang Geneesmiddelenklasse DDD 2011 Aantal patiënten 2011 % van HMG CoA reductaseremmers (statines) % 2 Trombocytenaggregatieremmers, heparine uitgezonderd % 3 ACE remmers, enkelvoudig % 4 Inhibitorenvan de protonpomp % 5 Dihydropyridinederivaten % 6 Beta blokkers blokkers, selectieve % 7 10 Angiotensine II antagonisten, enkelvoudig % 8 Overige vasodilatantia bij hartziekten % 9 Sulfonamiden % Selectieve serotonineheropnameremmers %

29 Farmanet 2011 KARVA Top 10 volgens DDD ATC 4 bij 65+ Rang Geneesmiddelenklasse DDD 2011 Aantal % van 65+ patiënten Hypolipemierende middelen, enkelvoudig % 2 Antithrombotica % 3 ACE remmers, enkelvoudig % 4 Middelen bij ulcus pepticum en refluxziekte % 5 Beta blokkers, enkelvoudig % 6 7 Selectieve calciumantagonisten met hoofdzakelijk vasculaire werking Hypoglykemierendemiddelen middelen met uitzondering van insulines % % 8 Antidepressiva % 9 Vasodilatantia bij hartziekten % 10 Angiotensine ii antagonisten, enkelvoudig % 13 Niet steroide anti inflammatoire en antireumatische middelen %

30 Farmanet 2011 KARVA Interacties bij 65+ Keuze van interacties in functie van voorschrijffrequentie bij ouderen ernst NSAID orale anticoagulantia verhoogde kans op maag darm bloeding NSAID SSRI verhoogde kans op maag darm bloeding

31 Farmanet 2011 KARVA Interacties bij 65+ (cont) NSAID RAAS blokkers verhoogde kans op acute nierinsufficiëntie verhoogde kans op hyperkaliëmie i Spironolactone RAAS blokkers verhoogde kans op hyperkaliëmie

32 Farmanet 2011 KARVA Interacties bij 65+ Van de patiënten chronisch behandeld met orale anticoagulantia ontvingen 21% een NSAID 11% een SSRI 4% een NSAID en SSRI Van depatiënten chronisch behandeld met SSRI ontvingen 35% een NSAID

33 Gebruik in België 25 Bevolkingspercentage in België met minstens 1 NSAID voorschrift volgens type NSAID (2005) COX-2 selectieve NSAID 20 Klassieke NSAID COX-2 en/of klassieke NSAID 15 % Totaal Leeftijdscategorie (jaar) H. Smets et al. Pharmacoepidemiol Drug Saf 2008; 17(10):

34 A = ACEI/ARB B = ACEI/ARB + diuretic C = ACEI/ARB + spironolactone D = ACEI/ARB + diuretic + betablocker E = ACEI/ARB + betablocker + spironolactone H. Smets et al. Pharmacoepidemiol Drug Saf 2008; 17(10):

35 Interacties ti Farmanet WZC NSAID + SSRI 35% 0.9% + VitK antagonist 21% 0.4% + SSRI + VitK antagonist 4% 0.1% + diureticum 1.8% + RAAS blokker 25% 1.3%

36 Discussie 65+ vs. Gemiddelde leeftijd in Woon en Zorgcentra Chronische medicatie (>180 DDD) vs dwarsdoorsnedegegevensd d in WZC studie Enkelterugbetaalbare medicatie in Farmanet; geen benzodiazepines Gehele bevolking in Farmanet

37 Top 10: WZC vs Farmanet 65+ Niet terugbetaalbare geneesmiddelen zoals laxativa en benzodiazepines i vinden wij niet terug in Farmanet. De neuroleptica en paracetamol worden meer voorgeschreven in de WZC. Statines worden minder voorgeschreven in WZC. Plaatjesremmers, antihypertensiva en antidepressiva zijn in de top 10 zowel in de WZC als in de algemene populatie

38 Conclusie Polyfarmacie minder uitgesproken in de algemene populatie dan in de geïnstutitionaliseerde In de algemene populatie lti worden potentieel ti gevaarlijke geneesmiddelencombinaties frequent voorgeschreven, vooral met betrekking tot NSAID s. Dit is duidelijk minder in het WZC.

39 Met dank aan Bram Vercammen en Bert Ceyssens (DIGIPOLIS) Joos Tielemans, Marc de Falleur, André De Swaef () Erik Snelders (UZA)

In afbeelding 2 ziet U de onderzoekspopulatie gedeeld door de bevolking onderverdeeld naar leeftijd. De verschillen worden enigzins uitvergroot.

In afbeelding 2 ziet U de onderzoekspopulatie gedeeld door de bevolking onderverdeeld naar leeftijd. De verschillen worden enigzins uitvergroot. Statis2008.odt 1 Statistisch onderzoek van geneesmiddelverstrekkingen uit de openbare apotheken te Curacao voor de aandoeningen Hart en Vaatziekten en Diabetes Mellitus in het jaar 2008 De gegevens voor

Nadere informatie

Infospot. De antidepressiva. April - Mei - Juni 2014

Infospot. De antidepressiva. April - Mei - Juni 2014 Infospot De antidepressiva April - Mei - Juni 2014 Infospot - De antidepressiva - April - Mei - Juni 1 Inhoud Inleiding 3 I. Gebruik van de antidepressiva 4 II. Resultaten Farmanet 4 1. Aantal patiënten

Nadere informatie

Maagbescherming bij salicylaat-/coxibgebruik 108

Maagbescherming bij salicylaat-/coxibgebruik 108 Maagbescherming bij salicylaat-/coxibgebruik 108 Deze Medisch Farmaceutische Beslisregel (MFB) is ontwikkeld door de KNMP en Health Base, in samenwerking met de Expertgroep MFB. Datum 04-03-2014 Doel Verlagen

Nadere informatie

Medicatie gerelateerd vallen Aanpak in de praktijk

Medicatie gerelateerd vallen Aanpak in de praktijk Medicatie gerelateerd vallen Aanpak in de praktijk Nathalie van der Velde Internist ouderengeneeskunde AMC Voorzitter landelijk netwerk valklinieken en landelijke richtlijn valpreventie 65 jr 50% 1 ziektes

Nadere informatie

Polyfarmacie & claudicatio-patient: Problemen of Profijt?

