H.6 regeling. Samenvatting

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "H.6 regeling. Samenvatting"

Transcriptie

1 H.6 regeling Samenvatting

2 Zenuwstelsel Het zenuwstelsel bestaat uit: Centrale zenuwstelsel ( bestaat uit: grote hersenen, kleine hersenen, hersenstam en ruggenmerg Zenuwen Functies van zenuwstelsel: Verwerken van impulsen afkomstig van zintuigen. In zintuigcellen ontstaat een soort elektrische signaal die gestuurd wordt naar de hersenen. Regeling van de werking van spieren en klieren.

3 Centrale zenuwstelsel Het zenuwstelsel van een mens bestaat uit het centrale zenuwstelsel en alle zenuwen.

4 Prikkel en impuls Prikkel = een invloed uit het milieu (omgeving) op een organisme (dieren,planten, enz.) Voorbeeld: een zeer aantrekkelijk persoon loopt langs en jij draait je hoofd richting die persoon. Dit noemen we een prikkel. Voorbeeld: lichtstralen en geuren zijn prikkels Impuls = zijn elektrische signalen die door de zenuwen gestuurd worden naar hersenen of naar de spieren. Voorbeeld: Bij de macdonalds zie je iemand een heerlijk ijsje eten (prikkel). Je ogen sturen een signaal naar de hersenen (impuls). De hersenen stuurt een signaal naar je speekselklieren (impuls). Je begint speeksel te produceren want je hebt ook zin in een ijsje. Je hersenen verwerken de impulsen en reageren door het afgeven van andere impulsen.

5 Bouw van een zenuwcel Cellichaam met celkern Uitlopers die impulsen naar het cellichaam toe geleiden. Uitlopers die impulsen van het cellichaam af geleiden. Gevoelszenuwcel Aangesloten op Zintuigcellen Centrale zenuwstelsel

6 3 typen zenuwcellen Gevoelszenuwcel: geleiden impulsen van zintuigen naar het centrale zenuwstelcel. 5 zintuigen: zien, horen, ruiken, proeven, voelen. Heeft 1 hele lange uitloper. Cellichamen liggen vlak bij het centrale zenuwstelsel. Bewegingszenuwcel: Geleiden impulsen van het centrale zwenuwstelsel naar spieren en klieren Liggen in het centrale zenuwstelsel 1 lange uitloper

7 Schakelcellen: geleiden impulsen binnen het centrale zenuwstelsel. Verbinden uitlopers van gevoelszenuwcellen met uitlopers van bewegingszenuwcellen. Liggen in het centrale zenuwstelsel. Onderling verbonden door middel van uitlopers Schakelcel Bewegingscel uitloper Zit in centrale zenuwstelsel Aangesloten op spiercellen of kliercellen

8 Zenuw Uitlopers liggen bij elkaar in een zenuw. Elke uitloper is omgeven door een dun laagje. (werkt als isolatie, zodat de uitlopers geen contact met elkaar maken) Om de zenuw ligt bindweefsel. Stevige laag die zorgt voor bescherming van de zenuw. Zie bladzijde 11 afbeelding 7

9 3 typen zenuwen Gevoelszenuw: Bevat uitlopers van gevoelszenuwcellen. Voorbeeld: oogzenuw. Geleiden impulsen van de zintuigcellen in je ogen naar het centrale zenuwstelsel. Bewegingszenuw: Bevat uitlopers van bewegingszenuwcellen Gemengde zenuw: Bevat uitlopers van gevoelszenuwcellen en uitlopers van bewegingszenuwcellen. Komt het meeste voor.

10 Zenuwen afkomstig van delen hoofd en hals komen bij de hersenstam aan. (hersenzenuwen) Zenuwen vanaf de romp en ledematen(armen en benen) komen bij het ruggenmerg aan. Zie 3 e pagina met afbeelding hersenzenuwen en ruggenmergzenuwen.

11 Ruggenmerg Ruggenmerg ligt beschermd in het wervelkanaal in de wervels. (zie plaatje volgende bladzijde) Begint bij hersenstam en eindigt bij de lendenwervels onder aan de rug. (zie plaatje volgende bladzijde) Witte stof (ligt in de schors) Liggen veel uitlopers van schakelcellen. De uitlopers geleiden impulsen van en naar de hersenen. Dus omlaag en omhoog. Witte kleur komt door isolerende laagjes om de uitlopers. Grijze stof (ligt in het merg) (vlindervormige gedeelte) Liggen de cellichamen van schakelcellen en van bewegingscellen.

12 In het merg ligt grijze stof In de schors ligt witte stof

13 Ruggenmerg Rugzijde: komen gevoelszenuwen het ruggenmerg binnen Buikzijde: verlaten bewegingszenuwen het ruggenmerg. Functie ruggenmerg: Geleiden van impulsen van zenuwen romp en ledenmaten naar de hersenen en omgekeerd. Geleiden van impulsen in reflexbogen van romp en ledematen

14 Hersenen Grote hersenen: Functie: het verwerken van impulsen afkomstig van zintuigen en regelen van bewegingen. In de schors ligt grijze stof : daarin zitten cellichamen van schakelcellen In het merg ligt de witte stof: daarin zitten uitlopers van schakelcellen Hersencentra: groepen cellichamen van schakelcellen in de hersenschors. (zie plaatje volgende pagina) Gevoelscentra (gehoorcentra, gezichtscentra): binnenkomende impulsen worden verwerkt. Bewegingscentra (schrijfcentra/denk, spreekcentra): ontstaan impulsen voor bewuste reacties.

15 De hersenen met de ligging van de hersencentra

16 Kleine hersenen: Functie: Het coordineren van bewegingen (o.a. Het evenwicht) Hersenstam Functie: Geleiden van impulsen van het ruggenmerg naar de grote en kleine hersenen en omgekeerd Functie: Geleiden van impuslen van zenuwen in hoofd en hals naar de grote en kleine hersenen en omgekeerd Functie: Geleiden van impulsen in reflexbogen van hoofd en hals. Medicijnen, alcohol en drugs beinvloeden de werking van de hersenen. Het waarnemeningsvermogen en reactievermogen kunnen afnemen onder invloed.

