Waarom schrijven specialisten ouderen- geneeskunde psychofarmaca voor?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Waarom schrijven specialisten ouderen- geneeskunde psychofarmaca voor?"

Transcriptie

1 UMCG Waarom schrijven specialisten ouderen- geneeskunde psychofarmaca voor? Verenso Jaarcongres 2011 Dr. S.U. Zuidema (Sytse) Afdeling Eerstelijnsgeneeskunde UMC St Radboud Nijmegen Afdeling Huisartsgeneeskunde

2 Opzet Inleiding/achtergrond Prevalentiecijfers psychofarmaca gebruik Determinanten psychofarmaca gebruik bij mensen met dementie in het verpleeghuis Implicaties voor onderzoek Implicaties voor dagelijkse praktijk Conclusie

3 Inleiding: enkele persberichten 3 op de 4 ouderen in het verpleeghuis gebruikt sufmakende medicatie Inspectie onderzoekt onrechtmatig drogeren ouderen in verpleeghuizen! (2009) Chemische vastbinden/ Druppelkamikaze Dementen sterven door antipsychotica (MC juni 2011):560 tot 770 doden per jaar Gebruik antipsychotica is lelijke geneeskunde (Bert Keizer) Verpleeghuisarts heeft onvoldoende kennis (Martin Kat, juni 2011)

4 Hoe vaak worden psychofarmaca voorgeschreven? WAALBED-1 Periode patiënten WAALBED-2 Periode patiënten Antipsychotica: 37% Antipsychotica: 33% Antidepressiva: 27% Antidepressiva: 25% Anxiolytica: 16% Anxiolytica: 18% Hypnotica: 15% Hypnotica: 13% Antidementie middelen: 1% Antidementie middelen: 5% Totaal: 64% Totaal: 61%

5 Antipsychotica gebruik wereldwijd Antipsychotica gebruik in verpleeg- en verzorgingshuizen The Netherlands Feng et al. Int J Ger Psychiatry 2009, Dutch data added

6 Spreiding antipsychotica gebruik tussen afdelingen Afdeling met hoge ervaren werkdruk Los-zand team Matig functionerend afdelingshoofd Omgangsadviezen wisselend opgevolgd Antipsychotica gebruik (%) PG afdeling VPH (n=58) Meerzorg VZH (n=13) Betrokken team Goede psycholoog Gezamenlijk gedragen zorgvisie Wekelijks overleg psych-team-sog

7 Vraagstelling: Wat zijn de determinanten van psychofarmaca gebruik bij dementie patiënten in het verpleeghuis? Patiëntgebonden factoren Werkdruk Omgevingsfactoren Nijk R et al. Prevalence and correlates of psychotropic drug use in Dutch nursing home patients with dementia Int. Psychoeriatr 2009; 21: Zuidema SU et al. Psychotropic drug use in nursing home patients with dementia; influence of environmental correlates and staff distress on physician s prescription behavior. Int. Psychogeriatr 2011; epub Aug 2011.

8 Methode Waalbed-1 studie dementie patiënten op 56 PG afdelingen Psychofarmaca gebruik (ATC code) Antipsychotica Anxiolytica Antidepressiva Hypnotica Probleemgedrag (NPS) NPI-NH, CMAI Omgeving: Werkdrukscore NPI-NH Afdelings/ huiskamergrootte Aantal handen aan het bed Loopcircuit Analyse: multilevel logistische regressie analyse (MLWIN) Afhankelijk:wel of geen psychofarmaca Probleemgedrag: FxS score >=4 Werkdruk score >=3 Omgevingsfactoren Correctie voor leeftijd, geslacht, GDS

9 Patiëntkarakteristieken N = 1289 Leeftijd (gem, SD, range) 83 (8.1) (36-102) Geslacht (% man) 20 Opname duur (mediaan, range) 20 (1-191) Global Deterioration scale GDS 4/5 GDS 6 GDS 7 Prevalentie NPS Wanen, hallucinaties Depressie Angst Apathie Agitatie, ontremd, prikkelbaar Nachtelijke onrust Werkdruk verzorgend personeel Wanen, hallucinaties Depressie Angst Apathie Agitatie, ontremd, prikkelbaar Nachtelijke onrust 20% 52% 28% 19% 20% 20% 33% 59% 12% 14% 14% 15% 11% 41% 10%

10 Afdelingskarakteristieken 56 PG afdelingen PG afdelingen met veel probleemgedrag (N, %) 5 (9%) Loopcircuit (N,%) 27 (48%) Aantal verzorgenden per patiënt 0.64 ( ) Aantal patiënten per huiskamer (gem, range) 13 (5-31) Aantal patiënten per afdeling (gem, range) 28 (10-42) Psychofarmaca gebruik per afdeling ( gem%, range) Psychofarmaca Antipsychotica Anxiolytica Hypnotica Antidepressiva 66 (36-94) 37 (7-69) 16 (0-53) 15 (0-57) 28 (8-52)

11 Invloed NPS op PF gebruik (OR, 95% BI) NPS Antipsychotica Anxiolytica Hypnotica Antidepressiva Wanen, hallucinaties 1.60 ( )* 1,20 ( ) 1.20 ( ) 0.74 ( ) Depressie 1.19 ( ) 1.13 ( ) 0.78 ( ) 2.50 ( )* Angst 1.15 ( ) 1.08 ( ) 1.40 ( ) 0.91 ( ) Apathie 0.65 ( )* 0.75 ( ) 0.68 ( ) 0.92 ( ) Agitatie, ontremd, prikkelbaar 1.45 ( )* 1.20 ( ) 1.03 (0.65-1,64) 0.69 ( )* Nacht. onrust 1.14 ( ) 1.47 ( ) 2.04 ( )* 1.66 ( ) Resultaten: Vaker antipsychotica bij wanen hallucinaties, agitatie + Minder vaak antipsychotica bij apathie Vaker hypnotica bij nachtelijke onrust Vaker antidepressiva bij depressie Minder vaak antidepressiva bij agitatie +