Polyfarmacie & claudicatio-patient: Problemen of Profijt? Polyfarmacie & claudicatio-patient: Problemen of Profijt? ClaudicatioNet Jaarcongres 12-03-2015 Dr. Ben Janssen UHD, Farmacoloog b.janssen@maastrichtuniversity.nl We worden in allemaal ouder. In een betere

Nadere informatie

VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS

VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS OVER MIJ Veiligheid & voorschrijven van medicatie 6-11-2014 2 IK ZAL HET VANDAAG HEBBEN OVER Onderzoek doen OF waarom onderzoek doen leuk is en soms

Nadere informatie

1 Top 10 meest gebruikte geneesmiddelen Focus op Bloeddrukverlagers

1 Top 10 meest gebruikte geneesmiddelen Focus op Bloeddrukverlagers CM-onderzoek naar meest gebruikte geneesmiddelen, met focus op de bloeddrukverlagers 1 Top 10 meest gebruikte geneesmiddelen... 2 1.1 Inleiding... 2 1.2 Methode... 2 1.3 Top 10... 3 1.3.1 Top 10 dagdosissen

Nadere informatie

Afbouwen van geneesmiddelen bij ouderen Veerle Foulon Clinical pharmacology and pharmacotherapy KU Leuven 30/05/2017

Afbouwen van geneesmiddelen bij ouderen Veerle Foulon Clinical pharmacology and pharmacotherapy KU Leuven 30/05/2017 Studiedag GERIATRIE UZ Leuven Afbouwen van geneesmiddelen bij ouderen Veerle Foulon Clinical pharmacology and pharmacotherapy KU Leuven 30/05/2017 Come-On? A complex and multifaceted intervention Training

Nadere informatie

Gezondheidsenquête, België Medische consumptie. Wetenschap ten dienste van Volksgezondheid, Voedselveiligheid en Leefmilieu.

Gezondheidsenquête, België Medische consumptie. Wetenschap ten dienste van Volksgezondheid, Voedselveiligheid en Leefmilieu. Medische consumptie Wetenschap ten dienste van Volksgezondheid, Voedselveiligheid en Leefmilieu. . Inhoudstafel Inhoudstafel... 79 Bestudeerde indicatoren... 81 1. Contacten met zorgverstrekkers... 81

Nadere informatie

Projecten op een chirurgische afdeling

Projecten op een chirurgische afdeling Projecten op een chirurgische afdeling Geneesmiddel-geïnduceerd vallen en opname op traumatologie Apr. Sarah Vanwynsberghe Symposium klinische farmacie 5 oktober 2013 Overzicht Inleiding Methodologie Resultaten

Nadere informatie

Polyfarmacie in de cardiologie

Polyfarmacie in de cardiologie Polyfarmacie in de cardiologie CarVasZ congres 21 november 2014 Alina Constantinescu cardioloog Indeling Casus 1: - patient met hartfalen - belangrijkste medicatieklassen - introductie medicatie in de

Nadere informatie

Decompensatio cordis bij de geriatrische patiënt. CarVasz 21-11-2014 Katie Dermout, klinisch geriater

Decompensatio cordis bij de geriatrische patiënt. CarVasz 21-11-2014 Katie Dermout, klinisch geriater Decompensatio cordis bij de geriatrische patiënt. CarVasz 21-11-2014 Katie Dermout, klinisch geriater Epidemiologie Symptomatologie Diastolisch hartfalen Comorbiditeit Onderzoek Therapie Prognose Inhoud

Nadere informatie

Polyfarmacie bij ouderen. Renate Schoemakers AIOS Ziekenhuisfarmacie 12 november 2015

Polyfarmacie bij ouderen. Renate Schoemakers AIOS Ziekenhuisfarmacie 12 november 2015 Polyfarmacie bij ouderen Renate Schoemakers AIOS Ziekenhuisfarmacie 12 november 2015 Inhoud Inleiding Farmacokinetiek Farmacodynamiek Problemen bij polyfarmacie Medicatiebeoordeling Take home messages

Nadere informatie

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Inhoud workshop Inventarisatie vragen Waar of niet waar Medicatie en hun bijwerkingen Pijnbestrijding Antidepressiva Benzodiazepinen

Nadere informatie

Delier in de palliatieve fase DR. KARIN SCHOTTE MEDISCHE ONCOLOGIE- PALLIATIEF SUPPORTTEAM

Delier in de palliatieve fase DR. KARIN SCHOTTE MEDISCHE ONCOLOGIE- PALLIATIEF SUPPORTTEAM Delier in de palliatieve fase DR. KARIN SCHOTTE MEDISCHE ONCOLOGIE- PALLIATIEF SUPPORTTEAM 1. Definitie en voorkomen 2. Pathofysiologie 3. Oorzaken 4. Diagnose 5. Behandeling Definitie en voorkomen: 1.

