Regionaal document bij introductie Directe orale anticoagulantia (DOAC) Update: juni 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Regionaal document bij introductie Directe orale anticoagulantia (DOAC) Update: juni 2014"

Transcriptie

1 Regionaal document bij introductie Directe orale anticoagulantia (DOAC) Update: juni

2 Regionaal document bij introductie DOAC Inhoudsopgave 1 Inleiding en doel Algemeen Indicatiestelling DOAC Atriumfibrilleren Welke DOAC voor wie bij patiënten met atriumfibrilleren Contra-indicaties voor DOAC: Interacties Laboratoriumtesten Beleid bij ingrepen algemeen Beleid bij electieve ingrepen Postoperatief herstarten van DOAC s Figuur 1A DOAC gebruik rondom ingrepen zonder bridgen Figuur 1B DOAC gebruik rondom ingrepen MET bridgen Beleid bij niet-electieve ingrepen Schema beleid bij niet-electieve ingrepen bij Dabigatran gebruik Schema beleid bij niet electieve ingrepen bij Rivaroxaban gebruik Schema beleid bij niet electieve ingrepen bij Apixaban gebruik DOAC en regionale anesthesie Acuut herseninfarct en trombolyse Longembolie en trombolyse Lumbaalpunctie Vaccinaties Overdosering Overzetten van en naar DOAC Beleid bij bloedingen Registratie van patiënten op DOAC en eventuele complicaties Verantwoording Bijlage 1 Interferentie DOAC met uitslag overige routine stollingstesten UMCN Bijlage 2 aanmeldingsformulier DOAC Bijlage 3 Registratieformulier complicaties Bijlage 4 afmelding trombosedienst

3 1 Inleiding en doel Eind 2012 is de Leidraad begeleide introductie nieuwe orale antistollingsmiddelen 1 verschenen in opdracht van het Ministerie voor Volksgezondheid en opgesteld door een werkgroep van vertegenwoordigers uit de direct betrokken wetenschappelijke verenigingen. In de regio Nijmegen zijn diverse vertegenwoordigers vanuit UMC St Radboud, CWZ, Sint Maartenskliniek, INR trombosedienst en Pantein ziekenhuis bij elkaar gekomen om deze leidraad te vertalen in een gezamenlijk protocol, dat in het eigen ziekenhuis geïmplementeerd kan worden. De leden van de werkgroep staan vermeld bij Verantwoording (pag 35). In het verdere document zal de afkorting voor Directe Orale Anticoagulantia (DOAC) gebruikt worden in plaats van Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOAC). In deze versie is het beleid weergegeven voor de DOAC Dabigatran en Rivaroxaban en Apixaban. Doel: Afspraken hoe binnen het UMC St Radboud en regio om te gaan met een aantal praktische problemen rond de introductie van Rivaroxaban en Dabigatran en Apixaban. Tevens wordt beschreven welke indicaties en contra-indicaties zijn en hoe over te zetten van VKA naar Dabigatran/Rivaroxaban/Apixaban en van DOAC naar VKA. 2 Algemeen Een DOAC worden in een vaste dosering voorgeschreven. De dosering wordt aangepast aan nierfunctie (zie tabel beneden), die in dit document wordt aangegeven als de MDRD (ml/min). Daarnaast heeft gelijktijdige behandeling met P-glycoproteïne remmers/inductoren en CYP3A4 remmers/inductoren invloed op de plasmaspiegels. Zie hiervoor hoofdstuk 5 Interacties en tevens het Farmacotherapeutisch Kompas. Tabel 1: Kenmerken van de middelen Dabigatran Rivoraxaban Apixaban Stofnaam Pradaxa Xarelto Eliquis Mechanisme IIa remming Xa remming Xa remming Biologische beschikbaarheid 6% 66% a 50% Piek na inname 2-4 uur 2-4 uur 3-4 uur Halfwaardetijd T ½ b MDRD > 50 ml/min MDRD ml/min MDRD < 30 ml/min uur uur uur e 5-13 uur c 9-13 uur Onbekend f 8-15 uur d uur 18 uur g Renale klaring actieve metaboliet 80% 33% 27% a bijna 100%. Voor doses > 10 mg mits inname met voeding. 3

4 b In de literatuur worden diverse halfwaardetijden aangegeven. Bovenstaande waarden zijn een schatting van de halfwaardetijd, overgenomen uit Spyropoulos and Doukatis , Heidbuchel , Mueck , Chang 5, Klindt Poulsen , Stangier , Kubitza 8 c T ½ 5-9 uur in jonge populatie (20-45 jr), bij ouderen (voornaamste doelgroep) T ½ uur 4 d T ½ van 8 uur met name bij jonge proefpersonen (18-45 jr) e Data afkomstig beperkte onderzoeksgroep (n= 17) 7 f Data uit beperkte onderzoeksgroep (n=8) : de AUC neemt bij klaring < 30 nauwelijks toe 8 g Data afkomstig beperkte onderzoeksgroep (n = 7) ; echter op basis van de beperkte renale klaring van apixaban lijkt het aannemelijk dat dit juist is 5 3 Indicatiestelling DOAC Dabigatran, rivaroxaban en apixaban zijn geregistreerd voor primaire preventie van veneuze tromboembolische aandoeningen na electieve totale knie- of heupvervangende operatie. Sinds 2012 wordt het met artsenverklaring ook vergoed door het geneesmiddelvergoedingssyteem (GVS). Dabigatran, rivaroxaban en apixaban zijn verder geregistreerd voor de preventie van een cerebrovasculair accident of systemische embolie bij patiënten met non-valvulair atriumfibrilleren met een of meer risicofactoren. Dabigatran wordt sinds 2012 en rivaroxaban/apixaban wordt sinds 2013 vergoed met artsenverklaring door het GVS. Rivaroxaban is tevens geregistreerd voor de behandeling van diep veneuze trombose en longembolie, voor secundaire preventie na doorgemaakte veneuze trombose/longembolie en preventie van atherotrombotische complicaties na acuut coronair syndroom. De vergoeding voor behandeling van diep veneuze trombose en secundaire preventie van veneuze trombo-embolische aandoeningen is echter afgewezen door het GVS. De vergoedingsstatus voor de behandeling van longembolie is nog niet vastgesteld. De vergoedingsstatus voor preventie van atherotrombotische complicaties na acuut coronair syndroom is (nog) niet aangevraagd. Voor artsenverklaring, zie link: https://www.zn.nl/zn-formulieren/formulieren-overzicht/ Wij volgen de aanbevelingen uit de landelijke richtlijn onder auspiciën van OMS. Hierop zijn echter een aantal uitzonderingen dan wel aanscherpingen in de lokale richtlijn opgenomen. 3.1 Atriumfibrilleren Op grond van de huidige beschikbare kennis wordt gesteld dat iedere patiënt met non-valvulair atriumfibrilleren die potentieel geschikt zou zijn om een DOAC te krijgen (zie oa hoofdstukken contra-indicaties en interacties) op basis van een adequaat informed consent de keuzemogelijkheid tussen behandeling middels VKA of DOAC moet krijgen. Uit de fase III studies blijkt dat behandeling met een DOAC ofwel non-inferieur en soms superieur aan behandeling met een VKA is, ofwel dat behandeling met een DOAC een lager risico op ernstige (majeure) bloedingen a geeft. Postmarketing data lijken deze uitkomsten te bevestigen. 3,9 Zie tevens paragraaf voor aanwijzingen bij het maken van een keuze tussen de verschillende DOAC. Overweeg daarnaast een DOAC bij patiënten die: - geen VKA kunnen verdragen door intolerantie of allergie, comorbiditeit, comedicatie of andere reden (bron Leidraad, ESC richtlijn, aanbeveling IB). - patiënten die niet goed instelbaar zijn met VKA en/of labiele INR hebben (bron Leidraad, ESC richtlijn, aanbeveling IB) (cave : non compliance, zie contra-indicaties). 4

5 Er bestaat geen medische noodzaak om patiënten die goed zijn ingesteld op een VKA actief om te zetten naar DOAC-therapie. Een overweging hierbij is dat de superioriteit in het voorkomen van trombo-embolische complicaties ten opzichte van VKA wegvalt, indien de patiënt in het merendeel van de tijd goed (TTI >70%) is ingesteld (bron Leidraad ) 1. a Ernstige (majeure) bloedingen zijn fatale bloedingen, bloedingen die leiden tot een verlaging van de hemoglobineconcentratie van 1,24 mmol/l of meer, bloedingen die leiden tot een transfusiebehoefte van twee of meer eenheden bloed, bloedingen op kritische plaatsen (bv. intracraniaal) of bloedingen die nopen tot het staken van de behandeling. Dosering Dabigatran 150 mg mits MDRD > 50, is 2dd 150 mg de dosis van keuze. In patiënten met nonvalvulair atriumfibrilleren met een extra risicofactor is dabigatran in fase III onderzoek superieur in vermindering op het risico op ischemisch CVA/ systemische embolie vergeleken met vitamine K antagonisten. Het overall aantal bloedingen ten opzichte van Vitamine K -antagonisten is dan niet hoger en de incidentie van intracraniële bloedingen is lager; wel worden meer maagbloedingen gezien. Advies: Indien MDRD < 50 en/of leeftijd > 80 jaar dosisaanpassing (dan 2 dd 110 mg). Bij gelijktijdig gebruik van verapamil dabigatran niet voorschrijven (zie hoofdstuk interacties) of dosis aanpassen 2dd 110 mg en tevens gelijktijdig met dabigtran innemen. Voor overige contra-indicaties en interacties zie paragraaf 4 en 5. Dabigatran 110 mg indien MDRD < 50 en > 30 en het streven is een gelijkwaardig alternatief te starten op het gebied van stroke preventie, met een lager aantal intracraniële en andere bloedingen dan op Vitamine K- antagonisten, dan is 2 dd 110 mg dabigatran een optie. Rivaroxaban 20 mg/15 mg mits MDRD > 30 en het streven is een gelijkwaardig alternatief te starten op het gebied van stroke preventie, met een lagere kans op intracraniële bloedingen, en een gelijkwaardige incidentie van het totale aantal bloedingen, dan is rivaroxaban 1 dd 20 mg een optie. Bij een MDRD 30 en <50 wordt de dosering van 1 dd 15 mg aangeraden. Apixaban 5 mg/2,5 mg - mits MDRD > 30, is 2 dd 5 mg de dosis van keuze. Een dosis reductie overwogen te worden naar 2 dd 2,5 mg/dag indien er sprake is van 2 van de volgende items: 80 jaar, lichaamsgewicht 60 kg, serum creatinine > 133 umol/l. In patiënten met non-valvulair atriumfibrilleren met een extra risicofactor is in de fase III RCT apixaban superieur in vermindering op het risico op ischemische CVA/ systemische embolie en sterfte vergeleken met vitamine K antagonisten. De kans op ernstige bloedingen en intracraniële bloedingen door apixaban is eveneens verlaagd ten opzichte van een vitamine K-antagonist. 3.2 Welke DOAC voor wie bij patiënten met atriumfibrilleren Algemeen Bij het lezen van onderstaande keuze mogelijkheden en adviezen, dient gerealiseerd te worden dat geen van de middelen tot dusver onderling vergeleken is in gerandomiseerde studies. De huidige besliscriteria zijn opgesteld op basis van de tot dusver beschikbare data van de verschillende DOACs, zoals deze zich verhouden ten opzichte van vitamine K antagonisten. 5

