REGELING. 1 G o e d g e r e g e l d. 2 Z e n u w s t e l s e l

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "REGELING. 1 G o e d g e r e g e l d. 2 Z e n u w s t e l s e l"

Transcriptie

1 REGELING 1 G o e d g e r e g e l d In je lichaam gebeuren veel dingen te gelijk: je haalt adem, je beweegt je spieren, je hart klopt, reservevoedsel wordt opgeslagen, enzovoort. Het zenuwstelsel en het hormoonstelsel zorgen ervoor dat al dat werk in je lichaam niet in de war loopt. Het zenuwstelsel regelt dingen die snel moeten gebeuren, bijvoorbeeld het bewegen van spieren. Het hormoonstelsel regelt dingen die langdurig kunnen zijn, bijvoorbeeld groeien. Maak nu: O: 14/1 2 Z e n u w s t e l s e l De taak vanhetzenuwstelsel is het door-geven en verwerken van impulsen. Het zenuwstelsel bestaat uit hersenen, ruggemerg enzenuwen. Hersenen en ruggemerg heten samen het centrale zenuwstelsel. Dit stelsel ligt beschermd in de hersenschedel en in het wervelkanaal. Vanuit het centrale zenuwstelsel lopen zenuwen naar alle weefsels en organen. Afbeelding 14-1 Het zenuwstelsel Maak nu: O: 14/2

2 Afbeelding 14-2 De bouw van een zenuwcel 2. 1 Z e n u w c e l l e n Het zenuwstelsel is opgebouwd uit miljoenen zenuwcellen. Elke zenuwcel bestaat uit een cellichaam met een kern. Aan het cellichaam zitten korte uitlopers en één lange. Er zijn drie typen zenuwcellen. Gevoelszenuwcellen geleiden impulsen van zintuigen naar het centrale zenuwstelsel. Het cellichaam van zo'n cel ligt net buiten het ruggemerg. De lange uitloper zorgt voor het contact met zintuigcellen. De korte uitlopers lopen vanaf het cellichaam naar het rugge- Afbeelding 14-3 Wervelkolom en ruggemerg

3 merg. Ze komen aan de rugzijde het ruggemerg binnen. In het ruggemerg maken ze contact met schakelcellen. Deze cellen zorgen voor de verbindingen tussen de verschillende zenuwcellen. Schakelcellen komen alleen in het centrale zenuwstelsel voor. De cellichamen van de beivegingszenuwcellen liggen ook in het ruggemerg. De lange uitlopers verlaten het ruggemerg aan de voorkant. Deze uitlopers geleiden impulsen van het centrale zenuwstelsel naar spieren of klieren. De korte uitlopers zorgen voor het contact met andere zenuwcellen. De lange uitlopers van bewegingszenuwcellen en gevoelszenuwcellen liggen vaak in bundels bij elkaar. Samen heten ze een gemengde zenuw. Afbeelding 14-4 Zenuwcellen in het ruggemerg Maak nu: O: 14/2 t/m 14/5 3 H e r s e n e n De hersenen bestaan uit de grote hersenen, de kleine hersenen en de hersenstam. Afbeelding 14-5 De functies van de hersenen

4 Afbeelding 14-6 De centra van de grote hersenen 3.1 G r o t e h e r s e n e n In de grote hersenen komen impulsen binnen uit alle zintuigen. De informatie uit de zintuigen wordt hier verwerkt. Een deel van de informatie wordt opgeslagen in het geheugen. De informatie vanuit de oogzenuw komt op een bepaalde plaats in de hersenen terecht. Men noemt die plaats het gezichtscentrum. De informatie uit de gehoorzenuw gaat naar het gehoor centrum. Zo is er voor elk zintuig een centrum in de grote hersenen. Door bijvoorbeeld een hersenbloeding kan zo'n centrum beschadigd worden. De informatie uit een bepaald zintuig wordt dan niet meer verwerkt. Door een beschadiging van het gezichtscentrum kun je blind worden. In de grote hersenen zijn ook bewegingscentra. Van hieruit worden alle bewuste bewegingen geregeld. Zo is er bijvoorbeeld een spraakcentrum. Als dit bij jou beschadigd is, kun je iemand nog wel verstaan, maar je kunt niets terugzeggen K l e i n e h e r s e n e n De kleine hersenen liggen onder tegen de grote hersenen. Hun belangrijkste taak is te zorgen voor een goede samenwerking tussen de spieren. Hierdoor kunnen alle bewegingen vloeiend verlopen H e r s e n s t a m De hersenstam is de verbinding tussen ruggemerg en hersenen. Alle impulsen van de hersenen naar het ruggemerg en omgekeerd lopen via de hersenstam. Bovendien is de hersenstam belangrijk bij reflexen. Ook allerlei dingen die je onbewust doet, zoals ademhalen, worden hier geregeld. Maak nu: O: 14/6

5 4 R u g g e m e r g Het ruggemerg ligt goed beschermd in het wervelkanaal. Om het ruggemerg liggen vliezen. Daartussen zit vloeistof. Dit werkt als een schokbreker. In het ruggemerg staan de gevoelszenuwcellen in contact met de bewegingszenuwcellen. Vaak loopt dit contact via schakelcellen. 5 R e f l e x e n Een reflex is een vaste, snelle reactie op een bepaalde prikkel. Sommige reflexen hebben een beschermende taak. Voorbeelden hiervan zijn de pupilreflex en de terugtrekreflex, het razendsnel terugtrekken van je hand als je je vingers brandt bijvoorbeeld. Veel reflexen zijn belangrijk voor je lichaamshouding. Reflexen gaan buiten je wil om. Ze zouden je niet kunnen beschermen, als de impulsen eerst in de hersenen verwerkt zouden worden. Ze worden daarom onbewuste bewegingen genoemd. De reflexen van je hoofd (pupil-, ooglid- en slikreflex) verlopen via de hersenstam. De reflexen in de rest van je lichaam verlopen via het ruggemerg. De weg die impulsen bij een reflex afleggen heet reflexboog. In afbeelding 14-7 wordt de reflexboog van de knie-peesreflex uitgelegd. Afbeelding Reflexboog van de kniepeesreflex 1 Iemand slaat met een hamertje tegen de kniepees. 2 Hierdoor rekken de spiervezels in de voorste dijspier iets uit. Dit wordt door een spierzintuigje waargenomen. 3 Via een gevoelszenuwcel worden impulsen naar hef ruggemerg gestuurd. 4 In het ruggemerg springen de impulsen via een schakelcel naar een bewegingszenuwcel. 5 Via de bewegingszenuwcel lopen impulsen naar de voorste dijspier. 6 De voorste dijspier trekt hierdoor samen. Het onderbeen beweegt naar voren. 7 Tegelijkertijd gaan er ook impulsen via de schakelcellen in het ruggemerg naar de grote hersenen. Als de impulsen daar aankomen, word je je bewust van de beweging.