Nadere informatie

LOK Polyfarmacie bij ouderen

LOK Polyfarmacie bij ouderen LOK Polyfarmacie bij ouderen donderdag 20 oktober 2016 Pag 1 1 ste missie DM: DM ondersteunt de huisarts, de huisartsenkring én de patiënt in de Vl Gemeenschap via het ontwikkelen en verstrekken van producten

Nadere informatie

DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN. Ciske van den Oever Poliklinisch apotheker Klinisch farmacoloog in opleiding Franciscus Gasthuis

DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN. Ciske van den Oever Poliklinisch apotheker Klinisch farmacoloog in opleiding Franciscus Gasthuis DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN Ciske van den Oever Poliklinisch apotheker Klinisch farmacoloog in opleiding Franciscus Gasthuis INHOUD PRESENTATIE Depressie Symptomen Behandeling Niet-medicamenteus Medicamenteus

Nadere informatie

De rol van de huisarts in valpreventie

De rol van de huisarts in valpreventie De rol van de huisarts in valpreventie Dr. B. Ponsaers huisarts Incidentie (in WZC s) 30-70% valt éénmaalper jaar Waarvan 15-40% meerdere keren per jaar valt Het risico bij bewoners met cognitieve stoornissen

Nadere informatie

27-11-14. Polyfarmacie KENNISMAKING POLYFARMACIE. Programma. Doel. Casus 1. Kennismaking. Doel. Polyfarmacie. Moderne Dementiezorg.

27-11-14. Polyfarmacie KENNISMAKING POLYFARMACIE. Programma. Doel. Casus 1. Kennismaking. Doel. Polyfarmacie. Moderne Dementiezorg. Programma Polyfarmacie Kennismaking Doel Polyfarmacie Moderne Dementiezorg Wilma Knol Marjorie Nelissen-Vrancken Dementie Voorkomen en aanpak problemen Aan de slag in de praktijk 25 november 2014 Doel

Nadere informatie

DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC

DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC Infomoment voor huisartsen en verplegend personeel van WZC Sint-Camillus in Wevelgem Dokters Fien Dendoncker en Jan Vanroose 25/09/2014

Nadere informatie

Evolutie statinegebruik in België

Evolutie statinegebruik in België Cholesterolverlagers: besparing van 50 miljoen euro mogelijk Bijlage Evolutie statinegebruik in België 2005-2015 Samenvatting Statines zijn cholesterolverlagende geneesmiddelen en zijn al jaren de meest

Nadere informatie

To sleep or not to Sleep. over slaap bij psychiatrische ziektebeelden door B.M. Klop- de Vries, psychiater

To sleep or not to Sleep. over slaap bij psychiatrische ziektebeelden door B.M. Klop- de Vries, psychiater To sleep or not to Sleep over slaap bij psychiatrische ziektebeelden door B.M. Klop- de Vries, psychiater To sleep or not to sleep Een goede slaapkwaliteit is belangrijk voor ons psychisch welbevinden,

Nadere informatie

Een pilletje voor het slapengaan? over slaapmedicatie bij ouderen

Een pilletje voor het slapengaan? over slaapmedicatie bij ouderen Een pilletje voor het slapengaan? over slaapmedicatie bij ouderen Lieve Lemey ouderenpsychiater Insert picture 1 PHEBE: Prescribing in Homes for the Elderly in Belgium (2005) Slaapproblemen bij ouderen:

Nadere informatie

Medicatie bij dementie

Medicatie bij dementie Medicatie bij dementie Dementie Dementie is een ernstige ziekte die de duur van het leven bekort Tijdens beloop kunnen allerlei problemen ontstaan Een behandeling die gericht is op herstel bestaat niet

Nadere informatie

Depressies en angststoornissen - Net zo vaak samen als apart. Prof.dr. W.A. Nolen UMC Groningen

Depressies en angststoornissen - Net zo vaak samen als apart. Prof.dr. W.A. Nolen UMC Groningen Depressies en angststoornissen - Net zo vaak samen als apart Prof.dr. W.A. Nolen UMC Groningen NESDA - Verschillende cohorten Vanuit NEMESIS (303) Vanuit ARIADNE (261) 1 e lijn (1611) Met huidige depressie/angststoornis

Nadere informatie

R.I.Z.I.V. - I.N.A.M.I. Info spot. Geneesmiddelen bij migraine. April Mei Juni 2013

R.I.Z.I.V. - I.N.A.M.I. Info spot. Geneesmiddelen bij migraine. April Mei Juni 2013 R.I.Z.I.V. - I.N.A.M.I. Info spot Geneesmiddelen bij migraine April Mei Juni 2013 Geneesmiddelen bij migraine Migraine is een vaak voorkomende oorzaak van hoofdpijn. Deze aandoening gaat gepaard met een

Nadere informatie

Psychofarmaca bij d e de ouderen Waarom slikken zij? A D. D Hooghe Hooghe

Psychofarmaca bij d e de ouderen Waarom slikken zij? A D. D Hooghe Hooghe Psychofarmaca bij de ouderen Waarom slikken zij? A. D Hooghe Psychofarmaca Benzodiazepines en aanverwanten Antidepressiva Antipsychotica Antipsychotica Assessment of antipsychotic prescribing in Belgian

Nadere informatie

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen.

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen. Doen bij Depressie Module 3 Fase 4 - Behandelen Module 3 Medicamenteuze behandeling Bijlage 8 Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen Protocol gebaseerd op het Addendum

Nadere informatie

STRIP. Gemiddeld geneesmiddelengebruik. Medicatie review: STRIP. Optimaliseren van farmacotherapie Even STRIPPEN

STRIP. Gemiddeld geneesmiddelengebruik. Medicatie review: STRIP. Optimaliseren van farmacotherapie Even STRIPPEN STRIP Optimaliseren van farmacotherapie Even STRIPPEN Dr. Paul Jansen, klinisch geriater klinisch farmacoloog Afdeling Geriatrie en EPHOR UMC Utrecht Medicatie review: STRIP Selectie patiënten voor medicatiebeoordeling:

Nadere informatie

LOK Polyfarmacie bij ouderen: werkmateriaal. Werkgroep POLYFARMACIE DOMUS MEDICA UPDATE 2017

LOK Polyfarmacie bij ouderen: werkmateriaal. Werkgroep POLYFARMACIE DOMUS MEDICA UPDATE 2017 LOK Polyfarmacie bij ouderen: werkmateriaal Werkgroep POLYFARMACIE DOMUS MEDICA UPDATE 2017 Casussen Doe een medicatienazicht per casus Per geneesmiddel Indicatie Werkzaamheid Veiligheid (ongewenste effecten,

