Werkafspraak Nieuwe Orale anticoagulantia (NOAC)

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Werkafspraak Nieuwe Orale anticoagulantia (NOAC)"

Transcriptie

1 Werkafspraak Nieuwe Orale anticoagulantia (NOAC) Datum richtlijn Datum herziening 15 augustus 2013 februari 2014 Inhoudsopgave ALGEMEEN TRANSMURALE WERKAFSPRAKEN APIXABAN RIVAROXABAN DABIGATRAN BELEID BIJ BLOEDINGEN BELEID BIJ ACUTE OPERATIES BELEID BIJ ELECTIEVE OPERATIES LITERATUUR SAMENSTELLING WERKGROEP Algemeen Dabigatran, rivaroxaban en apixaban behoren tot de groep van de Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOAC). Zij zijn een alternatieve keuze voor de vitamine K antagonisten (VKA) acenocoumarol en fenprocoumaron bij atriumfibrilleren. Daarnaast kunnen ze profylactisch ingezet worden bij heup- en knievervangingen ter preventie van trombo-embolische aandoeningen. Voordelen van de NOAC s zijn de vaste dosering en de voorspelbaarheid van het effect, waardoor stollingscontrole zoals bij de VKA s niet nodig is. Nadeel is dat een specifiek antidotum tegen de NOAC s nog niet beschikbaar is, doch kan in acute situaties vierstollingsfactorenconcentraat toegediend worden. Deze richtlijn is bedoeld voor patiënten met onderstaande aandoeningen of indicaties, en voor gebruikers van NOAC s die bloedingen als bijwerking ervaren, of die acuut of electief moeten worden geopereerd. In deze richtlijn is geen voorkeur uitgesproken voor één van de geregistreerde NOAC s. Deze richtlijn is gebaseerd op de Leidraad begeleide introductie nieuwe orale antistollingsmiddelen van de wetenschappelijke verenigingen en Orde van Medisch Specialisten. Doel Het vertalen van de Leidraad begeleide introductie nieuwe orale antistollingsmiddelen naar richtlijnen en afspraken in de regio Zwolle voor een veilige introductie van de NOAC s. Indicaties Atriumfibrilleren In de update van de ESC-richtlijn uit 2012 voor atriumfibrilleren zijn de NOAC s in de classificatie voor behandeling opgenomen; NOAC s worden aanbevolen op basis van het klinische voordeel als er een indicatie voor profylaxe met een VKA bestaat. Orthopedische indicaties De leidraad begeleide introductie nieuwe orale antistollingsmiddelen adviseert om na een heup of knieprothese bij voorkeur een laag moleculair gewicht heparine te gebruiken, conform de ACCP-richtlijn uit Indien een patiënt niet behandeld wenst te worden met injecties kunnen NOAC s of VKA s als alternatief besproken worden. Patiënten die al behandeld worden met een NOAC of VKA dienen deze postoperatief te continueren. Diep Veneuze Trombose (DVT) en Pulmonale Embolie (PE) Alleen rivaroxaban is in Nederland beoordeeld voor de indicatie DVT, PE en preventie van recidief DVT en PE. De behandeling van deze indicaties met een NOAC is therapeutisch gelijkwaardig aan de huidige standaardbehandeling met een Laag Moleculair Gewichtsheparine (LMWH) en/of VKA. Door de meerkosten van de NOAC s worden deze op dit moment niet vergoed voor de indicatie DVT, maar bestaat wel een terugbetaalregeling. 1

2 Transmurale werkafspraken Starten van een NOAC Aanmelden NOAC-gebruikers Bij het starten van een NOAC dient de patiënt door de voorschrijver aangemeld te worden via het aanmeldformulier NOAC. Dit formulier is beschikbaar op idoc van de Isala klinieken. ZN formulier In verband met de vergoeding van het middel dient de voorschrijvend arts een ZN-formulier in te vullen en mee te geven aan de patiënt (download het formulier hier: Apixaban, Rivaroxaban, Dabigatran). De patiënt levert dit formulier vervolgens in bij aflevering in de apotheek. Op het ZN-formulier dient ook de werkelijke nierfunctie (egfr in ml/min) ingevuld te worden. Op grond hiervan kan dosiscontrole eenvoudig plaatsvinden in de apotheek. Apotheek Bij de eerste uitgifte registreert de apotheek de voorschrijver, zodat in een later stadium altijd contact opgenomen kan worden. Daarnaast worden nieuwe NOAC-gebruikers gestimuleerd om deel te nemen aan Lareb Intensive Monitoring (LIM), of eventuele bijwerkingen te rapporteren aan de apotheker of huisarts. Therapietrouw van de NOAC s wordt gemonitord op de wijze waarop nu ook al wordt gecontroleerd bij andere risicomiddelen. Monitoring nierfunctie De nierfunctie wordt jaarlijks (bij egfr > 60 ml/min) of halfjaarlijks (egfr < 60 ml/min) bepaald ter controle van de NOAC-dosering. Het klinische chemisch laboratorium roept de patiënt periodiek op om deze nierfunctie te laten bepalen, waarna de uitslag teruggekoppeld wordt aan de apothekers. De apotheker controleert de dosering met behulp van de nieuwe nierfunctie. Mocht er een interventie nodig zijn, dan wordt de voorschrijver geïnformeerd door de apotheker om de therapie aan te passen. Complicatieregistratie NOAC s Complicaties worden automatisch geregistreerd door de het klinisch chemisch laboratorium op basis van de ontslagdiagnoses en ontslagbrieven. Complicaties die niet in de Isala zijn gezien, maar in de thuissituatie of een extramurale zorginstelling, kunnen telefonisch worden doorgegeven met het centrale telefoonnummer aan het infopunt van het klinisch chemisch laboratorium ( ). Audit Een half jaar tot een jaar na invoering van het protocol zullen audits met betrekking tot onderstaande onderwerpen door de ziekenhuisapotheek worden uitgevoerd. - Het aanmelden van patiënten bij het laboratorium bij voorschrijven - Het periodiek oproepen van NOAC-patiënten voor nierfunctiecontrole - Het aanwezig zijn van deze nierfuncties bij de apothekers - Een steekproef onder gebruikers, waarbij de actuele dosering wordt gerelateerd aan de laatst bekende nierfunctie - Een inventarisatie van de binnen ISALA gemelde bijwerkingen, via LIM gedane meldingen en al dan niet via (huis)artsen, apothekers of patiënten telefonisch gerapporteerde meldingen van ongewenste effecten 2

3 Flowschema: Transmurale werkafspraken NOAC s Specialist Voorschrijven NOAC Op basis van huidige nierfunctie Apotheek Afleveren NOAC - Doseringcontrole Huisarts Overgedragen patiënt aan huisarts Vul ZN formulier in Noteer waarde nierfunctie 1 e uitgifte? - Noteer specialist - Motivatie LIM - Standaard instructies Herhaling NOAC Aanmelden patiënt Via labformulier NOAC (Half)Jaarlijkse doseringscontrole Op basis van egfr Laboratorium Registratie patiënt Periodieke oproep patiënt Op basis van egfr: > 60 ml/min: jaarlijks < 60 ml/min: halfjaarlijks Interventie noodzakelijk? Apotheker neemt contact op met voorschrijver Uitslag naar apotheker Complicaties Optreden complicatie Binnen Isala Buiten Isala Automatische registratie Op basis van ontslagdiagnose Bel Infopunt klinisch chemisch laboratorium ( ) 3