6 Specifiek In de figuur staan diverse patientenkarakteristieken beschreven die, ieder afzonderlijk, meegewogen dienen te worden bij de keuze voor een specifieke DOAC. Indien de nadruk ligt op een superieure effectiviteit (eindpunt stroke/systemische embolie) ten opzichte van vitamine K antagonisten hebben dabigatran 150 mg en apixaban de voorkeur. Indien de nadruk puur ligt op de preventie van ischemische CVA s is dabigatran 150 mg de best onderbouwde keus. Zoals gezegd dient de afweging gebaseerd te worden op alle in de figuur genoemde factoren, zoals o.a. de nierfunctie. Met betrekking tot de veiligheid geldt dat elke DOAC een lagere kans geeft op intracraniele bloedingen dan een vitamine K antagonist. Echter, overige veiligheidsaspecten verschillen enigszins per DOAC. Met betrekking tot gastro-intestinale bloedingen hebben dabigatran 150 mg en rivaroxaban een licht verhoogd risico ten opzichte van vitamine K antagonisten. Dit dient in perspectief te worden gezien van het feit dat het totale aantal bloedingen op deze DOACs zich niet nadelig verhoudt ten opzichte van vitamine K antagonisten. Dabigatran 110 mg en apixaban lieten geen verhoogd risico zien op gastro-intestinale bloedingen, bij een significant lager aantal totaal bloedingen dan op vitamine K antagonisten. Indien de nadruk niet ligt op superieure effectiviteit of veiligheid, maar m.n. op gebruikersgemak, is rivaroxaban een alternatief met gelijkwaardige effectiviteit en veiligheid t.o.v. vitamine K antagonisten, met een lagere kans op intracraniele bloedingen. Gezien het belang van compliance, benadrukken wij dat het eenmaal daags gebruik van rivaroxaban meer dan alleen gebruikersgemak behelst. 3.2 Acuut coronair syndroom Nieuw atriumfibrilleren Bij nieuw ontstaan atriumfibrilleren en status na een recent doorgemaakt ACS waarbij twee trombocytenaggregatieremmers worden gegeven, bestaat een strikte contra-indicatie voor het gebruik van een DOAC. Indien een indicatie bestaat voor orale antistolling naast de 6

7 dubbele antiplaatjestherapie, wordt een vitamine K antagonist geadviseerd (eventueel met aangepaste target INR ). Afhankelijk van patiëntenkarakteristieken en het klinisch beloop zal gedurende follow-up de aspirine na enige tijd worden gestaakt. Reeds bestaand atriumfibrilleren Bij een patiënt, behandeld met een DOAC in verband met atriumfibrilleren bij wie een acuut coronair syndroom ontstaat, dient een DOAC per direct gestaakt te worden. Pas zodra er geen indicatie meer is voor behandeling met twee trombocytenaggregatieremmers kan ervoor gekozen worden een DOAC te herstarten. Cave: In de studies over DOAC bij atriumfibrilleren zijn geen patiënten geïncludeerd met een acuut of semirecent myocardinfarct (zie contra-indicaties). 3.3 Cardioversies Gezien het ontbreken van een duidelijk standpunt in de Leidraad met betrekking tot het beleid rond cardioversies bij het gebruik van een DOAC verwijzen wij naar het werkdocument wat is samengesteld door de cardiologievakgroepen van het CWZ en Radboudumc. 3.4 DVT en LE In de leidraad wordt de indicatiestelling voor DOAC bij acute diepe veneuze trombose beschreven. In het besluit van de minister is gekozen voor vergoeding van DOAC bij atriumfibrilleren, maar nog niet voor DVT en LE. Voorkeur is voorlopig te starten met LMWH en vitamine K-antagonisten gezien de gelijkwaardige behandeling. Tot op heden is Rivaroxaban de enige DOAC met een geregistreerde indicatie voor de behandeling van acute diepe veneuze trombose en longembolie (echter wordt niet vergoed door GVS). Dabigratan en Apixaban zijn in Nederland voor deze indicaties nog niet geregistreerd. Dosering Rivaroxaban bij DVT Er wordt alleen gebruik gemaakt van rivaroxaban in dosering van 2 dd 15 mg voor drie weken, 1 dd 20 mg onderhoudsdosering. Dosering bij nierfunctiestoornissen: MDRD ml/min; oplaaddosering 2 dd 15 mg, onderhoudsdosering 1 dd 15 mg. Cave: een MDRD < 30 ml/min is een absolute contra-indicatie. 3.5 Tromboseprofylaxe na orthopedische ingrepen: We sluiten ons aan bij de Leidraad om in deze gevallen nog geen DOAC in te zetten vanwege het ontbreken van voldoende gegevens over veiligheid. 7

8 4 Contra-indicaties voor DOAC: Let op: alhier worden absolute en relatieve contra-indicaties vermeldt. Interacties en eventuele daaruit volgende contra-indicaties staan genoemd onder hoofdstuk 5. Absolute contra-indicaties Kleplijden en/of kunstkleppen Leeftijd < 18 jaar Nierfunctiestoornissen o o MDRD < 30 ml/min MDRD > 30 en < 50 ml/min in combinatie met hartfalen (alleen hiervan afwijken na intercollegiaal overleg) Leverfunctiestoornis o ALAT, ASAT, AF > 2x ULN o Totaal bilirubine >1,5x ULN (tenzij alternatieve oorzakelijke factor is gevonden). o Actieve hepatitis A, B en/of C o Leveraandoening die gepaard gaat met stollingsstoornissen en een relevant bloedingsrisico, waaronder patiënten met een levercirrose klasse Child-Pugh B en C Zwangerschap(swens) en geven van borstvoeding Twijfel aan therapietrouw Acute fase van het acuut coronair syndroom Anemie (Hb < 6.2 mmol/l) Trombocytopenie (trombocyten < 50 X 10 9 /L) Doorgemaakte intracraniële bloeding (alleen afwijken hiervan na overleg met/goedkeuring van neuroloog) < 2 weken na een invaliderend herseninfarct Katheter voor acute pijnbestrijding (epiduraal of zenuwblokkade met een relatief hoog geschat potentieel risico op een ernstige bloedingscomplicatie) in situ Te verwachten invasieve ingreep of interventie binnen 48 uur Relatieve contra-indicaties Nierfunctiestoornis o MDRD > 30 en < 50mL/min zonder hartfalen: relatieve contra-indicatie, afhankelijk DOAC is een dosisaanpassing geïndiceerd Trombopenie > 50 en < 100 x 10 9 /L (overweeg dosis aanpassing) Bij kwetsbare ouderen (zoals omschreven in het VMS-programma) dient in ieder geval voor het starten van antistollingstherapie overleg met huisarts of verpleeghuisarts plaats te vinden Voorgeschiedenis met recente opname ivm acuut coronair syndroom Neurostimulator, intrathecaal catheter voor chronische pijn in situ (indien een DOAC overwogen wordt bij neurostimulator, intrathecaal catheter in situ voor chronische pijn dient er eerst overlegd worden een neurochirurg of dienstdoende neurochirurg) Polyfarmacie* : 5 of meer geneesmiddelen (richtlijn polyfarmacie *Toelichting op polyfarmacie als relatieve contra-indicatie voor DOACs In de huidige landelijke richtlijn is polyfarmacie niet opgenomen als contra-indicatie voor gebruik van DOAC. Wel wordt de kwetsbare oudere uitgesloten, waarbij de VMS criteria worden gehanteerd. In deze criteria is polyfarmacie niet opgenomen. Desondanks is polyfarmacie als relatieve contraindicatie voor gebruik van DOAC in onze regio opgenomen op basis van de volgende argumenten: Naarmate het aantal geneesmiddelen dat een patiënt gebruikt toeneemt wordt het risico groter dat onbekende of onvermoede interacties optreden tussen deze geneesmiddelen. Omdat op dit moment het effect van DOAC nog niet betrouwbaar in bloed kan worden vastgesteld, zal een potentieel fatale 8

9 trombotische of bloedingscomplicatie de eerste uiting zijn van zo n onvermoede interactie met een DOAC. 5 Interacties Het voorschrijven van een DOAC vergt maatwerk. Voor alle DOAC geldt dat zij substraten zijn van P- gp en/of CYP 3A4, maar zelf geen inhiberend effect hebben. Farmacokinetische interacties kunnen zorgen voor een toe of afname van de plasmaconcentratie van het anticoagulans. Daarnaast bestaan er farmacodynamische interacties met een toegenomen bloedingsrisico voor alle DOAC met plaatjesaggregatieremmers, andere anticoagulantia en trombolytica. Onderstaande tabel vat dit samen (gebaseerd op Heidbuchel, Europace 2013), de kleurcodes corresponderen met te verrichten actie. 3 Met dosisverlaging wordt bedoeld: dabigatran 2dd 110 mg; rivaroxaban 1dd 15 mg; apixaban 2 dd 2,5 mg. Rood: Oranje : Geel: gecontra-indiceerd dosis verlaging geïndiceerd bij aanwezigheid van 2 of meer gele interacties (medicijn of risicoverhogende factor) is evaluatie door een expert (apotheker, klinisch farmacoloog, vasculair geneeskundige) noodzakelijk. Dit kan leiden tot advies niet voor te schrijven, of een dosisaanpassing LET OP: de inhoud van deze tabel moet geupdate worden, zie Type interactie Gevolg Dabigatran Rivaroxaban Apixaban Azolen Azolen Azolen Ketoconazol a Ketoconazol a,b Ketoconazol a,b Posaconazol a Posaconazol a,b Posaconazol a,b Voricanazol a Voricanazol a,b Voricanazol a,b Itraconazol a Itraconazol a,b Itraconazol a,b Gecontraindiceerd HIV protease HIV protease HIV protease remmers a remmers a,b remmers a,b Ritonavir e.a. Ritonavir e.a. Ritonavir e.a. Toename in plasmaconcentratie anticoagulans (bloedingsrisico) Dosis aanpassing anticoagulans Dronedarone a Ticagrelor a, f Tacrolimus a Cyclosporine a Verapamil (2dd 110 mg bij gelijktijdige inname) a Dronedarone a,b Ticagrelor a,b,f Dronedarone a,b,e Ticagrelor a,b,f Overleg expert indien > 2 medicijnen uit deze categorie of in combinatie met de volgende factoren: Leeftijd > 80 jr Amiodaron a Kinidine a Claritromycine a Erytromycine a Verapami a,b, l h Diltiazem a,b,h Amiodarone a, h Kinidine a Cyclosporine a Tacrolimus a Verapamil a,b, e Diltiazem a,b Amiodarone a,e Kinidine a,e Cyclosporine a, e Tacrolimus a, e 9