Nadere informatie

Universitair Medisch Centrum Groningen

Universitair Medisch Centrum Groningen Universitair Medisch Centrum Groningen Beter af met minder Reduction of Inappropriate psychotropic Drug use in nursing home residents with dementia Claudia Groot Kormelinck Prof.dr. Sytse Zuidema Probleemgedrag

Nadere informatie

Learning on the Go. Praktijkvariatie als middel om te leren van kennis en ervaring van collega artsen. Eerste terugkoppeling Breda, 22 september 2015

Learning on the Go. Praktijkvariatie als middel om te leren van kennis en ervaring van collega artsen. Eerste terugkoppeling Breda, 22 september 2015 Learning on the Go Praktijkvariatie als middel om te leren van kennis en ervaring van collega artsen Eerste terugkoppeling Breda, 22 september 2015 Dit rapport is uitsluitend bestemd voor gebruik door

Nadere informatie

Medicatie bij atherosclerose. Yvette Henstra Verpleegkundig Specialist Vasculaire Geneeskunde OLVG

Medicatie bij atherosclerose. Yvette Henstra Verpleegkundig Specialist Vasculaire Geneeskunde OLVG Medicatie bij atherosclerose Yvette Henstra Verpleegkundig Specialist Vasculaire Geneeskunde OLVG Wat heeft de patiënt? Cerebrovasculair lijden Perifeer arterieel vaatlijden Coronairlijden Inhoud Trombocytenaggregatieremmers

Nadere informatie

Het Medicatieluik in het elektronisch WZC-dossier : Belang en mogelijkheden WERKGROEP 4

Het Medicatieluik in het elektronisch WZC-dossier : Belang en mogelijkheden WERKGROEP 4 Het Medicatieluik in het elektronisch WZC-dossier : Belang en mogelijkheden Redder in nood WERKGROEP 4 Dr. R. Vander Stichele Domus Medica / Crataegus 14 mei 2011, Leuven Het geneesmiddelengebruik in rusthuizen

Nadere informatie

Hartfalen: medicatie in de 1 e lijn en interacties

Hartfalen: medicatie in de 1 e lijn en interacties Hartfalen: medicatie in de 1 e lijn en interacties Disclosure Bart Kremers Werkzaam bij Apotheek Ravenstein en GIC-helpdesk van de KNMP Geen contacten/belangen mbt farmaceutische industrie Hartfalen-medicatie

Nadere informatie

Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking

Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Congres Mind the Body 12 februari 2015 Barber Tinselboer, AVG s Heeren Loo locatie Apeldoorn Inhoud Casus Medicatie en de cliënt met een verstandelijke

Nadere informatie

Bewegingsstoornissen in de acute psychiatrie. Prof dr. Peter N van Harten

Bewegingsstoornissen in de acute psychiatrie. Prof dr. Peter N van Harten Bewegingsstoornissen in de acute psychiatrie Prof dr. Peter N van Harten Welke medicijnen geven frequent bewegingsstoornissen Antipsychotica Anti- emetica Antidepressiva Anti- epileptica Lithium Stimulantia

Nadere informatie

Succesvol afbouwen benzodiazepines bij ouderen

Succesvol afbouwen benzodiazepines bij ouderen Succesvol afbouwen benzodiazepines bij ouderen Prof. dr. Mirko Petrovic Dienst Geriatrie Universitair Ziekenhuis Gent Het 3 e Landelijk Valsymposium, AMC Amsterdam, 05 november, 2015 Prescribing in Homes

Nadere informatie

Behandeling met antidepressiva

Behandeling met antidepressiva Behandeling met antidepressiva Onderstaande notitie is opgesteld door Theo Lijding, huisarts, medisch adviseur van lijn1, en is gebaseerd op het FTTO voorschrijven antidepressiva. In deze notitie zijn

Nadere informatie

Een kwestie van maatwerk

Een kwestie van maatwerk Medicamenteuze interventies ter vermindering van agressief gedrag Een kwestie van maatwerk Dr Rob Heerdink Pharmacoepidemiology & Clinical Pharmacology Utrecht Institute for Pharmaceutical Sciences Universiteit

Nadere informatie

Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie. Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica

Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie. Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica IPCI vs. HARM studie in 2005 Jaarlijks 10.000-16.000 vermijdbare opnamen Design

Nadere informatie

Polyfarmacie. Definities en situatieschets in het ziekenhuis. Apr. Lore Switten ZOL Genk

Polyfarmacie. Definities en situatieschets in het ziekenhuis. Apr. Lore Switten ZOL Genk Polyfarmacie Definities en situatieschets in het ziekenhuis Apr. Lore Switten ZOL Genk Overzicht Definitie polyfarmacie Epidemiologie Oorzaken Wat zijn de problemen? Wat zijn de oplossingen? Polyfarmacie

Nadere informatie

Nierfunctie: perindopril 174

Nierfunctie: perindopril 174 Nierfunctie: perindopril 174 Deze Medisch Farmaceutische Beslisregel (MFB) is ontwikkeld door de KNMP en Health Base, in samenwerking met de Expertgroep MFB. Datum December 2013 Doel Het voorkomen van

Nadere informatie

De toepassing van de multidisciplinaire richtlijn voor depressie in de 2 e lijn

De toepassing van de multidisciplinaire richtlijn voor depressie in de 2 e lijn De toepassing van de multidisciplinaire richtlijn voor depressie in de 2 e lijn Frans Poolen, Altrecht A. van Schaik, B. Penninx & T. van Balkom VGCt, najaarscongres 2012 Vraagstelling In hoeverre worden

Nadere informatie

alrisico, mobiliteit en edicatie

alrisico, mobiliteit en edicatie alrisico, mobiliteit en edicatie Shanty Sterke 23 november 2015 Normale looppatroon heelstrike foot flat midstance heel strike heel foot flat off midstance heel off toe off midswing heelstrike http://jeugdjournaal.nl/item/656286-oma-van-91-jaar-rent-marathon.html

Nadere informatie

Geneesmiddelengebruik bij ouderen.