4 Apixaban Eliquis Op dit moment zijn er voor apixaban GEEN geschikte stollingstesten Werking Remt factor Xa (directe Xa-remmer) Indicaties Preventie veneuze trombose bij electieve totale heup of knievervanging Preventie van trombo-embolische (TE) complicaties van atriumfibrilleren (voornamelijk herseninfarct) Absolute contra-indicaties Nierfunctiestoornis met een egfr < 15 ml/min. Eerste 2 weken na herseninfarct (verhoogd risico intracraniële bloeding) Mechanische hartklepprothese Relatieve contra-indicaties: Leeftijd < 18 jaar Nierfunctiestoornis met egfr ml/min Zwangerschap of borstvoeding Stabiele INR-instelling onder VKA Bloedingscomplicaties bij VKA Verhoogd bloedingsrisico Intracerebrale bloeding in de voorgeschiedenis (dan ook geen VKA), oordeel neuroloog vragen Kwetsbare ouderen zoals beschreven in VMS programma (leeftijd boven 70 jaar, multimorbiditeit, polyfarmacie, verhoogde valneiging, verpleeghuisopname) Leveraandoeningen die gepaard gaan met stollingstoornissen Interacties ALGEMENE INTERACTIES Bij combinatie met trombocytenaggregatieremmers, trombolytica, VKA s, heparine of LMWH en nietsteroïdale anti-inflammatoire middelen (NSAID's) is voorzichtigheid geboden i.v.m. het verhoogde bloedingsrisico. Bij combinatie met een VKA-antagonist wordt de INR meer dan additief verhoogd. Bij twijfel of vragen altijd contact opnemen met de (ziekenhuis)apotheker. GENEESMIDDELEN DIE LEIDEN TOT EEN HOGERE SPIEGEL VAN APIXABAN: Gecontraindiceerd: Ketoconazol (systemisch), itraconazol, voriconazol, posaconazol, HIVproteaseremmers Let op bij CYP3A4 en/of P-gp remmers zoals: Diltiazem, naproxen, amiodaron, verapamil, kinidine GENEESMIDDELEN DIE LEIDEN TOT EEN LAGERE SPIEGEL VAN APIXABAN: Let op bij CYP3A4 en/of P-gp inductoren zoals: Rifampicine, fenytoine, carbamazepine, fenobarbital, sint janskruid Dosering PROFYLAXE BIJ ORTHOPEDISCHE INGREPEN TER PREVENTIE TROMBO-EMBOLIEEN: uur na ingreep: 2 dd 2,5 mg apixaban PROFYLAXE VAN TROMBO-EMBOLISCHE COMPLICATIES BIJ ATRIUMFIBRILLEREN: 2 dd 5 mg 2 dd 2,5 mg indien egfr ml/min of bij minstens 2 van de volgende kenmerken: leeftijd > 80 jaar, lichaamsgewicht < 60 kg, serumcreatinine > 133 umol/l Omzetten VITAMINE-K ANTAGONIST NAAR APIXABAN stop VKA; start apixaban indien INR < 2.0 APIXABAN NAAR VITAMINE-K ANTAGONIST Let op: INR bepalen vlak voor inname apixaban (anders fout verhoogde INR!) egfr > 30 ml/min: start VKA en bepaal INR op dag 3. Stop apixaban als INR 2,0 4

5 Rivaroxaban Xarelto Werking Remt factor Xa (directe Xa-remmer) Indicaties Preventie veneuze trombose bij electieve totale knie- of heupvervanging Preventie van trombo-embolische (TE) complicaties van atriumfibrilleren (voornamelijk herseninfarct) Acute diepe veneuze trombose (arm of been) Voor deze indicatie niet vergoed! Absolute contra-indicaties Nierfunctiestoornis met een egfr < 30 ml/min (vitamine K-antagonist is alternatief) Eerste 2 weken na herseninfarct (verhoogd risico intracraniële bloeding) Mechanische hartklepprothese Relatieve contra-indicaties Leeftijd < 18 jaar Nierfunctiestoornis met egfr ml/min. Zwangerschap of borstvoeding Stabiele INR-instelling onder VKA Bloedingscomplicaties bij VKA Verhoogd bloedingsrisico Intracerebrale bloeding in de voorgeschiedenis (dan ook geen VKA), oordeel neuroloog vragen Kwetsbare ouderen zoals beschreven in VMS programma (leeftijd boven 70 jaar, multimorbiditeit, polyfarmacie, verhoogde valneiging, verpleeghuisopname) Leveraandoeningen die gepaard gaan met stollingstoornissen Interacties ALGEMENE INTERACTIES Bij combinatie met trombocytenaggregatieremmers, trombolytica, VKA s, heparine of LMWH en nietsteroïdale anti-inflammatoire middelen (NSAID's) is voorzichtigheid geboden i.v.m. het verhoogde bloedingsrisico. Bij combinatie met een VKA-antagonist wordt de INR meer dan additief verhoogd. Bij twijfel of vragen altijd contact opnemen met de (ziekenhuis)apotheker. GENEESMIDDELEN DIE LEIDEN TOT EEN HOGERE SPIEGEL VAN APIXABAN: Gecontraindiceerd: Ketoconazol (systemisch), itraconazol, voriconazol, posaconazol, HIVproteaseremmers Let op bij CYP3A4 en/of P-gp remmers zoals: Diltiazem, naproxen, amiodaron, verapamil, kinidine GENEESMIDDELEN DIE LEIDEN TOT EEN LAGERE SPIEGEL VAN APIXABAN: Let op bij CYP3A4 en/of P-gp inductoren zoals: Rifampicine, fenytoine, carbamazepine, fenobarbital, sint janskruid Dosering PROFYLAXE BIJ ORTHOPEDISCHE INGREPEN TER PREVENTIE TROMBO-EMBOLIEEN: 6-10 uur na ingreep: 1 dd 10 mg (mits lokale hemostase) PROFYLAXE VAN TROMBO-EMBOLISCHE COMPLICATIES BIJ ATRIUMFIBRILLEREN: 1 dd 20 mg 1 dd 15 mg, indien egfr ml/min, hoog bloedingsrisico, verstorende co-medicatie of leeftijd > 80 jaar DIEPE VENEUZE TROMBOSE: (WORDT NIET VERGOED; GEEF FORMULIER TERUGBETAALREGELING) Eerste 3 weken 2 dd 15 mg (zonder LMWH) Daarna 3-6 maanden 1 dd 20 mg Indien egfr ml/min: overweeg 1 dd 15 mg als men het risico op bloedingen voor de patiënt hoger inschat dan het risico op recidief DVT en PE Omzetten VITAMINE-K ANTAGONIST NAAR RIVAROXABAN stop VKA; start rivaroxaban indien INR < 2.0 RIVAROXABAN NAAR VITAMINE-K ANTAGONIST let op; INR bepalen vlak voor inname rivaroxaban (anders fout verhoogde INR!) egfr > 30 ml/min: start VKA en bepaal INR op dag 3. Stop rivaroxaban als INR 2,0 5

6 Dabigatran Pradaxa Werking Remt factor IIa (directe trombineremmer) Indicaties Preventie veneuze trombose bij electieve totale heup- of knievervanging Preventie van trombo-embolische complicaties van atriumfibrilleren Absolute contra-indicaties Nierfunctiestoornis met een egfr < 30 ml/min (vitamine K-antagonist is alternatief) Eerste 2 weken na herseninfarct (verhoogd risico intracraniële bloeding) Mechanische hartklepprothese Relatieve contra-indicaties Leeftijd < 18 jaar Nierfunctiestoornis met een egfr ml/min Zwangerschap of borstvoeding Stabiele INR-instelling onder VKA Bloedingscomplicaties bij VKA Verhoogd bloedingsrisico Intracerebrale bloeding in de voorgeschiedenis (dan ook geen VKA), oordeel neuroloog vragen Kwetsbare ouderen zoals beschreven in VMS programma (leeftijd boven 70 jaar, multimorbiditeit, polyfarmacie, verhoogde valneiging, verpleeghuisopname) Leveraandoeningen die gepaard gaan met stollingstoornissen Interacties ALGEMENE INTERACTIES Bij combinatie met trombocytenaggregatieremmers, trombolytica, VKA s, heparine of LMWH en nietsteroïdale anti-inflammatoire middelen (NSAID's) is voorzichtigheid geboden i.v.m. het verhoogde bloedingsrisico. Bij combinatie met een VKA-antagonist wordt de INR meer dan additief verhoogd. Bij twijfel of vragen altijd contact opnemen met de (ziekenhuis)apotheker. GENEESMIDDELEN DIE LEIDEN TOT EEN HOGERE SPIEGEL VAN DABIGATRAN: Gecontraindiceerd: ciclosporine, tacrolimus, itraconazol, ketoconazol (systemisch), posaconazol, dronedarone of HIV proteaseremmer Let op bij P-gp remmers: Diltiazem, naproxen, amiodaron, verapamil, kinidine GENEESMIDDELEN DIE LEIDEN TOT EEN LAGERE SPIEGEL VAN DABIGATRAN: Let op bij P-gp inductoren: Rifampicine, carbamazepine, fenytoine en St. Janskruid Dosering PROFYLAXE BIJ ORTHOPEDISCHE INGREPEN TER PREVENTIE TROMBO-EMBOLIEEN: 1-4 uur na ingreep: 1 dd 110 mg (mits lokale hemostase), daarna 1 dd 220 mg Indien egfr ml/min, leeftijd > 75 jaar of comedicatie amiodaron, kinidine, verapamil: 1-4 uur na ingreep: 1 dd 75 mg (mits lokale hemostase), daarna 1 dd 150 mg PROFYLAXE VAN TROMBO-EMBOLISCHE COMPLICATIES BIJ ATRIUMFIBRILLEREN: 2 dd 150 mg 2 dd 110 mg, Indien co-medicatie met verapamil of leeftijd > 80 jaar 2 dd 110 mg overwegen indien jaar, egfr ml/min, groter bloedingsrisico, gastritis, oesofagitis of gastro-oesofageale reflux Omzetten VITAMINE-K ANTAGONIST NAAR DABIGATRAN stop VKA; start dabigatran indien INR < 2.0 DABIGATRAN NAAR VITAMINE-K ANTAGONIST Let op: INR bepalen vlak voor inname dabigatran (anders fout verhoogde INR!) egfr > 50 ml/min: start VKA en bepaal INR op dag 3. Stop dabigatran als INR 2,0 egfr ml/min: start VKA en bepaal INR op dag 3. Stop dabigatran als INR 1,8 6