17 Reflexen Reflex: een vaste, snelle, onbewuste reactie op een bepaalde prikkel De snelheid is nodig om lichaam te beschermen tegen beschadigingen. Zijn nodig bij het handhaven van de houding en bewegingen van het lichaam. Terugtrekreflex, kniepeesreflex, ooglidreflex, pupilreflex. Voorbeeld: je wilt je hand afspoelen, maar het water is heet. Je trekt snel je hand terug. Dit is een reflex.

18 Reflexboog: De weg die impulsen afleggen bij een reflex. ( zie plaatje volgende dia) Via gevoelszenuw geleid naar schakelcellen in het ruggenmerg of hersenstam naar schakelcellen naar bewegingscellen naar spiercellen (spieren kunnen dan samentrekken) Bewuste reactie: Voorbeeld: Iemand duwt je opzij. Je voelt de duw en jij duwt terug. Het terugduwen is een bewuste reactie.

19 De dokter slaat met zijn hamer op je knie. De volgende reacties volgen.

20

21 Het hormoonstelsel Het hormoonstelsel bestaat uit hormoonklieren die hormonen produceren. Veel hormoonklieren hebben geen afvoerbuis: de hormonen worden afgegeven aan het bloed. Via het bloed komt het in het hele lichaam terecht. Hormonen regelen de werking van weefsels en organen die er gevoelig voor zijn. Hormonen zijn onder andere van inlvoed op groei en ontwikkeling, de stofwisseling en de voortplanting. Bladzijde 19 afbeelding 22, klieren schematisch

22 1. Hypofyse: Ligt onder de hersenen. 3. Schildklier: ligt in de hals, voor het strottenhoofd en tegen de luchtpijp aan. 6. Eilandjes van Langerhans: ligt in de alvleesklier 5. Bijnieren: Liggen als kapjes op de nieren 7. Eierstokken (bij een vrouw): in de buikholte 8. Teelballen (bij de man): in debalzak.

23 Hypofyse Hypofyse: produceert groeihormonen en hormonen die de werking van andere hormoonklieren beinvloed. Groeihormonen stimuleren de groei van de beenderen van het skelet. (teveel = reuzengroei, te weinig = dwerggroei) Een hormoon uit de hypofyse stimuleert de productie van schildklierhormoon door de de schildklier. Hormonen uit de hypofyse beinvloed de eierstokken en teelballen (geslachtshormonen). Bij vrouwen stimuleren hormonen uit de hypofyse de rijping van de follikeles in de eierstokken en de ovulatie (eiersprong) Bij mannen stimuleren hormonen uit de hypofyse de productie van zaadcellen door de teelballen

24 De schildklier Ligt in de hals, voor het strottenhoofd, tegen de luchtpijp aan. Produceert onder invloed van hypofyse: schildklierhormoon. Is voor stofwisseling en groei en ontwikkeling. Schildklier hormoon stimuleert de verbranding in cellen. Te veel schildklierhormonen:te veel verbranding in de cellen plaats - > persoon kan rusteloos en vermagert sterk. Te weinig schildklierhormonen: Te weinig verbranding in de cellen plaats -> Persoon krijgt het koud, snel moe. Bij kind geestelijke en lichamelijke ontwikkeling trager. Dit kan komen door te weinig jood in het voedsel. Noodzakelijk voor vorming schildklierhomoon. (jood zit in zout) Struma (kropgezwel) bij een volwassen persoon: Te weinig schilkklierhormonen, schildklier vergroot zich.

25 Struma Insuline kan ingespoten worden met een insulinepen

26 De eilandjes van Langerhans Zijn groepjes cellen die tussen de cellen van de alvleesklier liggen. Alvleesklier is een verteringsklier De eilandjes van Langerhans produceren de hormonen: Insuline en glucagon. (houden het glucosegehalte van het bloed constant) Koolhydraten worden verteerd in het darmkanaal tot o.a. Glucose. Glucose wordt opgenomen door de wand van de dunne darm in het bloed. (0,1% glucose in het bloed) Bloedsuikerspiegel = het glucosegehalte van het bloed. Na koolhydraatrijke maaltijd (veel brood, pasta, aardappels) kan het glucose gehalte in het bloed te hoog zijn. De eilandjes van Langerhans reageren daarop om Insuline te produceren. Onder invloed van insuline wordt in de lever en in spieren glucose omgezet in glycogen. Glycogeen is reservestof die wordt opgeslagen in de lever en spieren. Door omzetten glucose in glycogeen daalt glucosegehalte in bloed.

27 Suikerziekte: Eilandjes van Langerhans produceren te weinig insuline. Waardoor het glucosegehalte in het bloed niet kan dalen. Maximaal mag dit 0,16 % zijn. Mensen met suikerziekte spuiten insuline in. Glucose is de meest gebruikte brandstof voor cellen. Bij lichamelijke inspanning vindt veel verbranding plaats. Cellen halen glucose uit het bloed. Wanneer glucose gehalte te laag (beneden 0,1%) reageren eilandjes van Langerhans daarop door veel glucagon te produceren. Onder invloed van glucagon wordt in de lever en spieren glycogeen omgezet in glucose. Dat wordt afgegeven aan het bloed. Stijging glucose gehalte van het bloed. Glucosegehalte te hoog -> eilandjes van langerhans produceren veel insuline -> lever en spieren zetten glucose om in glycogeen -> glucose gehalte bloed daalt Glucosegehalte te laag -> eilandjes van langerhans produceren veel glucagon -> lever en spieren zetten glycogeen om in glucose -> glucosegehalte in bloed stijgt.

28 Bijnieren Liggen als kapjes op de nieren. Produceren het hormoon adrenaline Wanneer je woedend, bang of ergens van schrikt geven de bijnieren adrenaline af aan het bloed. Onder invloed van adrenaline wordt in de lever en spieren glycogeen omgezet in glucose -> glucosegehalte stijgt in het bloed. Hartslag en ademhaling onder invloed van adrenaline verhoogt en versneld. Snelle en kortdurende werking. Bij grote inspanning zorgt het lichaam voor snel te handelen.