Geneesmiddelengebruik bij ouderen. 1 Geneesmiddelengebruik bij ouderen. Om algemene uitspraken te kunnen doen over geneesmiddelengebruik en in het bijzonder over dat bij ouderen wil ik U enkele resultaten tonen van een onder botika s op

Nadere informatie

Een op de twee geneesmiddelen goedkoper

Een op de twee geneesmiddelen goedkoper 2 mei 202 Derde CMgeneesmiddelenonderzoek Een op de twee geneesmiddelen goedkoper Evolutie goedkopere geneesmiddelen... 2. In 20 is een op de twee dagdosissen een goedkoper geneesmiddel... 2.2 Desondanks

Nadere informatie

Datum Spreker Linda Schreur. (Poly)farmacie bij ouderen

Datum Spreker Linda Schreur. (Poly)farmacie bij ouderen Datum 28-02-2017 Spreker Linda Schreur (Poly)farmacie bij ouderen Een geriatrische patiënt Pt 82 jaar Voorgeschiedenis oa hartinfarct, boezemfibrilleren Woont zelfstandig alleen Langzaam geheugenproblemen

Nadere informatie

Infospot. Polyfarmacie bij ouderen. Januari - Februari - Maart 2014

Infospot. Polyfarmacie bij ouderen. Januari - Februari - Maart 2014 Infospot Polyfarmacie bij ouderen Januari - Februari - Maart 2014 Infospot - Polyfarmacie bij ouderen - Januari - Februari - Maart 2014 1 Inhoudstafel I. Polyfarmacie 4 1. Definitie 4 2. Impact van polyfarmacie

Nadere informatie

Opsomming van de kwaliteitsindicatoren: 21 indicatoren, waarvan 16 verplichte en 5 facultatieve

Opsomming van de kwaliteitsindicatoren: 21 indicatoren, waarvan 16 verplichte en 5 facultatieve Opsomming van de kwaliteitsindicatoren: 21 indicatoren, waarvan 16 verplichte en 5 facultatieve A: decubituswonden ( cat 2 tot en met 4) B: gewicht ( onvrijwillige gewichtsafname in de laatste 3 maanden)

Nadere informatie

Doel Preventie van duizeligheid en complicaties bij zelfstandig wonende ouderen.

Doel Preventie van duizeligheid en complicaties bij zelfstandig wonende ouderen. STAPPENPLAN DUIZELIGHEID IN DE EERSTE LIJN Doel Preventie van duizeligheid en complicaties bij zelfstandig wonende ouderen. STAP 1: Screenen op duizeligheid in de eerste lijn. Hebt u de afgelopen maand

Nadere informatie

, v26; FK Achtergrondinformatie Bipolaire Stoornis

, v26; FK Achtergrondinformatie Bipolaire Stoornis 2015041635, v26; FK Achtergrondinformatie Bipolaire Stoornis 5 Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 30 november 2017 van de registratiehouders die

Nadere informatie

Indicatoren voor de Monitor Voorschrijfgedrag Huisartsen

Indicatoren voor de Monitor Voorschrijfgedrag Huisartsen I-11-2173 Indicatoren voor de Monitor Voorschrijfgedrag Huisartsen Indicatorenset Datum : januari 2011 Auteur(s) : ir. Mariëtta Eimers drs. Marianne Nijpels Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Indicatoren... 4 2.1

Nadere informatie

Cardiale medicatie. Dr Selleslagh Nov 2014 INFORMATIE VOOR PROFESSIONELEN. DEHARTKLINIEK preventie diagnose & persoonlijke opvolging

Cardiale medicatie. Dr Selleslagh Nov 2014 INFORMATIE VOOR PROFESSIONELEN. DEHARTKLINIEK preventie diagnose & persoonlijke opvolging Cardiale medicatie Dr Selleslagh Nov 2014 Anti arritmica Cordarone Tambocor/Apocard (niet bij hartfalen) Sotalex, b-blokkade, digitalis Gebruik bij VKF, VT, SVT B-blokkers Bisoprolol: Emconcor Carvedilol:

Nadere informatie

Profielen van zorg bij specifieke klachten en ziekten

Profielen van zorg bij specifieke klachten en ziekten Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (M Cardol, L van Dijk, JD de Jong, DH de Bakker, GP Westert. Tweede Nationale Studie naar ziekten en verrichtingen

Nadere informatie

Geriatrische farmacotherapie voor verpleegkundigen. 2 december 2014

Geriatrische farmacotherapie voor verpleegkundigen. 2 december 2014 Geriatrische farmacotherapie voor verpleegkundigen 2 december 2014 2 welkom 3 programma Inleiding Ken je klassiekers: toedienen en de toedienlijst Casus: Mw. P. Arkinson Casus: Dhr Chr. Hartfalen Casus:

Nadere informatie

Slim kiwibeleid op de TOP 25 geneesmiddelen zou 459,5 miljoen opbrengen

Slim kiwibeleid op de TOP 25 geneesmiddelen zou 459,5 miljoen opbrengen Slim kiwibeleid op de TOP 25 geneesmiddelen zou 459,5 miljoen opbrengen Wanneer men een rationeel en een slim kiwibeleid zoals bijvoorbeeld in Nederland bestaat, zou toepassen op de 25 voor het Riziv meest

Nadere informatie

1. WAT IS LENDORMIN 0,250 MG TABLETTEN EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT?

1. WAT IS LENDORMIN 0,250 MG TABLETTEN EN WAARVOOR WORDT HET GEBRUIKT? BIJSLUITER LENDORMIN 0,250 MG TABLETTEN Lees de hele bijsluiter aandachtig door alvorens dit geneesmiddel in te nemen. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft u hem nog een keer nodig. - Raadpleeg uw

Nadere informatie

De weg naar het eerste recept

De weg naar het eerste recept Programma Introductie De weg naar het eerste recept De bekwaamheidsverklaring in de praktijk Onderzoeksvragen Methode Resultaten Conclusie en discussie Aanbevelingen Introductie De weg naar het eerste

Nadere informatie

WANNEER EEN MEDICAMENTEUZE BEHANDELING STOPPEN VÓÓR EEN HEELKUNDIGE INGREEP?