7 Beleid bij bloedingen door NOAC s Instructies labaanvraag Meld rechtsonder op het labaanvraagformulier het medicament, tijdstip laatste inname, tijdstip aanvraag en indicatie van de aanvraag (bloeding of operatie) Op dit moment is er voor apixaban GEEN geschikte stollingstest Vooralsnog is geen specifiek antidotum beschikbaar tegen de NOAC s. De behandeling van de bloedingen is pragmatisch en op basis van de ernst en lokalisatie van de bloeding. Bij vermoeden van een overdosis van de NOAC is binnen twee uur na de inname nog inactivatie met actieve kool mogelijk. 1) MILDE BLOEDING: LOKALE HEMOSTASE Symptomen: neusbloeding, tandvleesbloeding en hematomen < 10 cm Dosis NOAC 1-2 dagen uitstellen Mechanische compressie 2) MATIG ERNSTIGE BLOEDING: ONDERSTEUNENDE MAATREGELEN Symptomen: Hb daling > 1,2 mmol/l, transfusie van 2 erytrocytenconcentraten, intra-oculaire bloeding, intramusculaire bloeding met compartimentsyndroom, intra-articulaire bloeding NOAC staken tot nader order Controle van Hb, trombocyten, nierfunctie en controle van de stollingstoornis (zie Instructies labaanvraag ) Ondersteunende maatregelen: o Mechanische compressie, lokale hemostase o Hemodynamische ondersteuning, adequate diurese o Zonodig chirurgische en/of endoscopische procedures voor het controleren van bloedingen o Zonodig erytrocytentransfusie (verhouding RBC/FFP 1:1) o Trombocytentransfusie bij trombopenie (< 50 x 10 9 per liter) Indien dit beleid niet effectief is (in overleg met hematoloog): o Vierstollingsfactorenconcentraat (Cofact of Beriplex ) IU/kg 3) LEVENSBEDREIGENDE BLOEDING Symptomen: Hb daling > 3 mmol/l, transfusie van > 4 erytrocytenconcentraten, intracraniele bloeding, hypotensie waarvoor inotropica NOAC staken tot nader order Controle van Hb, trombocyten, nierfunctie en controle van de stollingstoornis (zie Instructies labaanvraag ) Ondersteunende maatregelen: o Mechanische compressie, lokale hemostase o Hemodynamische ondersteuning, adequate diurese o Zonodig chirurgische en/of endoscopische procedures voor het controleren van bloedingen o Zonodig erytrocytentransfusie (verhouding RBC/FFP 1:1) o Trombocytentransfusie bij trombopenie (< 50 x 10 9 per liter) o Vierstollingsfactorenconcentraat (Cofact of Beriplex ) 50 IU/kg, herhalen tot bloeding stopt Indien dit beleid niet effectief is (in overleg met hematoloog): o Geactiveerd protrombinecomplexconcentraat(feiba ) of factor-viia (Novoseven ) o Hemodialyse indien dabigatran 7

8 Beleid bij acute operaties bij gebruik van NOAC s Instructies labaanvraag Meld rechtsonder op het labaanvraagformulier het medicament, tijdstip laatste inname, tijdstip aanvraag en indicatie van de aanvraag (bloeding of operatie) Op dit moment is er voor apixaban GEEN geschikte stollingstest Op dit moment is er voor apixaban GEEN geschikte stollingstest ACUTE OPERATIES (BINNEN 2 UUR) Stollingstesten, indien normaal kan er geopereerd worden o Vraag aan bij laboratorium (zie Instructies labaanvraag ) Bepaal egfr, trombocyten en Hb Optimaliseer de hemostase: vierstollingsfactorenconcentraat(cofact of Beriplex ) 50 IU/kg en eventueel na overleg met hematoloog geactiveerd protrombinecomplexconcentraat(feiba ) of factor-viia (Novoseven ) Geef trombocytentransfusie in geval van een trombopenie (< 50 x 10 9 per liter) en/of bij behandeling met plaatjesremming SEMI-ACUTE OPERATIES (TUSSEN 2-12 UUR) Gelijk aan acute operaties ANESTHESIE BIJ ACUTE INGREPEN Spinale, neuraxiale, epidurale en diepe perifere zenuwblokkades kunnen niet uitgevoerd worden bij NOAC gebruikt in de laatste 48 uur. Het stoppen en herstarten van NOAC s en eventueel overbruggen met nadroparine bij deze vormen van anesthesie dient plaats te vinden in overleg met de anesthesioloog. LUMBAALPUNCTIE: Geen lumbaalpunctie uitvoeren wanneer NOAC is gebruikt in de laatste 48 uur 8

9 Beleid bij electieve operaties bij gebruik van NOAC s Instructies labaanvraag Meld rechtsonder op het labaanvraagformulier het medicament, tijdstip laatste inname, tijdstip aanvraag en indicatie van de aanvraag (bloeding of operatie) Op dit moment is er voor apixaban GEEN geschikte stollingstest Beleid is afhankelijk van het bloedingsrisico en nierfunctie. Er zijn twee belangrijke uitgangspunten: - Het antistollingseffect is sneller uitgewerkt dan dat van VKA s - Bij het herstarten van NOAC s is er binnen 2-3 uur weer een therapeutisch antistollingseffect. Bij een hoog tromboserisico en tijdelijk onderbreken van NOAC kan er eventueel herstart worden op de avond van de ingreep. OPERATIES MET LAAG BLOEDINGSRISICO Zoals eenvoudige tandheelkundige behandeling, behandeling mondhygiënisten, kleine dermatologische excisies, cataract en glaucoomoperatie, ingreep waarbij goede locale hemostase mogelijk is Continueer NOAC Bepaal mate van antistolling op dag van ingreep o Vraag aan bij laboratorium (zie Instructies labaanvraag ) OPERATIES MET STANDAARD BLOEDINGSRISICO Zoals hartkatheterisatie, ritme ablaties, colonoscopie, ongecompliceerde laparoscopische procedures, radiologische puncties of stenting Bepaal mate van antistolling op dag van ingreep o Vraag screenende stollingstest aan bij laboratorium Dabigatran: egfr > 50 ml/min; laatste dosis 24 uur voor ingreep, herstart uur erna egfr ml/min; laatste dosis 48 uur voor ingreep, herstart uur erna Rivaroxaban: egfr > 30 ml/min; laatste dosis 24 uur voor ingreep, herstart uur erna Apixaban: egfr > 30 ml/min; laatste dosis 24 uur voor ingreep, herstart uur erna OPERATIES MET HOOG BLOEDINGSRISICO Zoals hartchirurgie, neurochirurgie, inbrengen pacemakers, grote buikchirurgie, chirurgie met grote weefseldestructie (maligniteit, gewrichtartroplastiek, plastische reconstructie), urologische ingrepen, vaatchirurgie Mate van antistolling bepalen o Vraag aan bij laboratorium (zie Instructies labaanvraag ) Dabigatran: egfr > 50 ml/min; laatste dosis 48 uur voor ingreep, herstart uur erna egfr ml/min; laatste dosis 72 uur voor ingreep, herstart uur erna Rivaroxaban: egfr > 30 ml/min; laatste dosis 48 uur voor ingreep, herstart uur erna Apixaban egfr > 30 ml/min; laatste dosis 48 uur voor ingreep, herstart uur erna OVERBRUGGING BIJ EEN INGREEP Door de korte halfwaardetijd is geen overbrugging voor een ingreep nodig met LMWH. BIJZONDERE ANESTHESIE BIJ ELECTIEVE INGREPEN Spinale, neuraxiale, epidurale en diepe perifere zenuwblokkades kunnen niet uitgevoerd worden bij NOAC gebruikt in de laatste 48 uur. Het stoppen en herstarten van NOAC s en eventueel bridgen met nadroparine bij deze vormen van anesthesie dient plaats te vinden in overleg met de anesthesioloog. LUMBAALPUNCTIE Geen lumbaalpunctie uitvoeren wanneer NOAC is gebruikt in de laatste 48 uur. 9