Samenvattingen. Samenvatting Thema 6: Regeling. Basisstof 1. Zenuwstelsel regelt processen:

Samenvattingen. Samenvatting Thema 6: Regeling. Basisstof 1. Zenuwstelsel regelt processen: Samenvatting Thema 6: Regeling Basisstof 1 Zenuwstelsel regelt processen: - regelen werking spieren en klieren - verwerking van impulsen van zintuigen Zintuigcellen: - staan onder invloed van prikkels

Nadere informatie

Regeling. Regeling is het regelen van allerlei processen in het lichaam. Regeling vindt plaats via twee orgaanstelsels: Zenuwstelsel.

Regeling. Regeling is het regelen van allerlei processen in het lichaam. Regeling vindt plaats via twee orgaanstelsels: Zenuwstelsel. Regeling Regeling is het regelen van allerlei processen in het lichaam. Regeling vindt plaats via twee orgaanstelsels: (1) Zenuwstelsel (2) Hormoonstelsel Verschillen in bouw en functie: bestaat uit functie

Nadere informatie

REGELING. 1 G o e d g e r e g e l d. 2 Z e n u w s t e l s e l

REGELING. 1 G o e d g e r e g e l d. 2 Z e n u w s t e l s e l REGELING 1 G o e d g e r e g e l d In je lichaam gebeuren veel dingen te gelijk: je haalt adem, je beweegt je spieren, je hart klopt, reservevoedsel wordt opgeslagen, enzovoort. Het zenuwstelsel en het

Nadere informatie

Samenvatting Biologie voor Jou 1B Thema 6 Waarnemen, regeling en gedrag. Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving

Samenvatting Biologie voor Jou 1B Thema 6 Waarnemen, regeling en gedrag. Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving Samenvatting Biologie voor Jou 1B Thema 6 Waarnemen, regeling en gedrag 6.1 Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving Prikkel = invloed uit de omgeving van een organisme Alle zintuigen

Nadere informatie

Samenvatting Biologie voor Jou 2A Thema 4 Waarnemen en regeling

Samenvatting Biologie voor Jou 2A Thema 4 Waarnemen en regeling Samenvatting Biologie voor Jou 2A Thema 4 Waarnemen en regeling 4.1 Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving Prikkel = invloed uit de omgeving van een organisme Alle zintuigen samen =

Nadere informatie

DOCENT: A. SEWSAHAI Havo HENRY N. HASSANKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Thema: Regeling

DOCENT: A. SEWSAHAI Havo HENRY N. HASSANKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Thema: Regeling DOCENT: A. SEWSAHAI Havo HENRY N. HASSANKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Thema: Regeling Doelstellingen: De student moet: de bouw en functies van het zenuwstelsel kunnen beschrijven de functies

Nadere informatie

GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 1. Het zenuwstelsel

GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 1. Het zenuwstelsel GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 1 Het zenuwstelsel 1 INLEIDING Zenuwstelsel Bouw en ligging van het zenuwstelsel Het centrale zenuwstelsel Het perifere zenuwstelsel Werking van het zenuwstelsel Het willekeurige

Nadere informatie

Onwillekurig of Autonoom Ingedeeld in parasympatisch en orthosympatisch

Onwillekurig of Autonoom Ingedeeld in parasympatisch en orthosympatisch Paragraaf 8.1 en 8.2 perifere zenuwstelsel Uitlopers van zenuwcellen buiten de hersenen en het ruggenmerg centrale zenuwstelsel Zenuwcellen en uitlopers in hersenen en ruggenmerg autonome zenuwstelsel

Nadere informatie

Zenuwstelsel a3. Wat kun je hier intekenen wat goed weergeeft waar dit hoofdstuk over gaat?

Zenuwstelsel a3. Wat kun je hier intekenen wat goed weergeeft waar dit hoofdstuk over gaat? Zenuwstelsel a3 Wat kun je hier intekenen wat goed weergeeft waar dit hoofdstuk over gaat? Bewustwording 1 Wanneer wordt een mens zich bewust van prikkels? A Als de prikkels worden omgezet in impulsen.

Nadere informatie

V5 Begrippenlijst Hormonen

V5 Begrippenlijst Hormonen V5 Begrippenlijst Hormonen ADH Hormoon dat de terugresorptie van water in de nierkanaaltjes stimuleert. adrenaline Hormoon dat door het bijniermerg wordt afgescheiden. Adrenaline wordt ook door zenuwvezels

Nadere informatie

Extra paragraaf. Hormonen

Extra paragraaf. Hormonen Extra paragraaf Hormonen In deze extra paragraaf leer je meer over hormonen. Het gaat over de structuur van hormonen en de manier waarop ze werken. Daarnaast leer je een aantal hormoonklieren en het samenspel

Nadere informatie

VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- BK Deel 1 en 2 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x 50 minuten per week

VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- BK Deel 1 en 2 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x 50 minuten per week PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TSG VMBO CURSUSJAAR 2016-2017 NIVEAU BASIS VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- BK Deel 1 en 2 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x 50 uten per week P periode

Nadere informatie

VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- BK Deel 1 en 2 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x 50 minuten per week

VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- BK Deel 1 en 2 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x 50 minuten per week PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TSG VMBO CURSUSJAAR 205-206 NIVEAU BASIS VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- BK Deel en 2 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x uten per week P periode C code

Nadere informatie

Beide helften van de hersenen zijn met elkaar verbonden door de hersenbalk. De hersenstam en de kleine hersenen omvatten de rest.