6 Als je rechtop staat, schommel je ongemerkt om een evenwichtsstand. Dankzij reflexen zoals de kniepeesreflex, wordt er heel snel gecorrigeerd als je te ver uit evenwicht raakt. Je bent je daarvan niet bewust. Een dokter onderzoekt met behulp van de kniepeesreflex of je zenuwstelsel goed werkt. Pasgeboren baby's hebben veel reflexen, bijvoorbeeld een grijpreflex en een zuigreflex. De controle door een arts van deze reflexen zegt iets over de toestand van de baby vlak na de geboorte. 6 B e w u s t e b e w e g i n g e n Als je een beweging wilt maken, gebeurt er in je zenuwstelsel heel wat. Kijk maar naar afbeelding Daarin zie je hoe iemand een glas melk pakt. Bij deze bewuste beweging lopen de impulsen via de hersenen. Maak nu: O: 14/7 t/m O: 14/10 Afbeelding 14-8 Grijpreflex 1 De ogen van Harry nemen lichtprikkels waar. De zintuigcellen op het netvlies zetten de lichtprikkels om in impulsen. Via de oogzenuw worden de impulsen naar de hersenen gestuurd. 2 De impulsen worden in de hersenen verwerkt. Harry ziet het glas melk en wil er een slok van nemen. 3 Via de hersenstam en het ruggemerg worden de impulsen naar de armspier gestuurd. De kleine hersenen coördineren de fijne spierbewegingen. 4 Va een bewegingszenuwcel komen de "mpu sen bi;jde armspier. 5 De armspier trekt samen. Harry pakt het glas melk en brengt het naar zijn mond.

7 Afbeelding 14-9 Wat er gebeurt bij een gewilde beweging 1 4 R E G E L I N G

8 8 n H o r m o o n k l i e r e De schildklier ligt tegen de luchtpijp. Deze klier maakt schildklierhormoon. Dit hormoon beïnvloedt de verbranding in de cellen. Is er veel schildklierhormoon, dan neemt de verbranding toe. De eilandjes van Langerhans liggen in de alvleesklier. Ze bestaan uit twee soorten cellen. De ene soort maakt het hormoon insuline, de andere soort maakt het hormoon glucagon. Afbeelding Veel klieren hebben een af voerbuis. Hormoonklieren hebben dat niet. 7 H o r m o o n s t e l s e l Hormonen zijn stoffen die allerlei reacties in cellen kunnen beïnvloeden. Zo zijn er hormonen die de verbranding in de cellen stimuleren. Andere hormonen beïnvloeden de groei en weer andere zijn van belang bij de ontwikkeling en voortplanting. Hormonen worden in hormoonklieren gemaakt. Deze klieren hebben geen afvoerbuis: ze geven hun product direct af aan het bloed. Hierdoor kan een hormoon overal in het lichaam invloed uitoefenen. Alleen de cellen die gevoelig zijn voor een bepaald hormoon reageren. Maak nu: O: 14/11 1 = hypofyse 4 = alvleesklier 2 = schildklier 5 = eierstok 3 = bijnier 6 = teelbal Afbeelding Ligging van de hormoonklieren

9 Als je veel koolhydraten eet, neemt het glucosegehalte van je bloed toe. De eilandjes van Langerhans gaan dan meer insuline maken. Insuline maakt dat glucose de cellen in kan. Ook zorgt het ervoor dat het teveel aan glucose als glycogeen wordt opgeslagen in de lever en in de spie-ren. Glycogeen is dierlijk zetmeel. Insuline verlaagt dus het glucosegehalte in je bloed. Enkele uren na een maaltijd wordt het glucosegehalte van je bloed nog lager. De eilandjes van Langerhans gaan dan glucagon maken. Het glycogeen in de lever verandert hierdoor in suiker. Zo komt het glucosegehalte van je bloed weer op peil. Glucagon en insuline zorgen er samen voor dat het glucosegehalte van je bloed dag en nacht vrij constant blijft. Je lichaamscellen hebben zo de hele dag voldoende brandstof, zonder dat je de hele dag hoeft te eten! Afbeelding Insuline, glucagon en adrena- ine zorgen samen voor een constant glucosegehalte van je bloed De bijnieren liggen boven op de nieren. Ze maken adrenaline. Vooral als je schrikt, zenuwachtig bent of plotseling in actie komt, maakt je lichaam adrenaline. Het zorgt ervoor dat er extra glycogeen uit de lever wordt omgezet in glucose. Hierdoor stijgt het glucosegehalte van je bloed heel snel.

10 De geslachtsklieren (bij meisjes eierstokken en bij jongens teelballen) maken voortplantingscellen en geslachtshormonen. De geslachtshormonen hebben invloed op de secundaire geslachtskenmerken. Deze geslachtskenmerken ontstaan tijdens de puberteit. Afbeelding = baardgroei 2 = groei van strottenhoofd en stembanden 3 = rijp worden van zaadballen 4 = groei van okselhaar 5= groei van schaamhaar 6 = ontwikkeling van spieren 7 = ontwikkeling van borsten 8 = rijp worden van eicellen en menstrueren 9 = groei van okselhaar 10 = groei van schaamhaar 11 = breder worden van de heupen 12 = vorming van vet

11 Een belangrijke hormoonklier is de hypofyse. Dit orgaantje is zo groot als een erwt. Het ligt tegen de onderkant van de grote hersenen. De hypofyse maakt verschillende hormonen. Eén ervan heeft invloed op de groei. De meeste hypofysehormonen beïnvloeden andere hormoonklieren, zoals de schildklier, de eierstokken en de teelballen. Maak nu: O: 14/12 f/m O: 14/15 gebrek in de hersenen kunnen ze bewusteloos raken. Op de lange duur kan een te hoog glucosegehalte leiden tot hart- en vaatziekten. Toch kunnen diabetes-patiënten hun glucosegehalte onder controle houden. Dat kan soms met een dieet of met tabletten. Soms is diabetes alleen te behandelen door insuline in te spuiten. Bovendien moeten mensen met suikerziekte de maaltijden gelijkmatig over de dag verdelen. 9 S u i k e r z i e k t e Mensen met suikerziekte maken te weinig insuline. Ze houden dan te veel glucose in hun bloed. Een ander woord voor suikerziekte is diabetes. De nieren van niet-behandelde diabetes-patiënten scheiden veel glucose en vocht uit. Hierdoor krijgen hun lichaamscellen te weinig brandstof en water. Diabetes-patiënten hebben daarom voortdurend dorst. Door glucose- Afbeelding Maak nu: O: 14/16