10 Literatuur Leidraad Nieuwe orale antistollingsmiddelen. Werkgroep NOACs van de wetenschappelijke verenigingen en Orde van Medisch Specialisten Focused update of the ESC Guidelines for the management of atrial fibrillation. European Heart Journal (2012) 33, European Heart Rhythm Association Practical Guide on the use of new oral anticoagulants in patients with non-valvular atrial fibrillation. Europace (2013) 15, Samenstelling werkgroep Anton Franken Internist endocrinoloog (Isala) Sjef van de Leur Arts klinische chemie (Isala) Rien van Marwijk Kooy Internist hematoloog (Isala) Jan-Cees van Niel Ziekenhuisapotheker (Isala) Arif Elvan Cardioloog (Isala) Grace Hanssen Huisarts (Huisartsenpraktijk De Brink te Wezep) Cees Dijksterhuis Openbaar apotheker (Apotheek Ebbingepoort te Kampen) Peter van den Berg Neuroloog (Isala) Rein Bruinsma Anesthesist (Isala) Harmen Ettema Orthopedisch chirurg (Isala) Douwe van der Meer Projectapotheker - secretaris werkgroep (Isala) 10

Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOACs)

Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOACs) Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOACs) Regionaal Formularium Zwolle Daphne Bertholee, ziekenhuisapotheker i.o. Douwe van der Meer, coördinator Regionaal Formularium Zwolle FTO 15 oktober 2013 Isala Inleiding

Nadere informatie

NOAC s: New Oral Anticoagulants

NOAC s: New Oral Anticoagulants NOAC Safety protocol NOAC s: New Oral Anticoagulants Willem Bax, Internist-nefroloog-vasculair geneeskundige Namens Werkgroep NOAC s Werkgroep safety protocol NOAC s Matthijs Westerman, Internist Hematoloog

Nadere informatie

NOACs in de dagelijkse praktijk. Menno Huisman Afdeling Trombose en Hemostase LUMC Leiden m.v.huisman@lumc.nl

NOACs in de dagelijkse praktijk. Menno Huisman Afdeling Trombose en Hemostase LUMC Leiden m.v.huisman@lumc.nl NOACs in de dagelijkse praktijk Menno Huisman Afdeling Trombose en Hemostase LUMC Leiden m.v.huisman@lumc.nl Belangen Voordrachten tijdens wetenschappelijke verenigingen ondersteund door farma; honoraria

Nadere informatie

NOAC s. Bossche Samenscholingsdagen 2014 N. Péquériaux Laboratoriumarts/Medisch leider trombosedienst M. Jacobs Cardioloog

NOAC s. Bossche Samenscholingsdagen 2014 N. Péquériaux Laboratoriumarts/Medisch leider trombosedienst M. Jacobs Cardioloog NOAC s Bossche Samenscholingsdagen 2014 N. Péquériaux Laboratoriumarts/Medisch leider trombosedienst M. Jacobs Cardioloog Antistollingsmedicatie Toegepast ter preventie en behandeling van arteriële en

Nadere informatie

Tabel 1. Dabigatran en aptt Dabigatran dosering: Afwezig effect: Therapeutisch effect: Te hoog / overdosering:

Tabel 1. Dabigatran en aptt Dabigatran dosering: Afwezig effect: Therapeutisch effect: Te hoog / overdosering: Onderwerp Bloedingen tijdens dabigatran (Pradaxa ) gebruik Operatieve ingrepen tijdens dabigatran (Pradaxa ) gebruik Auteurs Dr. N.R. Bijsterveld, Cardioloog Dr. M. Ten Wolde, Internist-Vasculair Geneeskundige

Nadere informatie

casuistiek: bloedingscomplicaties bij het gebruik van de nieuwe generaties antistollingsmiddelen

casuistiek: bloedingscomplicaties bij het gebruik van de nieuwe generaties antistollingsmiddelen casuistiek: bloedingscomplicaties bij het gebruik van de nieuwe generaties antistollingsmiddelen Dr. Marieke JHA Kruip Internist- hematoloog Erasmus MC inhoud casus indica>es nieuwe orale middelen risico

Nadere informatie

Perioperatief beleid t.a.v anticoagulantia de nieuwste inzichten. Felix van der Meer Afdeling Trombose en Hemostase Trombosedienst Leiden

Perioperatief beleid t.a.v anticoagulantia de nieuwste inzichten. Felix van der Meer Afdeling Trombose en Hemostase Trombosedienst Leiden Perioperatief beleid t.a.v anticoagulantia de nieuwste inzichten Felix van der Meer Afdeling Trombose en Hemostase Trombosedienst Leiden Anticoagulantia Vitamine K antagonisten (VKA) Trombocytenaggregatieremmers

Nadere informatie

Stolling en antistolling. Esther Kragten, arts trombose en trombofilie

Stolling en antistolling. Esther Kragten, arts trombose en trombofilie Stolling en antistolling Esther Kragten, arts trombose en trombofilie Inhoud Antistolling peri-operatief onderbreken continueren Risico op trombose Arterieel Veneus Risico op bloeding: Peri-operatief Nabloeding

Nadere informatie

Checklist 1 e aflevering Pradaxa

Checklist 1 e aflevering Pradaxa Checklist 1 e aflevering Pradaxa 1. Juiste product 5. Bevorderen therapietrouw 2. Indicaties en dosering 6. Controleer interacties 3. Werkingsmechanisme 4. Leg belang therapietrouw uit 7. Geef patiëntenmateriaal

Nadere informatie

Indicatie antistolling. NOAC/DOAC Is de praktijk net zo verwarrend als de naam.? Indicaties VKA in NL Wat gebruikten we. Het stollingsmechanisme

Indicatie antistolling. NOAC/DOAC Is de praktijk net zo verwarrend als de naam.? Indicaties VKA in NL Wat gebruikten we. Het stollingsmechanisme Indicatie antistolling NOAC/DOAC Is de praktijk net zo verwarrend als de naam.? Behandeling DVT/ longembolie Atriumfibrilleren Mechanische hartklep Arterieel vaatlijden Hartfalen met kamerdilatatie ( alleen

Nadere informatie

Gids voor voorschrijvers

Gids voor voorschrijvers Gids voor voorschrijvers De risico-minimalisatie materialen voor LIXIANA (edoxaban), zijn beoordeeld door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG). Deze materialen beschrijven aanbevelingen

Nadere informatie

NOAC s (nieuwe orale anticoagulantia)/ ODI s (directe orale anticoagulantia)

NOAC s (nieuwe orale anticoagulantia)/ ODI s (directe orale anticoagulantia) NOAC s (nieuwe orale anticoagulantia)/ ODI s (directe orale anticoagulantia) Eind 2012 is de Leidraad begeleide introductie nieuwe orale antistollingsmiddelen verschenen in opdracht van het Ministerie

Nadere informatie

Perioperatief beleid. van patiënten behandeld met bloedverdunners

Perioperatief beleid. van patiënten behandeld met bloedverdunners Perioperatief beleid van patiënten behandeld met bloedverdunners Perioperatief beleid van patiënten behandeld met plaatjesremmers Aspirine en/of ADP receptor inhibitor (Plavix of clopidogrel, Efient of

Nadere informatie

Antitrombotisch beleid. Karina Meijer ochtendrapport Interne Geneeskunde

Antitrombotisch beleid. Karina Meijer ochtendrapport Interne Geneeskunde Antitrombotisch beleid Karina Meijer ochtendrapport Interne Geneeskunde 300616 Achtergrond Initiatief door NIV, geschreven door multidisciplinaire werkgroep internisten, huisartsen, orthopeden, longartsen,

Nadere informatie

Checklist 1 e aflevering Eliquis

Checklist 1 e aflevering Eliquis Checklist 1 e aflevering Eliquis 1. Juiste product 5. Bevorderen therapietrouw 2. Indicaties en dosering 6. Controleer interacties 3. Werkingsmechanisme 4. Leg belang therapietrouw uit 7. Geef patiëntenmateriaal

Nadere informatie

Regionaal document bij introductie Directe orale anticoagulantia (DOAC) Update: juni 2014

Regionaal document bij introductie Directe orale anticoagulantia (DOAC) Update: juni 2014 Regionaal document bij introductie Directe orale anticoagulantia (DOAC) Update: juni 2014 1 Regionaal document bij introductie DOAC Inhoudsopgave 1 Inleiding en doel... 3 2 Algemeen... 3 3 Indicatiestelling

Nadere informatie

NOAC s (nieuwe orale anticoagulantia)/ DOAC s (directe orale anticoagulantia)

NOAC s (nieuwe orale anticoagulantia)/ DOAC s (directe orale anticoagulantia) NOAC s (nieuwe orale anticoagulantia)/ DOAC s (directe orale anticoagulantia) Document ten behoeve van de huisarts Eind 2012 is de Leidraad begeleide introductie nieuwe orale antistollingsmiddelen verschenen