Beide helften van de hersenen zijn met elkaar verbonden door de hersenbalk. De hersenstam en de kleine hersenen omvatten de rest. Biologie SE4 Hoofdstuk 14 Paragraaf 1 Het zenuwstelsel kent twee delen: 1. Het centraal zenuwstelsel bevindt zich in het centrum van het lichaam en bestaat uit de neuronen van de hersenen en het ruggenmerg

Nadere informatie

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2009

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2009 MINISTERIE VAN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXAMENBUREAU UNIFORM EINDEXAMEN MULO 009 VAK : BIOLOGIE DATUM : DONDERDAG 09 JULI 009 TIJD : 07.45 09.00 UUR DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. TENZIJ ANDERS

Nadere informatie

H5 Begrippenlijst Zenuwstelsel

H5 Begrippenlijst Zenuwstelsel H5 Begrippenlijst Zenuwstelsel acetylcholine Vaak voorkomende neurotransmitter, bindt aan receptoren en verandert de permeabiliteit van het postsynaptische membraan voor specifieke ionen. animatie synaps

Nadere informatie

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2011

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2011 MINISTERIE VAN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXAMENBUREAU VAK : BIOLOGIE DATUM: MAANDAG 11 JULI 2011 TIJD : 07.5 09.00 UUR DEZE TAAK BESTAAT UIT 0 ITEMS. UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2011 Tenzij anders vermeld

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TSG VMBO CURSUSJAAR 2015-2016 NIVEAU KADER

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TSG VMBO CURSUSJAAR 2015-2016 NIVEAU KADER PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TSG VMBO CURSUSJAAR 2015-2016 NIVEAU KADER VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- K Deel 1, 2, 3 en 4 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 4 x 50 uten per week P

Nadere informatie

DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. WEEFSELS EN ORGANEN STEVIGHEID. 1 De afbeelding geeft een doorsnede van een stengel schematisch weer.

DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. WEEFSELS EN ORGANEN STEVIGHEID. 1 De afbeelding geeft een doorsnede van een stengel schematisch weer. DEZE TAAK BESTAAT UIT 0 ITEMS. TENZIJ ANDERS AANGEGEVEN, GAAT HET STEEDS OVER GEZONDE ORGANISMEN EN NORMALE OMSTANDIGHEDEN. WEEFSELS EN ORGANEN De afbeelding geeft een doorsnede van een stengel schematisch

Nadere informatie

UNIFORM HEREXAMEN MULO 2009

UNIFORM HEREXAMEN MULO 2009 MINISTERIE VN ONERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXMENUREU VK : IOLOGIE TUM: INSG 11 UGUSTUS 2009 TIJ : 10.50 12.05 UUR EZE TK ESTT UIT 40 ITEMS. UNIFORM HEREXMEN MULO 2009 TENZIJ NERS NGEGEVEN, GT HET STEES

Nadere informatie

DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS.

DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. Tenzij anders vermeld, gaat het steeds om gezonde organismen en normale omstandigheden. WEEFSELS EN ORGANEN 1 De schematische tekeningen geven cellen van organismen weer.

Nadere informatie

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2012

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2012 MINISTERIE VAN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXAMENBUREAU VAK : BIOLOGIE DATUM : DINSDAG 0 JULI 0 TIJD : 07.45 9.00 UUR DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. UNIFORM EINDEXAMEN MULO 0 TENZIJ ANDERS AANGEGEVEN,

Nadere informatie

Algemeen. Het hormoonstelsel. Soorten. Soorten. Hormoonklieren: hypofyse. Soorten 16-9-2014. Hebben invloed op:

Algemeen. Het hormoonstelsel. Soorten. Soorten. Hormoonklieren: hypofyse. Soorten 16-9-2014. Hebben invloed op: Het hormoonstelsel Lesstof Beauty Level Basics 2 Blz. 176-187 Algemeen Hebben invloed op: Lichamelijke en geestelijke processen Werken nauw samen met: Autonome zenuwstelsel Soorten 1. Hormonen/increten

Nadere informatie

PULO / MULO staatsexamen lesmateriaal Vak: Biologie Les 6

PULO / MULO staatsexamen lesmateriaal Vak: Biologie Les 6 PULO / MULO staatsexamen lesmateriaal Vak: Biologie Les 6 Tenzij anders vermeld, gaat het steeds om gezonde organismen en normale omstandigheden. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2010

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2010 MINISTERIE VAN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXAMENBUREAU VAK : BIOLOGIE DATUM: VRIJDAG 09 JULI 2010 TIJD : 07.45 09.00 UUR DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2010 TENZIJ ANDERS AANGEGEVEN,

Nadere informatie

Van cel tot organisme hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62551

Van cel tot organisme hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62551 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 oktober 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62551 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Biologie SE4. Hoofdstuk 13 Paragraaf 1 Begrippenlijst:

Biologie SE4. Hoofdstuk 13 Paragraaf 1 Begrippenlijst: Hoofdstuk 13 Paragraaf 1 Begrippenlijst: Hormoonklieren: Exocriene klieren: Endocriene klieren: Hypothalamus: Biologie SE4 organen die elders in het lichaam organen en weefsels activeren. zweet- en verteringsklieren

Nadere informatie

Wat een klier! Hormonen en klieren

Wat een klier! Hormonen en klieren Wat een klier! Je hebt vast wel eens over klieren gehoord. Niet het klieren zelf natuurlijk, dus het vervelend doen, maar die andere klieren: namelijk hormoonklieren. Hormonen en klieren Hormonen zijn

Nadere informatie

DOCENT: A. SEWSAHAI VWO KLASSE 6

DOCENT: A. SEWSAHAI VWO KLASSE 6 DOCENT: A. SEWSAHAI VWO KLASSE 6 HENRY N. HASSANKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA De student moet: de bouw en functies van het zenuwstelsel

Nadere informatie

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2007

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2007 MINISTERIE VAN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXAMENBUREAU VAK : BIOLOGIE DATUM : DINSDAG 0 JULI 007 TIJD : 07.5 09.00 UUR DEZE TAAK BESTAAT UIT 0 ITEMS. UNIFORM EINDEXAMEN MULO 007 Tenzij anders aangegeven,

Nadere informatie

DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. WEEFSELS EN ORGANEN. De afbeeldingen geven twee typen cellen weer. De foto geeft een plant weer.

DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. WEEFSELS EN ORGANEN. De afbeeldingen geven twee typen cellen weer. De foto geeft een plant weer. DEZE TAAK BESTAAT UIT 0 ITEMS. TENZIJ ANDERS AANGEGEVEN, GAAT HET STEEDS OVER GEZONDE ORGANISMEN EN NORMALE OMSTANDIGHEDEN. WEEFSELS EN ORGANEN De afbeeldingen geven twee typen cellen weer. De foto geeft

Nadere informatie

Van cel tot organisme vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62357

Van cel tot organisme vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62357 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 09 juni 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62357 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Capabel Examens 2011 Pagina 1

Capabel Examens 2011 Pagina 1 1. Wat is de kleinste levende eenheid van een organisme? A) Een cel. B) Een orgaan. C) Een weefsel. 2. Bij welke levensverrichting van de cel speelt chromatine een belangrijke rol? A) Bij de prikkelbaarheid.