12 Invloed werkdruk op PF gebruik (OR, 95% BI) Werkdruk Antipsychotica Anxiolytica Hypnotica Antidepressiva Wanen, hallucinaties 1.17 ( ) 1.18 ( ) 0.59 ( ) 1.49 ( ) Depressie 0.88 ( ) 1.13 ( ) 1.10 ( ) 0.83 ( ) Angst 0.97 ( ) 1.47 ( ) 0.86 ( ) 1.28 ( ) Apathie 0.92 ( ) 1.17 ( ) 1.38 ( ) 1.02 ( ) Agitatie, ontremd, prikkelbaar 1.66 ( )* 1.62 ( )* 0.79 ( ) 1.14 ( ) Nacht. onrust 1.52 ( ) 1.18 ( ) 1.40 ( ) 0.67 ( ) Resultaten: Vaker antipsychotica bij werkdruk verzorgende tgv agitatie+ Vaker anxiolytica bij werkdruk verzorgenden tgv agitatie+

13 Invloed omgeving op PF gebruik (OR, 95% BI) Fysieke omgeving Antipsychotica Anxiolytica Hypnotica Antidepressiva PG afdeling ingericht voor NPS 0.52 ( ) 0.61 ( ) 0.56 ( ) 1.15 ( ) Loopcircuit 1.28 ( ) 0.82 ( ) 0.85 ( ) 1.01 ( ) Aantal verz/ patient 0.76 ( ) 2.92 ( ) 2.11 ( ) 0.13 ( )* Aantal patienten per huiskamer 1.03 ( ) 1.00 ( ) 1.08 ( )* 1.01 ( ) Resultaten: Minder vaak antidepressiva bij meer handen aan het bed Vaker hypnotica bij vollere huiskamers

14 Intra afdelingscorrelatie PF gebruik % verkl var patient ICC % verkl var PG afdeling Antipsychotica Anxiolytica Hypnotica Antidepressiva Resultaten: Clustering PF gebruik binnen PG afdelingen:hypnotica > anxiolytica > antipsychotica > antidepressiva

15 Samenvatting resultaten Van invloed op PF gebruik zijn NPS Werkdruk Omgeving Clustering PF gebruik binnen afdeling suggereert invloed voorschrijvende arts, of andere factoren (zoals zorgvisie of andere factoren)

16 Vervolgonderzoek (PROPER studie, deel A) Determinanten psychofarmaca gebruik in 6 hoog en 6 laag PF gebruik verpleeghuizen (n=540) Instrument voor wenselijk psychofarmaca gebruik Indicatie Effect Dosering Drug-drug en drug-disease interacties Onnodige duplicaties Duur Patiënt factoren: gedrag, vrijheidsbeperking, vallen, medicatie, psychosociale interventies Omgeving: Werklast, cultuur, fysieke omgeving, werktevredenheid, verzuim + Kwalitatieve interviews

17 Is afbouwen van psychofarmaca mogelijk? Scholing Medicatie review Stoppen Psychosociale interventies 12% mensen met dementie in het verpleeghuis gebruikt > 2 jaar AP (Wetzels, 2010) Waarom lukt het soms niet? Waarom zouden we moeten afbouwen, het gedrag is weg, dankzij de pillen, met stoppen krijg je alle problemen weer terug Leuk hoor de begeleiding van de psycholoog, maar wil je echt iets hebben dat werkt, dan moet je toch bij de dokter zijn. Die schrijft tenminste wat voor. Voor allerlei goed bedoelde adviezen hebben we helemaal geen tijd

18 Optimaliseren psychofarmaca gebruik: De praktijk Attitude en vertrouwen in effectiviteit van psychofarmaca Artsen Verzorgenden Psychosociale interventies kosten tijd Medicatie review: niet systematisch geen regelmatige afbouwpoging zonder aanwezigheid verzorging Deel B Properstudie: gestructureerde medicatiereview

19 Conclusies Psychofarmaca worden te? vaak en te lang voorgeschreven Determinanten: Probleemgedrag Werkdruk Omgevingsfactoren Reductie psychofarmaca gebruik is mogelijk Scholing Medicatiereview Psychosociale interventies Inzicht in determinanten kan helpen het psychofarmaca gebruik te optimaliseren

20 Vragen?

30-06-2015 1. Is er over 10 jaar nog plek voor antipsychotica bij mensen met dementie? Inhoud. Is er over 10 jaar nog plek voor antipsychotica?

30-06-2015 1. Is er over 10 jaar nog plek voor antipsychotica bij mensen met dementie? Inhoud. Is er over 10 jaar nog plek voor antipsychotica? Samenwerkende academische netwerken ouderenzorg (SANO) UNO-UMCG feliciteert UNC-ZH Is er over 10 jaar nog plek voor antipsychotica bij mensen met dementie? Sytse Zuidema, specialist ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Betere zorg door minder psychofarmaca?

Betere zorg door minder psychofarmaca? Betere zorg door minder psychofarmaca? Sytse Zuidema, specialist ouderengeneeskunde Hoofd sectie ouderengeneeskunde Afdeling huisartsgeneeskunde UMCG 19-11-2013 UKON 10 jaar! 1 Opbouw Psychofarmaca Gebruik,

Nadere informatie

Universitair Medisch Centrum Groningen

Universitair Medisch Centrum Groningen Universitair Medisch Centrum Groningen Beter af met minder Reduction of Inappropriate psychotropic Drug use in nursing home residents with dementia Claudia Groot Kormelinck Prof.dr. Sytse Zuidema Probleemgedrag

Nadere informatie

Neuropsychiatrische symptomen bij Nederlandse verpleeghuispatiënten

Neuropsychiatrische symptomen bij Nederlandse verpleeghuispatiënten Proefschrift: S.U. Zuidema Neuropsychiatrische symptomen bij Nederlandse verpleeghuispatiënten met dementie Samenvatting Dementie is een ongeneeslijke aandoening met belangrijke effecten op cognitie, activiteiten

Nadere informatie

Gebruik psychofarmaca en alternatieven?

Gebruik psychofarmaca en alternatieven? Gebruik psychofarmaca en alternatieven? Sytse Zuidema, specialist ouderengeneeskunde Hoogleraar ouderengeneeskunde en dementie Afdeling huisartsgeneeskunde UMCG Minisymposium farmacotherapie bij ouderen

Nadere informatie

Probleemgedrag. Gebruik van psychofarmaca. Psychofarmaca gebruik bij demenee: Factoren en ahouwen.

