Wie het kleine niet eert

Transcriptie

1 Wie het kleine niet eert Over het belang van geestelijke gezondheidszorg voor de allerkleinsten. ann verhaert klinisch kinderpsycholoog- psychotherapeut IMH specialist

2 Baby s in een ziekenhuis Prik, opname, onderzoek voor een baby is niet zo erg; ze onthouden het niet Ouders moeten niet bij hun baby van 4 weken blijven, baby s weten het niet Een baby van 2 maanden mist zijn mama niet; hij is toch nog niet gehecht Ouders blijven beter niet bij hun baby bij een prik of onderzoek

3 Baby s in een ziekenhuis Wat baby s ervaren en voelen wordt steeds lichamelijk getoond; er is geen taal Lichamelijke reacties op emotionele ervaringen Reflux, wiegendood Wat ervaren wordt is steeds binnen relaties te bezien; there is no such thing as a baby

4 IMH- Waimh. Wie het kleine niet eert (0 to 3= infants) Bali. Goddelijke baby 210 dagen Westen. Onderzoek nu. The scientist in the crib, The cradle of thought, De kleine filosoof Grens van 6 maanden,18 maanden, 3 jaar in verschillende denkprocessen, over verleden en toekomst, oorzaak en gevolg, empathie, sociaal gedrag en moraliteit!!

5 Wie het kleine niet eert Effect van latere compensatieprogramma s, headstart (4-6 jaar). Too little, too late Langdurig resultaat bij infants; bv aanbod op 9 maanden van contingente stimulatie op vlak van veerkracht in stress op leeftijd van 12 jaar!.

6 Wie het kleine niet eert Preventie!! ADHD. voorloper is regulatieproblematiek en overgang van externe aandacht naar interne aandacht ASS. freezing, vermijdende hechtingsstijlen, defensieve inflexibiliteit tgv regulatieproblematiek Voorlopers van alle denken en voorwaarden om te kunnen denken liggen in de vroege affectieve belevingen

7 Wie het kleine niet eert Preventie!! BPD, persoonlijkheidsstoornissen en verband met gedesorganiseerde hechtingsstijl Sociopathie. Morele vs regel gestuurde beslissingen reeds op 3 jaar Hoe vroeger hoe kwetsbaarder, hoe ernstiger latere psychopathologie Hoe vroeger interveniëren hoe korter, hoe sneller verandering

8 IMH wetenschappers Verschuiving van het onderzoek naar voorlopers, voorwaarden om gezonde ontwikkeling te garanderen. Komt men automatisch uit bij de hechtingsonderzoekers. En niet alleen in de dichotomie maar in de microprocessen op gedragsvlak, en meer en meer op neurobiologisch vlak.

9 Return of investment: 7% tot 18% (Beurs 5% tot 7%)

10 Wie het kleine niet eert Plasticiteit Geboorte: 2500 verbindingen in de hersenen Op 2-3 jaar per zenuwcel = twintigvoud triljoen synapsen Vanaf 10 jaar afname Gemak tot leren grootst in deze periode; het goddelijke brein

11 Ontwikkeling van vnl affectieve en perceptuele ervaringen naar cognitief functioneren Van affectief, intuïtief naar cognitief, gestuurd en reflectief. Re- hemisferisch naar li hemisferisch Van proceduraal, impliciet geheugen naar dynamisch, expliciet geheugen Wat opgeslagen is in proceduraal geheugen is weinig veranderlijk. Automatisch. Ook hechtingspatronen. Bijzonder affectief beladen ervaringen

12 Ontwikkeling afh. van affectieve en perceptuele ervaringen vnl in eerste 18 maanden Eerste drie jaar; rechter hersenhelft dominant Primair gericht op voor biologische overleving relevante info Snel en holistische inschatting vanuit sociale interacties. Social fittedness

13 Intense affectieve communicatie als impuls tot ontwikkeling van het emotionele brein. Zich organiserend systeem. Energie uitwisseling met omgeving; informatie. Welke informatie? Face a face interacties (oogcontact- vacalisaties- hand arm- hoofd tast) 1. Synchroon 2. Contingent; gedrag heeft effect.