Nadere informatie

VITA Module 11 kgt. Diagnostische toets

VITA Module 11 kgt. Diagnostische toets VITA Module 11 kgt Diagnostische toets BASISSTOF 2 Regelen 1 Een blokschema verloopt volgens een bepaalde volgorde. Zet de volgende onderdelen van een blokschema in de juiste volgorde. a input b input

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 1 1. Over de auteurs 1 2. Redactionele verantwoording 1 3 Curriculummodel 1 3 Didactisch concept Basiswerken 1 4

Inhoud. Woord vooraf 1 1. Over de auteurs 1 2. Redactionele verantwoording 1 3 Curriculummodel 1 3 Didactisch concept Basiswerken 1 4 Inhoud Woord vooraf 1 1 Over de auteurs 1 2 Redactionele verantwoording 1 3 Curriculummodel 1 3 Didactisch concept Basiswerken 1 4 1 Cellen en weefsels 1 6 1.1 Kenmerken van het leven 1 7 1.2 De opbouw

Nadere informatie

UNIFORM HEREXAMEN MULO 2007

UNIFORM HEREXAMEN MULO 2007 MINISTERIE VN ONERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXMENUREU VK : IOLOGIE TUM: TIJ : UNIFORM HEREXMEN MULO 2007 EZE TK ESTT UIT 40 ITEMS. TENZIJ NERS VERMEL, GT HET STEES OVER GEZONE ORGNISMEN. WEEFSELS EN ORGNEN

Nadere informatie

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2008

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2008 MINISTERIE VN ONERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXMENUREU VK : IOLOGIE TUM : WOENSG 09 JULI 2008 TIJ : 07.45 09.00 UUR EZE TK ESTT UIT 40 ITEMS. UNIFORM EINEXMEN MULO 2008 TENZIJ NERS NGEGEVEN, GT HET STEES

Nadere informatie

DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. WEEFSELS EN ORGANEN. Bij de plant komen verschillende typen weefsels voor.

DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. WEEFSELS EN ORGANEN. Bij de plant komen verschillende typen weefsels voor. DEZE TAAK BESTAAT UIT 0 ITEMS. TENZIJ ANDERS AANGEGEVEN, GAAT HET STEEDS OVER GEZONDE ORGANISMEN EN NORMALE OMSTANDIGHEDEN. WEEFSELS EN ORGANEN Bij de plant komen verschillende typen weefsels voor. Uit

Nadere informatie

Herhalingsles Het lichaam. Ademhaling. Benoem de aangeduide delen op onderstaande tekeningen aan.

Herhalingsles Het lichaam. Ademhaling. Benoem de aangeduide delen op onderstaande tekeningen aan. Herhalingsles Het lichaam Ademhaling Benoem de aangeduide delen op onderstaande tekeningen aan. Als we ademen, stroomt er lucht binnen in ons lichaam. Welke weg legt deze lucht af? Vul het schema aan.

Nadere informatie

Biologie. Examensamenvatting KADER

Biologie. Examensamenvatting KADER Biologie Examensamenvatting KADER CELLEN Doelstelling 1 Je moet kunnen omschrijven wat een weefsel en wat een orgaan is. Weefsel: een groep cellen met dezelfde bouw en dezelfde functie(s). - Bij veel weefsels

Nadere informatie

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het SUIKERZIEKTE Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het lichaam. U kunt hierbij denken aan slecht functionerende

Nadere informatie

Thema 8. Opslag, uitscheiding en bescherming Basisstof 1,2,3

Thema 8. Opslag, uitscheiding en bescherming Basisstof 1,2,3 Thema 8 Opslag, uitscheiding en bescherming Basisstof 1,2,3 Het inwendig Milieu Bestaat uit je bloed en weefselvloeistof. Daarin zitten allerlei voedingsstoffen. Je lichaam wil altijd constant zijn. *

Nadere informatie

Eindexamen biologie compex vmbo gl/tl 2005 - I

Eindexamen biologie compex vmbo gl/tl 2005 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen. INFECTIEZIEKTEN Op een internet site van de GGD

Nadere informatie

Biologie. Examensamenvatting KADER

Biologie. Examensamenvatting KADER 1 Biologie Examensamenvatting KADER 1 pagina onderwerp 1 Waar vind je wat? 2 Waar vind je wat? Waar vind je wat? 3 cellen, weefsel, organen, plantaardige cel, dierlijke cel, kenmerken van chromosomen 4

Nadere informatie

HOE WORDT JE VOEDSEL VERTEERD?

HOE WORDT JE VOEDSEL VERTEERD? HOE WORDT JE VOEDSEL VERTEERD? 1 Verteren is oplosbaar maken Voedingsstoffen moeten uiteindelijk in de cellen van je lichaam terechtkomen. Ze worden naar de cellen vervoerd via je bloed. Maar voordat het

Nadere informatie

H2 Bouw en functie. Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam.