10 Afname in plasmaconcentratie anticoagulans (stollingsrisico) MDRD ml/min g, leeftijd 75 jr, of gewicht 60 kg Gecontraindiceerd Overleg expert indien > 2 medicijnen uit deze categorie: of in combinatie met de volgende factoren Carbamazepine c Rifampicine c St Jan s kruid c Fenytoine c Fenobarbital c Fluconazol b Claritromycine a,b Erytromycine a,b Carbamazepine c d Rifampicine c,d St Jan s kruid c,d Fenytoine c, d Fenobarbital c, d Fluconazol b, e Claritromycine a,b,e Erytromycine a,b,e Carbamazepine c,d Rifampicine c,d St Jan s kruid c,d Fenytoine c, d Fenobarbital c, d Farmacodynamisch (bloedingsrisico) MDRD ml/min g leeftijd 75 jr, of gewicht 60 kg ASA NSAID s Plaatjesaggregatieremmers i Anticoagulantia j Trombolytica k Systemische corticosteroiden ASA NSAID s Plaatjes aggregatieremmers i Anticoagulantia j Trombolytica k Systemische corticosteroiden ASA NSAID s Plaatjes aggregatieremmers i Anticoagulantia j Trombolytica k Systemische corticosteroiden Farmacokinetisch: A. P glycoproteine (P-gp) inhibitie/competitie B. CYP3A4 inhibitie C. P glycoproteine (P-gp) inductie D. CYP3A4 inductie Overig: E. Nog geen data bekend. Apixaban is uit praktische overwegingen gelijk gesteld aan rivaroxaban op basis van overeenkomstige farmacokinetiek, waarbij de onderlinge te verwachten verschillen klein zijn. Mogelijk is apixaban minder afhankelijk van CYP3A4 metabolisme dan rivaroxaban. 3 F. Niet opgenomen in Heidbuchel. Ticagrelor remmer en substraat CYP3A4 en Pgp. Bij dabigatran stijging AUC 46%. Gezien ook farmacodynamische interactie gebruik gecontraindiceerd. Voor rivaroxaban en apixaban geen gegevens bekend, op basis van mechanistische argumenten gelijk gesteld met dabigatran G. Er wordt vanuit gegaan dat een klaring < 30 ml/min een contraindicatie is voor het voorschrijven van een DOAC. Voor apixaban is in de ARISTOTLE studie een dosisaanpassing geadviseerd indien 2 van volgende 3 kenmerken: creat 133 umol/l, leeftijd > 80 jaar, gewicht < 60 kg ; echter op basis farmacokinetische argumenten en praktische overwegingen is gekozen voor huidige MDRD-waardes ipv creatinine-afkappunt. H. P-gp competitie en zwakke CYP3A4 inhibitie. Voorzichtigheid in gebruik geboden, met name indien andere gele factoren/medicijnen aanwezig. Farmacodynamisch: I. Plaatjes aggregatie remmers: abciximab, clopidogrel, dipyridamol, eptifibatide, prasugrel, ticagrelor, ticlopidne, tirofiban J. Anticoagulantia: argatroban, bivalirudine, danaparoid, fondaparinux, heparine, LMWheparines (dalteparine, enoxaparine, nadroparine, tinzaparine) lepidurine, vitamin K antagonisten K. Trombolytica: alteplase, reteplase, tenecteplase 10

11 6 Laboratoriumtesten Routine controle van het gebruik van de DOAC met behulp van laboratoriumtesten is niet noodzakelijk. In uitzonderingsgevallen, kan in de meeste gevallen volstaan worden met screeningstesten. Bij vermoeden van falen therapie, therapieontrouw, intoxicaties, acute chirurgie, ernstige of levensbedreigende bloedingen kan laboratoriumonderzoek met specifieke testen overwogen worden. Bloed voor een piekspiegel dient 3 uur na inname te worden afgenomen. DOAC s kunnen andere diagnostische stollingstesten beïnvloeden. Dit dient voor elk laboratorium afzonderlijk in kaart te worden gebracht. Screeningstesten (kwalitatief: aantonen-uitsluiten) Bij dabigatran gebruik: APTT Een volledig normale APTT (UMC 34 sec. en CWZ 34 s) a sluit een relevante dabigatran spiegel nagenoeg uit. Na recente (< 2 uur) inname kan de waarde van de APTT nog normaal zijn en is de uitslag niet betrouwbaar. De mate van verlenging van de APTT is geen maat voor de antistollingsintensiteit. Bij rivaroxaban gebruik: PT (protrombinetijd) Een volledig normale PT (UMC 14 sec. en CWZ 13 sec) a sluit een relevante rivaroxaban spiegel nagenoeg uit. a Normaalwaarde voor UMC St Radboud en CWZ weergegeven Na recente (< 2 uur) inname kan de waarde van de PT nog normaal zijn en is de uitslag niet betrouwbaar. De mate van verlenging van de PT is geen maat voor de antistollingsintensiteit Bij apixaban gebruik: Zowel PT als APTT hebben een te lage sensitiviteit en worden niet aanbevolen te verrichten 9,10,11 Specifieke testen (kwantitatief: concentratie-bepaling op basis van antistollingsactiviteit) Met specifieke testen wordt de afgeleide concentratie van de DOAC gemeten en zij geven de mate van antistolling weer. Bij dabigatran gebruik Anti-IIa test + dabigatran calibrator: Hemoclot. Concentratie dabigatran wordt weergegeven in ng/ml: relevante dabigatran concentratie afwezig indien < 10 ng/ml. 11

12 De te verwachten concentratie hangt af van de dosering en het meetmoment ten opzichte van laatste inname. Er zijn slechts beperkte data beschikbaar, de data in de tabel zijn uitsluitend richtinggevend. Vrijwel afwezig indien Waargenomen concentraties (ng/ml) Waargenomen concentraties bij overdosering (ng/ml) Dosis Dabigatran Piek na 2-4 uur Dal na 12/24 uur Piek na 2-4 uur Dal na 12/24 uur 1 dd 220mg < 10 ng/ml >450 >67 2 dd 150mg < 10 ng/ml >450 >200 2 dd 110mg < 10 ng/ml >450 >200 Overgenomen uit Leidraad 1 tabel 2B blz 12. Bij rivaroxaban gebruik Anti Xa test + rivaroxaban calibrator. Concentratie rivaroxaban wordt weergegeven in ng/ml : relevante rivaroxaban concentratie afwezig indien < 5ng/ml. De te verwachten concentratie hangt af van de dosering en het meetmoment ten opzichte van laatste inname. Er zijn slechts beperkte data beschikbaar, de data in de tabel zijn uitsluitend richtinggevend. Vrijwel afwezig indien Waargenomen concentraties (ng/ml) Waargenomen concentraties bij overdosering (ng/ml) Dosis Rivaroxaban Piek na 2-4 uur Dal na 24 uur Piek na 2-4 uur Dal na 12/24 uur 1 dd 10 mg < 5 ng/ml >300 >100 1 dd 20mg < 5 ng/ml > 350 > 120 Overgenomen uit Leidraad 1 tabel 2D blz 13 Er zijn slechts beperkte data beschikbaar over interferentie DOAC met uitslag overige routine stollingstesten UMCN. Voor zover bekend zijn deze weergegeven in bijlage 2. Bij apixaban gebruik * AntiXa test + apixaban calibrator is op dit moment in ontwikkeling. Data of piek of dal concentraties en interferentie met overige stoltesten zijn op dit moment niet beschikbaar. Dan de rest weg??? 7 Beleid bij ingrepen algemeen De handelswijze wordt bepaald door: a. tijdstip laatste dosis in relatie chirurgie b. nier/(lever)functie van de betreffende patiënt c. bijkomende medicatie d. bloedingsrisico van ingreep, anesthesietechniek (zie tabel 4) e. bloedingsanamnese bij eerdere ingrepen 12

13 f. risico op trombo-emboliën na stoppen. Het beleid is hieronder uitgesplitst in beleid bij electieve ingrepen en bij niet-electieve ingrepen. Tabel 4: Indeling ingreep naar bloedingsrisico Onderstaande tabel (afkomstig uit Leidraad begeleide introductie nieuwe orale antistollingsmedicatie ) 1 is slechts indicatief. Het risico dient op individuele basis te worden gesteld. Bloedingsrisico Ingreep Laag Behandeling door mondhygiëniste Tandheelkundige ingrepen extractie van 1-3 tanden of kiezen operatieve verstandskies verwijdering parodontale behandelingen operatieve wortelkanaalbehandelingen abcesincisie plaatsen van implantaten Kleine dermatologische excisies Cataract en glaucoomoperatie, indien GEEN retrobulbaire anesthesie wordt toegepast Iedere ingreep waarbij goede lokale hemostase maatregelen mogelijk zijn Diagnostische gastro- of sigmoïdo-scopie, al dan niet met biopsie. ERCP zonder sfincterotomie, eventueel met biliaire of pancreas stent. Endo-echoscopie ZONDER punctie Standaard Hartkatheterisatie Ritme-ablaties Colonoscopie al dan niet met biopsie, zonder verwijdering van poliepen Ongecompliceerde laparoscopische procedures, zoals cholecystectomie Radiologische puncties en/of stenting met goede hemostase-mogelijkheid na ingreep (wordt ook wel gerekend tot laag) Cataract en glaucoomoperatie MET retrobulbaire anesthesie Intra musculaire injecties en vaccinatiesthoraxdrain Gewrichtspunctie standaard Hoog Operatie > 45 min Hartchirurgie (inclusief pericardiale ingrepen) Wissel en/of eerste implantatie van device (pacemaker, ICD, CRT) Neurochirurgische ingrepen (intracerebraal, intraspinaal of epiduraal) Grote herniaoperaties Grote buikchirurgie Grote urologische ingrepen (+ TURP) Grote gynaecologische chirurgie Orthopedische ingrepen Chirurgie met uitgebreide weefseldestructie: maligniteit, gewrichtsartroplastiek of reconstructieve plastische ingreep Vaatheelkundige ingrepen Colonoscopie met verwijdering van poliepen ERCP met sfincterotomie Pneumodilatatie Dilatatie PEG plaatsing Laser / Argon, coagulatie-therapie 13