Probleemgedrag. Gebruik van psychofarmaca. Psychofarmaca gebruik bij demenee: Factoren en ahouwen. Probleemgedrag Psychofarmaca gebruik bij demenee: Factoren en ahouwen. Dr. RB. Wetzels VOSON Afdeling ELG Radboudumc Pleyade Arnhem Gebruik van psychofarmaca type medica1e Nederland Oostenrijk Finland

Nadere informatie

VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS

VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS OVER MIJ Veiligheid & voorschrijven van medicatie 6-11-2014 2 IK ZAL HET VANDAAG HEBBEN OVER Onderzoek doen OF waarom onderzoek doen leuk is en soms

Nadere informatie

Gedragsproblematiek bij dementie: een uitdaging!?

Gedragsproblematiek bij dementie: een uitdaging!? Gedragsproblematiek bij dementie: een uitdaging!? Martin Smalbrugge, specialist ouderengeneeskunde & onderzoeker Sandra Zwijsen, psycholoog & onderzoeker Wat gaan we vandaag doen? Warming up Gevolgen gedragsproblematiek

Nadere informatie

PLAN VAN AANPAK VERMINDEREN PSYCHOFARMACAGEBRUIK IN INTRAMURALE ZORGINSTELLINGEN

PLAN VAN AANPAK VERMINDEREN PSYCHOFARMACAGEBRUIK IN INTRAMURALE ZORGINSTELLINGEN HET KÁN BETER MET MÍNDER! PLAN VAN AANPAK VERMINDEREN PSYCHOFARMACAGEBRUIK IN INTRAMURALE ZORGINSTELLINGEN Inleiding In het kader van de ambitie de toediening van psychofarmaca zonder gerichte medische

Nadere informatie

Medicatie als instrument om onrust en agressie te beheersen? Niet agressief, maar duf? dr. Martin Smalbrugge. Wie ben ik??

Medicatie als instrument om onrust en agressie te beheersen? Niet agressief, maar duf? dr. Martin Smalbrugge. Wie ben ik?? Medicatie als instrument om onrust en agressie te beheersen? Niet agressief, maar duf? dr. Martin Smalbrugge Wie ben ik?? Specialist ouderengeneeskunde Hoofd opleidingsinstituut specialisme ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie. dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015

Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie. dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015 Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015 Even voorstellen Psychische klachten: neuropsychiatrische symptomen (NPS) De laatste

Nadere informatie

CONCERN. Inleiding: Inleiding: Doelstelling: Gevolgen van NPS: Een beloopstudie naar probleemgedrag bij mensen met dementie in de huisartspraktijk

CONCERN. Inleiding: Inleiding: Doelstelling: Gevolgen van NPS: Een beloopstudie naar probleemgedrag bij mensen met dementie in de huisartspraktijk CONCERN Een beloopstudie naar probleemgedrag bij mensen met dementie in de huisartspraktijk UKON symposium 15 april 2014 Petra Borsje Specialist ouderengeneeskunde Thebe Junior onderzoeker Radboudumc Nijmegen

Nadere informatie

Tnds in psychofarmacagebruik

Tnds in psychofarmacagebruik Home no. 2 April 2015 Eerdere edities Verenso.nl Tnds in psychofarmacagebruik Trends in psychofarmacagebruik bij patiënten met dementie te In Nederlandse verpleeghuizen, periode 2003-2011 Prof. dr. S.U.

Nadere informatie

alrisico, mobiliteit en edicatie

alrisico, mobiliteit en edicatie alrisico, mobiliteit en edicatie Shanty Sterke 23 november 2015 Normale looppatroon heelstrike foot flat midstance heel strike heel foot flat off midstance heel off toe off midswing heelstrike http://jeugdjournaal.nl/item/656286-oma-van-91-jaar-rent-marathon.html

Nadere informatie

Medicatie bij dementie

Medicatie bij dementie Medicatie bij dementie Dementie Dementie is een ernstige ziekte die de duur van het leven bekort Tijdens beloop kunnen allerlei problemen ontstaan Een behandeling die gericht is op herstel bestaat niet

Nadere informatie

determinanten van agressie bij dementie Lonneke Schuurmans VOVA Onderzoek & Onderwijsdag 2009

determinanten van agressie bij dementie Lonneke Schuurmans VOVA Onderzoek & Onderwijsdag 2009 determinanten van agressie bij dementie Lonneke Schuurmans VOVA Onderzoek & Onderwijsdag 2009 Opbouw Presentatie Inleiding definitie & prevalentie relevantie vraagstelling Methode zoekstrategie Resultaten

Nadere informatie

Antidepressiva in het verpleeghuisntihet

Antidepressiva in het verpleeghuisntihet Home no. 4 Augustus 2014 Eerdere edities Verenso.nl Antidepressiva in het verpleeghuisntihet Omvang en de determinanten van het gebruik Drs. Eleonora Lootsma-Miklosova, specialist ouderengeneeskunde Zorggroep

Nadere informatie

Stapsgewijze aanpak van probleemgedrag bij dementie*

Stapsgewijze aanpak van probleemgedrag bij dementie* Stapsgewijze aanpak van probleemgedrag bij dementie* Een clustergerandomiseerde gecontroleerde trial Marjoleine J.C. Pieper, Anneke L. Francke, Jenny T. van der Steen, Erik J.A. Scherder, Jos W.R. Twisk,

Nadere informatie

Onvrijwillige zorg in de thuissituatie

Onvrijwillige zorg in de thuissituatie Onvrijwillige zorg in de thuissituatie Jan Hamers 1 Voorbeelden lopende projecten 24-uurs verpleeghuiszorg voor mensen met dementie op de zorgboerderij Nurses on the move Bewegen gerelateerd aan dagelijkse

Nadere informatie

Stoppen met langdurig antipsychoticagebruik voor gedragsproblemen. Gerda de Kuijper Arts verstandelijk gehandicapten/senior onderzoeker

Stoppen met langdurig antipsychoticagebruik voor gedragsproblemen. Gerda de Kuijper Arts verstandelijk gehandicapten/senior onderzoeker Stoppen met langdurig antipsychoticagebruik voor gedragsproblemen Gerda de Kuijper Arts verstandelijk gehandicapten/senior onderzoeker Congres Focus op onderzoek Utrecht 22 juni 2015 Inhoud presentatie

