Ontwikkelingen op het gebied van diabetes mellitus. Bruce H.R. Wolffenbuttel Afd. Endocrinologie UMC Groningen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontwikkelingen op het gebied van diabetes mellitus. Bruce H.R. Wolffenbuttel Afd. Endocrinologie UMC Groningen"

Transcriptie

1 Ontwikkelingen op het gebied van diabetes mellitus Bruce H.R. Wolffenbuttel Afd. Endocrinologie UMC Groningen

2 Ik snap niets van mijn bloedsuikers ik zak altijd heel snel

3 Casuïstiek Verwijsreden: Patiënt is slecht gereguleerd; HbA1c: 9,6 Moeilijk te beïnvloeden regulatie, ook regelmatig hypo s Hierdoor problemen op werk: verzuim, lange pauzes. Intakeprocedure Arts Diabetesverpleegkundige Diëtetiek Maatschappelijk werk

4 Casus: kernpunten uit intake Arts: een hoog HbA1c medicatie niet optimaal probleem zelfregulatie, angst voor hypoglycemieën beginnende oog- en nierafwijkingen arbeidsgerelateerde problemen (ploegendienst) Diabetesverpleegkundige doet geringe zelfregulatie spuit zelden bij veel zelfcontrole herhaaldelijk (met name) bij inspanning

5 Casus: kernpunten uit intake Diëtetiek eet veel tussendoortjes eet te veel, bij niet al te lage waarden (angst hypo s) Maatschappelijk werk angst voor complicaties overbezorgde partner

6 Dagbehandeling groep

7 Psychologie Intake (exploreren) voorgeschiedenis: psycho-sociale problematiek omgang met de diabetes cognities bij diabetesproblematiek als mijn bloedsuiker lager dan 7 is, zak ik zo snel dat ik een hypo krijg ik ga dood bij een hypo ik ga rare dingen doen en dan vinden anderen mij maar gek dan zullen collega s mij niet meer serieus nemen

8 Interdisciplinair Patiënten Overleg Exploratie angstig/belemmerend gedrag bewust hoge bloedglucosewaarden vermijding van inspanning bij lage bloedglucosewaarde vermijding van bijspuiten veelvuldige controle bloedglucosewaarde

9 14 febr 2005, 13.08:

10 Type 2 diabetes % - te weinig insuline aanmaak - insuline werkt niet goed (resistentie) - oudere mens, steeds jonger -?? Type 1 diabetes % - geen insuline productie meer jaar - altijd insuline spuiten - afweervergissing Eilandjes van Langerhans in de alvleesklier (=pancreas)

11 Type 1 diabetes Type 1 diabetes is een aandoening waarbij de insuline productie volledig is vernietigd, door een autoimmuun ontsteking van de eilandjes van Langerhans in de alvleesklier. Aanpassing aan de ziekte is voor het individu vaak problematisch, behandeling met insuline is levensreddend, late (vaat- en zenuw) complicaties liggen op de loer.

12 'Transformation of illness' Vóór 1922 geen insuline insuline levensverwachting complicaties vóór insuline na start insuline beter inzicht pathofysiologie microalbuminurie HbA 1c Na 1990 multifactoriële behandeling DCCT, UKPDS risico's vroeg opsporen

13 Type 2 diabetes: een pandemie Jaar Type Type All Genetische factoren 2. Lifestyle en dieet 3. Inactiviteit Coca-colonisatie

14 Natuurlijk beloop van type 2 diabetes Insuline gevoeligheid Insuline secretie 30% Type 2 diabetes 50% 50% 70% 100% Impaired glucose tolerance Impaired glucose metabolism Normal glucose tolerance % 150% 100% Groop L. Diabetes Obes Metab 1999;1(1):S1.

15 Obesity Trends Among U.S. Adults 1985 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14%

16 Obesity Trends Among U.S. Adults 1986 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14%

17 Obesity Trends Among U.S. Adults 1987 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14%

18 Obesity Trends Among U.S. Adults 1988 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14%

19 Obesity Trends Among U.S. Adults 1989 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14%

20 Obesity Trends Among U.S. Adults 1990 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14%

21 Obesity Trends Among U.S. Adults 1991 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14% 15% 19%

22 Obesity Trends Among U.S. Adults 1992 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14% 15% 19%

23 Obesity Trends Among U.S. Adults 1993 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14% 15% 19%

24 Obesity Trends Among U.S. Adults 1994 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14% 15% 19%

25 Obesity Trends Among U.S. Adults 1995 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14% 15% 19%

26 Obesity Trends Among U.S. Adults 1996 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14% 15% 19%

27 Obesity Trends Among U.S. Adults 1997 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14% 15% 19% 20%

28 Obesity Trends Among U.S. Adults 1998 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14% 15% 19% 20%

29 Obesity Trends Among U.S. Adults 1999 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14% 15% 19% 20%

30 Obesity Trends Among U.S. Adults 2000 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14% 15% 19% 20%

31 Obesity Trends Among U.S. Adults 2001 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14% 15% 19% 20%- 25% 25%

32 Obesity Trends Among U.S. Adults 2002 (BMI 30kg/m 2 ) No Data <10% 10% 14% 15% 19% 20%- 25% 25%

33 The Shape of Things to Come

34 De uitdagingen Hoe en hoe betrouwbaar kunnen we diabetes voorspellen, en vervolgens voorkomen? Welke factoren beinvloeden het ontstaan van complicaties, en welke interventies zijn mogelijk om deze complicaties te voorkomen dan wel hun progressie te vertragen? Op welke wijze kan de dagelijkse behandeling en kwaliteit van leven zo veel mogelijk worden geoptimaliseerd?