Nadere informatie

Onderwerp Bloedingen tijdens rivaroxaban (Xarelto ) gebruik Operatieve ingrepen tijdens rivaroxaban (Xarelto ) gebruik

Onderwerp Bloedingen tijdens rivaroxaban (Xarelto ) gebruik Operatieve ingrepen tijdens rivaroxaban (Xarelto ) gebruik Onderwerp Bloedingen tijdens rivaroxaban (Xarelto ) gebruik Operatieve ingrepen tijdens rivaroxaban (Xarelto ) gebruik Auteurs Dr. N.R. Bijsterveld, Cardioloog Dr. M. Ten Wolde, Internist-Vasculair Geneeskundige

Nadere informatie

NOACs: een update. NECF symposium antistolling

NOACs: een update. NECF symposium antistolling NOACs: een update. NECF symposium antistolling 27-9-2016 Emilie Gieling, ziekenhuisapotheker, klinisch farmacoloog i.o. Jenneke Leentjens, internist-vasculair geneeskundige, klinisch farmacoloog i.o. Landmarkstudies

Nadere informatie

Regionaal document Non-vitamine K antagonist orale

Regionaal document Non-vitamine K antagonist orale Regionaal document Non-vitamine K antagonist orale anticoagulantia (NOAC) Update: november 2014 Regionaal protocol NOAC versie november 2014 Pagina 1 Inhoudsopgave Inhoud 1 Inleiding en doel... 3 2 Algemeen...

Nadere informatie

Checklist 1 e aflevering Xarelto

Checklist 1 e aflevering Xarelto Checklist 1 e aflevering Xarelto 1. Juiste product 5. Bevorderen therapietrouw 2. Indicaties en dosering 6. Controleer interacties 3. Werkingsmechanisme 4. Leg belang therapietrouw uit 7. Geef patiëntenmateriaal

Nadere informatie

Regionaal document bij introductie Directe orale anticoagulantia (DOAC) Update: juni 2014

Regionaal document bij introductie Directe orale anticoagulantia (DOAC) Update: juni 2014 Regionaal document bij introductie Directe orale anticoagulantia (DOAC) Update: juni 2014 1 Regionaal document bij introductie DOAC 1 Inleiding en doel... 3 2 Algemeen... 3 3 Indicatiestelling DOAC...

Nadere informatie

Behandeling van diepveneuze trombose (DVT) en longembolie (PE) en preventie van recidiverende DVT en PE bij volwassenen.

Behandeling van diepveneuze trombose (DVT) en longembolie (PE) en preventie van recidiverende DVT en PE bij volwassenen. 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Pradaxa 110 mg harde capsules 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Een harde capsule bevat 110 mg dabigatran etexilaat (als mesilaat). Hulpstof(fen) met bekend effect:

Nadere informatie

Antistolling: stand van zaken. R.F.J. Schop, internist-hematoloog P.P.P.H. van den Homberg, huisarts, GC Krimpen

Antistolling: stand van zaken. R.F.J. Schop, internist-hematoloog P.P.P.H. van den Homberg, huisarts, GC Krimpen Antistolling: stand van zaken R.F.J. Schop, internist-hematoloog P.P.P.H. van den Homberg, huisarts, GC Krimpen Epidemiologie Landelijke afspraken Directe orale anti-coagulantia: DOAC s 10-4-2017 Voettekst

Nadere informatie

Voorkom bloedingen. de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren. Eindhoven, 19 juni 2014

Voorkom bloedingen. de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren. Eindhoven, 19 juni 2014 Voorkom bloedingen de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren Eindhoven, 19 juni 2014 dr. M.R. Nijziel, internist-hematoloog Indeling stollingssysteem oude antistollingsmiddelen

Nadere informatie

Eerste lijns protocol NOAC s regio Drechtsteden Januari 2017

Eerste lijns protocol NOAC s regio Drechtsteden Januari 2017 Eerste lijns protocol NOAC s regio Drechtsteden Januari 2017 Auteurs: E.J. van den Bos, cardioloog H.I.A. Ditvoorst, huisarts S. Ghantous, huisarts M.C.P. Konings, apotheker M.A. de Bruin, huisarts E.N.

Nadere informatie

Samenvatting. Aanleiding voor de adviesvraag

Samenvatting. Aanleiding voor de adviesvraag Samenvatting Aanleiding voor de adviesvraag Op dit moment zijn bijna 400.000 mensen in Nederland aangewezen op behandeling met antistollingsmiddelen van het type vitamine K-antagonist (VKA). Hoewel zeer

Nadere informatie

Doel Het behandelen van een patiënt met een bloeding ten tijde van apixaban gebruik Het tijdelijk stoppen van apixaban rondom een operatieve ingreep

Doel Het behandelen van een patiënt met een bloeding ten tijde van apixaban gebruik Het tijdelijk stoppen van apixaban rondom een operatieve ingreep Onderwerp Bloedingen tijdens apixaban (Eliquis ) gebruik Operatieve ingrepen tijden apixaban (Eliquis ) gebruik Auteurs Dr. N.R. Bijsterveld, Cardioloog Dr. M. Ten Wolde, Internist-Vasculair Geneeskundige

Nadere informatie

artseninformatie Richtlijnen voor beleid van bloedverdunners in een peri-operatieve fase GezondheidsZorg met een Ziel

artseninformatie Richtlijnen voor beleid van bloedverdunners in een peri-operatieve fase GezondheidsZorg met een Ziel i artseninformatie Richtlijnen voor beleid van bloedverdunners in een peri-operatieve fase GezondheidsZorg met een Ziel 2 Inhoud 1 Richtlijnen voor beleid van bloedverdunners in een peri-operatieve fase...

Nadere informatie

Protocol bij behandeling met non-vitamine K antagonisten orale anticoagulantia (NOAC s)

Protocol bij behandeling met non-vitamine K antagonisten orale anticoagulantia (NOAC s) Protocol bij behandeling met non-vitamine K antagonisten orale anticoagulantia (NOAC s) Opgesteld door: M.P.A. Brekelmans, M. Coppens, S. Middeldorp Afdeling Vasculaire Geneeskunde Academisch Medisch Centrum,

Nadere informatie

Checklist 1 e aflevering Pradaxa

Checklist 1 e aflevering Pradaxa Checklist 1 e aflevering Pradaxa 1. Juiste product 5. Bevorderen therapietrouw 2. Indicaties en dosering 6. Controleer interacties 3. Werkingsmechanisme 4. Leg belang therapietrouw uit 7. Geef patiëntenmateriaal

Nadere informatie

Protocol bij behandeling met directe orale anticoagulantia (DOAC s)

Protocol bij behandeling met directe orale anticoagulantia (DOAC s) Protocol bij behandeling met directe orale anticoagulantia (DOAC s) Opgesteld door: M.P.A. Brekelmans, M. Coppens, S. Middeldorp Afdeling Vasculaire Geneeskunde Academisch Medisch Centrum, Amsterdam Versie:

Nadere informatie

XARELTO (RIVAROXABAN) 2,5 MG - 15 MG - 20 MG FILMOMHULDE TABLETTEN INFORMATIE VOOR DE VOORSCHRIJVER

XARELTO (RIVAROXABAN) 2,5 MG - 15 MG - 20 MG FILMOMHULDE TABLETTEN INFORMATIE VOOR DE VOORSCHRIJVER De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel Xarelto 2,5 mg; 15 mg en 20 mg. Het verplicht plan voor risicobeperking in België

Nadere informatie

Geneesmiddelen die de stolling beïnvloeden bij atrium fibrilleren

Geneesmiddelen die de stolling beïnvloeden bij atrium fibrilleren 27-10-2016 Geneesmiddelen die de stolling beïnvloeden bij atrium fibrilleren Wobbe Hospes, ziekenhuisapotheker Agenda Waarom en wanneer antistolling? Stollingscascade en aangrijpingspunten geneesmiddelen

Nadere informatie

Aanbevelingen perioperatief beleid van patiënten behandeld met plaatjesremmers en anticoagulantia

Aanbevelingen perioperatief beleid van patiënten behandeld met plaatjesremmers en anticoagulantia Aanbevelingen perioperatief beleid van patiënten behandeld met plaatjesremmers en anticoagulantia dr. Tom Vydt, cardioloog AZ Sint-Maarten GR0034AV versie 04-2014 ALGEMEEN YK Perioperatief beleid van patiënten

Nadere informatie

Checklist 1 e aflevering Eliquis

Checklist 1 e aflevering Eliquis Checklist 1 e aflevering Eliquis 1. Juiste product 5. Bevorderen therapietrouw 2. Indicaties en dosering 6. Controleer interacties 3. Werkingsmechanisme 4. Leg belang therapietrouw uit 7. Geef patiëntenmateriaal

Nadere informatie

Bloeding: wat nu? Workshop Antistolling: oh FAQ! Take home:

Bloeding: wat nu? Workshop Antistolling: oh FAQ! Take home: Bloeding: wat nu? Workshop Antistolling: oh FAQ! Monique Tjon-A-Tsien, kaderhuisarts HVZ Paula Ypma, hematoloog HagaZiekenhuis 5 februari 2014 Congressponsoren AstraZeneca Bayer BoehringerIngelheim Pfizer/BMS

Nadere informatie

AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA

AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA Dr. Anna Vantilborgh Hematologie - UZ Gent 13 september 2013 ALGEMENE PRINCIPES IN BEHANDELING VAN BLOEDINGEN AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER ORALE DIRECTE

Nadere informatie

Protocol Longembolie. Anamnese + lichamelijk onderzoek + YEARS algoritme

Protocol Longembolie. Anamnese + lichamelijk onderzoek + YEARS algoritme Protocol Longembolie Dit protocol is van toepassing op alle patiënten met de verdenking longembolie, met uitzondering van IC patiënten en patiënten die anticoagulantia in therapeutische dosering gebruiken.