WANNEER EEN MEDICAMENTEUZE BEHANDELING STOPPEN VÓÓR EEN HEELKUNDIGE INGREEP? WANNEER EEN MEDICAMENTEUZE BEHANDELING STOPPEN VÓÓR EEN HEELKUNDIGE INGREEP? In het algemeen zijn er weinig geneesmiddelen die een specifieke aanpak vereisen tijdens de perioperatieve periode. Bepaalde

Nadere informatie

Copyright 2016 M. de Ruijter & L..Tammenga. Bijwerkingen in de GGZ

Copyright 2016 M. de Ruijter & L..Tammenga. Bijwerkingen in de GGZ Copyright 2016 M. de Ruijter & L..Tammenga Bijwerkingen in de GGZ Ideaal middel farmacologisch eenvoudig werkingsmechanisme = therapeutische indicatie weinig tot geen andere farmacologische effecten Realiteit

Nadere informatie

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling - Dr. Marike Lancel - Divisie Forensische Psychiatrie Slaapcentrum voor Psychiatrie Assen Het interactieve brein in slaap 12-10-2012 Slaapstoornissen

Nadere informatie

Acute pijntherapie voor de geriatrische patiënt

Acute pijntherapie voor de geriatrische patiënt Acute pijntherapie voor de geriatrische patiënt Jona Houthuys promotor: Dr. Gert Poortmans Pijn bij de geriatrische patiënt Prevalentie Evaluatie van pijn Complicaties van pijn vertraagd herstel verminderde

Nadere informatie

Stemmingsstoornissen bij de ziekte van Parkinson

Stemmingsstoornissen bij de ziekte van Parkinson Stemmingsstoornissen bij de ziekte van Parkinson Maastricht, 9 mei 2017 Dr. A.F.G. Leentjens, psychiater Afdeling Psychiatrie MUMC 1951-2014 1926-2002 Inhoud Depressieve klachten -wat is een depressie?

Nadere informatie

Optimale farmaceutische zorg voor patienten met M.Parkinson. Wereld Parkinsondag 2015 Nieuwegein

Optimale farmaceutische zorg voor patienten met M.Parkinson. Wereld Parkinsondag 2015 Nieuwegein Optimale farmaceutische zorg voor patienten met M.Parkinson Wereld Parkinsondag 2015 Nieuwegein Een praktijkvoorbeeld Patient gebruikt Sinemet 125 mg 4dd 1 Wordt opgenomen in ziekenhuis: Levodopa/carbidopa

Nadere informatie

MEDICATIE BIJ CVA PATIËNTEN. Chinette Verhagen PA neurologie

MEDICATIE BIJ CVA PATIËNTEN. Chinette Verhagen PA neurologie MEDICATIE BIJ CVA PATIËNTEN Chinette Verhagen PA neurologie Meest gebruikte medicatie als secundair preventie: Plaatjesaggregatieremmers Ascal (persantin) Clopidogrel (plavix) Vitamine K antagonisten Acencoumarol

Nadere informatie

Polyfarmacie bij ouderen

Polyfarmacie bij ouderen Polyfarmacie bij ouderen FTO maart 2016 WAGRO Polyfarmacie en Medicatiebeoordeling IGZ HARM NTVG Optimale zorg voor ouderen Ephor Start en Stopp criteria Strip methode 1 Opzet FTO Casussen (veel) Interactie

Nadere informatie

1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE, INDIEN VERSCHILLEND

1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE, INDIEN VERSCHILLEND BIJSLUITER Benefortin Flavour 2,5 mg tabletten voor katten en honden Benefortin Flavour 5 mg tabletten voor katten en honden Benefortin Flavour 20 mg tabletten voor honden 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER

Nadere informatie

Protocol Medicamenteuze pijnbestrijding bij oncologische patiënten Reikwijdte MST-breed Datum:

Protocol Medicamenteuze pijnbestrijding bij oncologische patiënten Reikwijdte MST-breed Datum: Versie: Medisch Spectrum Twente 1.0 Soort Document Titel Status: Vastgesteld Protocol Medicamenteuze pijnbestrijding bij oncologische patiënten Reikwijdte MST-breed Datum: 06-02-2012 Pagina 1 van 5 Code:

Nadere informatie

Fikse besparing mogelijk dankzij biosimilaire geneesmiddelen. Bijlage

Fikse besparing mogelijk dankzij biosimilaire geneesmiddelen. Bijlage Persbericht 22 december 2014 Fikse besparing mogelijk dankzij biosimilaire geneesmiddelen Bijlage 1 Inleiding... 2 2 Methode... 2 3 Top 10 - Tabellen... 3 3.1 Top 10 ZIV-bedragen volgens therapeutische

Nadere informatie

Psychofarmaca in de huisartsenpraktijk in 2015: resultaten van het INTEGO netwerk

Psychofarmaca in de huisartsenpraktijk in 2015: resultaten van het INTEGO netwerk Psychofarmaca in de huisartsenpraktijk in 2015: resultaten van het INTEGO netwerk In 1994 werd het INTEGO project gestart aan het Academisch Centrum Huisartsgeneeskunde (ACHG) van de KU Leuven. De bedoeling