12 SAMENVATTING 1 Het hormoonstelsel en het zenuwstelsel zorgen er samen voor dat alle processen in je lichaam goed op elkaar zijn afgestemd. 2 Het zenuwstelsel verwerkt impulsen (onder andere van de zintuigen) en regelt de spierbewegingen. 3 Het zenuwstelsel bestaat uit hersenen, ruggemerg en zenuwen. Hersenen en ruggemerg heten samen het centrale zenuwstelsel. Dit deel van het zenuwstelsel ligt beschermd in de hersenschedel en in het wervelkanaal. Vanuit het centrale zenuwstelsel lopen zenuwen naar alle weefsels en organen. 4 Het zenuwstelsel is opgebouwd uit miljoenen zenuwcellen. Elke zenuwcel bestaat uit een cellichaam met een kern. Aan het cellichaam zitten korte uitlopers en één lange. 5 Gevoelszenuwcellen geleiden impulsen van zintuigen naar het centrale zenuwstelsel. Het cellichaam van zo'n cel ligt net buiten het ruggemerg, aan de rugzijde. De lange uitloper zorgt voor het contact met zintuigcellen. De korte uitlopers lopen vanaf het cellichaam naar het ruggemerg. 6 Schakelcellen zorgen voor de verbindingen tussen de verschillende zenuwcellen. Schakelcellen liggen geheel in het centrale zenuwstelsel. 7 De cellichamen van de bewegingszenuwcellen liggen ook in het ruggemerg. De lange uitlopers verlaten het ruggemerg aan de buikzijde. Ze geleiden impulsen van het centrale zenuwstelsel naar spieren of klieren. De korte uitlopers zorgen voor het contact met andere zenuwcellen. 8 De lange uitlopers van bewegingszenuwcellen en gevoelszenuwcellen liggen vaak in bundels bij elkaar. Samen heten ze een gemengde zenuw. 9 De grote hersenen verwerken impulsen van zintuigen. Ze regelen bovendien de bewuste bewegingen. 10 De kleine hersenen zorgen voor een goede samenwerking tussen de spieren. 11 De hersenstam geleidt impulsen russen hersenen en ruggemerg. Onbewuste bewegingen (ademhaling) worden hier geregeld. Bovendien verlopen hier reflexen: pupil-, ooglid-, nies- en hoestreflex.

13 12 Het ruggemerg geleidt impulsen. Ook hier verlopen reflexen (kniepeesreflex). 13 Een reflex is een vaste reactie op een bepaalde prikkel. De impulsen in een reflexboog gaan buiten de hersenen om. De bewegingen zijn onbewust. Reflexen beschermen tegen onverwachte beschadiging. Ze regelen ook de lichaamshouding. 14 De weg die impulsen afleggen bij een reflex is: zintuig - gevoelszenuwcel - schakelcel in ruggemerg of hersenstam - bewegingszenuwcel - spier of klier. I5 Het hormoonstelsel regelt dingen die langdurig kunnen zijn. 16 Hormoonklieren geven hormonen direct af aan het bloed. Hierdoor kunnen hormonen overal in het lichaam invloed uitoefenen. I7 De schildklier ligt tegen de luchtpijp. Schildklierhormoon beïnvloedt de verbranding in de cellen. 18 De eilandjes van Langerhans liggen in de alvleesklier. Ze maken insuline en glucagon. Insuline verandert glucose in glycogeen (in leveren spieren). Hierdoor wordt het glucosegehalte in het bloed lager. Glucagon verandert het glycogeen in glucose. Hierdoor stijgt het glucosegehalte in het bloed. Glucagon en insuline zorgen er samen voor dat het glucosegehalte van je bloed dag en nacht vrij constant blijft. 19 De bijnieren liggen boven op de nieren. Ze maken adrenaline als je lichaam plotseling in actie komt. Het heeft dezelfde werking als glucagon. 20 De geslachtsklieren (bij meisjes eierstokken en bij jongens teelballen) maken voortplantingscellen maar ook geslachtshormonen. De geslachtshormonen hebben invloed op de secundaire geslachtskenmerken (extra beharing, verlaging van de stemhoogte, verbreding van het lichaam en (alleen bij vrouwen) ontwikkeling van borsten en vergroting van vetopslag in onderhuids bindweefsel). 21 De hypofyse ligt onder tegen de hersenen. Deze klier maakt verschillende hormonen. Eén ervan heeft invloed op de groei. De meeste hypofysehormonen beïnvloeden andere hormoonklieren, zoals de schildklier, de eierstokken en de teelballen. 22 Bij mensen met suikerziekte (diabetes) is de insulineproductie te laag. Er blijft dan te veel glucose in het bloed. De nieren scheiden glucose en veel vocht uit. Maak nu.de diagnostische toets. Maak E: 14/17

Samenvattingen. Samenvatting Thema 6: Regeling. Basisstof 1. Zenuwstelsel regelt processen:

Samenvattingen. Samenvatting Thema 6: Regeling. Basisstof 1. Zenuwstelsel regelt processen: Samenvatting Thema 6: Regeling Basisstof 1 Zenuwstelsel regelt processen: - regelen werking spieren en klieren - verwerking van impulsen van zintuigen Zintuigcellen: - staan onder invloed van prikkels

Nadere informatie

Regeling. Regeling is het regelen van allerlei processen in het lichaam. Regeling vindt plaats via twee orgaanstelsels: Zenuwstelsel.

Regeling. Regeling is het regelen van allerlei processen in het lichaam. Regeling vindt plaats via twee orgaanstelsels: Zenuwstelsel. Regeling Regeling is het regelen van allerlei processen in het lichaam. Regeling vindt plaats via twee orgaanstelsels: (1) Zenuwstelsel (2) Hormoonstelsel Verschillen in bouw en functie: bestaat uit functie

Nadere informatie

H.6 regeling. Samenvatting

H.6 regeling. Samenvatting H.6 regeling Samenvatting Zenuwstelsel Het zenuwstelsel bestaat uit: Centrale zenuwstelsel ( bestaat uit: grote hersenen, kleine hersenen, hersenstam en ruggenmerg Zenuwen Functies van zenuwstelsel: Verwerken

Nadere informatie

Samenvatting Biologie voor Jou 1B Thema 6 Waarnemen, regeling en gedrag. Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving

Samenvatting Biologie voor Jou 1B Thema 6 Waarnemen, regeling en gedrag. Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving Samenvatting Biologie voor Jou 1B Thema 6 Waarnemen, regeling en gedrag 6.1 Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving Prikkel = invloed uit de omgeving van een organisme Alle zintuigen

Nadere informatie

Samenvatting Biologie voor Jou 2A Thema 4 Waarnemen en regeling

Samenvatting Biologie voor Jou 2A Thema 4 Waarnemen en regeling Samenvatting Biologie voor Jou 2A Thema 4 Waarnemen en regeling 4.1 Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving Prikkel = invloed uit de omgeving van een organisme Alle zintuigen samen =

Nadere informatie

Zenuwstelsel a3. Wat kun je hier intekenen wat goed weergeeft waar dit hoofdstuk over gaat?

