Inhoud. Woord vooraf 11

Transcriptie

1 Inhoud Woord vooraf 11 Inleiding 15 Deel 1 21 Hoofdstuk 1 Personen met een verstandelijke beperking en geestelijke gezondheidsproblemen Inleiding Definiëring Prevalentie Typering van de doelgroep binnen actueel geldende paradigma s Inleiding Persoonlijke kenmerken Omgevingskenmerken Belang van integratieve beeldvorming en diagnostiek Noden en behoeften van deze doelgroep Welke omgeving, welke ondersteuners heeft deze doelgroep nodig? 39 Hoofdstuk 2 Ontwikkelingsdynamisch model van emotionele ontwikkeling: state of the art Inleiding Ontwikkelingsdynamische benadering van A. Došen van 1980 tot Pionierswerk van A. Došen (vanaf 1980) SEN-SEO (2009) 46

2 6 Inhoud 2.3 Door-ontwikkeling: continuüm van emotionele ontwikkeling en pleidooi voor eigen werkmodel Risico s bij ongenuanceerde toepassing van model Eigen praktijkmodel van emotionele ontwikkeling op basis van kernwoorden Bevestiging van de waarde van de ontwikkelingsdynamische benadering in huidige wetenschappen en praktijk Op zoek naar de fundamentele concepten achter de emotionele ontwikkeling Van SEO over SEO-R naar SEO-R² en SED-S Van inschatting naar ondersteuning Van focus op cliënt naar focus op omgeving en relatie Verbinding met andere concepten en kaders Integratie met andere denkkaders Suggestie tot overkoepelend concept: geestelijke gezondheid en Quality of Life Verbinding met andere doelgroepen en andere sectoren 67 Hoofdstuk 3 Mentaliseren: basis voor emotionele en relationele verbinding Mentaliseren: eerste kennismaking Emotionele en relationele verbinding Mentaliseren: emotioneel begrijpen Mentaliseren in de relatie tot mensen met een verstandelijke beperking Een voorbeeld uit de praktijk: actie-reactie of mentaliseren? Mentaliseren: innerlijke dialoog tussen buik en hoofd Innerlijke dialoog? Innerlijke dialoog tussen buikgevoel en reflecterend hoofd Buikgevoel: impliciet mentaliseren Emotionele arousal Intuïtieve kennis over de cliënt Intuïtieve kennis over zichzelf (in relatie) Hoofd: expliciet mentaliseren Onderzoeker: wijsheid en dialoog Reflectie over onze cliënten Reflectie over onszelf (in relatie) 110

3 Inhoud 7 Hoofdstuk 4 Mentaliseren als leidraad bij coaching Proces op maat van begeleiders en teams Uitdagende situatie en eerste inschatting Ademruimte: reguleren van stress Ademruimte Tolerantievenster voor stress Toepassing in teams Helpende beeldvorming Helpende beeldvorming: de bomen en het bos? Jan: kunnen versus aankunnen Anja: kwetsbaarheid én veerkracht Wat heb ik nodig om me af te stemmen? Aandacht voor dit thema Ervaringsgericht leren: buik en hoofd in verbinding Hoe komen we tot gezamenlijke reflectie? Emotionele verbinding: belang van wederzijdse emotionele beschikbaarheid Veilige basis/veilige haven? Wederzijdse emotionele beschikbaarheid Emotionele beschikbaarheid van begeleiders Emotionele beschikbaarheid van cliënten Besluit 157 Deel Hoofdstuk 5 Ontwikkeling van een ondersteuningsmethodiek voor teams & begeleiders Inleiding Verloop van het ondersteuningstraject Voorbereidingsfase Het proces Follow-up en borging Leren en Coaching: enkele noodzakelijke voorwaarden op basis van het HILL-model Inleiding Bouwsteen 1: urgentie, hiaat & probleem Bouwsteen 2: zelfmanagement & learner agency Bouwsteen 3: coöperatie, interactie & coaching 188

4 8 Inhoud 3.5 Bouwsteen 4: actie & kennisdeling Bouwsteen 5: flexibele leerruimte Bouwsteen 6: Assessment as learning & Assessment for learning Besluit 196 Hoofdstuk 6 Ontwikkeling van een ondersteuningsmethodiek voor team & begeleiders: een praktijkverhaal Inleiding Het model Došen in de praktijk: vorming teams en inschaling cliënten Inleiding Ingrediënten van een geslaagde SEO-vorming Eerste grofmazige klinische inschatting van emotionele ontwikkeling Verdieping: inschaling van emotionele ontwikkeling met SEO-R² Begeleiders en hun uitdagende interacties met cliënten Doelstelling: bejegening in het kader van sensitieve responsiviteit en mentaliseren Voorbereiding van workshop uitdagende interacties Ondersteunend materiaal: de gebruikte instrumenten Uitvoering en verloop sessie met het team Evaluatie door team en door coach Een oplossingsgerichte benadering Introductie in het oplossingsgericht denken Een oplossingsgerichte intervisiemethodiek Een respectvolle benadering van cliënten Een respectvolle benadering van het team Inzoomen op het w.w.w.-model naar verandering Besluit: een geslaagd huwelijk Stressregulatie, mentaliseren en emotionele beschikbaarheid: een praktijkvoorbeeld Vorming: integratie tussen theorie en praktijk Een vleugje theorie: emotionele ontwikkeling in verbinding Concrete toepassing: Tony Groepsevaluatie Individuele coaching: bevorderen van mentaliseren en emotionele beschikbaarheid Inleiding: inplanten van individuele coaching 263

5 Inhoud Individuele coaching: verloop & principes Goed genoeg ondersteunen van Kurt Individuele coaching van G. 273 Hoofdstuk 7 Besluit en aanbevelingen Samen aan de start! Zorg voor verbreding: dompel elk teamlid samen in bad Zorg voor verdieping: ga voor persoonlijke coaching! Het geheel is meer dan de som van de delen De kracht van buitenstaanders Ode aan het authentiek leren: alle vorming/coaching gaat over casuïstiek Parallelle processen van overdracht en tegenoverdracht als uitgangspunt Flexibiliteit heeft altijd voorrang De kracht van een positief teamklimaat Maak teamleden bewust van hun impliciete kennis: verbinding tussen buik en hoofd Leg voldoende vast (borging) 293 Nabeschouwing: Verbindende bespiegelingen 295 Bibliografie 303 Auteurs 315