Nadere informatie

BIJSLUITER Benakor F 2,5 mg filmomhulde tabletten voor katten

BIJSLUITER Benakor F 2,5 mg filmomhulde tabletten voor katten BIJSLUITER Benakor F 2,5 mg filmomhulde tabletten voor katten 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE, INDIEN VERSCHILLEND

Nadere informatie

Niglumine 50 mg/ml. Voor welke dieren is dit product bedoeld. Samenstelling. Wachttermijn. Registratienummer: REG NL / UDD

Niglumine 50 mg/ml. Voor welke dieren is dit product bedoeld. Samenstelling. Wachttermijn. Registratienummer: REG NL / UDD Niglumine 50 mg/ml Registratienummer: REG NL 101828 / UDD Voor welke dieren is dit product bedoeld Samenstelling Per ml: flunixine 50 mg overeenkomend met flunixine meglumine 82,9 mg Wachttermijn Rund:

Nadere informatie

Psychofarmaka in de eerste lijn: capita selecta. Tom Declercq MD, huisarts Vakgroep Huisartsgeneeskunde UGent

Psychofarmaka in de eerste lijn: capita selecta. Tom Declercq MD, huisarts Vakgroep Huisartsgeneeskunde UGent Psychofarmaka in de eerste lijn: capita selecta Tom Declercq MD, huisarts Vakgroep Huisartsgeneeskunde UGent Overzicht Zit u in de juiste zaal? Update psychofarmaka: de voorbije 20 jaar in pilvorm Casuïstiek:

Nadere informatie

Hyperacusis vanuit psychiatrisch perspectief: diagnostiek en psychofarmacologische behandeling Ines Sleeboom-van Raaij consulent-psychiater

Hyperacusis vanuit psychiatrisch perspectief: diagnostiek en psychofarmacologische behandeling Ines Sleeboom-van Raaij consulent-psychiater Hyperacusis vanuit psychiatrisch perspectief: diagnostiek en psychofarmacologische behandeling Ines Sleeboom-van Raaij consulent-psychiater 24 april 2014 Jaarvergadering KNO en HHH Disclosures Geen Hyperacusis

Nadere informatie

Alcoholisme: een internistisch en anesthesiologisch probleem. Neyens Evy Dr Poortmans Gert KULeuven

Alcoholisme: een internistisch en anesthesiologisch probleem. Neyens Evy Dr Poortmans Gert KULeuven Alcoholisme: een internistisch en anesthesiologisch probleem Neyens Evy Dr Poortmans Gert KULeuven 2011-2012 Inhoud Pathofysiologie van alcoholisme Alcohol- gerelateerde internistische problemen Chronische

Nadere informatie

v27; FK Achtergrondinformatie Angststoornis Pagina 1 van 7

v27; FK Achtergrondinformatie Angststoornis Pagina 1 van 7 1412891 v27; FK Achtergrondinformatie Angststoornis Pagina 1 van 7 Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 1 september 16 van de registratiehouders die

Nadere informatie

Nierfunctie: benazepril 186

Nierfunctie: benazepril 186 Nierfunctie: benazepril 186 Deze Medisch Farmaceutische Beslisregel (MFB) is ontwikkeld door de KNMP en Health Base, in samenwerking met de Expertgroep MFB. Datum December 2013 Doel Het voorkomen van bijwerkingen

Nadere informatie

Cardiovasculaire medicatie: gezondheidswinst versus valrisico

Cardiovasculaire medicatie: gezondheidswinst versus valrisico Cardiovasculaire medicatie: gezondheidswinst versus valrisico Geeske Peeters Susan Tett Samantha Hollingworth Danijela Gnijdic Sarah Hilmer Annette Dobson Ruth Hubbard Richtlijn Acuut Coronair Syndroom

Nadere informatie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie De geriatrische patiënt op de SEH SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie Relevante onderwerpen Delier Symptoomverarming Medicatie op de SEH Duur aanwezigheid patiënt op de SEH Delier

Nadere informatie

Delirium management ICU. Zoran Trogrlic - 16 & 27 oktober 2014 Schakels in de Zorg

Delirium management ICU. Zoran Trogrlic - 16 & 27 oktober 2014 Schakels in de Zorg Delirium management ICU Zoran Trogrlic - 16 & 27 oktober 2014 Schakels in de Zorg Delierstudie meer informatie: Deze studie is mogelijk gemaakt door: Delirium guideline implemented Part I Part II Problem

Nadere informatie

Verantwoord gebruik van psychofarmaca bij mensen met gedragsproblemen. Astrid de Wit, specialist ouderengeneeskunde 30 november 2017

Verantwoord gebruik van psychofarmaca bij mensen met gedragsproblemen. Astrid de Wit, specialist ouderengeneeskunde 30 november 2017 Verantwoord gebruik van psychofarmaca bij mensen met gedragsproblemen Astrid de Wit, specialist ouderengeneeskunde 30 november 2017 Programma 3 Voorbeeld casus Vragen aan jullie Pillenpraat Hoe vaak gebruiken

Nadere informatie

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren INHOUD Presentatie (20-25 minuten) Inleiding Medicamenteuze behandeling atriumfibrilleren Geneesmiddelgroepen Bijwerkingen

Nadere informatie

Verouderingsproces. -Voldoende functie -Voldoende reserve. Normale veroudering. Kwetsbaarheid. Geriatrische problematiek

Verouderingsproces. -Voldoende functie -Voldoende reserve. Normale veroudering. Kwetsbaarheid. Geriatrische problematiek Kwetsbaarheid Verouderingsproces Normale veroudering -Voldoende functie -Voldoende reserve Kwetsbaarheid -Afname functies -Verminderde reserve Geriatrische problematiek -Tekortschieten functies -Onvoldoende

Nadere informatie

VALPREVENTIE MB Brochure: Vallen l Ziekenhuis Oost-Limburg

VALPREVENTIE MB Brochure: Vallen l Ziekenhuis Oost-Limburg VALPREVENTIE MB 3036 Brochure: Vallen l Ziekenhuis Oost-Limburg 1 WELKOM Een val is snel gebeurd, ook tijdens uw verblijf in het ziekenhuis. Samen met u en uw naasten willen alle ziekenhuismedewerkers

Nadere informatie

Waarom schrijven specialisten ouderen- geneeskunde psychofarmaca voor?