Zenuwstelsel a3. Wat kun je hier intekenen wat goed weergeeft waar dit hoofdstuk over gaat? Zenuwstelsel a3 Wat kun je hier intekenen wat goed weergeeft waar dit hoofdstuk over gaat? Bewustwording 1 Wanneer wordt een mens zich bewust van prikkels? A Als de prikkels worden omgezet in impulsen.

Nadere informatie

DOCENT: A. SEWSAHAI Havo HENRY N. HASSANKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Thema: Regeling

DOCENT: A. SEWSAHAI Havo HENRY N. HASSANKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Thema: Regeling DOCENT: A. SEWSAHAI Havo HENRY N. HASSANKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Thema: Regeling Doelstellingen: De student moet: de bouw en functies van het zenuwstelsel kunnen beschrijven de functies

Nadere informatie

V5 Begrippenlijst Hormonen

V5 Begrippenlijst Hormonen V5 Begrippenlijst Hormonen ADH Hormoon dat de terugresorptie van water in de nierkanaaltjes stimuleert. adrenaline Hormoon dat door het bijniermerg wordt afgescheiden. Adrenaline wordt ook door zenuwvezels

Nadere informatie

Extra paragraaf. Hormonen

Extra paragraaf. Hormonen Extra paragraaf Hormonen In deze extra paragraaf leer je meer over hormonen. Het gaat over de structuur van hormonen en de manier waarop ze werken. Daarnaast leer je een aantal hormoonklieren en het samenspel

Nadere informatie

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2009

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2009 MINISTERIE VAN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXAMENBUREAU UNIFORM EINDEXAMEN MULO 009 VAK : BIOLOGIE DATUM : DONDERDAG 09 JULI 009 TIJD : 07.45 09.00 UUR DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. TENZIJ ANDERS

Nadere informatie

VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- BK Deel 1 en 2 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x 50 minuten per week

VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- BK Deel 1 en 2 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x 50 minuten per week PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TSG VMBO CURSUSJAAR 205-206 NIVEAU BASIS VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- BK Deel en 2 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x uten per week P periode C code

Nadere informatie

PULO / MULO staatsexamen lesmateriaal Vak: Biologie Les 6

PULO / MULO staatsexamen lesmateriaal Vak: Biologie Les 6 PULO / MULO staatsexamen lesmateriaal Vak: Biologie Les 6 Tenzij anders vermeld, gaat het steeds om gezonde organismen en normale omstandigheden. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Onwillekurig of Autonoom Ingedeeld in parasympatisch en orthosympatisch

Onwillekurig of Autonoom Ingedeeld in parasympatisch en orthosympatisch Paragraaf 8.1 en 8.2 perifere zenuwstelsel Uitlopers van zenuwcellen buiten de hersenen en het ruggenmerg centrale zenuwstelsel Zenuwcellen en uitlopers in hersenen en ruggenmerg autonome zenuwstelsel

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TSG VMBO CURSUSJAAR 2015-2016 NIVEAU KADER

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TSG VMBO CURSUSJAAR 2015-2016 NIVEAU KADER PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TSG VMBO CURSUSJAAR 2015-2016 NIVEAU KADER VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- K Deel 1, 2, 3 en 4 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 4 x 50 uten per week P

Nadere informatie

Wat een klier! Hormonen en klieren

Wat een klier! Hormonen en klieren Wat een klier! Je hebt vast wel eens over klieren gehoord. Niet het klieren zelf natuurlijk, dus het vervelend doen, maar die andere klieren: namelijk hormoonklieren. Hormonen en klieren Hormonen zijn

Nadere informatie

UNIFORM HEREXAMEN MULO 2007

UNIFORM HEREXAMEN MULO 2007 MINISTERIE VN ONERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXMENUREU VK : IOLOGIE TUM: TIJ : UNIFORM HEREXMEN MULO 2007 EZE TK ESTT UIT 40 ITEMS. TENZIJ NERS VERMEL, GT HET STEES OVER GEZONE ORGNISMEN. WEEFSELS EN ORGNEN

Nadere informatie

DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. WEEFSELS EN ORGANEN. De afbeeldingen geven twee typen cellen weer. De foto geeft een plant weer.

DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. WEEFSELS EN ORGANEN. De afbeeldingen geven twee typen cellen weer. De foto geeft een plant weer. DEZE TAAK BESTAAT UIT 0 ITEMS. TENZIJ ANDERS AANGEGEVEN, GAAT HET STEEDS OVER GEZONDE ORGANISMEN EN NORMALE OMSTANDIGHEDEN. WEEFSELS EN ORGANEN De afbeeldingen geven twee typen cellen weer. De foto geeft

Nadere informatie

UNIFORM HEREXAMEN MULO 2009

UNIFORM HEREXAMEN MULO 2009 MINISTERIE VN ONERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXMENUREU VK : IOLOGIE TUM: INSG 11 UGUSTUS 2009 TIJ : 10.50 12.05 UUR EZE TK ESTT UIT 40 ITEMS. UNIFORM HEREXMEN MULO 2009 TENZIJ NERS NGEGEVEN, GT HET STEES

Nadere informatie

Biologie SE4. Hoofdstuk 13 Paragraaf 1 Begrippenlijst:

Biologie SE4. Hoofdstuk 13 Paragraaf 1 Begrippenlijst: Hoofdstuk 13 Paragraaf 1 Begrippenlijst: Hormoonklieren: Exocriene klieren: Endocriene klieren: Hypothalamus: Biologie SE4 organen die elders in het lichaam organen en weefsels activeren. zweet- en verteringsklieren

Nadere informatie

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2008

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2008 MINISTERIE VN ONERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXMENUREU VK : IOLOGIE TUM : WOENSG 09 JULI 2008 TIJ : 07.45 09.00 UUR EZE TK ESTT UIT 40 ITEMS. UNIFORM EINEXMEN MULO 2008 TENZIJ NERS NGEGEVEN, GT HET STEES

Nadere informatie

DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. WEEFSELS EN ORGANEN STEVIGHEID. 1 De afbeelding geeft een doorsnede van een stengel schematisch weer.