35 Arbeidgerelateerde problemen bij type 1 en type 2 diabetes met dank aan dr. B.O. Roep

36 Wie zorgt voor de mens met type 2 diabetes? cardioloog huisarts neuroloog vaatchirurg, orthopeed, reval.arts internist oogarts diëtist praktijk assistente POH 'groene kruis' zuster diab.vpk apotheker bloedprik dienst podotherapeut strippen verkoper dierenarts

37 Diabetes is a progressive disease: treatment becomes more complicated over time

38 Self-monitoring Multiple injection regimes 4 times daily injection in thigh or belly BG between 4 & 8 mm Avoid hypoglycemia Avoid severe hypo

39 Etiologie en pathogenese

40 beta-cel massa Predictie en preventie 100 Erfelijke vatbaarheid GENEN BLOED Autoantistoffen: insulin, GAD65, ICA, IA2 Manifeste diabetes 20 tijd (m) (jr) Bruining GJ. Association between infant growth before onset of juvenile type-1 diabetes and autoantibodies to IA-2. Lancet 2000;356:655

41 Een verbond van macrofagen en T-cellen leidt tot vernietiging van de beta cellen

42 Dood van een beta-cel: moord of zelfmoord... Roep BO, 2002 Minkowski Price

43 Meer auto-antistoffen = grotere kans diabetes

44

45 Lange termijn complicaties: diabetes kan verwoestend zijn Belangrijkste oorzaak van blindheid bij volwassenen 2-4x maal zo grote kans op hart- en vaatziekten en beroerte Amputaties 15 maal zo vaak Belangrijkste oorzaak van nierfalen en dialyse Diabetes neemt de vierde plaats in van ziekten die de dood tot gevolg hebben, en is de 7e belangrijkste oorzaak van sterfte in de VS 12 American Diabetes Association, Vital Statistics 1996

46 Versuikering

47 Versuikering in je nieren in mesangiale matrix, glomerulaire en tubulaire b.m., bloedvaten

48 'Stiff hand' syndroom en 'limited joint mobility gevolgen voor de dagelijkse arbeid Controle Diabetes

49 UKPDS: hoger HbA 1c = meer complicaties Complicaties % ogen, nieren hart/bloedvaten 6,0 7,0 8,0 9,0 10,0 HbA 1c (%)

50 Ons lichaam heeft een olifanten geheugen Intensieve therapie bij type 1 diabetes vertraagt complicaties Langere follow-up (beide groepen intensieve behandeling) vertoont langer durende benefit DCCT 1995 DCCT follow-up 2000

51 Microaneurysmata en bloedingen bij achtergrond DRP

52 Non-proliferatieve retinopathie

53 Proliferatieve retinopathie

54 Netvliesloslating

55 Het gevolg van retinopathie Normale visus Zoals gezien door iemand met diabetische netvliesafwijkingen

56 Laserbehandeling kan het gezichtsvermogen redden

57 Verse littekens van lasercoagulatie

58 Insulines

59 Snelwerkend (normale) insuline Actrapid Humuline regular Isuhuman Rapid uren

60 Ultrasnelwerkend insuline Novorapid Humalog uren

61 Ultrasnel werkende insuline Omgebouwde insuline: Humalog, NovoRapid Sneller opgenomen uit onderhuidse weefsel Werkt echter ook vrij kort, ca 4 uur: soms vijf injecties, 2 x basale insuline, 3 x snelwerkende insuline voor de maaltijden

62

63

64 Insulineprofielen Insuline (mu/l) Endogene insuline Snelwerkende insuline Ultrasnelwerkende insuline Maaltijd Minuten

65 Middellangwerkend insuline (NPH) Humuline NPH Insulatard Isuhuman Basal

66 Streefwaarden Bloedglucose goed Aanvaardbaar verhoogd nuchter bloedglucose (mmol/l) > 8 Preprandiaal bloedglucose > 8 (voor maaltijd) (mmol/l) Postprandiaal bloedglucose < >10 (1½-2 uur na eten) (mmol/l) Voor het slapen >10

67 2dd insuline Ontbijt Lunch Avondeten Nacht

68 4dd insulineschema Ontbijt Lunch Avondeten Nacht

69 Stabiele langwerkende insuline Omgebouwde insuline: Lantus en Levemir Langzaam en geleidelijk opgenomen uit het onderhuidse weefsel Vergelijkbare werking van dag tot dag: minder variatie van de nuchtere bloedglucose