14 Oesophagus varices therapie Endo-echoscopie MET punctie Radiologische puncties en/of stenting zonder goede hemostase-mogelijkheid na ingreep(bijvoorbeeld nier, prostaat, lever) Centrale neuraxis blokkade (spinaal/epiduraal) ; interventionele pijninterventies (zie separate richtlijn) Perifere zenuwblokkade met relatief hoog geschat potentieel risico op een ernstige bloedingscomplicatie Diagnostische en therapeutische lumbaalpunctie Microscoop chirurgie 8 Beleid bij electieve ingrepen Uitgangspunten: Op basis van werkingsprofiel is bridging c.q. preoperatieve start LMWH profylaxe in het algemeen niet nodig. 1,12 Overleg alleen bij patiënten met een hoog tromboserisico na staken van het DOAC(op grond van huidige indicatiestelling beperkt tot chronische/paroxysmaal atriumfibrilleren èn CHADS2-score 3 of CHA2DS2VASc-score 5 ) over bridging met hoofdbehandelaar/voorschrijver en/of lokaal aangewezen instantie. In tabel 5 wordt schematisch het minimale interval aangegeven tussen laatste inname en ingreep. Deze is afhankelijk van de DOAC, nierfunctie, bloedingsrisico van de ingreep, risico rondom zenuwblokkade en laboratoriumtesten. Tabel 5: Schema handelen bij (electieve) ingrepen, neuraxis-blokkade en hoog risico perifere zenuw-blokkade Ingreep met laag/standaard bloedingsrisico 1 Ingreep met hoog bloedingsrisico 2 DOAC MDRD en/of perifere zenuw blokkade met relatief laag geschat potentieel risico op een ernstige bloedingscomplicatie en/of Neuraxis-blokkade & perifere zenuw blokkade met relatief hoog geschat potentieel risico op een ernstige bloedingscomplicatie Dag OK als er sprake is van risicosituatie 3 Op indicatie 4 Dabigatran Tijd tussen laatste inname en ingreep Test > uur 48 uur aptt 5 < 34 (normaal waarde lokaal) uur 72 uur aptt 5 < 34 (normaal waarde lokaal) Dabigatran (Hemoclot) < 10 ng/ml 4 Dabigatran (Hemoclot) < 10 ng/ml 4 14

15 uur 96 uur aptt 5 < 34 (normaal waarde lokaal) Rivaroxaban Tijd tussen laatste inname en ingreep Test >30 24 uur 48 uur PT 5 < 14 (normaal waarde lokaal) Dabigatran (Hemoclot) < 10 ng/ml 4 Anti-Xa rivaroxaban < 5 ng/ml 4 Apixaban Tijd tussen laatste inname en ingreep Test >30 24 uur 48 uur PT nvt Anti-Xa apixaban is in ontwikkeling half waardetijden tussen laatste dosis en ingreep halfwaardetijden tussen laatste dosis en ingreep 3. bijvoorbeeld patiënt met een MDRD onder de 50 ml/min, leverziekte en kwetsbare ouderen of bij operatieve ingrepen waarbij complete hemostase essentieel is. 4. Dabigatran, Rivaroxaban, vrijwel afwezig bij deze waarden. 5. Sluit klinisch relevante dosering dabigatran, rivaroxaban uit mits inname > 2 uur tevoren. Bij een verlengde stollingstest en de beslissing een ingreep uit te stellen kan de mate van antistolling bepaald door Hemoclot (dabigatran) of anti-xa (rivaroxaban) behulpzaam zijn. 15

16 9 Postoperatief herstarten van DOAC s Omdat de DOAC al 2-3 uur na toediening een therapeutisch antistollend effect geven, moet voorzichtigheid worden betracht. Absolute contra-indicaties voor hervatten DOAC postoperatief zijn Neuraxiaal (spinaal/epiduraal) katheter in situ of perifere zenuw blokkade met relatief hoog geschat potentieel risico op een ernstige bloedingscomplicatie (dit geldt ook voor profylactische dosering DOAC) Binnen 24 uur na verwijderen van neuraxiaal katheter of perifere zenuw blokkade met relatief hoog geschat potentieel risico op een ernstige bloedingscomplicatie Geen orale intake/resorptie mogelijk, drain in situ Onvoldoende chirurgische hemostase /stollingstoornissen/ mogelijkheid heroperatie MDRD < 30 ml/min Binnen 48 uur bij patiënten met hoog bloedingsrisico en/of ingrepen waarbij bloedingscomplicaties ernstige gevolgen heeft. Herstart Dabigatran / Rivaroxaban / Apixaban (na beoordeling hemostase en risico heroperatie door de operateur) Bij patiënten met een perioperatief laag tromboserisico Bij patiënten op de dagbehandeling/kleinere ingrepen minimaal 24 uur na einde ingreep Bij patiënten met hoog bloedingsrisico en/of ingrepen waarbij bloedingscomplicaties ernstige gevolgen heeft na 48 uur. Bij patiënten met een hoog tromboserisico ingreep en/of patiënten met zelf een hoog tromboserisico Tot 6 uur na procedure GEEN antithrombotische therapie uur na procedure: o Overweeg een profylactische (intensieve) dosis LMWH o Alternatief (bij voorkeur niet) kan zijn: DOAC dosis zoals geadviseerd voor profylaxe veneuze tromboembolie indien geen contra-indicaties (zie boven). Als er contra-indicaties zijn voor herstart DOAC of voor een ander therapeutisch alternatief 48 uur na ingreep dient door hoofdbehandelaar overlegd te worden met lokaal aan te wijzen instantie aangaande het antistollingsbeleid. Het peri-operatieve beleid ten aanzien van DOACs is weergegeven in onderstaande figuren: Figuur 1a zonder bridgen (in het algemeen) of Figuur 1b met bridgen (alleen in overleg) 16

17 9.1 Figuur 1A DOAC gebruik rondom ingrepen zonder bridgen 17

18 9.2 Figuur 1B DOAC gebruik rondom ingrepen MET bridgen 18

19 10 Beleid bij niet-electieve ingrepen Beleid bij acute ingrepen en DOAC gebruik Bij acute ingrepen is er bij gebruik van een DOAC sprake van een verhoogd bloedingsrisico. Zo mogelijk moet daarom tot minimaal uur na laatste inname van een DOAC worden gewacht met de ingreep. De afweging tot interventie in relatie tot het bloedingsrisico kan worden ondersteund door bepaling van de mate van antistolling.(zie tabel 5) Het beleid is schematisch ook weergegeven verderop in dit hoofdstuk. Acute ingrepen worden internationaal onderverdeeld in 3 categorieën: 1. Onmiddellijke interventie vereist wegens een direct levensbedreigende (of ledemaat of orgaanbedreigende) medische conditie. Ingreep < 30 min. 2. Spoed interventie vereist wegens een acuut ontstane medische conditie of een dermate verslechterende medische conditie dat een levensbedreigende (of ledemaat of orgaan-bedreigende) situatie kan ontstaan. Ingreep > 30 min en < 6 uur. 3. Versnelde interventie vereist bij een stabiele patient voor een medische conditie welke niet levensbedreigend (of ledemaat of orgaan-bedreigend) is maar niet langer dan 24 uur kan bestaan. Ingreep > 6 uur < 24 uur. 1. Onmiddelijke interventie vereist wegens een direct levensbedreigende (of ledemaat of orgaanbedreigende) medische conditie. Ingreep <30 min Laboratoriumonderzoek Cito APTT en PT (normale APTT UMC 34 sec. en CWZ 34 s; normale PT UMC 14 sec. en CWZ 13s) a Specifiek bij dabigatran anti-iia test, in UMC: Hemoclot Specifiek bij rivaroxaban anti- Xa inhibitor test met rivaroxaban calibrator Specifiek bij apixaban anti-xa inhibitor test met apixaban calibrator Creatinine (MDRD), trombocyten en hemoglobine (Hb) Veelal zullen de labwaarden niet bekend zijn bij aanvang van de operatie. Gezien de noodzaak van de acute interventie gaan we uit van het schema van hoog bloedingsrisico ingrepen (zie tabel 4). a NB Een normale PT sluit een relevante concentratie apixaban niet uit Maak op basis van tijdstip laatste inname DOAC (en de geschatte) MDRD een inschatting van het antistollingsniveau. Ingrepen met een hoog-bloedingsrisico en innametijd < 2x T1/2 of onbekend: Vierstollingsfactor concentraat (Cofact, Beriplex ) IE/kg (max. 160 ml) Controleer aptt, PT, trombocyten, fibrinogeen, Hemoclot of anti-xa rivaroxaban of apixaban 30 minuten na gift Ondersteundende maatregelen o Lokale hemostase, mechanische compressie o Hemodynamische ondersteuning, adequate diurese o Indien hemodynamisch instabiel RBC: plasma=1:1 (cave volume overbelasting bij geïsoleerde intracraniele bloedingen) o Trombocytentransfusie indien trombocyten < 100 x 109/L of bloedplaatjesaggregatieremming o Overweeg tranexaminezuur b 1gram, bij bloedingscomplicaties eventueel herhalen na 6 uur o GEEN centrale neuraxisanesthesie 19

20 b tenzij contra-indicaties zie flow diagram beleid bij bloedingen blz 32 en 33 Intracraniele/neuraxiale ingrepen: Bij gebruik dabigatran: geactiveerd protrombinecomplex (FEIBA ) 50 IE/kg c. Indien geactiveerd protrombinecomplex niet aanwezig vierstollingsfactorconcentraat (Cofact, Beriplex ) 50 IE/kg (max. 160 ml) Bij gebruik rivoraxaban: vierstollingsfactorconcentraat (Cofact, Beriplex ) 50 IE/kg (max. 160 ml) Bij gebruik apixaban: vierstollingsfactorconcentraat (Cofact, Beriplex ) 50 IE/kg (max. 160 ml) Indien onbekend welk middel conform dabigatran Controleer aptt, PT, trombocyten, fibrinogeen, Hemoclot of antixa rivaroxaban en apixaban 30 minuten na gift. Ondersteunende maatregelen o Lokale hemostase, mechanische compressie o Hemodynamische ondersteuning, adequate diurese o Indien hemodynamisch instabiel/dilutie coagulopathie RBC: plasma=1:1 (cave volume overbelasting bij geïsoleerde intracraniële bloedingen) o Trombocytentransfusie indien trombocyten < 100 x 109/L of plaatjes-aggregatieremming o Overweeg tranexaminezuur d 1gram i.v., bij bloedingscomplicaties eventueel herhalen na 6 uur o GEEN centrale neuraxisanesthesie o Per en postoperatief beleid op geleide van eventuele bloedingen i.c.m. lab resultaten c d Daar bij toediening van geactiveerd protrombinecomplex (FEIBA ) rekening moet worden gehouden met een hoger tromboserisico dan met vierstollingsfactorenconcentraat (PCC) lijkt het gerechtvaardigd om een lagere dosering apcc 50 IE/kg te geven dan bij behandeling van een factor VIII-remmer. tenzij contra-indicaties zie flow diagram beleid bij bloedingen blz 32 en Spoed interventie vereist wegens een acuut ontstane medische conditie of een dermate verslechterende medische conditie dat een levensbedreigende (of ledemaat of orgaanbedreigende) situatie kan ontstaan. Ingreep > 30 min en < 6 uur Laboratoriumonderzoek Cito APTT en PT (normale APTT UMC 34 sec. en CWZ 34 s; normale PT UMC 14 sec. en CWZ 13s) e Specifiek bij dabigatran anti IIa test, in UMC: Hemoclot, Specifiek bij rivaroxaban anti-xa inhibitor test met rivaroxaban calibrator Specifiek bij apixaban anti-xa inhibitor test met apixaban calibrator Creatinine (MDRD), trombocyten en hemoglobine (Hb) e NB Een normale PT sluit een relevante concentratie apixaban niet uit Maak op basis van tijdstip laatste inname DOAC, de MDRD en de uitslag van stollingsonderzoek een inschatting van het antistollingsniveau. Volg afhankelijk van het bloedingsrisico van de ingreep het onderstaande schema (conform electieve ingrepen zijn bij ingrepen met laag bloedingsrisico geen maatregelen nodig). Indien de laatste dosis DOAC meer dan 2 uur geleden is ingenomen EN Dabigatran: aptt normaal en/of de concentratie 50 ng/ml Rivaroxaban: de PT normaal en/of concentratie 20 ng/ml Apixaban: testen zijn in ontwikkeling 20

Regionaal document bij introductie Directe orale anticoagulantia (DOAC) Update: juni 2014

Regionaal document bij introductie Directe orale anticoagulantia (DOAC) Update: juni 2014 Regionaal document bij introductie Directe orale anticoagulantia (DOAC) Update: juni 2014 1 Regionaal document bij introductie DOAC 1 Inleiding en doel... 3 2 Algemeen... 3 3 Indicatiestelling DOAC...