DEZE TAAK BESTAAT UIT 40 ITEMS. WEEFSELS EN ORGANEN STEVIGHEID. 1 De afbeelding geeft een doorsnede van een stengel schematisch weer. DEZE TAAK BESTAAT UIT 0 ITEMS. TENZIJ ANDERS AANGEGEVEN, GAAT HET STEEDS OVER GEZONDE ORGANISMEN EN NORMALE OMSTANDIGHEDEN. WEEFSELS EN ORGANEN De afbeelding geeft een doorsnede van een stengel schematisch

Nadere informatie

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het SUIKERZIEKTE Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het lichaam. U kunt hierbij denken aan slecht functionerende

Nadere informatie

Diabetes mellitus. Diabetesverpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis

Diabetes mellitus. Diabetesverpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis Diabetes mellitus Diabetesverpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis U hebt te horen gekregen dat u diabetes heeft. Uw internist en diabetesverpleegkundige zullen u veel informatie geven over deze aandoening

Nadere informatie

Diabetes of suikerziekte

Diabetes of suikerziekte Diabetes of suikerziekte (bron: Weet je voldoende over diabetes - Vlaamse Diabetes Vereniging) SUIKER EN HET MENSELIJK LICHAAM In onze dagelijke voeding zijn tal van koolhydraten (=suikers) aanwezig. Deze

Nadere informatie

Hoe kan ik voorkomen dat er ketonen ontstaan? Er zijn een aantal dingen die u kunt doen om te helpen verhoogde ketonenniveaus en DKA te voorkomen:

Hoe kan ik voorkomen dat er ketonen ontstaan? Er zijn een aantal dingen die u kunt doen om te helpen verhoogde ketonenniveaus en DKA te voorkomen: Ketonen en diabetes Wat zijn ketonen? Ketonen zijn een bepaald type zuur. Ketonen blijven over wanneer het lichaam een deel van zijn eigen vet verbrandt, dit gebeurt als er niet genoeg glucose aanwezig

Nadere informatie

Eindexamen biologie compex vmbo gl/tl 2005 - I

Eindexamen biologie compex vmbo gl/tl 2005 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen. INFECTIEZIEKTEN Op een internet site van de GGD

Nadere informatie

Algemeen. Het hormoonstelsel. Soorten. Soorten. Hormoonklieren: hypofyse. Soorten 16-9-2014. Hebben invloed op:

Algemeen. Het hormoonstelsel. Soorten. Soorten. Hormoonklieren: hypofyse. Soorten 16-9-2014. Hebben invloed op: Het hormoonstelsel Lesstof Beauty Level Basics 2 Blz. 176-187 Algemeen Hebben invloed op: Lichamelijke en geestelijke processen Werken nauw samen met: Autonome zenuwstelsel Soorten 1. Hormonen/increten

Nadere informatie

Diabetes mellitus VRAAG OVER UW MEDICIJNEN?? WWW.APOTHEEK.NL

Diabetes mellitus VRAAG OVER UW MEDICIJNEN?? WWW.APOTHEEK.NL Diabetes mellitus WAT IS DIABETES MELLITUS BEHANDELING: MEDICIJNEN EN DIEET WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VUUR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK INFORMATIE MEDICIJNEN OP RECEPT VRAAG

Nadere informatie

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus Diabetes mellitus Diabetes mellitus (suikerziekte) is een ziekte van de stofwisseling; hierbij zit er te veel glucose in het bloed Dat kan twee oorzaken hebben: bil type 1 diabetes maakt het lichaam niet

Nadere informatie

Galerij van de Mens - Ons lichaam

Galerij van de Mens - Ons lichaam . Vul onderstaande tabel aan. Galerij van de Mens - Ons lichaam Werkblad - Niveau Welkom in het gedeelte Ons Lichaam van de Galerij van de Mens. Stap na stap zal je veranderingen ontdekken die je lichaam

Nadere informatie

DIABETES MELLITUS. www.benuapotheek.nl

DIABETES MELLITUS. www.benuapotheek.nl DIABETES MELLITUS www.benuapotheek.nl DIABETES MELLITUS DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) IS EEN STOFWISSELINGSZIEKTE WAARBIJ ER TE VEEL GLUCOSE IN HET BLOED ZIT. HIERDOOR KUNNEN BLOEDVATEN EN ZENUWWEEFSEL

Nadere informatie

Les 20 Zenuwstelsel 3. Piramidebaan. Piramidaal versus extrapiramidaal. Hetero en homolateraal, liquor cerebro spinalis, reflexen, reciproke remming

Les 20 Zenuwstelsel 3. Piramidebaan. Piramidaal versus extrapiramidaal. Hetero en homolateraal, liquor cerebro spinalis, reflexen, reciproke remming Les 20 Zenuwstelsel 3 Hetero en homolateraal, liquor cerebro spinalis, reflexen, reciproke remming ANZN 1e leerjaar - Les 20 - Matthieu Berenbroek, 2000-2011 1 Piramidebaan Psychomotorische banen kruisen

Nadere informatie

diabetes en zwangerschap

diabetes en zwangerschap diabetes en zwangerschap Inhoud Inleiding 3 1 Wat is diabetes? 3 2 Vormen van diabetes 3 3 Onderzoek 4 4 Behandeling 5 5 Zwangerschap 5 6 Wat betekent diabetes voor uw baby? 6 7 De bevalling 7 8 Na de

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 1 1. Over de auteurs 1 2. Redactionele verantwoording 1 3 Curriculummodel 1 3 Didactisch concept Basiswerken 1 4

Inhoud. Woord vooraf 1 1. Over de auteurs 1 2. Redactionele verantwoording 1 3 Curriculummodel 1 3 Didactisch concept Basiswerken 1 4 Inhoud Woord vooraf 1 1 Over de auteurs 1 2 Redactionele verantwoording 1 3 Curriculummodel 1 3 Didactisch concept Basiswerken 1 4 1 Cellen en weefsels 1 6 1.1 Kenmerken van het leven 1 7 1.2 De opbouw

Nadere informatie

Beide helften van de hersenen zijn met elkaar verbonden door de hersenbalk. De hersenstam en de kleine hersenen omvatten de rest.