14 Herhaalde ervaringen in zekere orde bij mekaar bouwen geheugensporen op in pre-narratieve enveloppes; worden herkend Fund of being with Groeiend gevoel van samenhang: Motorische ervaringen, perceptuele ervaringen, affectieve ervaringen. Amodaal Vormen het aanvoelen van het ontluikende zelf (0-2mnd) en later lichaamszelf (vanaf 6/8wkn), eerste bewustzijn Grote belang van afstemming in stimulatie en aanbod van ervaringen= regulatie van aanbod 14 25/11/2011 Ann Verhaert

15 Regulatiebegrip is centraal Afstemming van affectieve toestand, resonantie genereert positieve arousalpieken. Vormt vernieuwde zelforganisatie in hersenen. Eerste bewustzijn, aandacht.

16 Window of tolerance van stress, bij baby van prikkels Excitatie, paniek, dissociatie Toeklappen, atoon worden

17 Modulatie van arousal opwaarts en neerwaarts. Tekorten hierin zijn al snel giftig: disregulatie Hoe jonger hoe kwetsbaarder

18 Ouders in vroege ontwikkeling Sensitieve responsiviteit Afstemming van activiteit/affecten Imitatie zonder gelijkheid Lichamelijk affectief communiceren Contingentie: in overeenstemming handelen met noden van het kind 18 25/11/2011 Ann Verhaert

19 Good enough parenting Winnicott Belang van match/ mismatch/ herstel Belang van tekorten/ ruimte Ontwikkelingsdrang en zelfregulatie en zelf herstellende tendensen na verstoringen in ontwikkeling 19 25/11/2011 Ann Verhaert

20 Hechtingsproces Herhaalde voldoende goede ervaringen met iemand die regulerend omgaat, in eerste 6 maanden bouwen geheugensporen op in het procedurale geheugen over wat het betekent samen te zijn, maar ook gevolgd en gerespecteerd te worden in eigen manier van zijn= HECHTINGPROCES

21 Opgave van bij de start van nieuw leven; zelf - ontwikkeling en hechting in balans Een heel leven lang is er de stuwende kracht van de ontwikkeling van het zelf, los van de ander. (Toelating, ondersteuning, stimulatie!), En de zoektocht naar een veilige, intieme hechtingsrelatie met de ander waarin dit zelf erkend wordt en kansen krijgt om tot ontplooiïng te komen. (Hechting is voorwaarde tot zelfontwikkeling) Ambivalentie nabijheid/ afgrenzing reeds van in zwangerschap en geboorte aanwezig en later in elke belangrijke relatie 21 22/10/2010

22 Gehechtheid vanuit ontwikkelingsperspectief There is no such thing as a baby, Winnicott Hechting is een wederzijds proces; vanuit de baby: lachen, wenen, aanklampen. Vanuit de volwassenen: aanraken, vasthouden, sussen Is een biologische noodzaak om te overleven en zich te organiseren: sociale voorbeschiktheid Cfr Roemeense weeshuizen Is intuïtief aanwezig bij moeders Neuro-biologisch substraat: spiegelneuronen/ hormonale onderbouw

23 Gehechtheid vanuit ontwikkelingsperspectief There is no such thing as a baby, Winnicott Gehechtheidsmodellen (6mnd) naar 1 gehechtheidsrepresentant (3jaar) Is veilig/ onveilig/ : verstoord (60% - 40%) Kern waarrond alle latere relationele ervaringen worden gestructureerd, ingeschat Hechtingrepresentant gaat mee voor het leven en transgenerationele overdracht Toch bestaat verworven ( earned ) veilige gehechtheid

24 Gehechtheid bij het kind Observeerbaar gehechtheidsgedrag is geënt op een intern werkmodel Nabijheid én exploratie, autonomie Verschillende interne werkmodellen naast mekaar mogelijk (3 à 4/ hiërarchisch) 24 25/11/2011 Ann Verhaert