H2 Bouw en functie. Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam. Soorten zenuw cellen Neuronen H2 Bouw en functie Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam. De informatie stroom kan maar in een richting vloeien, van dendriet naar het axon. Dendrieten

Nadere informatie

UNIFORM HEREXAMEN MULO 2008

UNIFORM HEREXAMEN MULO 2008 MINISTERIE VAN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXAMENBUREAU VAK : BIOLOGIE DATUM : VRIJDAG 08 AUGUSTUS 2008 TIJD : 10.50 12.05 UUR DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. UNIFORM HEREXAMEN MULO 2008 TENZIJ ANDERS

Nadere informatie

Toelatingsexamens en Ondersteunend Onderwijs

Toelatingsexamens en Ondersteunend Onderwijs Toelatingsexamens en Ondersteunend Onderwijs VOORBLAD EXAMENOPGAVE Toetsdatum: Vakcode: BIO Vak: Biologie voorbeeldexamen Tijdsduur: 2 uur en 30 minuten - De volgende hulpmiddelen zijn toegestaan bij het

Nadere informatie

A. de hersenen en het ruggenmerg B. het hersenvlies en de hersenstam C. het cerebrospinaal vocht en de gevoelszenuwen D. de klieren en de lymfevaten

A. de hersenen en het ruggenmerg B. het hersenvlies en de hersenstam C. het cerebrospinaal vocht en de gevoelszenuwen D. de klieren en de lymfevaten Hoofdstuk 1 Meerkeuzevraag 1.1 Meerkeuzevraag 1.2 Meerkeuzevraag 1.3 Meerkeuzevraag 1.4 Meerkeuzevraag 1.5 Meerkeuzevraag 1.6 Meerkeuzevraag 1.7 Waar ligt de lever in de buikholte? A. Boven rechts B. Boven

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 1 dinsdag 26 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 1 dinsdag 26 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2015 tijdvak 1 dinsdag 26 mei 13.30-15.30 uur biologie CSE KB Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 47 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60 punten

Nadere informatie

Waarneming zintuig adequate prikkel fysiek of chemisch zien oog licht fysiek ruiken neus gasvormige

Waarneming zintuig adequate prikkel fysiek of chemisch zien oog licht fysiek ruiken neus gasvormige Paragraaf 7.1 prikkel Signalen die een zintuigcel uit de omgeving opvangt actiepotentiaal Verschil in elektrische lading over de membraan van een zenuwcel op het moment van een impuls adequate prikkel

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur biologie CSE KB Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 58

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 21 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 21 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2011 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 13.30-15.30 uur biologie CSE KB Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 58

Nadere informatie

Koolhydraten in je eten

Koolhydraten in je eten Koolhydraten in je eten Weet je nog, ons doel van gezond eten is: Eten en drinken waar je energie van krijgt en wat je lijf in balans houdt En Koolhydraten zijn de energieleveraars van je lijf. Je lijf

Nadere informatie

Uit waarnemingen en voorbeelden de relatie prikkel-reactie vaststellen

Uit waarnemingen en voorbeelden de relatie prikkel-reactie vaststellen School: Vak: AV Biologie Leerplan: D/2012/7841/003 Handboek: Biogenie 3.1 (leerboek + werkboek) Leerkracht: Graad: 2de graad ASO Leerjaar: 1ste leerjaar Aantal lestijden/week: 1u/week Schooljaar: les leerplan

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Stofwisseling NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de mitochondriële

Nadere informatie

Diabetes Mellitus. Er zijn verschillende soorten diabetes. Er wordt onderscheid gemaakt tussen diabetes type 1 diabetes type 2 zwangerschapsdiabetes.

Diabetes Mellitus. Er zijn verschillende soorten diabetes. Er wordt onderscheid gemaakt tussen diabetes type 1 diabetes type 2 zwangerschapsdiabetes. Diabetes Mellitus Diabetes Mellitus (in de volksmond suikerziekte genoemd) is een stofwisselingsziekte. Het lichaam is niet meer goed in staat om glucose (= bloedsuiker) uit het bloed te verwerken en op

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. biologie CSE BB. tijdvak 1 maandag 23 mei uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Examen VMBO-BB. biologie CSE BB. tijdvak 1 maandag 23 mei uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Examen VMBO-BB 2016 tijdvak 1 maandag 23 mei 13.30-15.00 uur biologie CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Diabetes: zo zit dat Veelgestelde vragen en antwoorden

Diabetes: zo zit dat Veelgestelde vragen en antwoorden Diabetes: zo zit dat Veelgestelde vragen en antwoorden 1 op de 3 Neder landers krijgt diabetes -> Wat is het? -> Hoe herken je het? -> Is het te genezen? Wat is diabetes? Diabetes heet ook wel suikerziekte,

Nadere informatie

Carol Dweck en andere knappe koppen

Carol Dweck en andere knappe koppen Carol Dweck en andere knappe koppen in de (plus)klas 2011 www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com 2 http://hoogbegaafdheid.slo.nl/hoogbegaafdheid/ theorie/heller/ 3 http://www.youtube.com/watch?v=dg5lamqotok

Nadere informatie

We kunnen het zenuwstelsel daarom onderverdelen in de controlekamer: het centrale zenuwstelsel en informatiewegen: het perifere zenuwstelsel.

We kunnen het zenuwstelsel daarom onderverdelen in de controlekamer: het centrale zenuwstelsel en informatiewegen: het perifere zenuwstelsel. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 Het zenuwstelsel De hersenen, het ruggenmerg en de zenuwen in je lichaam vormen samen het zenuwstelsel.

Nadere informatie

1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden

1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden Paragraaf 5.1 1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden 2. a) Huid, longen, nieren en lever b) Water c) Huid: zouten, Longen: CO 2, Nieren: Ureum,

Nadere informatie

Biologie ( havo vwo )

Biologie ( havo vwo ) Tussendoelen Biologie ( havo vwo ) Biologie havo/vwo = Basis Biologische eenheid Levenskenmerk Uitleggen hoe bouw en werking van onderdelen van een organisme bijdragen aan de functies voeding, verdediging

Nadere informatie

In welke volgorde vindt deze deling plaats?