Beide helften van de hersenen zijn met elkaar verbonden door de hersenbalk. De hersenstam en de kleine hersenen omvatten de rest. Biologie SE4 Hoofdstuk 14 Paragraaf 1 Het zenuwstelsel kent twee delen: 1. Het centraal zenuwstelsel bevindt zich in het centrum van het lichaam en bestaat uit de neuronen van de hersenen en het ruggenmerg

Nadere informatie

Capabel Examens 2011 Pagina 1

Capabel Examens 2011 Pagina 1 1. Wat is de kleinste levende eenheid van een organisme? A) Een cel. B) Een orgaan. C) Een weefsel. 2. Bij welke levensverrichting van de cel speelt chromatine een belangrijke rol? A) Bij de prikkelbaarheid.

Nadere informatie

A. de hersenen en het ruggenmerg B. het hersenvlies en de hersenstam C. het cerebrospinaal vocht en de gevoelszenuwen D. de klieren en de lymfevaten

A. de hersenen en het ruggenmerg B. het hersenvlies en de hersenstam C. het cerebrospinaal vocht en de gevoelszenuwen D. de klieren en de lymfevaten Hoofdstuk 1 Meerkeuzevraag 1.1 Meerkeuzevraag 1.2 Meerkeuzevraag 1.3 Meerkeuzevraag 1.4 Meerkeuzevraag 1.5 Meerkeuzevraag 1.6 Meerkeuzevraag 1.7 Waar ligt de lever in de buikholte? A. Boven rechts B. Boven

Nadere informatie

VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING. Diabetes Mellitus. Zeker als u ons nodig heeft

VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING. Diabetes Mellitus. Zeker als u ons nodig heeft VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING Diabetes Mellitus Zeker als u ons nodig heeft THUISZORG De Friese Wouden JEUGDGEZONDHEIDSZORG KRAAMZORG VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING Diabetes Mellitus In deze folder vindt

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Verloskunde/Gynaecologie Diabetes en zwangerschap Bij diabetes (suikerziekte) is er te veel suiker (glucose) in uw bloed: de bloedsuikerspiegel is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent,

Nadere informatie

Waarneming zintuig adequate prikkel fysiek of chemisch zien oog licht fysiek ruiken neus gasvormige

Waarneming zintuig adequate prikkel fysiek of chemisch zien oog licht fysiek ruiken neus gasvormige Paragraaf 7.1 prikkel Signalen die een zintuigcel uit de omgeving opvangt actiepotentiaal Verschil in elektrische lading over de membraan van een zenuwcel op het moment van een impuls adequate prikkel

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Diabetes en zwangerschap Inhoudsopgave In het kort Wat is diabetes? Vormen van diabetes Diabetes type 1 Diabetes type 2 Zwangerschapsdiabetes Onderzoek Glucosedagcurve Glucosetolerantietest HbA1C Behandeling

Nadere informatie

- Prikkels worden opgevangen - Prikkels worden omgezet in impulsen (elektrische stroomstootjes)

- Prikkels worden opgevangen - Prikkels worden omgezet in impulsen (elektrische stroomstootjes) Samenvatting Thema 7: Zintuiglijke waarneming Basisstof 1 Prikkel: invloed van buitenaf (milieu) op een organisme Adequate prikkel: de prikkel die geschikt is voor een bepaald zintuig: - Lichtprikkels

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Diabetes en zwangerschap DIABETES EN ZWANGERSCHAP Bij diabetes mellitus is er te veel glucose in uw bloed: de bloedglucosewaarde is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent, er is dan sprake

Nadere informatie

Zintuigelijke waarneming

Zintuigelijke waarneming Zintuigelijke waarneming Biologie Havo klasse 5 HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai Doelstellingen De student moet de verschillende typen zintuigen kunnen opnoemen

Nadere informatie

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND www.licg.nl over houden van huisdieren Diabetes mellitus, oftewel

Nadere informatie

Biologie. Examensamenvatting KADER

Biologie. Examensamenvatting KADER 1 Biologie Examensamenvatting KADER 1 pagina onderwerp 1 Waar vind je wat? 2 Waar vind je wat? Waar vind je wat? 3 cellen, weefsel, organen, plantaardige cel, dierlijke cel, kenmerken van chromosomen 4

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Afdeling: Onderwerp: Gynaecologie 1 In het kort Bij diabetes (suikerziekte) is er te veel suiker (glucose) in uw bloed: de bloedsuikerspiegel is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent,

Nadere informatie

Thema 8. Opslag, uitscheiding en bescherming Basisstof 1,2,3

Thema 8. Opslag, uitscheiding en bescherming Basisstof 1,2,3 Thema 8 Opslag, uitscheiding en bescherming Basisstof 1,2,3 Het inwendig Milieu Bestaat uit je bloed en weefselvloeistof. Daarin zitten allerlei voedingsstoffen. Je lichaam wil altijd constant zijn. *

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Diabetes en zwangerschap

Patiënteninformatie. Diabetes en zwangerschap Diabetes en zwangerschap Patiënteninformatie Diabetes en zwangerschap Inhoudsopgave: 1 Inleiding 2 Wat is diabetes 3 Vormen van diabetes 4 Onderzoek 5 Behandeling 6 Zwangerschap 7 Wat betekent diabetes

Nadere informatie

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen?

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Diabetes: zo zit dat Veelgestelde vragen en antwoorden Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Wat is diabetes? Diabetes type 1, diabetes type 2 de

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie PATIËNTENVOORLICHTING

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie PATIËNTENVOORLICHTING NVOG Nederlandse Vereniging voor PATIËNTENVOORLICHTING Diabetes en Zwangerschap No 16 2004 NVOG Het copyright en de verantwoordelijkheid voor deze folder berusten bij de Nederlandse Vereniging voor (NVOG)

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Gynaecologie Diabetes en zwangerschap www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is diabetes?... 3 Vormen van diabetes... 4 Diabetes type 1... 4 Diabetes type 2... 4 Zwangerschapsdiabetes... 4 Onderzoek...

Nadere informatie

DOCENT: A. SEWSAHAI VWO KLASSE 6

DOCENT: A. SEWSAHAI VWO KLASSE 6 DOCENT: A. SEWSAHAI VWO KLASSE 6 HENRY N. HASSANKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA De student moet: de bouw en functies van het zenuwstelsel

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2005

Examen VMBO-GL en TL 2005 Examen VMBO-GL en TL 2005 tijdvak 1 woensdag 1juni 13.30 15.30 uur BIOLOGIE CSE GL EN TL Bij dit examen horen een uitwerkbijlage en een bijlage. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

H2 Bouw en functie. Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam.