Nadere informatie

Psychofarmaca bij d e de ouderen Waarom slikken zij? A D. D Hooghe Hooghe

Psychofarmaca bij d e de ouderen Waarom slikken zij? A D. D Hooghe Hooghe Psychofarmaca bij de ouderen Waarom slikken zij? A. D Hooghe Psychofarmaca Benzodiazepines en aanverwanten Antidepressiva Antipsychotica Antipsychotica Assessment of antipsychotic prescribing in Belgian

Nadere informatie

probleemgedrag Grip op probleemgedraggrip op Home no. 5 Nov. 2014 Themanummer: Een Leven Lang Leren Eerdere edities Verenso.nl

probleemgedrag Grip op probleemgedraggrip op Home no. 5 Nov. 2014 Themanummer: Een Leven Lang Leren Eerdere edities Verenso.nl Home no. 5 Nov. 2014 Themanummer: Een Leven Lang Leren Eerdere edities Verenso.nl Grip op probleemgedraggrip op probleemgedrag Drs. Sandra A. Zwijsen, dr. Martin Smalbrugge, prof. dr. Cees M.P.M.Hertogh,

Nadere informatie

Succesbepalende factoren voor zorg in vrijheid

Succesbepalende factoren voor zorg in vrijheid Succesbepalende factoren voor zorg in vrijheid Jan Hamers Als ik later in het verpleeghuis ben opgenomen, hoop ik dat de zorgverlener mij vastbindt als hij/zij denkt dat dit goed voor mij is. EENS / ONEENS

Nadere informatie

IBOM-2. Het effect van Medicatiereview en begeleiding van patiënten na verblijf in het ziekenhuis

IBOM-2. Het effect van Medicatiereview en begeleiding van patiënten na verblijf in het ziekenhuis IBOM-2 Het effect van Medicatiereview en begeleiding van patiënten na verblijf in het ziekenhuis Abeer Ahmad Ruth Mast Giel Nijpels Jacqueline Dekker Piet Kostense Jacqueline Hugtenburg Afdelingen Klinische

Nadere informatie

Zorgen voor cliënten met gedragsproblemen

Zorgen voor cliënten met gedragsproblemen Zorgen voor cliënten met gedragsproblemen CineMec Ede 29-5-2015 Dr. Martin Kat (ouderen)psychiater Amsterdam/Alkmaar psykat@hetnet.nl Med. Centrum Alkmaar Afd. Klin. Geriatrie Praktijk Amsterdam Experiment!

Nadere informatie

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 Niet steeds dementie Vraagstelling: 1) Kan elke verwardheid voorkomen worden? 2) Wat kunnen we doen om te voorkomen? 3) Wat kunnen we doen bij acute

Nadere informatie

Kwaliteitsdocument 2013 VVT - Zorginhoudelijke indicatoren

Kwaliteitsdocument 2013 VVT - Zorginhoudelijke indicatoren B C Kwaliteitsdocument 2013 VVT - Zorginhoudelijke indicatoren Registratieformulier Verpleging & Verzorging / Cliëntniveau VV/Cliënt 2013 Dit registratieformulier hoort bij het Kwaliteitsdocument 2013

Nadere informatie

Jonge mensen met een dementie: Een bijzondere doelgroep

Jonge mensen met een dementie: Een bijzondere doelgroep Jonge mensen met een dementie: Een bijzondere doelgroep Sandra Hazebroek, GZ-Psycholoog Christian Bakker, GZ-psycholoog Florence, Lokatie Mariahoeve Expertisecentrum voor jonge mensen met een dementie

Nadere informatie

Nachtelijke onrust bij dementie

Nachtelijke onrust bij dementie Nachtelijke onrust bij dementie PRoF Themadagen Marieke Van Vracem 5 september 2014 dr. Nele Spruytte Prof. dr. Chantal Van Audenhove LUCAS LUCAS streeft ernaar de Onderzoek levenskwaliteit van personen

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Dierbare Herinneringen

Dierbare Herinneringen Dierbare Herinneringen Individuele Life Review Therapie Debby Gerritsen Riët Daniël Margje Mahler Inhoud Depressie bij ouderen Life Review Therapie Dierbare Herinneringen Video fragment Dierbare Herinneringen

Nadere informatie

Palliatieve zorg en dementie

Palliatieve zorg en dementie Palliatieve zorg en dementie 17 april 2014 Welkom Lied Leonie Meijer Inleiding op palliatieve zorg bij dementie Door Monique van den Broek Wat is dementie?door Lyan de Roos PAUZE Keten dementie adhveen

Nadere informatie

Leergang ouderen. Module: dementie en mantelzorgondersteuning Docent: Jacqueline de Groot, specialist ouderengeneeskunde

Leergang ouderen. Module: dementie en mantelzorgondersteuning Docent: Jacqueline de Groot, specialist ouderengeneeskunde Leergang ouderen Module: dementie en mantelzorgondersteuning Docent: Jacqueline de Groot, specialist ouderengeneeskunde Inhoud van de scholing Epidemiologie Vormen van dementie Diagnostiek Behandeling

Nadere informatie

Dierbare Herinneringen

Dierbare Herinneringen Dierbare Herinneringen Individuele Life Review Therapie Debby Gerritsen Riët Daniël Margje Mahler Inhoud Depressie bij ouderen Life Review Therapie Dierbare Herinneringen Video fragment Dierbare Herinneringen

Nadere informatie

Herkenning en behandeling van pijn bij kwetsbare ouderen

Herkenning en behandeling van pijn bij kwetsbare ouderen Herkenning en behandeling van pijn bij kwetsbare ouderen Prof.dr. WP (Wilco) Achterberg Hoogleraar Institutionele Zorg en Ouderengeneeskunde Afdeling Public health en Eerstelijnsgeneeskunde Disclosure

Nadere informatie

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor afdelingsmedewerkers Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Folder 2 Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken

Nadere informatie

NEUROPSYCHIATRISCHE SYMPTOMEN BIJ M.PARKINSON

NEUROPSYCHIATRISCHE SYMPTOMEN BIJ M.PARKINSON NEUROPSYCHIATRISCHE SYMPTOMEN BIJ M.PARKINSON - SLAAPSTOORNISSEN - STEMMINGSSTOORNISSEN - PSYCHOTISCHE SYMPTOMEN / DELIER - MCI / PDD W.Garenfeld 24092014 SLAAPSTOORNISSEN BIJ M.PARKINSON PREVALENTIE:

Nadere informatie

Omgaan met onbegrepen gedrag bij dementie

Omgaan met onbegrepen gedrag bij dementie Omgaan met onbegrepen gedrag bij dementie Inventarisatie richtlijnen en inzichten rondom onbegrepen gedrag bij ouderen met dementie S. Zwijsen, J. de Lange, & A.M. Pot, Trimbos-instituut Postbus 7253500

Nadere informatie

Samenvatting resultaten DCM onderzoek

Samenvatting resultaten DCM onderzoek Samenvatting resultaten DCM onderzoek Aanleiding van het onderzoek We zijn het onderzoek gestart omdat de zorg voor mensen met dementie complex is en er ruimte is voor verbetering. Veel van de cliënten

Nadere informatie

Verbetering van therapietrouw. Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde Academisch Ziekenhuis Maastricht

Verbetering van therapietrouw. Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde Academisch Ziekenhuis Maastricht Verbetering van therapietrouw Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde Academisch Ziekenhuis Maastricht Therapietrouw bij hypertensie Vrouw, 47 jaar, bloeddruk 184/102 mm Hg Diagnose: Essentiële hypertensie

Nadere informatie

E-health4Uth: extra contactmoment vanuit de Jeugdgezondheidszorg voor 15/16 jarigen

E-health4Uth: extra contactmoment vanuit de Jeugdgezondheidszorg voor 15/16 jarigen E-health4Uth: extra contactmoment vanuit de Jeugdgezondheidszorg voor 15/16 jarigen Effectevaluatie Door: Rienke Bannink (Erasmus MC) E-mail r.bannink@erasmusmc.nl i.s.m. Els van As (consortium Rivas-Careyn),

Nadere informatie

Als de ZZP niet toereikend is om de juiste behandeling en zorg te leveren voor de patiënt

Als de ZZP niet toereikend is om de juiste behandeling en zorg te leveren voor de patiënt Als de ZZP niet toereikend is om de juiste behandeling en zorg te leveren voor de patiënt Centrum indicatiestelling zorg (CIZ) Het CIZ heeft als taak de vaststelling van de juiste zorgzwaartepakket (ZZP)

Nadere informatie

Individuele creatieve therapie als onderdeel van de oncologische revalidatie

Individuele creatieve therapie als onderdeel van de oncologische revalidatie Individuele creatieve therapie als onderdeel van de oncologische revalidatie Eveline Bleiker Minisymposium Oncologische Creatieve therapie in ontwikkeling 26 mei 2015 Achtergrond Even voorstellen Creatieve

Nadere informatie

Hoe herken je pijn bij een cliënt? Rhodee van Herk 26-05-2008

Hoe herken je pijn bij een cliënt? Rhodee van Herk 26-05-2008 Hoe herken je pijn bij een cliënt? Rhodee van Herk 26-05-2008 Pijn bij verstandelijk gehandicapten 110.000 mensen met een verstandelijke handicap (VH) Ruim de helft ernstig Veel bijkomende stoornissen,

Nadere informatie

Zorg voor mensen met dementie en ernstig probleemgedrag

Zorg voor mensen met dementie en ernstig probleemgedrag Zorg voor mensen met dementie en ernstig probleemgedrag De Nieuwe Afdeling De Waalboog en Pro Persona 18 juni 2015 Cindy van Emden, gz psycholoog, de Waalboog Carolien Benraad, klinisch geriater, Pro Persona

Nadere informatie

Formule VillaKeizersKroon

Formule VillaKeizersKroon Formule VillaKeizersKroon DemenetieZorg zonder! Psychofarmaca - PDU Dhr. WMR Balliël VerpleegKundig Consulent / HBO-V / BSc Bestuurslid VillaKeizersKroon / Medische Dienst VillaKK Lid BVKZ (Branchevereniging

Nadere informatie

Depressieve klachten bij verpleeghuiscliënten

Depressieve klachten bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor cliënt en naasten Depressieve klachten bij verpleeghuiscliënten Folder 1 Inleiding Deze folder is bedoeld voor mensen met depressieve klachten en

Nadere informatie

Postpartum psychiatrie op de moeder-baby unit

Postpartum psychiatrie op de moeder-baby unit Oprichtingssymposium LKPZ 9 september 2010, Corpus, Oegstgeest Postpartum psychiatrie op de moeder-baby unit Kathelijne Koorengevel, psychiater Monica Ouwens, dans- en bewegingstherapeut Afdeling Psychiatrie

Nadere informatie

Palliatieve zorg en Dementie verbinden. Jet van Esch Specialist ouderengeneeskunde

Palliatieve zorg en Dementie verbinden. Jet van Esch Specialist ouderengeneeskunde Palliatieve zorg en Dementie verbinden Jet van Esch Specialist ouderengeneeskunde Kennistoets Dementie kan alleen sluipend ontstaan ja/nee Bij dementie is ook het gevoel aangetast ja/nee Palliatieve zorg

Nadere informatie

Doen bij Depressie: mul0disciplinair zorgprogramma voor opsporing en behandeling van depressie in verpleeghuizen Debby Gerritsen Riët Daniël

Doen bij Depressie: mul0disciplinair zorgprogramma voor opsporing en behandeling van depressie in verpleeghuizen Debby Gerritsen Riët Daniël 23-11-15 Doen bij Depressie: mul0disciplinair zorgprogramma voor opsporing en behandeling van depressie in verpleeghuizen Debby Gerritsen Riët Daniël 1 23-11-15 2. Opsporen Depressie: Prevalen0e Verpleeghuizen:

Nadere informatie

Slaap en de ziekte van Parkinson vijanden èn bondgenoten

Slaap en de ziekte van Parkinson vijanden èn bondgenoten Slaap en de ziekte van Parkinson vijanden èn bondgenoten Dr. Sebastiaan Overeem, arts-somnoloog Afd. Neurologie, Donders Instituut, UMC St Radboud, Nijmegen Centrum voor Slaapgeneeskunde Kempenhaeghe,

Nadere informatie

Probleemgedrag 26-11-13. Het eerste AP: chloorpromazine (1950) Gebruik van psychofarmaca bij dementerende ouderen

Probleemgedrag 26-11-13. Het eerste AP: chloorpromazine (1950) Gebruik van psychofarmaca bij dementerende ouderen Gebruik van psychofarmaca bij dementerende ouderen Rob van Marum Klinisch geriater- klinisch farmacoloog Sietse Zuidema Het eerste AP: chloorpromazine (1950) When Thorazine is administred to the agitated