25 Veilige gehechtheid: beide polen: nabijheid en exploratie 25 25/11/2011 Ann Verhaert

26 Vermijdende gehechtheid: vnl exploratie (A) 26 25/11/2011 Ann Verhaert

27 Ambivalente gehechtheid: vnl nabijheid, passiviteit, woede (C) 27 25/11/2011 Ann Verhaert

28 Gedesorganiseerde gehechtheid: chaotisch, doelloos (D) 28 25/11/2011 Ann Verhaert

29 Elk hechtingsmodel is adaptief: best mogelijke strategie om te overleven wijst bij aanvang op veerkracht. Fight / flight Aangeboren capaciteit die zich ontwikkelt in de eerste 6 maanden Voorwaarde : relatie met een verzorgingsfiguur Gehechtheidsstoornis: DSM classificatie, is niet gelijk aan onveilige gehechtheid /11/2011 Ann Verhaert

30 Gehechtheid bij volwassenen: representant (AAI) Veilig autonoom (F) Onveilig gereserveerd (Ds) Onveilig gepreoccupeerd (E) Onveilig gedesorganiseerd (U) Onveilig niet te classificeren (CC) 30 25/11/2011 Ann Verhaert

31 Stoornissen DSMIV: RAD Geremd Ontremd DC:0-3 As I strs voor deprivatie/mishandeling As II overmatig/onvoldoende betrokken Zeanah Niet- gehechtheid (cfr RAD):geremd/ aselect Vervormde gehechtheid:aanklampend/roekeloos/geparentificeerd 31 25/11/2011 Ann Verhaert

32 Risico in ontwikkeling van zelforganisatie en relaties Klinische groepen: vnl gedesorganiseerde hechting. Depressie en invloed op hechting SES en invloed op hechting Onveilige gehechtheid tast ontplooïngskansen aanzienlijk aan op diverse domeinen; affectleven, aandacht, geheugen, metacognitie, theory of mind, contact mogelijkheden, intieme relaties kunnen aangaan. Er zijn ook psycho-biologische verschillen teruggevonden tussen veilig en onveilig gehechte kinderen /11/2011 Ann Verhaert

33 Samenspel beïnvloedende factoren Genetisch bv temperament Handicaps, ziekte Life events Trauma Sensitiviteit/regulatiecapaciteit van ouder Reflectief functioneren van ouder Mentaliseren 33 25/11/2011 Ann Verhaert

34 Veilige gehechtheid vnl gesteund op sensitieve responsiviteit en mentalisatievermogen Sensitieve responsiviteit (speelt zich vnl af op affectvlak) Positief Authentiek: passend in context en verbaal/ non- verbaal in overeenstemming Aandacht Correcte interpretatie van signalen Aangepast reageren Timing in reactie; variatie, flexibiliteit Conflicthantering Speelsheid/ humor 34 25/11/2011 Ann Verhaert

35 Mentaliseren of reflectief functioneren Zelf en ander in termen van mentale toestanden, gedachten, gevoelens, wensen, noden en intenties. Niet alleen reageren op uitwendig gedrag. Herkennen wat er omgaat in hoofd, hart van jezelf en anderen. Verschil herkennen. Is niet gelijk aan het zichtbare gedrag, is er wel verbonden mee Denken over voelen en voelen over denken Gaat over verleden, heden, toekomst Cognitief en affectief 35 25/11/2011 Ann Verhaert

36 In de neonatale periode worden de hechtingssystemen bijzonder gereactiveerd: kans en risico Ouders zitten daarom in die eerste periode veel dichter bij deze affectieve wereld en communicatie dan bij hun denkende wereld Baby s en ouders hebben geen communicatie van gedachten Baby s kunnen nog niet denken; hun ervaringswereld is louter affectief Baby s hebben nog geen taal; ze communiceren via hun lichaam 36 25/11/2011 Ann Verhaert

37 Daarom kennen ouders beter dan wie ook de lichamelijke signalen, noden en wijze van reguleren van hun jonge kinderen en kunnen ze denken en voelen wat de noden zijn van hun kind aan de hand van lichamelijke signalen!! Daarom herkennen baby s op 3 weken hun ouders aan stem, geur, evenwicht, stappatroon