Waarom schrijven specialisten ouderen- geneeskunde psychofarmaca voor? UMCG Waarom schrijven specialisten ouderen- geneeskunde psychofarmaca voor? Verenso Jaarcongres 2011 Dr. S.U. Zuidema (Sytse) Afdeling Eerstelijnsgeneeskunde UMC St Radboud Nijmegen Afdeling Huisartsgeneeskunde

Nadere informatie

Hoge bloeddruk. Jaap Beutler, internist-nefroloog en vasculair geneeskundige 24 maart 2015

Hoge bloeddruk. Jaap Beutler, internist-nefroloog en vasculair geneeskundige 24 maart 2015 Hoge bloeddruk Jaap Beutler, internist-nefroloog en vasculair geneeskundige 24 maart 2015 De Gele Keizer in 2000 v.c.: als teveel zout wordt gebruikt, verhardt de polsslag Chinese salt mine Eerste bloeddrukmeting

Nadere informatie

FARMACEUTISCHE VORM EN ANDERE VOORSTELLINGEN

FARMACEUTISCHE VORM EN ANDERE VOORSTELLINGEN BENAMING RHINATHIOL ANTIRHINITIS tabletten RHINATHIOL ANTIRHINITIS siroop SAMENSTELLING RHINATHIOL ANTIRHINITIS tabletten: Fenylefrine hydrochloride 10mg Chloorfenamine 4mg Anhydrische glucose Lactose

Nadere informatie

Angst en paniek Etiologie Niet-medicamenteuze therapie

Angst en paniek Etiologie Niet-medicamenteuze therapie Angst en paniek De prevalentie van angst neemt toe met de ernst van de ziekte. De combinatie van depressie en angst komt vaker voor dan angst alleen. Een pure angststoornis wordt gezien bij 28 procent

Nadere informatie

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geen Antidepressivum, antipsychoticum

Nadere informatie

Opschonen! In 6 stappen schoon! Marieke Zeeman Internist-ouderengeneeskunde/klinisch farmacoloog io

Opschonen! In 6 stappen schoon! Marieke Zeeman Internist-ouderengeneeskunde/klinisch farmacoloog io Opschonen! In 6 stappen schoon! Marieke Zeeman Internist-ouderengeneeskunde/klinisch farmacoloog io Medicijnen: jaarlijks 1254 doden Van onze verslaggeefster Margreet Vermeulen AMSTERDAM - Gemiddeld sterven

Nadere informatie

GenR X B.V. Page 1/6 Lorazepam GenR X 1/2,5 mg 1313-V Package Leaflet december 2007

GenR X B.V. Page 1/6 Lorazepam GenR X 1/2,5 mg 1313-V Package Leaflet december 2007 GenR X B.V. Page 1/6 Lorazepam GenR X 1/2,5 mg Lees deze bijsluiter zorgvuldig door vóórdat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door

Nadere informatie

Inleiding Hoe het allemaal begon Soorten psychofarmaca, werking, bijwerkingen en indicatiegebieden

Inleiding Hoe het allemaal begon Soorten psychofarmaca, werking, bijwerkingen en indicatiegebieden Inhoud Inleiding 9 1 Hoe het allemaal begon 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Gebruik van medicatie in de psychiatrie vóór 1950 13 1.3 De eerste antipsychotica 16 1.4 De tweede generatie antipsychotica 17 1.5 De

Nadere informatie

Carolien van der Linden Wim van der Minne Sjoukje Troost

Carolien van der Linden Wim van der Minne Sjoukje Troost Carolien van der Linden Wim van der Minne Sjoukje Troost Opening Casus Theorie: Fouten bij medicatie overdracht Bespreking in groepen Wat draag je over aan collega? Automatisering en overdracht gegevens

Nadere informatie

Handreiking. Dementie

Handreiking. Dementie Handreiking Dementie Handreiking Dementie Doelgroep Ouderen met (een verdenking op) geheugen en overige cognitieve stoornissen die van invloed zijn op het dagelijkse leven. Diagnostiek (huisarts, wijkverpleegkundige)

Nadere informatie

Info spot. Diabetes en depressie. Inleiding. Oktober - november - december 2011

Info spot. Diabetes en depressie. Inleiding. Oktober - november - december 2011 Oktober - november - december 2011 Info spot Diabetes en depressie Inleiding Diabetes mellitus, ofwel suikerziekte, is een chronische stofwisselingsziekte die gekenmerkt wordt door een te hoog glucosegehalte

Nadere informatie

Version 3.0, 04/2013 BIJSLUITER

Version 3.0, 04/2013 BIJSLUITER Version 3.0, 04/2013 BIJSLUITER 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER ELDEPRYL 5 mg tabletten ELDEPRYL 10 mg tabletten selegiline hydrochloride Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel

Nadere informatie

Bijwerkingen in het nieuws

Bijwerkingen in het nieuws Bijwerkingen in het nieuws Dr F.P.A.M. van Hunsel, apotheker-epidemioloog Coördinator Signaal Detectie Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb www.lareb.nl Bijwerkingen in het nieuws Associatie tussen hartdood

Nadere informatie

Incontinentie bij kwetsbare ouderen. Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL

Incontinentie bij kwetsbare ouderen. Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL Incontinentie bij kwetsbare ouderen Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL Dr P van Houten specialist ouderengeneeskunde 2015 Waarom aandacht voor normale toiletgang en incontinentie Eigenwaarde

Nadere informatie