Nadere informatie

Richtlijn gebruik nieuwe orale anticoagulantia (NOACs) regio Leiden, Den Haag, Gouda - versie 25 februari 2013

Richtlijn gebruik nieuwe orale anticoagulantia (NOACs) regio Leiden, Den Haag, Gouda - versie 25 februari 2013 Richtlijn gebruik nieuwe orale anticoagulantia (NOACs) regio Leiden, Den Haag, Gouda - versie 25 februari 2013 Dit hoofdstuk is mede gebaseerd op de Leidraad begeleide introductie nieuwe orale antistollingsmiddelen,

Nadere informatie

NOAC BEHANDELING EN BEGELEIDING. Stappenplan (uitgebreide versie) Stap Verantwoordelijk Opmerkingen. HA / Specialist

NOAC BEHANDELING EN BEGELEIDING. Stappenplan (uitgebreide versie) Stap Verantwoordelijk Opmerkingen. HA / Specialist NOAC BEHANDELING EN BEGELEIDING Stappenplan (uitgebreide versie) HA=huisarts S=Specialist TD= Trombosedienst A=Apotheker Stap Verantwoordelijk Opmerkingen 1 Verdenking non-valvulaiir atriumfibrilleren.

Nadere informatie

Regionaal document Non- VKA Orale Anticoagulantia (NOAC) Update: nov 2015

Regionaal document Non- VKA Orale Anticoagulantia (NOAC) Update: nov 2015 Regionaal document Non- VKA Orale Anticoagulantia (NOAC) Update: nov 2015 Regionaal protocol NOAC versie nov 2015 Pagina 1 Inhoudsopgave 1 INLEIDING EN DOEL...3 2 ALGEMEEN...4 3 INDICATIESTELLING NOAC...5

Nadere informatie

BF: Eerstelijns Samenwerkingsafspraak (LESA) Tandartsen en Trombosedienst SKB Winterswijk

BF: Eerstelijns Samenwerkingsafspraak (LESA) Tandartsen en Trombosedienst SKB Winterswijk Inhoud: 1. Inleiding 2. Algemene gegevens Trombosedienst 2.1 Gegevens Trombosedienst 2.2 Medisch leider Trombosedienst 2.3 Voor welke vragen neemt u contact op met wie? 2.4 Lijst van afkortingen 3. Behandeling

Nadere informatie

Transmurale multidisciplinaire afspraken over veilige implementatie NOACs voor therapeutische antistolling in de provincie Groningen

Transmurale multidisciplinaire afspraken over veilige implementatie NOACs voor therapeutische antistolling in de provincie Groningen Transmurale multidisciplinaire afspraken over veilige implementatie NOACs voor therapeutische antistolling in de provincie Groningen Dit protocol is een initiatief van de Regiotafel Antistolling Groningen,

Nadere informatie

Risico minimalisatie materiaal betreffende Eliquis (apixaban) Gids voor de voorschrijver

Risico minimalisatie materiaal betreffende Eliquis (apixaban) Gids voor de voorschrijver Risico minimalisatie materiaal betreffende Eliquis (apixaban) Gids voor de voorschrijver Dit materiaal dient u te gebruiken bij patiënten die Eliquis voorgeschreven krijgen. Zoals bij andere antistollingsmiddelen

Nadere informatie

NOACs: PERI-OPERATIEVE AANDACHTSPUNTEN: EEN UPDATE. prof. dr. Erik Vandermeulen Anesthesiologie UZ Leuven

NOACs: PERI-OPERATIEVE AANDACHTSPUNTEN: EEN UPDATE. prof. dr. Erik Vandermeulen Anesthesiologie UZ Leuven NOACs: PERI-OPERATIEVE AANDACHTSPUNTEN: EEN UPDATE prof. dr. Erik Vandermeulen Anesthesiologie UZ Leuven NOACs: Aanpak bij bloedingscomplicaties en dringende heelkunde prof. dr. Peter Verhamme Bloedings-

Nadere informatie

Nascholing Antistolling

Nascholing Antistolling Nascholing Antistolling Peri-operatief Antistollingsbeleid Nivo 2 3 Een initiatief van de Stuurgroepketen Antistollingsbehandeling versie 2, februari 2012 probleem antistolling peri-operatief Igv doorgaan

Nadere informatie

Regionaal document bij introductie Nieuwe orale anticoagulantie (NOAC s)

Regionaal document bij introductie Nieuwe orale anticoagulantie (NOAC s) Regionaal document bij introductie Nieuwe orale anticoagulantie (NOAC s) 1 Regionaal document bij introductie NOACs 1 Inleiding en doel... 3 2 Algemeen... 3 3 Indicatiestelling NOAC... 4 4 Contra-indicaties

Nadere informatie

Stand van zaken antistolling 2017

Stand van zaken antistolling 2017 Stand van zaken antistolling 2017 Karina Meijer internist-hematoloog UMCG Transmuraal Trombose Expertise Centrum Groningen Disclosures Lokale PI voor Einstein (rivaroxaban), Resonate (dabigatran), Hokusai

Nadere informatie

AANBEVELINGEN VOOR VOORSCHRIJVERS VAN PRADAXA (dabigatran etexilaat) OM HET RISICO OP BLOEDINGEN TE VERKLEINEN

AANBEVELINGEN VOOR VOORSCHRIJVERS VAN PRADAXA (dabigatran etexilaat) OM HET RISICO OP BLOEDINGEN TE VERKLEINEN AANBEVELINGEN VOOR VOORSCHRIJVERS VAN PRADAXA (dabigatran etexilaat) OM HET RISICO OP BLOEDINGEN TE VERKLEINEN 2 3 AANBEVELINGEN VOOR VOORSCHRIJVERS VAN PRADAXA (dabigatran etexilaat) OM HET RISICO OP

Nadere informatie

Mini symposium. VHL 18 juni 2013 An Stroobants

Mini symposium. VHL 18 juni 2013 An Stroobants Mini symposium VHL 18 juni 2013 An Stroobants Programma Introductie: An Stroobants Evaluatie van screeningstests Rol van PT en in screening op NOAC gebruik: Harry de Wit Evaluatie van specifieke tests

Nadere informatie

Checklist 1 e aflevering Xarelto

Checklist 1 e aflevering Xarelto Checklist 1 e aflevering Xarelto 1. Juiste product 5. Bevorderen therapietrouw 2. Indicaties en dosering 6. Controleer interacties 3. Werkingsmechanisme 4. Leg belang therapietrouw uit 7. Geef patiëntenmateriaal

Nadere informatie

Dr. Bart Oris h.-hartziekenhuis Lier

Dr. Bart Oris h.-hartziekenhuis Lier De klassieke voorstelling van de stollingscascade met een intrinsieke en extrinsieke arm strookt niet met de in vivo stolling Essentieel bij een normale stolling is de aanwezigheid van de fosfolipidenmembraan

Nadere informatie

Beleid en communicatie bij Antistolling Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant

Beleid en communicatie bij Antistolling Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Beleid en communicatie bij Antistolling Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Doelstelling Het reduceren van vermijdbare bloedingen of trombose, door de afstemming van het beleid rond de communicatie

Nadere informatie

NOAC s (nieuwe orale anticoagulantia)/ DOAC s (directe orale anticoagulantia)

NOAC s (nieuwe orale anticoagulantia)/ DOAC s (directe orale anticoagulantia) NOAC s (nieuwe orale anticoagulantia)/ DOAC s (directe orale anticoagulantia) Document ten behoeve van de huisarts Eind 2012 is de Leidraad begeleide introductie nieuwe orale antistollingsmiddelen verschenen