H2 Bouw en functie. Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam. Soorten zenuw cellen Neuronen H2 Bouw en functie Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam. De informatie stroom kan maar in een richting vloeien, van dendriet naar het axon. Dendrieten

Nadere informatie

Docent: A. Sewsahai Thema: Zintuigelijke waarneming

Docent: A. Sewsahai Thema: Zintuigelijke waarneming HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA Docent: A. Sewsahai Thema: Zintuigelijke waarneming De student moet de verschillende typen

Nadere informatie

Thema: Zintuigen, zenuwstelsel en spieren - H 5

Thema: Zintuigen, zenuwstelsel en spieren - H 5 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 04 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/74818 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Biologie. Examensamenvatting KADER

Biologie. Examensamenvatting KADER Biologie Examensamenvatting KADER CELLEN Doelstelling 1 Je moet kunnen omschrijven wat een weefsel en wat een orgaan is. Weefsel: een groep cellen met dezelfde bouw en dezelfde functie(s). - Bij veel weefsels

Nadere informatie

VITA Module 11 kgt. Diagnostische toets

VITA Module 11 kgt. Diagnostische toets VITA Module 11 kgt Diagnostische toets BASISSTOF 2 Regelen 1 Een blokschema verloopt volgens een bepaalde volgorde. Zet de volgende onderdelen van een blokschema in de juiste volgorde. a input b input

Nadere informatie

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND www.licg.nl over houden van huisdieren Diabetes mellitus, oftewel

Nadere informatie

Metyrapontest. Afdeling Interne geneeskunde

Metyrapontest. Afdeling Interne geneeskunde Metyrapontest Afdeling Interne geneeskunde In deze patiënteninformatie wordt uitgelegd wat de metyrapontest inhoudt. Er is een woordenlijst als bijlage bijgevoegd om sommige woorden te verduidelijken.

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Stofwisseling NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de mitochondriële

Nadere informatie

Als het bloed uit de holle ader verder stroomt, in welk bloedvat komt het dan?

Als het bloed uit de holle ader verder stroomt, in welk bloedvat komt het dan? De lever is gelegen in de buikholte? A. Boven rechts B. Boven links C. Onder rechts D. Onder links Als het bloed uit de holle ader verder stroomt, in welk bloedvat komt het dan? A. De aorta B. De holle

Nadere informatie

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 De flip-over Beter Leven met

Nadere informatie

Dorstproef. Afdeling Interne geneeskunde

Dorstproef. Afdeling Interne geneeskunde Dorstproef Afdeling Interne geneeskunde In deze patiënteninformatie wordt uitgelegd wat de dorstproef inhoudt en hoe deze verloopt. Er is een woordenlijst als bijlage bijgevoegd om sommige woorden te verduidelijken.

Nadere informatie

Diabetes Mellitus. Er zijn verschillende soorten diabetes. Er wordt onderscheid gemaakt tussen diabetes type 1 diabetes type 2 zwangerschapsdiabetes.

Diabetes Mellitus. Er zijn verschillende soorten diabetes. Er wordt onderscheid gemaakt tussen diabetes type 1 diabetes type 2 zwangerschapsdiabetes. Diabetes Mellitus Diabetes Mellitus (in de volksmond suikerziekte genoemd) is een stofwisselingsziekte. Het lichaam is niet meer goed in staat om glucose (= bloedsuiker) uit het bloed te verwerken en op

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur biologie CSE KB Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 58

Nadere informatie

Diabetes. Inhoud. In Nederland hebben ongeveer 750.000 mensen diabetes. Van die 750.000 weten 200.000 personen niet dat ze de ziekte hebben.

Diabetes. Inhoud. In Nederland hebben ongeveer 750.000 mensen diabetes. Van die 750.000 weten 200.000 personen niet dat ze de ziekte hebben. Zorg bij diabetes Inhoud Vormen van diabetes 4 Klachten en symptomen 5 Oorzaken 6 Behandeling 7 Leven met diabetes 8 Meer informatie 9 Wat kan Kring-apotheek voor jou betekenen? 10 Diabetes Diabetes is

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 1 dinsdag 26 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 1 dinsdag 26 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2015 tijdvak 1 dinsdag 26 mei 13.30-15.30 uur biologie CSE KB Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 47 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60 punten

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 1 donderdag 15 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 1 donderdag 15 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2014 tijdvak 1 donderdag 15 mei 13.30-15.30 uur biologie CSE KB Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 48 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 59

Nadere informatie

Zwangerschapsdiabetes. Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis

Zwangerschapsdiabetes. Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis Zwangerschapsdiabetes Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis Zwangerschapsdiabetes ontstaat tijdens de zwangerschap; meestal rondom de 30 e week. Wat is zwangerschapsdiabetes? Bij diabetes is het glucosegehalte

Nadere informatie

Als u zwanger wilt worden 6 De zwangerschap 6 7. Diabetes type 1 en 2 7 8. Tot slot 9 Colofon 10

Als u zwanger wilt worden 6 De zwangerschap 6 7. Diabetes type 1 en 2 7 8. Tot slot 9 Colofon 10 Bij diabetes (suikerziekte) is er te veel suiker (glucose) in uw bloed: de bloedsuikerspiegel is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent, diabetes type 1 of 2. Krijgt u tijdens uw zwangerschap

Nadere informatie

biologie CSE BB herziene versie

biologie CSE BB herziene versie Examen VMBO-BB 2010 tijdvak 1 vrijdag 28 mei 13.30-15.00 uur biologie CSE BB herziene versie Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen.

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE. ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers

PATIËNTENINFORMATIE. ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers PATIËNTENINFORMATIE ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers 2 ADRENOGENITAAL SYNDROOM Informatie voor ouders/verzorgers Met deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren

Nadere informatie

Inspanningsfysiologie. Energiesystemen. Fosfaatpool. Hoofdstuk 5. 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem

Inspanningsfysiologie. Energiesystemen. Fosfaatpool. Hoofdstuk 5. 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem Inspanningsfysiologie Hoofdstuk 5 Energiesystemen 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem Fosfaatpool Anaërobe alactische systeem Energierijke fosfaatverbindingen in de cel Voorraad ATP en

Nadere informatie

Fenotype nakomelingen. donker kort 29 donker lang 9 wit kort 31 wit- lang 11

Fenotype nakomelingen. donker kort 29 donker lang 9 wit kort 31 wit- lang 11 1. Bij honden is het allel voor donkerbruine haarkleur (E) dominant over het allel voor witte haarkleur (e). Het allel voor kort haar (F) is dominant over het allel voor lang haar (f). Een aantal malen

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 2. De intake 23 - Ernst van de klachten 24 - Het intakegesprek 25 3. Geneesmiddelen 29 - Medicijnen tegen vermoeidheid 30 4. Medisch

Nadere informatie

Examen VMBO-BB 2005 BIOLOGIE CSE BB. tijdvak 1 donderdag 2 juni 11.30 13.00 uur. Naam kandidaat Kandidaatnummer

Examen VMBO-BB 2005 BIOLOGIE CSE BB. tijdvak 1 donderdag 2 juni 11.30 13.00 uur. Naam kandidaat Kandidaatnummer Examen VMBO-BB 2005 tijdvak 1 donderdag 2 juni 11.30 13.00 uur BIOLOGIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 21 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB. biologie CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 21 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2011 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 13.30-15.30 uur biologie CSE KB Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 58

Nadere informatie

Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband?

Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband? Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband? Bij mensen kan slechts 1 w h i p l a s h a c c i d e n t langdurige pijn en lijden veroorzaken. De anatomie van de hond is fundamenteel gelijk aan

Nadere informatie

Zenuwcellen met Nissl-substantie

Zenuwcellen met Nissl-substantie Zenuwcellen met Nissl-substantie Download deze pagina als.pdf, klik hier Bronvermelding: 1 Theorie: Junqueira L.C. en Carneiro J. (2004, tiende druk), Functionele histologie, Maarssen. Uitgeverij Elsevier.

Nadere informatie

WAAROM WILLEN WE EFFECTEN T.H.V. HORMONEN VASTSTELLEN?

WAAROM WILLEN WE EFFECTEN T.H.V. HORMONEN VASTSTELLEN? WAAROM WILLEN WE EFFECTEN T.H.V. HORMONEN VASTSTELLEN? Veel van de bestudeerde polluenten (o.a. PCB s, dioxines, zware metalen) kunnen hormoonverstorende effecten hebben. Daarom worden in de humane biomonitoringscampagnes

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap - Marokkaans/Arabisch مرض السكر والحمل

Diabetes en zwangerschap - Marokkaans/Arabisch مرض السكر والحمل Diabetes en zwangerschap - Marokkaans/Arabisch مرض السكر والحمل Diabetes en zwangerschap Bij diabetes mellitus is er te veel glucose in uw bloed: de bloedglucose waarde is te hoog. Diabetes kan al bestaan

Nadere informatie

Samenspel. Anatomie oog, lenzen, gele vlek, kegels / staafje 17.2 behind blue eyes

Samenspel. Anatomie oog, lenzen, gele vlek, kegels / staafje 17.2 behind blue eyes HFST 17 Samenspel Samenspel 17.1 Een ogenblik Anatomie oog, lenzen, gele vlek, kegels / staafje 17.2 behind blue eyes Hersenen, ganglioncellen, bipolairecellen, zichtbaar licht 17.3 Zie je wat je ziet?

Nadere informatie

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2007

UNIFORM EINDEXAMEN MULO 2007 MINISTERIE VAN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXAMENBUREAU VAK : BIOLOGIE DATUM : DINSDAG 0 JULI 007 TIJD : 07.5 09.00 UUR DEZE TAAK BESTAAT UIT 0 ITEMS. UNIFORM EINDEXAMEN MULO 007 Tenzij anders aangegeven,

Nadere informatie

Proefexamen ANATOMIE EN FYSIOLOGIE

Proefexamen ANATOMIE EN FYSIOLOGIE Proefexamen ANATOMIE EN FYSIOLOGIE Deelexamen In dit proefexamen worden over de volgende onderwerpen vragen gesteld: zenuwstelsel hormoonstelsel zintuigen geslachtsorganen Beschikbare tijd: 45 minuten

Nadere informatie

Wat is diabetes? Informatiebrochure. Wat is diabetes? Items:

Wat is diabetes? Informatiebrochure. Wat is diabetes? Items: I Informatiebrochure Wat is diabetes? Items: Diabetes type 1 Afweersysteem Vingerprikken Insuline injecteren Diabetes type 2 Andere vormen Wat is diabetes? Eilandjes van Langerhans in de Alvleesklier Er

Nadere informatie

Grijze stof wordt gevormd door de cellichamen van de neuronen en de. Witte stof wordt gevormd door de met myeline omgeven neurieten

Grijze stof wordt gevormd door de cellichamen van de neuronen en de. Witte stof wordt gevormd door de met myeline omgeven neurieten If the brain were so simple we could understand it, we would be so simple we couldn t - Lyall Watson Bart van der Meer theorieles 15 GOI Met bijzonder veel dank aan Ellen Brink, Rita Dijk Bewerkt door

Nadere informatie

Diabetes. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Diabetes. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Diabetes Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Diabetes 3 Vormen van diabetes 4 Type1 4 Type2 4 Klachten en symptomen 5 Type1 5 Type2 5 Oorzaken 6 Behandeling

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten Stofwisseling

Mitochondriële ziekten Stofwisseling Mitochondriële ziekten Stofwisseling Deze folder maakt deel uit van een serie over mitochondriële aandoeningen. In deze folder leest u meer over de stofwisseling. De stofwisseling is niet eenvoudig daarom

Nadere informatie

INFORMATIE OVER DIABETES

INFORMATIE OVER DIABETES INFORMATIE OVER DIABETES 1126 DIABETES MELLITUS In Nederland lijden naar schatting ongeveer 650.000 mensen aan diabetes mellitus (suikerziekte). Van de Nederlandse bevolking heeft 3,9 procent nu of binnenkort

Nadere informatie

ZINTUIGEN: GEVOELIGE ANTENNES

ZINTUIGEN: GEVOELIGE ANTENNES ZINTUIGEN: GEVOELIGE ANTENNES 1 K u n je a l l e s w a a r n e m e n? Met behulp van je zintuigen heb je steeds contact met je omgeving Hoe zou het zijn zonder zintuigen? Zelfs als je maar één zintuig

Nadere informatie

Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen

Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen 1 Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen Nu u weet dat u aan diabetes lijdt, moet u zich plots geen grote zorgen maken. Waarschijnlijk lijdt u al gedurende lange tijd aan diabetes, mogelijks gedurende

Nadere informatie

DIABETES. Laten we ons daarom eens buigen over deze ziekte en op die manier onze alvleesklier ook beter begrijpen.

DIABETES. Laten we ons daarom eens buigen over deze ziekte en op die manier onze alvleesklier ook beter begrijpen. DIABETES In dit artikel wil ik onze pancreas of alvleesklier belichten. Wanneer ik de naam van dit orgaan hoor, komt onmiddellijk de associatie met suikerziekte of diabetes naar boven. Waar deze ziekte

Nadere informatie