In welke volgorde vindt deze deling plaats? 1. Wat behoort tot de vegetatieve levensverrichtingen van een cel? A) Beweging. B) Prikkelbaarheid. C) Stofwisseling. 2. Wat is de functie van het centraallichaampje? A) Het leveren van energie. B) Het

Nadere informatie

Diabetes mellitus. Diabetesverpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis

Diabetes mellitus. Diabetesverpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis Diabetes mellitus Diabetesverpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis U hebt te horen gekregen dat u diabetes heeft. Uw internist en diabetesverpleegkundige zullen u veel informatie geven over deze aandoening

Nadere informatie

Thema: Zintuigen, zenuwstelsel en spieren - H 5

Thema: Zintuigen, zenuwstelsel en spieren - H 5 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 04 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/74818 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Fig. 0. 1 De Leefstijlacademie

Fig. 0. 1 De Leefstijlacademie Inleiding Wat goed dat je hebt doorgezet naar de volgende cursus! Je wilt dus nog meer te weten komen over hoe je lichaam precies in elkaar zit en hoe het werkt! En dat precies is wat je in deze cursus

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. biologie CSE BB. tijdvak 1 woensdag 28 mei uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Examen VMBO-BB. biologie CSE BB. tijdvak 1 woensdag 28 mei uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Examen VMBO-BB 2008 X tijdvak 1 woensdag 28 mei 11.30-13.00 uur biologie CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 41 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Grijze stof wordt gevormd door de cellichamen van de neuronen en de. Witte stof wordt gevormd door de met myeline omgeven neurieten

Grijze stof wordt gevormd door de cellichamen van de neuronen en de. Witte stof wordt gevormd door de met myeline omgeven neurieten If the brain were so simple we could understand it, we would be so simple we couldn t - Lyall Watson Bart van der Meer theorieles 15 GOI Met bijzonder veel dank aan Ellen Brink, Rita Dijk Bewerkt door

Nadere informatie

Uit waarnemingen en voorbeelden de relatie prikkel- reactie vaststellen

Uit waarnemingen en voorbeelden de relatie prikkel- reactie vaststellen School: Vak: AV Biologie Leerplan: D/2012/7841/004 Handboek: Biogenie 3.2 (leerboek + werkboek) Leerkracht: Graad: 2de graad ASO Leerjaar: 1ste leerjaar Aantal lestijden/week: 2u/week Schooljaar: les leerplan

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 2. De intake 23 - Ernst van de klachten 24 - Het intakegesprek 25 3. Geneesmiddelen 29 - Medicijnen tegen vermoeidheid 30 4. Medisch

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 1. Deze bijlage bevat informatie. KB-0191-a-11-1-b

Bijlage VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 1. Deze bijlage bevat informatie. KB-0191-a-11-1-b Bijlage VMBO-KB 2011 tijdvak 1 biologie CSE KB Deze bijlage bevat informatie. KB-0191-a-11-1-b Vleermuizen - Informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 6 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 50. Bij

Nadere informatie

Inspanningsfysiologie. Energiesystemen. Fosfaatpool. Hoofdstuk 5. 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem

Inspanningsfysiologie. Energiesystemen. Fosfaatpool. Hoofdstuk 5. 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem Inspanningsfysiologie Hoofdstuk 5 Energiesystemen 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem Fosfaatpool Anaërobe alactische systeem Energierijke fosfaatverbindingen in de cel Voorraad ATP en

Nadere informatie

Begrippenlijsten biologie 4 havo en 5 havo PENTA College CSG Scala Rietvelden

Begrippenlijsten biologie 4 havo en 5 havo PENTA College CSG Scala Rietvelden G G1 -fase Periode in de interfase van de celcyclus tussen de M- fase en de S-fase. Je kunt het vergelijken met de puberteit. In de G1-fase vindt plasmagroei plaats. G2 -fase Periode in de interfase van

Nadere informatie

Als het bloed uit de holle ader verder stroomt, in welk bloedvat komt het dan?

Als het bloed uit de holle ader verder stroomt, in welk bloedvat komt het dan? De lever is gelegen in de buikholte? A. Boven rechts B. Boven links C. Onder rechts D. Onder links Als het bloed uit de holle ader verder stroomt, in welk bloedvat komt het dan? A. De aorta B. De holle

Nadere informatie

1 Planten met bladgroen produceren in het licht organische stoffen. Juist / onjuist 2 Planten met bladgroen gebruiken in het licht anorganische

1 Planten met bladgroen produceren in het licht organische stoffen. Juist / onjuist 2 Planten met bladgroen gebruiken in het licht anorganische 1 Planten met bladgroen produceren in het licht organische stoffen. Juist / onjuist 2 Planten met bladgroen gebruiken in het licht anorganische stoffen. Juist / onjuist 3 Neemt het zuurstofgehalte van

Nadere informatie

GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 3. Zintuigen

GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 3. Zintuigen GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 3 Zintuigen 1 INLEIDING Zintuigcellen Reuk-, smaak- en PH-sensoren Smaakzintuig Warmte- en koudesensoren Tast-, druk- en pijnsensoren Fotosensoren 2 ZINTUIGEN VORMEN DE VERBINDING

Nadere informatie

Diabetes Mellitus (suikerziekte) belicht

Diabetes Mellitus (suikerziekte) belicht Diabetes Mellitus (suikerziekte) belicht In Nederland is bij 740.000 mensen de diagnose diabetes gesteld. Elk jaar komen daar 71.000 nieuwe patiënten bij. In werkelijkheid is het aantal mensen dat diabetes

Nadere informatie

Examen Voorbereiding Waarneming Regeling

Examen Voorbereiding Waarneming Regeling Examen Voorbereiding Waarneming Regeling Teylingen College Leeuwenhorst 2015/2016 Thema 6 Waarneming en Regeling Begrippenlijst: Begrip Normwaarde Negatieve terugkoppeling Positieve terugkoppeling Homeostase

Nadere informatie

Proefexamen ANATOMIE EN FYSIOLOGIE

Proefexamen ANATOMIE EN FYSIOLOGIE Proefexamen ANATOMIE EN FYSIOLOGIE Deelexamen In dit proefexamen worden over de volgende onderwerpen vragen gesteld: zenuwstelsel hormoonstelsel zintuigen geslachtsorganen Beschikbare tijd: 45 minuten

Nadere informatie

Aantekeningen B4T1 Voeding en vertering

Aantekeningen B4T1 Voeding en vertering Naam: klas: Aantekeningen B4T1 Voeding en vertering Basisstof 1 Natuur & Gezondheid Voedingsmiddel =. Voedingsstof =... Verzamelnaam voor alle onverteerbare stoffen in plantaardig voedsel =.. Functies

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 1 biologie CSE GL en TL Deze bijlage bevat informatie. GT-0191-a-11-1-b Vleermuizen - Informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 41 tot en

Nadere informatie

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 De flip-over Beter Leven met

Nadere informatie

Webinar 4 28-05- 15. WEBINAR 4 28-05- 2015 Inside Out Health Jenaida van Wijk, integraal arts. Boodschappers Eiwi?en. Wat zijn hormonen?