38 Wat in een ziekenhuis? Opname of onderzoek is disregulerend voor ouders en baby!!! Grijpt dus in op het zich opbouwende hechtingssysteem of reactiveert het bestaande hechtingssysteem

39 Wat in een ziekenhuis? Ondersteun het zich opbouwende of bestaande hechtingssysteem Gebruik het Let op regulatienood van baby én ouders Bv neonatologie Bv pijnbeleid Zorg voor ouders Prikkels worden als veel heftiger ervaren als er angst of stress is, reeds opgebouwde regulatiecapaciteit is verminderd Vertrouw niet al te veel op het denkende/ cognitieve systeem

40 Wat in een ziekenhuis? Daarom hebben jonge kinderen hun beveiligende hechtingssystemen nodig bij een onderzoek, operatie, opname Ook baby s, hebben de ouders nodig in het verder opbouwen van het wederzijds hechtingssysteem tenzij aanwezigheid van ouder is stress eerder disregulerend is Ouders gaan bij zorgdragers op zoek naar hechtingssystemen

41 Wat in een ziekenhuis? Tgv van angst, stress, trauma vervallen de mogelijkheden tot nadenken, reflecteren, zich zelf te organiseren en mentale processen zoals geheugen, logische denken, weg Ook zij communiceren zoals baby s via primitieve (lichamelijke) systemen Baby s percipiëren perfect de affectieve en lichamelijke wereld van hun ouders Cfr reacties op depressie, herkennen van geur, stem, evenwicht, stappatroon=nodig om een onmisbaar hechtingssysteem op te bouwen 41 25/11/2011 Ann Verhaert

42 Wat is nu helpend? Om in het geactiveerde hechtingsysteem in te haken als veilige basis. Men verkent de wereld van ouder én kind en is toevluchtshaven voor ouder met vragen over kind Trachten het zich opbouwende hechtingssysteem ouder/ baby niet teveel verstoren 42 25/11/2011 Ann Verhaert

43 Kenmerken van het aan te bieden hechtingssysteem In een relatie; continu, herkenbaar en veilig! Sfeer van vertrouwen en respect Flexibel aanpasbaar aan hechtingsstijl Omgaan met match/mismatch van eigen hechtingsstijl Belang van herstelbaarheid Regulatie Mentalisatie, reflectie versus urge to act : op handen zitten Meer affectief dan cognitief

44 Verhoogde flexibiliteit, continuïteit en beschikbaarheid Gemarkeerd communiceren Meer aandacht voor non-verbale en somatische communicatie

45 Regulatie Nadenken over aanbod van prikkels Kwetsbaarheid is groter Gevaar van over- en onderreguleren Clowns en klas Port of entry zoeken Ook voor ouders

46 Mentaliserend omgaan Verwondering, stil staan, aandachtig luisteren, willen nadenken en weten over binnenkant van de ander Reflecteren ipv handelen Gevoelens, gedachten, intenties, wensen achter gedrag in beeld brengen In hier&nu van uw relatie en gevoelens hier rond werken Aftastend; perspectieven binnenbrengen over de binnenkant van de andere, niet vertrekkend vanuit eigen gevoelens, verwachtingen, verlangens en noden. Cfr. huilen= honger; Cfr reddersfantasieën

47

48 Literatuur Vliegen, N. (2006) Kleine baby s, prille ouders. Leuven, Acco Brazelton, T., Cramer B. (1990) De eerste band. Baarn, Bosch& Keuning Brazelton, T. (1974) Het eerste levensjaar. De Bilt, Fontein Brazelton, T. (1994) Stap voor stap groter worden. Utrecht, Kosmos-Z&K Uitgevers B.V. Greenspan, S. (2000) Wat gaat er in dat hoofdje om? Utrecht, Kosmos-Z&K Uitgevers B.V. Rexwinkel, M., Schmeets, M., Pannevis C., Derckx, B. Handboek Infant Mental Health (2011). Van Gorcum 48 25/11/2011 Ann Verhaert

49 Dank voor uw aandacht Alles van waarde is weerloos wordt van aanraakbaarheid rijk. Lucebert 49 25/11/2011 Ann Verhaert