Nadere informatie

Regionaal document Non-vitamine K antagonist orale

Regionaal document Non-vitamine K antagonist orale Regionaal document Non-vitamine K antagonist orale anticoagulantia (NOAC) Update: november 2014 Regionaal protocol NOAC versie november 2014 Pagina 1 Inhoudsopgave Inhoud 1 Inleiding en doel... 3 2 Algemeen...

Nadere informatie

Regionaal document bij introductie Nieuwe orale anticoagulantie (NOAC s)

Regionaal document bij introductie Nieuwe orale anticoagulantie (NOAC s) Regionaal document bij introductie Nieuwe orale anticoagulantie (NOAC s) 1 Regionaal document bij introductie NOACs 1 Inleiding en doel... 3 2 Algemeen... 3 3 Indicatiestelling NOAC... 4 4 Contra-indicaties

Nadere informatie

Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOACs)

Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOACs) Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOACs) Regionaal Formularium Zwolle Daphne Bertholee, ziekenhuisapotheker i.o. Douwe van der Meer, coördinator Regionaal Formularium Zwolle FTO 15 oktober 2013 Isala Inleiding

Nadere informatie

Regionaal document Non- VKA Orale Anticoagulantia (NOAC) Update: nov 2015

Regionaal document Non- VKA Orale Anticoagulantia (NOAC) Update: nov 2015 Regionaal document Non- VKA Orale Anticoagulantia (NOAC) Update: nov 2015 Regionaal protocol NOAC versie nov 2015 Pagina 1 Inhoudsopgave 1 INLEIDING EN DOEL...3 2 ALGEMEEN...4 3 INDICATIESTELLING NOAC...5

Nadere informatie

NOAC s. Bossche Samenscholingsdagen 2014 N. Péquériaux Laboratoriumarts/Medisch leider trombosedienst M. Jacobs Cardioloog

NOAC s. Bossche Samenscholingsdagen 2014 N. Péquériaux Laboratoriumarts/Medisch leider trombosedienst M. Jacobs Cardioloog NOAC s Bossche Samenscholingsdagen 2014 N. Péquériaux Laboratoriumarts/Medisch leider trombosedienst M. Jacobs Cardioloog Antistollingsmedicatie Toegepast ter preventie en behandeling van arteriële en

Nadere informatie

Werkafspraak Nieuwe Orale anticoagulantia (NOAC)

Werkafspraak Nieuwe Orale anticoagulantia (NOAC) Werkafspraak Nieuwe Orale anticoagulantia (NOAC) Datum richtlijn Datum herziening 15 augustus 2013 februari 2014 Inhoudsopgave ALGEMEEN TRANSMURALE WERKAFSPRAKEN APIXABAN RIVAROXABAN DABIGATRAN BELEID

Nadere informatie

casuistiek: bloedingscomplicaties bij het gebruik van de nieuwe generaties antistollingsmiddelen

casuistiek: bloedingscomplicaties bij het gebruik van de nieuwe generaties antistollingsmiddelen casuistiek: bloedingscomplicaties bij het gebruik van de nieuwe generaties antistollingsmiddelen Dr. Marieke JHA Kruip Internist- hematoloog Erasmus MC inhoud casus indica>es nieuwe orale middelen risico

Nadere informatie

Indicatie antistolling. NOAC/DOAC Is de praktijk net zo verwarrend als de naam.? Indicaties VKA in NL Wat gebruikten we. Het stollingsmechanisme

Indicatie antistolling. NOAC/DOAC Is de praktijk net zo verwarrend als de naam.? Indicaties VKA in NL Wat gebruikten we. Het stollingsmechanisme Indicatie antistolling NOAC/DOAC Is de praktijk net zo verwarrend als de naam.? Behandeling DVT/ longembolie Atriumfibrilleren Mechanische hartklep Arterieel vaatlijden Hartfalen met kamerdilatatie ( alleen

Nadere informatie

NOAC s (nieuwe orale anticoagulantia)/ DOAC s (directe orale anticoagulantia)

NOAC s (nieuwe orale anticoagulantia)/ DOAC s (directe orale anticoagulantia) NOAC s (nieuwe orale anticoagulantia)/ DOAC s (directe orale anticoagulantia) Document ten behoeve van de huisarts Eind 2012 is de Leidraad begeleide introductie nieuwe orale antistollingsmiddelen verschenen

Nadere informatie

NOACs in de dagelijkse praktijk. Menno Huisman Afdeling Trombose en Hemostase LUMC Leiden m.v.huisman@lumc.nl

NOACs in de dagelijkse praktijk. Menno Huisman Afdeling Trombose en Hemostase LUMC Leiden m.v.huisman@lumc.nl NOACs in de dagelijkse praktijk Menno Huisman Afdeling Trombose en Hemostase LUMC Leiden m.v.huisman@lumc.nl Belangen Voordrachten tijdens wetenschappelijke verenigingen ondersteund door farma; honoraria

Nadere informatie

NOAC s (nieuwe orale anticoagulantia)/ ODI s (directe orale anticoagulantia)

NOAC s (nieuwe orale anticoagulantia)/ ODI s (directe orale anticoagulantia) NOAC s (nieuwe orale anticoagulantia)/ ODI s (directe orale anticoagulantia) Eind 2012 is de Leidraad begeleide introductie nieuwe orale antistollingsmiddelen verschenen in opdracht van het Ministerie

Nadere informatie

NOAC s: New Oral Anticoagulants

NOAC s: New Oral Anticoagulants NOAC Safety protocol NOAC s: New Oral Anticoagulants Willem Bax, Internist-nefroloog-vasculair geneeskundige Namens Werkgroep NOAC s Werkgroep safety protocol NOAC s Matthijs Westerman, Internist Hematoloog

Nadere informatie

Nascholing Antistolling

Nascholing Antistolling Nascholing Antistolling Peri-operatief Antistollingsbeleid Nivo 2 3 Een initiatief van de Stuurgroepketen Antistollingsbehandeling versie 2, februari 2012 probleem antistolling peri-operatief Igv doorgaan

Nadere informatie

Perioperatief beleid. van patiënten behandeld met bloedverdunners

Perioperatief beleid. van patiënten behandeld met bloedverdunners Perioperatief beleid van patiënten behandeld met bloedverdunners Perioperatief beleid van patiënten behandeld met plaatjesremmers Aspirine en/of ADP receptor inhibitor (Plavix of clopidogrel, Efient of

Nadere informatie

Tabel 1. Dabigatran en aptt Dabigatran dosering: Afwezig effect: Therapeutisch effect: Te hoog / overdosering:

Tabel 1. Dabigatran en aptt Dabigatran dosering: Afwezig effect: Therapeutisch effect: Te hoog / overdosering: Onderwerp Bloedingen tijdens dabigatran (Pradaxa ) gebruik Operatieve ingrepen tijdens dabigatran (Pradaxa ) gebruik Auteurs Dr. N.R. Bijsterveld, Cardioloog Dr. M. Ten Wolde, Internist-Vasculair Geneeskundige

Nadere informatie

Checklist 1 e aflevering Pradaxa

Checklist 1 e aflevering Pradaxa Checklist 1 e aflevering Pradaxa 1. Juiste product 5. Bevorderen therapietrouw 2. Indicaties en dosering 6. Controleer interacties 3. Werkingsmechanisme 4. Leg belang therapietrouw uit 7. Geef patiëntenmateriaal

Nadere informatie

artseninformatie Richtlijnen voor beleid van bloedverdunners in een peri-operatieve fase GezondheidsZorg met een Ziel

artseninformatie Richtlijnen voor beleid van bloedverdunners in een peri-operatieve fase GezondheidsZorg met een Ziel i artseninformatie Richtlijnen voor beleid van bloedverdunners in een peri-operatieve fase GezondheidsZorg met een Ziel 2 Inhoud 1 Richtlijnen voor beleid van bloedverdunners in een peri-operatieve fase...