Nadere informatie

Inzichten in Vitaliteit: associaties met participatie en maatschappelijke kosten

Inzichten in Vitaliteit: associaties met participatie en maatschappelijke kosten Inzichten in Vitaliteit: associaties met participatie en maatschappelijke kosten Dr. Jorien Strijk Hanneke van Dongen, MSc, Eva van Steenbergen, MSc, Dr. Wanda Wendel-Vos, Dr. Vincent Hildebrandt Positieve

Nadere informatie

Doen bij Depressie Alzheimer café Maarheeze, 11 juni 2014. Dr. Roeslan Leontjevas

Doen bij Depressie Alzheimer café Maarheeze, 11 juni 2014. Dr. Roeslan Leontjevas Doen bij Depressie Alzheimer café Maarheeze, 11 juni 2014 Dr. Roeslan Leontjevas Doen bij Depressie: effectief depressie aanpakken Dr. Roeslan Leontjevas - psycholoog - onderzoek aan Radboud Universitair

Nadere informatie

Probleemgedrag? Zeg medicatie gedag!

Probleemgedrag? Zeg medicatie gedag! Probleemgedrag? Zeg medicatie gedag! In 2013 waren er in Nederland 260 000 mensen met dementie. Hiervan waren 70 000 cliënten opgenomen in verpleeg- of verzorgingshuizen. Van de 260 000 dementerende mensen

Nadere informatie

Omgaan met ongewenst gedrag bij Dementie

Omgaan met ongewenst gedrag bij Dementie Omgaan met ongewenst gedrag bij Dementie Bunnik 30-4-2015 Dr. Martin Kat (ouderen)psychiater Amsterdam/Alkmaar psykat@hetnet.nl inhoud Ongewenst gedrag bij dementie: definitie Neuropsychiatrische stoornissen:

Nadere informatie

Omgaan met onbegrepen gedrag bij dementie

Omgaan met onbegrepen gedrag bij dementie Omgaan met onbegrepen gedrag bij dementie Inventarisatie richtlijnen en inzichten rondom onbegrepen gedrag bij ouderen met dementie S. Zwijsen, J. de Lange, & A.M. Pot, Trimbos-instituut Postbus 725 3500

Nadere informatie

RATIONELE FARMACOTHERAPIE VOOR OUDEREN. als je door de pillen de patiënt niet meer ziet

RATIONELE FARMACOTHERAPIE VOOR OUDEREN. als je door de pillen de patiënt niet meer ziet RATIONELE FARMACOTHERAPIE VOOR OUDEREN als je door de pillen de patiënt niet meer ziet 14 maart 2013 Toelichting PAO Heyendael organiseert in samenwerking met specialisten ouderengeneeskunde, huisartsen,

Nadere informatie

Een kink in de.. ontwikkelingslijn. Prof. dr. Judith Prins Medische Psychologie UMC St Radboud

Een kink in de.. ontwikkelingslijn. Prof. dr. Judith Prins Medische Psychologie UMC St Radboud Een kink in de.. ontwikkelingslijn Prof. dr. Judith Prins Medische Psychologie UMC St Radboud 10 18 24 volw 4 2 Superviseren 1 Managen Zorgen 0 Ontwikkelingspsychologie in vogelvlucht Theorie over ontwikkelingsfasen

Nadere informatie

Medicatie bij Probleemgedrag

Medicatie bij Probleemgedrag Medicatie bij Probleemgedrag Reehorst 10-6-2016 Dr. Martin Kat psychiater M.C.Alkmaar afd. Klin. Geriatrie/ Amsterdam/ CCE psykat@hetnet.nl inhoud Probleemgedrag en de ouderenpsychiatrie Wat doet medicatie

Nadere informatie

Omgaan met onbegrepen gedrag bij dementie

Omgaan met onbegrepen gedrag bij dementie Omgaan met onbegrepen gedrag bij dementie Improving Mental Health by Sharing Knowledge Margje Mahler Benadette Willemse Sandra Zwijsen Jacomine de Lange Mirella Minkman Anne Margriet Pot Vraag inspectie

Nadere informatie

AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study

AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study Angst en depressie bij verpleeghuisbewoners; prevalentie en risico indicatoren Lineke Jongenelis Martin Smalbrugge EMGO, onderzoeksprogramma common mental

Nadere informatie

Ervaring in palliatieve zorg

Ervaring in palliatieve zorg De psychologische invalshoek in de palliatieve zorg Wie doet wat? Dr. Judith Prins klinisch psycholoog Medische Psychologie Congres NPTN 2 november 2006 1 Ervaring in palliatieve zorg 1986-1990 1992-1996

Nadere informatie

Pijn en dementie. Inhoud. Introductie! Pijn. Pijn

Pijn en dementie. Inhoud. Introductie! Pijn. Pijn Inge van Mansom palliatief arts/specialist ouderengeneeskunde Sint Elisabeth Gasthuishof, LUMC en IKNL regio Leiden Maartje Klapwijk specialist ouderengeneeskunde en onderzoeker LUMC Introductie! 22 september

Nadere informatie

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen.

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen. Doen bij Depressie Module 3 Fase 4 - Behandelen Module 3 Medicamenteuze behandeling Bijlage 8 Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen Protocol gebaseerd op het Addendum

Nadere informatie

Een CGT groep voor patiënten met lichte cognitieve stoornissen (MCI) en hun naasten

Een CGT groep voor patiënten met lichte cognitieve stoornissen (MCI) en hun naasten Een CGT groep voor patiënten met lichte cognitieve stoornissen (MCI) en hun naasten Drs. L Joosten l.joosten@mps.umcn.nl www.alzheimercentrumnijmegen.nl Dep. Medical psychology/ Geriatric dep. University

Nadere informatie

Depressie bij verpleeghuiscliënten

Depressie bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor cliënt en naasten Depressie bij verpleeghuiscliënten Folder 3 Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen

Nadere informatie

Ergotherapeutische Energiemanagement interventies en de effecten op vermoeidheid

Ergotherapeutische Energiemanagement interventies en de effecten op vermoeidheid Ergotherapeutische Energiemanagement interventies en de effecten op vermoeidheid Resultaten van een systematisch review en een toepassing voor de praktijk Lyan Blikman, MSc. Bewegingswetenschapper PhD