Nadere informatie

Informatie voor de voorschrijver van Xarelto (rivaroxaban)

Informatie voor de voorschrijver van Xarelto (rivaroxaban) Informatie voor de voorschrijver van Xarelto (rivaroxaban) De risico minimalisatie materialen voor Xarelto zijn beoordeeld door het College ter beoordeling van Geneesmiddelen (CBG). Deze materialen beschrijven

Nadere informatie

Bereikbaarheid en Protocollen Trombosedienst Emmen (Versie huisartsen)

Bereikbaarheid en Protocollen Trombosedienst Emmen (Versie huisartsen) Bereikbaarheid en Protocollen Trombosedienst Emmen (Versie huisartsen) Protocollen en Bereikbaarheid Trombosedienst Emmen Drs. J.G.J. Pouwels, Medisch Leider Trombosedienst INHOUDSOPGAVE 1. Bereikbaarheid

Nadere informatie

Boekje over de nieuwe orale anticoagulantia. Wat u moet weten voor het veilig gebruik ervan

Boekje over de nieuwe orale anticoagulantia. Wat u moet weten voor het veilig gebruik ervan Boekje over de nieuwe orale anticoagulantia Wat u moet weten voor het veilig gebruik ervan GEGEVENS PATIËNT Naam Adres Tel HUISARTS Naam Adres Tel SPECIALIST Naam Ziekenhuis Tel ANTISTOLLINGSMEDICATIE

Nadere informatie

Nascholing Antistolling

Nascholing Antistolling Nascholing Antistolling Algemene module nivo 1 en 2 Een initiatief van de Stuurgroepketen Antistollingsbehandeling Dr. R. Fijnheer, versie 1, november 2011 doel antistollings therapie behandelen van arteriële

Nadere informatie

HF & AF: Antistolling

HF & AF: Antistolling HF & AF: Antistolling Ron Pisters Cardioloog - Rijnstate ziekenhuis, Arnhem Nationale Hartfalendag 2017, Zeist Disclosure belangen spreker (potentiële) Belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

Antistolling in de tandheelkunde. J. Vincent Internist hematoloog-oncoloog Medisch leider trombosedienst Elkerliek ziekenhuis

Antistolling in de tandheelkunde. J. Vincent Internist hematoloog-oncoloog Medisch leider trombosedienst Elkerliek ziekenhuis Antistolling in de tandheelkunde J. Vincent Internist hematoloog-oncoloog Medisch leider trombosedienst Elkerliek ziekenhuis Een hematoloog die iets over tandartsen gaat vertellen? Telegraaf 23-09-2017

Nadere informatie

Behandeling Diep Veneuze Trombose

Behandeling Diep Veneuze Trombose Behandeling Diep Veneuze Trombose Danick Werner MSc Verpleegkundig specialist intensieve zorg Vasculaire geneeskunde & endocrinologie Amphia Ziekenhuis, Breda Continuing Nursing Education, 20 september

Nadere informatie

SAMENVATTING RICHTLIJN NEURAXISBLOKKADE EN ANTISTOLLING

SAMENVATTING RICHTLIJN NEURAXISBLOKKADE EN ANTISTOLLING SAMENVATTING RICHTLIJN NEURAXISBLOKKADE EN ANTISTOLLING Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie 1 INLEIDING Een neuraxiaal hematoom na neuraxisblokkade is een zeldzame, maar ernstige complicatie. Onder

Nadere informatie

Atriumfibrilleren & NOAC s. Dionne van Kessel

Atriumfibrilleren & NOAC s. Dionne van Kessel Atriumfibrilleren & NOAC s Dionne van Kessel S Disclosures (potentiële) belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of

Nadere informatie

NOAC s: Antistolling bij atriumfibrilleren

NOAC s: Antistolling bij atriumfibrilleren NOAC s: Antistolling bij atriumfibrilleren Uitgangspunten Handige websites NHG standaard Atriumfibrilleren M79 European Society of Cardiology Atrial Fibrillation (ESC) Leidraad begeleide introductie NOAC

Nadere informatie

Relatie trombosedienst & tandarts. 14 februari 2017 Elly van Mourik Alderliesten, medisch leider Nadine Goessens, manager

Relatie trombosedienst & tandarts. 14 februari 2017 Elly van Mourik Alderliesten, medisch leider Nadine Goessens, manager Relatie trombosedienst & tandarts 14 februari 2017 Elly van Mourik Alderliesten, medisch leider Nadine Goessens, manager Ongeveer 1 miljoen mensen in Nederland gebruikt enige vorm van antistolling ter

Nadere informatie

Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring

Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel LIXIANA. Het verplicht plan voor risicobeperking in België, waarvan deze informatie

Nadere informatie

Perioperatief antistollingsbeleid UMCG. Samenvatting

Perioperatief antistollingsbeleid UMCG. Samenvatting 1 2 Perioperatief antistollingsbeleid UMCG Samenvatting Patiënten ingesteld op antistollingsmiddelen hebben bij continuatie van de antistolling een verhoogde kans op bloedverlies en bij het staken van

Nadere informatie

(BOEHRINGER INGELHEIM)

(BOEHRINGER INGELHEIM) Farmaceutisch bedrijf (BOEHRINGER INGELHEIM) 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Pradaxa 110 mg harde capsules 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Een harde capsule bevat 110 mg dabigatran etexilaat

Nadere informatie

Dr. Bart Oris h.-hartziekenhuis Lier

Dr. Bart Oris h.-hartziekenhuis Lier De klassieke voorstelling van de stollingscascade met een intrinsieke en extrinsieke arm strookt niet met de in vivo stolling Essentieel bij een normale stolling is de aanwezigheid van de fosfolipidenmembraan

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Pradaxa 75 mg harde capsules 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Een harde capsule bevat 75 mg dabigatran etexilaat

Nadere informatie

Patiënteninformatiekaart

Patiënteninformatiekaart Wat moet ik weten over Xarelto? Xarelto verdunt het bloed, wat voorkomt dat u gevaarlijke bloedstolsels krijgt. Xarelto moet precies worden ingenomen zoals voorgeschreven door uw arts. Voor een optimale

Nadere informatie

Datum 8 september 2015 Betreft GVS rapport 15/13 edoxaban (Lixiana ) bij veneuze trombo-embolie

Datum 8 september 2015 Betreft GVS rapport 15/13 edoxaban (Lixiana ) bij veneuze trombo-embolie > Retouradres Postbus 320, 1110 AH Diemen Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG 0530.2015109188 Datum 8 september 2015 Betreft GVS rapport 15/13 edoxaban

Nadere informatie

NOACs: de dagelijkse praktijk binnen de cardiologie

NOACs: de dagelijkse praktijk binnen de cardiologie NOACs: de dagelijkse praktijk binnen de cardiologie Dr. Eric A. Dubois, cardioloog Thoraxcentrum Erasmus MC Nationale Antistollingsdag 1 oktober 2015 Casus 1 59 jarige man, bekend met portale hypertensie

Nadere informatie

Amsterdamse Standaard Ketenzorg Antistolling (ASKA)

Amsterdamse Standaard Ketenzorg Antistolling (ASKA) Amsterdamse Standaard Ketenzorg Antistolling (ASKA) Trombosedienstendeel Versie november 2016 Christèle Warmerdam, SIGRA Yvonne Groenstege, FBA Inhoudsopgave Inleiding... 3 Landelijke Standaard, leidraad

Nadere informatie

Couperen van anticoagulantia bij bloedingen en acute interventies (VKA, DOAC, heparine/lmwh, trombocytenaggregatieremmers) Versie 4, aug 2016

Couperen van anticoagulantia bij bloedingen en acute interventies (VKA, DOAC, heparine/lmwh, trombocytenaggregatieremmers) Versie 4, aug 2016 Couperen van anticoagulantia bij bloedingen en acute interventies (VKA, DOAC, heparine/lmwh, trombocytenaggregatieremmers) Versie 4, aug 2016 INHOUDSOPGAVE 1. ALGEMEEN 2. VITAMINE K ANTAGONISTEN 3. DIRECTE

Nadere informatie

Boezemfibrilleren bij ouderen

Boezemfibrilleren bij ouderen Boezemfibrilleren bij ouderen Thema Jong tot Oud CarVasZ 20 november 2015 Cyril Camaro, cardioloog Programma: boezemfibrilleren 1. is een ziekte van de oudere patiënt! 3. een casus uit de praktijk Probleemstelling,

Nadere informatie

Regionale, Transmurale Afspraken ten behoeve van de implementatie van de NOAC s bij patiënten met atriumfibrilleren (RTA AF-NOAC s)