Nadere informatie

Mini symposium. VHL 18 juni 2013 An Stroobants

Mini symposium. VHL 18 juni 2013 An Stroobants Mini symposium VHL 18 juni 2013 An Stroobants Programma Introductie: An Stroobants Evaluatie van screeningstests Rol van PT en in screening op NOAC gebruik: Harry de Wit Evaluatie van specifieke tests

Nadere informatie

Richtlijn gebruik nieuwe orale anticoagulantia (NOACs) regio Leiden, Den Haag, Gouda - versie 25 februari 2013

Richtlijn gebruik nieuwe orale anticoagulantia (NOACs) regio Leiden, Den Haag, Gouda - versie 25 februari 2013 Richtlijn gebruik nieuwe orale anticoagulantia (NOACs) regio Leiden, Den Haag, Gouda - versie 25 februari 2013 Dit hoofdstuk is mede gebaseerd op de Leidraad begeleide introductie nieuwe orale antistollingsmiddelen,

Nadere informatie

Richtlijn Neuraxisblokkade en Antistolling Inclusief: perifere zenuw en interventionele pijntechnieken

Richtlijn Neuraxisblokkade en Antistolling Inclusief: perifere zenuw en interventionele pijntechnieken Richtlijn Neuraxisblokkade en Antistolling Inclusief: perifere zenuw en interventionele pijntechnieken INITIATIEF Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie (NVA) IN SAMENWERKING MET Nederlandse Internisten

Nadere informatie

Richtlijn Neuraxisblokkade en Antistolling Inclusief: perifere zenuw en interventionele pijntechnieken

Richtlijn Neuraxisblokkade en Antistolling Inclusief: perifere zenuw en interventionele pijntechnieken Richtlijn Neuraxisblokkade en Antistolling Inclusief: perifere zenuw en interventionele pijntechnieken INITIATIEF Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie (NVA) IN SAMENWERKING MET Nederlandse Internisten

Nadere informatie

Voorkom bloedingen. de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren. Eindhoven, 19 juni 2014

Voorkom bloedingen. de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren. Eindhoven, 19 juni 2014 Voorkom bloedingen de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren Eindhoven, 19 juni 2014 dr. M.R. Nijziel, internist-hematoloog Indeling stollingssysteem oude antistollingsmiddelen

Nadere informatie

Aanbevelingen perioperatief beleid van patiënten behandeld met plaatjesremmers en anticoagulantia

Aanbevelingen perioperatief beleid van patiënten behandeld met plaatjesremmers en anticoagulantia Aanbevelingen perioperatief beleid van patiënten behandeld met plaatjesremmers en anticoagulantia dr. Tom Vydt, cardioloog AZ Sint-Maarten GR0034AV versie 04-2014 ALGEMEEN YK Perioperatief beleid van patiënten

Nadere informatie

AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA

AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA Dr. Anna Vantilborgh Hematologie - UZ Gent 13 september 2013 ALGEMENE PRINCIPES IN BEHANDELING VAN BLOEDINGEN AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER ORALE DIRECTE

Nadere informatie

Dr. Bart Oris h.-hartziekenhuis Lier

Dr. Bart Oris h.-hartziekenhuis Lier De klassieke voorstelling van de stollingscascade met een intrinsieke en extrinsieke arm strookt niet met de in vivo stolling Essentieel bij een normale stolling is de aanwezigheid van de fosfolipidenmembraan

Nadere informatie

Checklist 1 e aflevering Xarelto

Checklist 1 e aflevering Xarelto Checklist 1 e aflevering Xarelto 1. Juiste product 5. Bevorderen therapietrouw 2. Indicaties en dosering 6. Controleer interacties 3. Werkingsmechanisme 4. Leg belang therapietrouw uit 7. Geef patiëntenmateriaal

Nadere informatie

Richtlijn Neuraxisblokkade en Antistolling

Richtlijn Neuraxisblokkade en Antistolling Richtlijn Neuraxisblokkade en Antistolling INITIATIEF Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie (NVA) IN SAMENWERKING MET Nederlandse Internisten Vereniging (NIV) Nederlandse Vereniging voor Heelkunde

Nadere informatie

SAMENVATTING RICHTLIJN NEURAXISBLOKKADE EN ANTISTOLLING

SAMENVATTING RICHTLIJN NEURAXISBLOKKADE EN ANTISTOLLING SAMENVATTING RICHTLIJN NEURAXISBLOKKADE EN ANTISTOLLING Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie 1 INLEIDING Een neuraxiaal hematoom na neuraxisblokkade is een zeldzame, maar ernstige complicatie. Onder

Nadere informatie

Behandeling van diepveneuze trombose (DVT) en longembolie (PE) en preventie van recidiverende DVT en PE bij volwassenen.

Behandeling van diepveneuze trombose (DVT) en longembolie (PE) en preventie van recidiverende DVT en PE bij volwassenen. 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Pradaxa 110 mg harde capsules 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Een harde capsule bevat 110 mg dabigatran etexilaat (als mesilaat). Hulpstof(fen) met bekend effect:

Nadere informatie

Risico minimalisatie materiaal betreffende Eliquis (apixaban) Gids voor de voorschrijver

Risico minimalisatie materiaal betreffende Eliquis (apixaban) Gids voor de voorschrijver Risico minimalisatie materiaal betreffende Eliquis (apixaban) Gids voor de voorschrijver Dit materiaal dient u te gebruiken bij patiënten die Eliquis voorgeschreven krijgen. Zoals bij andere antistollingsmiddelen

Nadere informatie

TAR s: Combinaties, Do s & Don ts

TAR s: Combinaties, Do s & Don ts TAR s: Combinaties, Do s & Don ts Congressponsoren AstraZeneca Bayer BoehringerIngelheim Pfizer/BMS Rolf Veldkamp, cardioloog Ravee Rambharose, kaderhuisarts HVZ Aris Prins, apotheker Indeling Trombocytenaggregatie

Nadere informatie

Samenvatting. Aanleiding voor de adviesvraag

Samenvatting. Aanleiding voor de adviesvraag Samenvatting Aanleiding voor de adviesvraag Op dit moment zijn bijna 400.000 mensen in Nederland aangewezen op behandeling met antistollingsmiddelen van het type vitamine K-antagonist (VKA). Hoewel zeer

Nadere informatie

Onderwerp Bloedingen tijdens rivaroxaban (Xarelto ) gebruik Operatieve ingrepen tijdens rivaroxaban (Xarelto ) gebruik

Onderwerp Bloedingen tijdens rivaroxaban (Xarelto ) gebruik Operatieve ingrepen tijdens rivaroxaban (Xarelto ) gebruik Onderwerp Bloedingen tijdens rivaroxaban (Xarelto ) gebruik Operatieve ingrepen tijdens rivaroxaban (Xarelto ) gebruik Auteurs Dr. N.R. Bijsterveld, Cardioloog Dr. M. Ten Wolde, Internist-Vasculair Geneeskundige

Nadere informatie

ANTITROMBOTISCHE BEHANDELING: INDICATIES EN PRAKTISCHE PROBLEMEN

ANTITROMBOTISCHE BEHANDELING: INDICATIES EN PRAKTISCHE PROBLEMEN ANTITROMBOTISCHE BEHANDELING: INDICATIES EN PRAKTISCHE PROBLEMEN Het doel van dit themanummer is een synthese te geven van de beschikbare informatie over antitrombotische behandeling in de eerste lijn,

Nadere informatie

XARELTO (RIVAROXABAN) 2,5 MG - 15 MG - 20 MG FILMOMHULDE TABLETTEN INFORMATIE VOOR DE VOORSCHRIJVER

XARELTO (RIVAROXABAN) 2,5 MG - 15 MG - 20 MG FILMOMHULDE TABLETTEN INFORMATIE VOOR DE VOORSCHRIJVER De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel Xarelto 2,5 mg; 15 mg en 20 mg. Het verplicht plan voor risicobeperking in België

Nadere informatie

BF: Eerstelijns Samenwerkingsafspraak (LESA) Tandartsen en Trombosedienst SKB Winterswijk

BF: Eerstelijns Samenwerkingsafspraak (LESA) Tandartsen en Trombosedienst SKB Winterswijk Inhoud: 1. Inleiding 2. Algemene gegevens Trombosedienst 2.1 Gegevens Trombosedienst 2.2 Medisch leider Trombosedienst 2.3 Voor welke vragen neemt u contact op met wie? 2.4 Lijst van afkortingen 3. Behandeling

Nadere informatie

NEURAXIS-BLOKKADE & ANTI-STOLLING. Ankie Koopman-van Gemert

NEURAXIS-BLOKKADE & ANTI-STOLLING. Ankie Koopman-van Gemert NEURAXIS-BLOKKADE & ANTI-STOLLING Ankie Koopman-van Gemert TE BESPREKEN ONDERWERPEN Doel Afbakening en uitgangspunten Bloedingsrisico s Type ingrepen naar bloedingsrisico Anticoagulantia en stop- cq startadviezen

Nadere informatie

Perioperatief antistollingsbeleid UMCG. Samenvatting

Perioperatief antistollingsbeleid UMCG. Samenvatting 1 2 Perioperatief antistollingsbeleid UMCG Samenvatting Patiënten ingesteld op antistollingsmiddelen hebben bij continuatie van de antistolling een verhoogde kans op bloedverlies en bij het staken van

Nadere informatie

Perioperatief beleid voor patiënten behandeld met vitamine K antagonisten

Perioperatief beleid voor patiënten behandeld met vitamine K antagonisten Perioperatief beleid voor patiënten behandeld met vitamine K antagonisten Algemene principes: De voorgeschreven werkwijze is afhankelijk van 3 factoren: 1. Het bloedingsrisico gepaard met de ingreep. Dit

Nadere informatie

Protocol bij behandeling met non-vitamine K antagonisten orale anticoagulantia (NOAC s)

Protocol bij behandeling met non-vitamine K antagonisten orale anticoagulantia (NOAC s) Protocol bij behandeling met non-vitamine K antagonisten orale anticoagulantia (NOAC s) Opgesteld door: M.P.A. Brekelmans, M. Coppens, S. Middeldorp Afdeling Vasculaire Geneeskunde Academisch Medisch Centrum,

Nadere informatie

Boekje over de nieuwe orale anticoagulantia. Wat u moet weten voor het veilig gebruik ervan

Boekje over de nieuwe orale anticoagulantia. Wat u moet weten voor het veilig gebruik ervan Boekje over de nieuwe orale anticoagulantia Wat u moet weten voor het veilig gebruik ervan GEGEVENS PATIËNT Naam Adres Tel HUISARTS Naam Adres Tel SPECIALIST Naam Ziekenhuis Tel ANTISTOLLINGSMEDICATIE

Nadere informatie

Doel Het behandelen van een patiënt met een bloeding ten tijde van apixaban gebruik Het tijdelijk stoppen van apixaban rondom een operatieve ingreep

Doel Het behandelen van een patiënt met een bloeding ten tijde van apixaban gebruik Het tijdelijk stoppen van apixaban rondom een operatieve ingreep Onderwerp Bloedingen tijdens apixaban (Eliquis ) gebruik Operatieve ingrepen tijden apixaban (Eliquis ) gebruik Auteurs Dr. N.R. Bijsterveld, Cardioloog Dr. M. Ten Wolde, Internist-Vasculair Geneeskundige

Nadere informatie

Checklist 1 e aflevering Eliquis

Checklist 1 e aflevering Eliquis Checklist 1 e aflevering Eliquis 1. Juiste product 5. Bevorderen therapietrouw 2. Indicaties en dosering 6. Controleer interacties 3. Werkingsmechanisme 4. Leg belang therapietrouw uit 7. Geef patiëntenmateriaal

Nadere informatie

Patiënteninformatiekaart

Patiënteninformatiekaart Wat moet ik weten over Xarelto? Xarelto verdunt het bloed, wat voorkomt dat u gevaarlijke bloedstolsels krijgt. Xarelto moet precies worden ingenomen zoals voorgeschreven door uw arts. Voor een optimale

Nadere informatie

Bloeding: wat nu? Workshop Antistolling: oh FAQ! Take home:

Bloeding: wat nu? Workshop Antistolling: oh FAQ! Take home: Bloeding: wat nu? Workshop Antistolling: oh FAQ! Monique Tjon-A-Tsien, kaderhuisarts HVZ Paula Ypma, hematoloog HagaZiekenhuis 5 februari 2014 Congressponsoren AstraZeneca Bayer BoehringerIngelheim Pfizer/BMS

Nadere informatie

Wat is nieuw in Antistollingswereld?