Nadere informatie

MAPPING STUDIE. Anne van den Brink. Specialist Ouderengeneeskunde, Junior Onderzoeker

MAPPING STUDIE. Anne van den Brink. Specialist Ouderengeneeskunde, Junior Onderzoeker MAPPING STUDIE Anne van den Brink Specialist Ouderengeneeskunde, Junior Onderzoeker UKON symposium 7 april 2016 A study on the characteristics, care needs and quality of life of patients with both Mental

Nadere informatie

Delier, ontspoord in het verpleeghuis. Miriam Jacobs Nurse Practitioner in opleiding

Delier, ontspoord in het verpleeghuis. Miriam Jacobs Nurse Practitioner in opleiding Delier, ontspoord in het verpleeghuis Miriam Jacobs Nurse Practitioner in opleiding Opzet presentatie Huishoudelijke mededelingen Inleiding Stellingen invullen Uitleg rondom delier Screening delier + Delier

Nadere informatie

Prognostische factoren bij de ziekte van Parkinson. Daan Velseboer Afdeling Neurologie AMC, 29 November 2013

Prognostische factoren bij de ziekte van Parkinson. Daan Velseboer Afdeling Neurologie AMC, 29 November 2013 Prognostische factoren bij de ziekte van Parkinson Daan Velseboer Afdeling Neurologie AMC, 29 November 2013 Nut van prognostische data De patiënt wil (vaak) weten: Hoe snel zullen mijn klachten toenemen?

Nadere informatie

Advance care planning bij dementie. Drs. Marike de Boer

Advance care planning bij dementie. Drs. Marike de Boer Advance care planning bij dementie Research Programme > Quality of Care, EMGO Institute Drs. Marike de Boer Achtergrond Patiënten steeds mondiger Recht op zelfbeschikking ACP het plannen van toekomstige

Nadere informatie

Samenvatting. J. Nachtegaal, S.E. Kramer, J.M. Festen (Amsterdam)

Samenvatting. J. Nachtegaal, S.E. Kramer, J.M. Festen (Amsterdam) Samenvatting Associatie tussen gehoorverlies en psychosociale gezondheid bij 18 tot 70 jarigen: eerste resultaten van de Nationale Longitudinale Studie naar Horen (NL-SH). J. Nachtegaal, S.E. Kramer, J.M.

Nadere informatie

Kleinschalig wonen voor ouderen met dementie. Department of Health Care and Nursing Science

Kleinschalig wonen voor ouderen met dementie. Department of Health Care and Nursing Science Kleinschalig wonen voor ouderen met dementie Achtergrond Toename aantal ouderen met dementie Verandering in zorgconcept Van oudsher: medisch-somatisch gericht Momenteel: veel aandacht voor welzijn en kwaliteit

Nadere informatie

Seksualiteit bij dementie Liefde, Lust of last? Dr. Susan van Hooren

Seksualiteit bij dementie Liefde, Lust of last? Dr. Susan van Hooren Seksualiteit bij dementie Liefde, Lust of last? Dr. Susan van Hooren Definitie Persoonlijk Taboe Seksualiteit Seksualiteit bij ouderen Representatief onderzoek is schaars Bias in groep: lichamelijke aandoening

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Dementie te lijf met psychotherapeutische technieken Hoopvolle resultaten van geïntegreerde benadering

Dementie te lijf met psychotherapeutische technieken Hoopvolle resultaten van geïntegreerde benadering Dementie te lijf met psychotherapeutische technieken Hoopvolle resultaten van geïntegreerde benadering Een nieuw behandelingprogramma waarbij gebruik wordt gemaakt van psychotherapeutische technieken verbetert

Nadere informatie

Delier en Revalidatie. Thuissituatie

Delier en Revalidatie. Thuissituatie Delier en Revalidatie in de Thuissituatie VERENSO Jaarcongres, 25 november 2011 Anne Stroomer-van Wijk, sociaal geriater, Den Haag Stelling: Voor thuiswonende kwetsbare ouderen met een (doorgemaakt) delier

Nadere informatie

07-04-15. Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Na vanmiddag. bij ouderen met een verstandelijke beperking

07-04-15. Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Na vanmiddag. bij ouderen met een verstandelijke beperking Na vanmiddag Herkennen van en omgaan met Angst en Depressie bij ouderen met e Weet u hoe vaak angst en depressie voorkomen, Weet u wie er meer risico heeft om een angststoornis of depressie te ontwikkelen,

Nadere informatie

25-04-15. Wat doet Ephor. Bij voorschrijven aan ouderen maak ik het meest gebruik van: Preregistratie studies en de gebruikers van geneesmiddelen

25-04-15. Wat doet Ephor. Bij voorschrijven aan ouderen maak ik het meest gebruik van: Preregistratie studies en de gebruikers van geneesmiddelen Bij voorschrijven aan ouderen maak ik het meest gebruik van: Medicatieadviezen voor kwetsbare ouderen 1. De algemene informatie in het FK 2. De specifieke informatie over ouderen in het FK 3. De SmPC 4.

Nadere informatie

Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie. Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica

Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie. Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica IPCI vs. HARM studie in 2005 Jaarlijks 10.000-16.000 vermijdbare opnamen Design

Nadere informatie

Zwangerschap en bipolaire stoornis avontuur voor patient en behandelaar. Anja Stevens

Zwangerschap en bipolaire stoornis avontuur voor patient en behandelaar. Anja Stevens Zwangerschap en bipolaire stoornis avontuur voor patient en behandelaar Anja Stevens 14 december 2013 Inhoud Inleiding Kinderwens Zwangerschap Bevalling Kraambed en daarna Zwangerschapsplan Vaders Take

Nadere informatie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie De geriatrische patiënt op de SEH SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie Relevante onderwerpen Delier Symptoomverarming Medicatie op de SEH Duur aanwezigheid patiënt op de SEH Delier

Nadere informatie

Voorspellers van terugval bij angststoornissen. Najaarsconferentie Vgct 8 november 2012 Willemijn Scholten

Voorspellers van terugval bij angststoornissen. Najaarsconferentie Vgct 8 november 2012 Willemijn Scholten Voorspellers van terugval bij angststoornissen Najaarsconferentie Vgct 8 november 2012 Willemijn Scholten Achtergrond Angststoornissen zijn goed te behandelen Beloop op lange termijn chronisch of episodisch

Nadere informatie

Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen?

Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen? Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen? Drs. Mariëlle AMJ van der Velden-Daamen Prof. Dr. Jan PH Hamers Prof. Dr. Hans Peter Brunner la Rocca Dr. Frans ES Tan Prof. Dr. Jos MGA

Nadere informatie

Diagnostiek & preventie van dementie

Diagnostiek & preventie van dementie Diagnostiek & preventie van dementie Zeeland, 10 oktober 2013 Eric Moll van Charante, huisarts Afdeling Huisartsgeneeskunde AMC Nadelen vroegdiagnostiek 1. Fout-positieve diagnoses: onduidelijke consequenties

Nadere informatie

Vanzelf verandert er niets: implementatie en samenwerking tussen onderzoekers en professionals

Vanzelf verandert er niets: implementatie en samenwerking tussen onderzoekers en professionals Vanzelf verandert er niets: implementatie en samenwerking tussen onderzoekers en professionals Prof. Dr. Myrra Vernooij Dassen Radboud University Medical Centre Scientific Institute for Quality of Healthcare

Nadere informatie

Familie perspectief op palliatieve zorg bij dementie

Familie perspectief op palliatieve zorg bij dementie Familie perspectief op palliatieve zorg bij dementie Jenny T. van der Steen, PhD Deel presentatie: met alleen gepubliceerde gegevens Department Quality of General of Practice Care & Elderly Care Medicine

Nadere informatie

De revisie van de richtlijn angststoornissen

De revisie van de richtlijn angststoornissen De revisie van de richtlijn angststoornissen Ton van Balkom VU-MC/GGZ ingeest Amsterdam Dagelijkse behandeling angststoornis (Young et al, Arch Gen Psychiatry 2001) Depressie Angst Angst + Depressie

Nadere informatie

Gezondheid en zelfstandigheid van 50-plussers, gegevens op basis van de studie Gezond Ouder met een verstandelijke beperking (GOUD)

Gezondheid en zelfstandigheid van 50-plussers, gegevens op basis van de studie Gezond Ouder met een verstandelijke beperking (GOUD) Gezondheid en zelfstandigheid van 50-plussers, geïndiceerd voor ZZP-VG 4: gegevens op basis van de studie Gezond Ouder met een verstandelijke beperking (GOUD) Heidi Hermans & Heleen Evenhuis december 2012

Nadere informatie

Behandeling van eerste psychose (waar de richtlijn niet over spreekt) Dr H.J. Gijsman, psychiater Hoofd Zorgprogramma Psychose Pro Persona

Behandeling van eerste psychose (waar de richtlijn niet over spreekt) Dr H.J. Gijsman, psychiater Hoofd Zorgprogramma Psychose Pro Persona Behandeling van eerste psychose (waar de richtlijn niet over spreekt) Dr H.J. Gijsman, psychiater Hoofd Zorgprogramma Psychose Pro Persona Environment Genotype Phenotype Omgeving Gen Psychose Omgeving

Nadere informatie

Handhygiëne in Nederlandse ziekenhuizen

Handhygiëne in Nederlandse ziekenhuizen Handhygiëne in Nederlandse ziekenhuizen Elise van Beeck Maatschappelijke Gezondheidszorg & Medische Microbiologie en Infectieziekten Erasmus MC Rotterdam Overzicht presentatie Introductie: waar is het

Nadere informatie

Chronische zieke werknemers: Werkbeleving & ziekteverzuim

Chronische zieke werknemers: Werkbeleving & ziekteverzuim Chronische zieke werknemers: Werkbeleving & ziekteverzuim dr. Nathalie Donders drs. Karin Roskes dr. Joost van der Gulden Afdeling Eerstelijnsgeneeskunde Centrum voor Huisartsgeneeskunde, Ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Psychiatrische consultatie in het verpleeghuis: een beschrijvend onderzoek naar kenmerken en beloop

Psychiatrische consultatie in het verpleeghuis: een beschrijvend onderzoek naar kenmerken en beloop oorspronkelijk artikel Psychiatrische consultatie in het verpleeghuis: een beschrijvend onderzoek naar kenmerken en beloop m. steenbeek, c. van baarsen, b. koekkoek achtergrond Psychiatrische klachten

Nadere informatie

Bewegingsstoornissen in de acute psychiatrie. Prof dr. Peter N van Harten

Bewegingsstoornissen in de acute psychiatrie. Prof dr. Peter N van Harten Bewegingsstoornissen in de acute psychiatrie Prof dr. Peter N van Harten Welke medicijnen geven frequent bewegingsstoornissen Antipsychotica Anti- emetica Antidepressiva Anti- epileptica Lithium Stimulantia

Nadere informatie

Support @ Eerste Lijn

Support @ Eerste Lijn Support @ Eerste Lijn Dhr. WMR Balliël VerpleegKundig Consulent / HBO-V Bestuurslid VillaKeizersKroon / Medische Dienst VillaKK Lid BVKZ (Branchevereniging KleinSchalige Zorg) / BTN VenVN Kwaliteitsregister

Nadere informatie

Medicatie in eigen beheer: de sprong wagen. Patricia van den Bemt Themaconferentie Medicatieveiligheid 8 december 2014

Medicatie in eigen beheer: de sprong wagen. Patricia van den Bemt Themaconferentie Medicatieveiligheid 8 december 2014 Medicatie in eigen beheer: de sprong wagen Patricia van den Bemt Themaconferentie Medicatieveiligheid 8 december 2014 Medicatie in eigen beheer? Ja, maar. wij zijn vóór! Wat is het probleem? In het ziekenhuis

Nadere informatie

Ambulant Geriatrisch Team. voor Diagnostiek en Consultatie

Ambulant Geriatrisch Team. voor Diagnostiek en Consultatie Ambulant Geriatrisch Team voor Diagnostiek en Consultatie AZG/28/0314 juli 2014 Ambulant Geriatrisch Team voor Diagnostiek en Consultatie In deze folder leest u alles over het Ambulant Geriatrisch Team

Nadere informatie

Basisscholing Palliatieve Zorg voor artsen 2 november 2006 Nationaal Congres Palliatieve Zorg Sasja Mulder Onderwijs in palliatieve zorg in de medische specialisten opleiding 2001 2003 COPZ project ontwikkeling

Nadere informatie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Prof Dr Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Gezondheid van uitkeringsgerechtigden

Nadere informatie