Regionale, Transmurale Afspraken ten behoeve van de implementatie van de NOAC s bij patiënten met atriumfibrilleren (RTA AF-NOAC s) Regionale, Transmurale Afspraken ten behoeve van de implementatie van de NOAC s bij patiënten met atriumfibrilleren (RTA AF-NOAC s) Ziekenhuis / regio : ZGT voor de regio Almelo, Hengelo e.o. Inhoud 2

Nadere informatie

Diagnostiek en behandeling diep veneuze trombose van het been Versie 3 (sep 2016)

Diagnostiek en behandeling diep veneuze trombose van het been Versie 3 (sep 2016) Diagnostiek en behandeling diep veneuze trombose van het been Versie 3 (sep 2016) Omschrijving Diagnostiek en behandeling diep veneuze trombose (DVT) AMC. Toepassingsgebied Dit protocol is bestemd voor

Nadere informatie

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG > Retouradres Postbus 320, 1110 AH Diemen Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG 0530.2015107627 Zorginstituut Nederland Pakket Eekholt 4 1112 XH Diemen Postbus

Nadere informatie

Amsterdamse Standaard Ketenzorg Antistolling (ASKA)

Amsterdamse Standaard Ketenzorg Antistolling (ASKA) Amsterdamse Standaard Ketenzorg Antistolling (ASKA) Tandartsendeel Versie november 2016 Christèle Warmerdam, SIGRA Yvonne Groenstege, FBA Inhoudsopgave Inleiding... 3 Landelijke Standaard, leidraad en

Nadere informatie

1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL. Pradaxa 110 mg harde capsules 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING

1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL. Pradaxa 110 mg harde capsules 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Pradaxa 110 mg harde capsules 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Een harde capsule bevat 110 mg dabigatran etexilaat (als mesilaat). Hulpstof(fen) met bekend effect:

Nadere informatie

Eliquis (apixaban) Gids voor de voorschrijver. 5 mg en 2.5 mg tweemaal daags. Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring.

Eliquis (apixaban) Gids voor de voorschrijver. 5 mg en 2.5 mg tweemaal daags. Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel Eliquis. Het verplichte plan voor risicobeperking in België, waarvan deze informatie

Nadere informatie

Perioperatief beleid voor patiënten behandeld met vitamine K antagonisten

Perioperatief beleid voor patiënten behandeld met vitamine K antagonisten Perioperatief beleid voor patiënten behandeld met vitamine K antagonisten Algemene principes: De voorgeschreven werkwijze is afhankelijk van 3 factoren: 1. Het bloedingsrisico gepaard met de ingreep. Dit

Nadere informatie

Atriumfibrilleren, thrombose en nieuwe antistollingsmiddelen

Atriumfibrilleren, thrombose en nieuwe antistollingsmiddelen Prevalentie (%) Jaarlijks CVA risico (%) Percentage patienten (%) Fatal strokes (%) 21-11-214 Atriumfibrilleren, thrombose en nieuwe antistollingsmiddelen Ewout-Jan van den Bos Cardioloog Albert Schweitzer

Nadere informatie

Amsterdamse Standaard Ketenzorg Antistolling (ASKA)

Amsterdamse Standaard Ketenzorg Antistolling (ASKA) Amsterdamse Standaard Ketenzorg Antistolling (ASKA) Tandartsendeel Versie november 2016 Christèle Warmerdam, SIGRA Yvonne Groenstege, FBA Inhoudsopgave Inleiding... 3 Landelijke Standaard, leidraad en

Nadere informatie

Voortgezette behandeling van longembolie in 2016 visie van de 1.5 lijn Menno Huisman. Afdeling Trombose en Hemostase LUMC Leiden

Voortgezette behandeling van longembolie in 2016 visie van de 1.5 lijn Menno Huisman. Afdeling Trombose en Hemostase LUMC Leiden Voortgezette behandeling van longembolie in 2016 visie van de 1.5 lijn Menno Huisman Afdeling Trombose en Hemostase LUMC Leiden Traditionele behandeling van VTE UFH LMWH Fondap. Vitamin-K antagonists Vitamin-K

Nadere informatie

(N)OAC s bij atriumfibrilleren. Samenwerking huisarts en specialist, het transmurale protocol

(N)OAC s bij atriumfibrilleren. Samenwerking huisarts en specialist, het transmurale protocol (N)OAC s bij atriumfibrilleren Samenwerking huisarts en specialist, het transmurale protocol Casus 1 mw Grote Bromhaar Mw GB 68 jr CVRM 3 maandelijkse controle VG: Hypertensie, Diabetes Mellitus II, stress-incontinentie,

Nadere informatie

Amsterdamse Standaard Ketenzorg Antistolling (ASKA)

Amsterdamse Standaard Ketenzorg Antistolling (ASKA) Amsterdamse Standaard Ketenzorg Antistolling (ASKA) Trombosedienstendeel Versie mei 2016 Christèle Warmerdam, SIGRA Yvonne Groenstege, FBA Inhoudsopgave Inleiding... 3 Landelijke Standaard, leidraad en

Nadere informatie

Nascholing Antistolling

Nascholing Antistolling Nascholing Antistolling Algemene module nivo 3 Een initiatief van de Stuurgroepketen Antistollingsbehandeling Dr. R. Fijnheer, versie 4, juli 2012 de stollingsbalans trombose te veel stolling antistolling

Nadere informatie

PRADAXA (dabigatran etexilaat) 110 mg en 150 mg capsules

PRADAXA (dabigatran etexilaat) 110 mg en 150 mg capsules De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel PRADAXA. Het verplichte plan voor risicobeperking in België en in Luxemburg,

Nadere informatie

Nieuwe anticoagulantia in de praktijk De evidence in vogelvlucht en interactieve casuïstiek

Nieuwe anticoagulantia in de praktijk De evidence in vogelvlucht en interactieve casuïstiek Nieuwe anticoagulantia in de praktijk De evidence in vogelvlucht en interactieve casuïstiek Dr. P.W. Kamphuisen - internist Universitair Medisch Centrum Groningen Nieuwe orale antistollingsmiddelen in

Nadere informatie

Factor Xa remmers en directe trombine remmers. (nieuwe orale anticoagulantia, NOAC) bij kwetsbare

Factor Xa remmers en directe trombine remmers. (nieuwe orale anticoagulantia, NOAC) bij kwetsbare Factor Xa remmers en directe trombine remmers (nieuwe orale anticoagulantia, NOAC) bij kwetsbare ouderen? Standpunt van de Werkgroep Klinische Gerontofarmacologie (WKGF) van de Nederlandse Vereniging van

Nadere informatie

Het kind met een stolsel

Het kind met een stolsel Het kind met een stolsel Heleen van Ommen EKZ AMC, Amsterdam Casus: meisje 15 jr Anamnese Sinds een aantal dagen benauwd en pijn op de borst, vastzittend aan de ademhaling, mn links Voorgeschiedenis: Week

Nadere informatie

Perioperative management of NOACs

Perioperative management of NOACs Perioperative management of NOACs Peter Verhamme Bloedings- en Vaatziekten Erik Vandermeulen Anesthesie Perioperatieve Antitrombotic Therapy 2000 Vitamine K antagonists (Marcoumar, Marevan, Sintrom) Aspirine

Nadere informatie

DOACs, vanuit klinisch perspectief. Karina Meijer Afdeling Hematologie, UMCG 10 e DHC 2016

DOACs, vanuit klinisch perspectief. Karina Meijer Afdeling Hematologie, UMCG 10 e DHC 2016 DOACs, vanuit klinisch perspectief Karina Meijer Afdeling Hematologie, UMCG 10 e DHC 2016 Financiële disclosures Lokale PI voor Einstein (rivaroxaban), Resonate (dabigatran), Hokusai (edoxaban) en Reverse

Nadere informatie

Regionale, Transmurale Afspraken ten behoeve van de implementatie van de NOAC s bij patiënten met atriumfibrilleren (RTA AF-NOAC s)

Regionale, Transmurale Afspraken ten behoeve van de implementatie van de NOAC s bij patiënten met atriumfibrilleren (RTA AF-NOAC s) Regionale, Transmurale Afspraken ten behoeve van de implementatie van de NOAC s bij patiënten met atriumfibrilleren (RTA AF-NOAC s) Ziekenhuis / regio : ZGT voor de regio Almelo, Hengelo e.o. Inhoud 2

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Pradaxa 75 mg harde capsules 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Een harde capsule bevat 75 mg dabigatran etexilaat

Nadere informatie

Richtlijn Neuraxisblokkade en Antistolling

Richtlijn Neuraxisblokkade en Antistolling Richtlijn Neuraxisblokkade en Antistolling INITIATIEF Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie (NVA) IN SAMENWERKING MET Nederlandse Internisten Vereniging (NIV) Nederlandse Vereniging voor Heelkunde

Nadere informatie