Wat is nieuw in Antistollingswereld? Wat is nieuw in Antistollingswereld? Peter Verhamme Bloedings- en vaatziekten UZ Leuven NOACs/DOACs - Antistolling bij VKF: Waarom we NOACs verkiezen! - Peri-operatief beleid 1 Nieuwe orale anticoagulantia

Nadere informatie

ACUUT CORONAIR SYNDROOM. 12 februari 2015 Esther de Haan Verpleegkundig specialist cardiolgie St Antonius Ziekenhuis

ACUUT CORONAIR SYNDROOM. 12 februari 2015 Esther de Haan Verpleegkundig specialist cardiolgie St Antonius Ziekenhuis ACUUT CORONAIR SYNDROOM 12 februari 2015 Esther de Haan Verpleegkundig specialist cardiolgie St Antonius Ziekenhuis Doelen Behandeling van ACS - Medicamenteus - Invasief Complicaties Prognose 2 Behandeling:

Nadere informatie

Antistolling in het pijncentrum

Antistolling in het pijncentrum Antistolling in het pijncentrum Dr. Veerle Dirckx mariaziekenhuis.be Mensen zorgen voor mensen Overzicht Ter opfrissing de stollingscascade Wat is er allemaal op de markt? Wat werkt waarop in? Hoelang

Nadere informatie

(BRISTOL-MYERS SQUIBB BELGIUM)

(BRISTOL-MYERS SQUIBB BELGIUM) Farmaceutisch bedrijf (BRISTOL-MYERS SQUIBB BELGIUM) 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Eliquis 2,5 mg filmomhulde tabletten 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke filmomhulde tablet bevat 2,5 mg

Nadere informatie

Problematiek 17/01/2011. Dr. Patrick Schoeters PREVENTIEF ANTISTOLLINGSBELEID BIJ ENDOSCOPISCHE PROCEDURES

Problematiek 17/01/2011. Dr. Patrick Schoeters PREVENTIEF ANTISTOLLINGSBELEID BIJ ENDOSCOPISCHE PROCEDURES Preventief antistollingsbeleid bij endoscopische procedures : een bloedstollend verhaal PREVENTIEF BIJ ENDOSCOPISCHE PROCEDURES Dr. Patrick Schoeters Problematiek Thrombusvorming cruciaal in cardiovasculaire

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Approved

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN. Approved BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Eliquis 2,5 mg filmomhulde tabletten 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke filmomhulde tablet bevat 2,5 mg apixaban.

Nadere informatie

Nascholing Antistolling

Nascholing Antistolling Nascholing Antistolling Algemene module nivo 1 en 2 Een initiatief van de Stuurgroepketen Antistollingsbehandeling Dr. R. Fijnheer, versie 1, november 2011 doel antistollings therapie behandelen van arteriële

Nadere informatie

Protocol bij behandeling met directe orale anticoagulantia (DOAC s)

Protocol bij behandeling met directe orale anticoagulantia (DOAC s) Protocol bij behandeling met directe orale anticoagulantia (DOAC s) Opgesteld door: M.P.A. Brekelmans, M. Coppens, S. Middeldorp Afdeling Vasculaire Geneeskunde Academisch Medisch Centrum, Amsterdam Versie:

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Pradaxa 75 mg harde capsules 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Een harde capsule bevat 75 mg dabigatran etexilaat

Nadere informatie

Antistolling bij cardiologische interventies

Antistolling bij cardiologische interventies Antistolling bij cardiologische interventies WES symposium 11 maart 2010 Alina Constantinescu, cardioloog in opleiding, Erasmus MC Coronaire arteriele trombus Factoren: Atherosclerotische plaque Endotheel

Nadere informatie

Preventie en behandeling trombo-embolische aandoeningen. FTO 15-10-13 Paul van Buuren

Preventie en behandeling trombo-embolische aandoeningen. FTO 15-10-13 Paul van Buuren Preventie en behandeling trombo-embolische aandoeningen FTO 15-10-13 Paul van Buuren Inhoud Trombo-embolische preventie bij ouderen Preventie bij atriumfibrilleren en behandeling longembolie Formularium

Nadere informatie

PRADAXA (dabigatran etexilaat) 110 mg en 150 mg capsules

PRADAXA (dabigatran etexilaat) 110 mg en 150 mg capsules De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel PRADAXA. Het verplichte plan voor risicobeperking in België en in Luxemburg,

Nadere informatie

Risico-minimalisatiemateriaal betreffende Tasigna (nilotinib) voor voorschrijvers en apothekers

Risico-minimalisatiemateriaal betreffende Tasigna (nilotinib) voor voorschrijvers en apothekers Risico-minimalisatiemateriaal betreffende Tasigna (nilotinib) voor voorschrijvers en apothekers Introductie De risico-minimalisatiematerialen voor Tasigna (nilotinib) zijn beoordeeld door het College ter

Nadere informatie

Nascholing Antistolling

Nascholing Antistolling Nascholing Antistolling Algemene module nivo 3 Een initiatief van de Stuurgroepketen Antistollingsbehandeling Dr. R. Fijnheer, versie 4, juli 2012 de stollingsbalans trombose te veel stolling antistolling

Nadere informatie

Het kind met een stolsel

Het kind met een stolsel Het kind met een stolsel Heleen van Ommen EKZ AMC, Amsterdam Casus: meisje 15 jr Anamnese Sinds een aantal dagen benauwd en pijn op de borst, vastzittend aan de ademhaling, mn links Voorgeschiedenis: Week

Nadere informatie

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren INHOUD Presentatie (20-25 minuten) Inleiding Medicamenteuze behandeling atriumfibrilleren Geneesmiddelgroepen Bijwerkingen

Nadere informatie

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG > Retouradres Postbus 320, 1110 AH Diemen Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG 0530.2015107627 Zorginstituut Nederland Pakket Eekholt 4 1112 XH Diemen Postbus

Nadere informatie

ANTITROMBOTISCHE BEHANDELING: ENKELE RECENTE PUBLICATIES

ANTITROMBOTISCHE BEHANDELING: ENKELE RECENTE PUBLICATIES ANTITROMBOTISCHE BEHANDELING: ENKELE RECENTE PUBLICATIES De indicaties en praktische problemen van de antitrombotica waren reeds tweemaal het onderwerp van een themanummer van de Folia [Folia februari

Nadere informatie

Nieuwe anticoagulantia in de praktijk De evidence in vogelvlucht en interactieve casuïstiek

Nieuwe anticoagulantia in de praktijk De evidence in vogelvlucht en interactieve casuïstiek Nieuwe anticoagulantia in de praktijk De evidence in vogelvlucht en interactieve casuïstiek Dr. P.W. Kamphuisen - internist Universitair Medisch Centrum Groningen Nieuwe orale antistollingsmiddelen in

Nadere informatie

Risico-minimalisatiemateriaal betreffende Tasigna (nilotinib) voor voorschrijvers en apothekers

Risico-minimalisatiemateriaal betreffende Tasigna (nilotinib) voor voorschrijvers en apothekers Risico-minimalisatiemateriaal betreffende Tasigna (nilotinib) voor voorschrijvers en apothekers Introductie De risico-minimalisatiematerialen voor Tasigna (nilotinib) zijn beoordeeld door het College ter

Nadere informatie

Endoscopie en anticoagulantia: een update.

Endoscopie en anticoagulantia: een update. Endoscopie en anticoagulantia: een update. Dr. Koen Van Dycke, Prof. Dr. Isabelle Colle, Prof. Dr. Martine De Vos. Dienst Gastro-enterologie UZ Gent. De Pintelaan 185 9000 Gent Abstract: Door de toenemende

Nadere informatie

Bereikbaarheid en Protocollen Trombosedienst Emmen (Versie huisartsen)

Bereikbaarheid en Protocollen Trombosedienst Emmen (Versie huisartsen) Bereikbaarheid en Protocollen Trombosedienst Emmen (Versie huisartsen) Protocollen en Bereikbaarheid Trombosedienst Emmen Drs. J.G.J. Pouwels, Medisch Leider Trombosedienst INHOUDSOPGAVE 1. Bereikbaarheid

Nadere informatie

Datum 8 september 2015 Betreft GVS rapport 15/13 edoxaban (Lixiana ) bij veneuze trombo-embolie

Datum 8 september 2015 Betreft GVS rapport 15/13 edoxaban (Lixiana ) bij veneuze trombo-embolie > Retouradres Postbus 320, 1110 AH Diemen Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG 0530.2015109188 Datum 8 september 2015 Betreft GVS rapport 15/13 edoxaban

Nadere informatie

Boezemfibrilleren bij ouderen

Boezemfibrilleren bij ouderen Boezemfibrilleren bij ouderen Thema Jong tot Oud CarVasZ 20 november 2015 Cyril Camaro, cardioloog Programma: boezemfibrilleren 1. is een ziekte van de oudere patiënt! 3. een casus uit de praktijk Probleemstelling,

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL DIEPE VENEUZE TROMBOSE

TRANSMURAAL PROTOCOL DIEPE VENEUZE TROMBOSE TRANSMURAAL PROTOCOL Inleiding De incidentie van diepe veneuze trombose () is ongeveer 2 per 1.000 patiënten per jaar. Voor longembolie gelden vergelijkbare getallen. De huisarts wordt dan ook niet vaak

Nadere informatie

XARELTO (RIVAROXABAN) 2,5 MG - 15 MG - 20 MG FILMOMHULDE TABLETTEN INFORMATIE VOOR DE VOORSCHRIJVER

XARELTO (RIVAROXABAN) 2,5 MG - 15 MG - 20 MG FILMOMHULDE TABLETTEN INFORMATIE VOOR DE VOORSCHRIJVER De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel Xarelto 2,5 mg; 15 mg en 20 mg. Het verplicht plan voor risicobeperking in België

Nadere informatie

Samenvatting Vitamine K antagonisten zijn antistollingsmiddelen in tabletvorm. Ze worden voorgeschreven voor de behandeling en preventie van trombose.

Samenvatting Vitamine K antagonisten zijn antistollingsmiddelen in tabletvorm. Ze worden voorgeschreven voor de behandeling en preventie van trombose. 1 Samenvatting Samenvatting Vitamine K antagonisten zijn antistollingsmiddelen in tabletvorm. Ze worden voorgeschreven voor de behandeling en preventie van trombose. Zowel arteriële trombose (trombose

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Xarelto 10 mg filmomhulde tabletten 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke filmomhulde tablet bevat 10 mg rivaroxaban.

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Pradaxa 75 mg harde capsules 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Een harde capsule bevat 75 mg dabigatran etexilaat

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Daardoor kan snel nieuwe veiligheidsinformatie worden vastgesteld. Beroepsbeoefenaren in de

Nadere informatie

Filmomhulde tablet Gele, ronde tabletten met de inscriptie 893 aan de ene zijde en 2½ aan de andere zijde.