Webinar 4 28-05- 15. WEBINAR 4 28-05- 2015 Inside Out Health Jenaida van Wijk, integraal arts. Boodschappers Eiwi?en. Wat zijn hormonen? WEBINAR 4 28-05- 2015 Inside Out Health Jenaida van Wijk, integraal arts Webinar 4 Wat zijn hormonen? Voeding en hormonen Belangrijkste hormoonassen Belangrijkste neurotransmi?ers ConnecBe Wat zijn hormonen?

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 1 donderdag 15 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 1 donderdag 15 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2014 tijdvak 1 donderdag 15 mei 13.30-15.30 uur biologie CSE KB Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 48 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 59

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten Stofwisseling

Mitochondriële ziekten Stofwisseling Mitochondriële ziekten Stofwisseling Deze folder maakt deel uit van een serie over mitochondriële aandoeningen. In deze folder leest u meer over de stofwisseling. De stofwisseling is niet eenvoudig daarom

Nadere informatie

Doe de test: welke hormonen zijn uit balans?

Doe de test: welke hormonen zijn uit balans? Doe de test: welke hormonen zijn uit balans? Het moment van de waarheid is aangebroken. Gewichtsproblemen wijzen erop dat er iets niet in orde is met jouw hormonen, maar met welke hormonen gaat het precies

Nadere informatie

Anatomie / fysiologie. Zenuwstelsel overzicht. Perifeer zenuwstelsel AFI1. Zenuwstelsel 1

Anatomie / fysiologie. Zenuwstelsel overzicht. Perifeer zenuwstelsel AFI1. Zenuwstelsel 1 Anatomie / fysiologie Zenuwstelsel 1 FHV2009 / Cxx56 1+2 / Anatomie & Fysiologie - Zenuwstelsel 1 1 Zenuwstelsel overzicht Encephalon = hersenen Spinalis = wervelkolom Medulla = merg perifeer centraal

Nadere informatie

Toelatingsexamens en Ondersteunend Onderwijs

Toelatingsexamens en Ondersteunend Onderwijs Toelatingsexamens en Ondersteunend Onderwijs VOORBLAD EXAMENOPGAVEN Toetsdatum: n.v.t. Vak: Biologie voorbeeldexamen 2015 Tijdsduur: 2 uur en 30 minuten De volgende hulpmiddelen zijn toegestaan bij het

Nadere informatie

2009 I GT Biologie verzameld NVON-commentaar

2009 I GT Biologie verzameld NVON-commentaar Volgorde: 2009 GT tijdvak 1 2009KB tijdvak 1 2009BB tijdvak 1 2009 I GT Biologie verzameld NVON-commentaar Examen was goed te doen. Het viel voor leerlingen wel tegen. Veel leerjaar 3 stof in het examen.

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2005

Examen VMBO-GL en TL 2005 Examen VMBO-GL en TL 2005 tijdvak 1 woensdag 1juni 13.30 15.30 uur BIOLOGIE CSE GL EN TL Bij dit examen horen een uitwerkbijlage en een bijlage. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Schildklierafwijkingen en zwangerschap

Schildklierafwijkingen en zwangerschap Schildklierafwijkingen en zwangerschap Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. De schildklier 1 Schildklierziekten 2 Onderzoek 2 Behandeling 3 Gevolgen en eventuele complicaties voor jezelf

Nadere informatie

VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING. Diabetes Mellitus. Zeker als u ons nodig heeft

VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING. Diabetes Mellitus. Zeker als u ons nodig heeft VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING Diabetes Mellitus Zeker als u ons nodig heeft THUISZORG De Friese Wouden JEUGDGEZONDHEIDSZORG KRAAMZORG VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING Diabetes Mellitus In deze folder vindt

Nadere informatie

Het menselijk lichaam voor in bed, op het toilet of in bad. Cees Mulder

Het menselijk lichaam voor in bed, op het toilet of in bad. Cees Mulder Het menselijk lichaam voor in bed, op het toilet of in bad Cees Mulder BBNC uitgevers Amersfoort, 2016 Copyright 2016 BBNC uitgevers bv, Amersfoort Ontwerp omslag: Linda van den Berg, BBNC uitgevers bv

Nadere informatie

Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband?

Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband? Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband? Bij mensen kan slechts 1 w h i p l a s h a c c i d e n t langdurige pijn en lijden veroorzaken. De anatomie van de hond is fundamenteel gelijk aan

Nadere informatie

DIABETES. Laten we ons daarom eens buigen over deze ziekte en op die manier onze alvleesklier ook beter begrijpen.

DIABETES. Laten we ons daarom eens buigen over deze ziekte en op die manier onze alvleesklier ook beter begrijpen. DIABETES In dit artikel wil ik onze pancreas of alvleesklier belichten. Wanneer ik de naam van dit orgaan hoor, komt onmiddellijk de associatie met suikerziekte of diabetes naar boven. Waar deze ziekte

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE. ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers

PATIËNTENINFORMATIE. ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers PATIËNTENINFORMATIE ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers 2 ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers Met deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren

Nadere informatie

Docent: A. Sewsahai Thema: Zintuigelijke waarneming

Docent: A. Sewsahai Thema: Zintuigelijke waarneming HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA Docent: A. Sewsahai Thema: Zintuigelijke waarneming De student moet de verschillende typen

Nadere informatie

Zintuigelijke waarneming

Zintuigelijke waarneming Zintuigelijke waarneming Biologie Havo klasse 5 HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai Doelstellingen De student moet de verschillende typen zintuigen kunnen opnoemen

Nadere informatie

Zenuwcellen met Nissl-substantie

Zenuwcellen met Nissl-substantie Zenuwcellen met Nissl-substantie Download deze pagina als.pdf, klik hier Bronvermelding: 1 Theorie: Junqueira L.C. en Carneiro J. (2004, tiende druk), Functionele histologie, Maarssen. Uitgeverij Elsevier.

Nadere informatie