Filmomhulde tablet Gele, ronde tabletten met de inscriptie 893 aan de ene zijde en 2½ aan de andere zijde. 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL ELIQUIS 2,5 mg filmomhulde tabletten 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke filmomhulde tablet bevat 2,5 mg apixaban. Hulpstoffen: Elke filmomhulde tablet bevat

Nadere informatie

Trombosedienst Leiden en omstreken

Trombosedienst Leiden en omstreken Trombosedienst Leiden en omstreken Saskia van Foeken Verpleegkundige Trombosedienst Leiden Doelstelling Met deze voorlichting willen we bereiken: Dat de cliënt een zo optimaal mogelijke antistollingsbehandeling

Nadere informatie

De plaats van de trombosedienst in de toekomst

De plaats van de trombosedienst in de toekomst De plaats van de trombosedienst in de toekomst Moderator Prof dr H.C.J. Eikenboom 1st author / speaker Felix van der Meer Trombosedienst Leiden en Omstreken LUMC, afdeling Trombose en Hemostase Belangenverklaring

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 198 Het eerste deel van dit proefschrift beschrijft de effectiviteit van clopidogrel en tirofiban in patiënten met een acuut hart infarct verwezen voor een spoed dotter behandeling. In hoofdstuk 1 werd

Nadere informatie

Regionale, Transmurale Afspraken ten behoeve van de implementatie van de NOAC s bij patiënten met atriumfibrilleren (RTA AF-NOAC s)

Regionale, Transmurale Afspraken ten behoeve van de implementatie van de NOAC s bij patiënten met atriumfibrilleren (RTA AF-NOAC s) Regionale, Transmurale Afspraken ten behoeve van de implementatie van de NOAC s bij patiënten met atriumfibrilleren (RTA AF-NOAC s) Ziekenhuis / regio : ZGT voor de regio Almelo, Hengelo e.o. Inhoud 2

Nadere informatie

Filmomhulde tablet. Gele, ronde filmomhulde tabletten (10,5 mm diameter) met DSC L60 gegraveerd.

Filmomhulde tablet. Gele, ronde filmomhulde tabletten (10,5 mm diameter) met DSC L60 gegraveerd. Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Daardoor kan snel nieuwe veiligheidsinformatie worden vastgesteld. Beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg wordt verzocht alle vermoedelijke

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN . BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL PRADAXA 75 mg harde capsules 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Een harde capsule bevat 75 mg dabigatran etexilaat

Nadere informatie

Kruidvat Paracetamol 120, 240, 500 en 1000 mg, zetpillen bevatten als werkzaam bestanddeel per zetpil 120, 240, 500 resp. 1000 mg paracetamol.

Kruidvat Paracetamol 120, 240, 500 en 1000 mg, zetpillen bevatten als werkzaam bestanddeel per zetpil 120, 240, 500 resp. 1000 mg paracetamol. 1.3.1.1 SmPC Page 1 of 5 1.3.1.1 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS Samenvatting van de productkenmerken 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Kruidvat Paracetamol 120 mg, zetpillen. Kruidvat Paracetamol 240 mg,

Nadere informatie

Cases Stolling. BVMLT 17 november 2015

Cases Stolling. BVMLT 17 november 2015 Cases Stolling BVMLT 17 november 2015 Vraag 1: welke factoren kan je meten met een aptt test? A. FVII, FV, FX, FII, fibrinogeen B. FVIII en FIX C. FXII, FXI, FVIII en FIX D. FXII, FXI, FVIII, FIX, FV,

Nadere informatie

Perioperatieve onderbreking van antistollingsmedicatie

Perioperatieve onderbreking van antistollingsmedicatie Perioperatieve onderbreking van antistollingsmedicatie Normen Hemmink Physician assistant anesthesiologie www.skbwinterswijk.nl Venticare 15 mei 2014 Inhoud presentatie Fysiologie bloedstolling Wat is

Nadere informatie

Gebruik plaatjesremmers voorafgaand aan geplande ingreep / procedure. Kleine ingreep / procedure? 1

Gebruik plaatjesremmers voorafgaand aan geplande ingreep / procedure. Kleine ingreep / procedure? 1 1 Gebruik plaatjesremmers voorafgaand aan geplande ingreep / procedure Kleine ingreep / procedure? 1 Ingreep waarbij geringe bloeding grote complicaties kan geven (bv craniële chirurgie)? 2 Recent coronaire

Nadere informatie

Nieuwe anticoagulantia Ze komen er echt aan. Saskia Middeldorp Vasculaire Geneeskunde AMC, Amsterdam

Nieuwe anticoagulantia Ze komen er echt aan. Saskia Middeldorp Vasculaire Geneeskunde AMC, Amsterdam Nieuwe anticoagulantia Ze komen er echt aan Saskia Middeldorp Vasculaire Geneeskunde AMC, Amsterdam Classes of new anticoagulants I Initiation Recombinant TFPI (tifacogin) NAPc2 II Xa formation Direct:

Nadere informatie

Dienst/afdeling: MST- Breed Datum: 29-03-11

Dienst/afdeling: MST- Breed Datum: 29-03-11 Versie: Medisch Spectrum Twente 1.0 Status: Vastgesteld Soort Document: Code: Protocol PC-001587 Onderwerp/titel: Perioperatief beleid met betrekking tot tromboseprofylaxe en antistolling Dienst/afdeling:

Nadere informatie

Factor Xa remmers en directe trombine remmers. (nieuwe orale anticoagulantia, NOAC) bij kwetsbare

Factor Xa remmers en directe trombine remmers. (nieuwe orale anticoagulantia, NOAC) bij kwetsbare Factor Xa remmers en directe trombine remmers (nieuwe orale anticoagulantia, NOAC) bij kwetsbare ouderen? Standpunt van de Werkgroep Klinische Gerontofarmacologie (WKGF) van de Nederlandse Vereniging van

Nadere informatie

Pradaxa is een geneesmiddel dat de werkzame stof dabigatran-etexilaat bevat. Het is verkrijgbaar in de vorm van capsules (75 mg, 110 mg en 150 mg).

Pradaxa is een geneesmiddel dat de werkzame stof dabigatran-etexilaat bevat. Het is verkrijgbaar in de vorm van capsules (75 mg, 110 mg en 150 mg). EMA/47517/2015 EMEA/H/C/000829 EPAR-samenvatting voor het publiek dabigatran-etexilaat Dit document is een samenvatting van het Europees openbaar beoordelingsrapport (EPAR) voor. Het geeft uitleg over

Nadere informatie

22-11-2013 DE NIEUWE ANTISTOLLINGSMIDDELEN IN DE CARDIOLOGISCHE PRAKTIJK CONFLICT OF INTEREST STATEMENT BIJDRAGE PRESENTATIE VRAAG VRAAG VRAAG

22-11-2013 DE NIEUWE ANTISTOLLINGSMIDDELEN IN DE CARDIOLOGISCHE PRAKTIJK CONFLICT OF INTEREST STATEMENT BIJDRAGE PRESENTATIE VRAAG VRAAG VRAAG DE NIEUWE ANTISTOLLINGSMIDDELEN IN DE CARDIOLOGISCHE PRAKTIJK Martin Jan Schalij Hartcentrum Leiden Leids Universitair Medisch Centrum CONFLICT OF INTEREST STATEMENT Geen persoonlijke belangen. De afdeling

Nadere informatie

Regionale, Transmurale Afspraken ten behoeve van de implementatie van de NOAC s bij patiënten met atriumfibrilleren (RTA AF-NOAC s)

Regionale, Transmurale Afspraken ten behoeve van de implementatie van de NOAC s bij patiënten met atriumfibrilleren (RTA AF-NOAC s) Regionale, Transmurale Afspraken ten behoeve van de implementatie van de NOAC s bij patiënten met atriumfibrilleren (RTA AF-NOAC s) Ziekenhuis / regio : ZGT voor de regio Almelo, Hengelo e.o. Inhoud 2

Nadere informatie

Preoperatief traject GZA Ziekenhuizen. Checklist voor de huisarts.

Preoperatief traject GZA Ziekenhuizen. Checklist voor de huisarts. Preoperatief traject GZA Ziekenhuizen. Checklist voor de huisarts. Laat dit formulier invullen door uw huisarts en breng het mee naar de raadpleging anesthesie of bij uw opname. Beste dokter Gelieve deze

Nadere informatie

Richtlijn Antistolling met laagmoleculairgewicht heparines (LMWH) bij nierinsufficiëntie

Richtlijn Antistolling met laagmoleculairgewicht heparines (LMWH) bij nierinsufficiëntie Richtlijn Antistolling met laagmoleculairgewicht heparines (LMWH) bij nierinsufficiëntie mei 2012 Verantwoordelijk voor de richtlijn: Kwaliteitscommissie NfN Contact: ATM Jorna, secretaris kwaliteitscommissie,

Nadere informatie

Werken de trombocytenaggregatieremmers? Is meten ook weten? Renske Olie Internist-vasculair geneeskundige MUMC 19-01-2016, Vascular Rounds

Werken de trombocytenaggregatieremmers? Is meten ook weten? Renske Olie Internist-vasculair geneeskundige MUMC 19-01-2016, Vascular Rounds Werken de trombocytenaggregatieremmers? Is meten ook weten? Renske Olie Internist-vasculair geneeskundige MUMC 19-01-2016, Vascular Rounds Inhoud - Trombocytenaggregatieremmers - Opzet polikliniek antitrombotica

Nadere informatie

Prehospitale trombolyse niet langer nodig. door Marc de Leeuw - 22-02-2013

Prehospitale trombolyse niet langer nodig. door Marc de Leeuw - 22-02-2013 Prehospitale trombolyse niet langer nodig NHG-Standaard Acuut coronair syndroom herzien door Marc de Leeuw - 22-02-2013 De NHG-Standaard Acuut coronair syndroom is recent herzien. Een belangrijke wijziging

Nadere informatie

Stelping en NSAID's ; stolling en antistolling

Stelping en NSAID's ; stolling en antistolling Stelping en NSAID's ; stolling en antistolling Het hemostaseproces bestaat uit 5 stappen. - Vasoconstrictie/retractie van vaten - Adhesie van bloedplaatjes aan de collagene vezels van de vaatwand bij laesies

Nadere informatie

Medicatie, diabetes en verminderde nierfunctie. Lieke Mitrov-Winkelmolen Ziekenhuisapotheker

Medicatie, diabetes en verminderde nierfunctie. Lieke Mitrov-Winkelmolen Ziekenhuisapotheker Medicatie, diabetes en verminderde nierfunctie Lieke Mitrov-Winkelmolen Ziekenhuisapotheker Diabetes medicatie en verminderde nierfunctie Kort overzicht Verminderde nierfunctie Metabolisme/eliminatie van

Nadere informatie