70 Glargine (Lantus R ) 21 A -Gly-30 B a-l-arg-30 B b-l-arg humaan insuline (di-arginyl insuline) Gly Vervanging Gly Ile Val Glu Gln Ile Gl u Cys Asn Phe Val Asn Gln His His Leu Gly Phe Pro Lys Arg Arg Zure insuline, slaat neer onderhuids na injectie, wordt daarna geleidelijk opgenomen in het bloed Aanbouw

71 Glargine (Lantus R )

72 Detemir Lys B29 (N ε -tetradecanoyl)des(b30) human insulin S S Gly Ile Val Glu Gln Cys Cys Thr Ser Ile Cys Ser Leu Tyr Gln Leu Glu Asn Tyr Cys Asn A-chain S S Phe Val Asn Gln His Leu Cys Gly Ser His Leu Val Glu Ala Leu Tyr Leu Val Cys Gly Glu Arg Gly Phe Phe Tyr Thr Pro Lys B-chain

73 Werkingsmechanisme van insuline detemir opname binding aan lichaamscellen verdeling

74 Screenen op diabetische retinopathie Stellingwerf C, Hardus PL, Hooymans JM. Two-field photography can identify patients with vision-threatening diabetic retinopathy: a screening approach in the primary care setting. Diabetes Care 2001;24:

75 Subcutaneous Glucose Sensor Used with Medtronic Diabetes s Continuous Glucose Monitoring Systems and Future Sensor-Augmented Insulin Pump System* Glucose Sensor Tiny electrode worn up to 3-days Measures glucose levels in interstitial fluid where cells get oxygen and nutrients, including glucose 288 glucose readings captured every 24 hours Patients use the Sen-serter to insert the sensor quickly, easily and with virtually no pain * Investigational device. Not yet approved by the FDA; Bears CE mark in Europe Sen-serter is a registered trademark of Medtronic MiniMed, Inc.

76 Measuring Glucose in Interstitial Fluid Interstitial fluid (ISF) surrounds the cells in the body tissue Cells receive oxygen and nutrients, including glucose ISF is highly comparable to blood glucose ISF is fed by the capillaries Steady-state differences between blood and ISF is compensated for in sensor calibration Illustration adapted from Rebrin K, et al., Amer Phys Soc 1999; E562.

77 CGMS System Gold Only professional-use FDA approved continuous glucose monitoring system Historical system stores blinded data: 288 glucose readings every 24-hours Records patients glucose levels over a 3-day period Enables physicians to: Establish baseline glucose profiles Monitor therapy Determine appropriate intervention for patients encountering problems with glucose control CGMS is a registered trademark of Medtronic MiniMed, Inc. System Gold is a trademark of Medtronic MiniMed, Inc.

78 Guardian RT Continuous Glucose Monitoring System Guardian is a registered trademark of Medtronic MiniMed, Inc. Displays glucose values every 5 minutes Alerts patients to take action when glucose levels become too high or too low Patients print trend reports for discussion with clinicians System is calibrated twice a day (every 12 hours) Adjunct to fingerstick measurements Indications for use: type 1 or type 2 patients U.S.: Adults (18 and older) Rest of World: No age restrictions

79 Guardian RT System: Components Glucose Sensor Tiny electrode worn up to 3-days Measures glucose levels in interstitial fluid Records 288 glucose readings every 24 hours Patients use the Sen-serter to insert the sensor quickly, easily and with virtually no pain Monitor Displays glucose values every five minutes Alerts patients to high or low glucose levels Transmitter Taped to patient s skin Relays glucose signals from the sensor to the monitor via radio frequency Com-Station and Solutions Software Guardian Solutions Software and the Com-Station are used to download data to a computer where reports can be viewed or printed Guardian, Sen-serter and Solutions, are registered trademarks of Medtronic MiniMed, Inc. Com-Station is a trademarks of Medtronic MiniMed, Inc.

80 Medtronic Diabetes Smart Insulin Pumps MiniMed Paradigm 5xx and 7xx insulin pumps are simple, safe and smart SIMPLE Easy menu navigation simplifies insulin pump use SAFE Millions of safety checks each day MODEL 7xx Built-in prompts and reminders help patients stay on track for good glucose control SMART Patented Bolus Wizard calculator simplifies insulin dosing and reduces math errors Uses a scientific "insulin action curve" to keep track of insulin used by the body Paradigm and Bolus Wizard are registered trademarks of Medtronic MiniMed, Inc. MODEL 5xx (optional remote)

81 MiniMed Paradigm REAL-Time System* World s first integrated insulin pump system with REAL-Time continuous glucose readings Utilizes a glucose sensor and transmitter Displays glucose values, directional arrows and trend graphs Calculates insulin dosages and keep track of insulin used by the body Alarms when glucose becomes too high or too low Receives glucose values from a dedicated glucose meter via radio frequency (Canada and Germany) Adjunct to fingerstick measurements** * Bears CE mark in Europe and is approved for distribution in Canada. It is not yet approved by the FDA for use in the U.S. ** System is calibrated twice a day (every 12 hours) Paradigm is a registered trademark of Medtronic MiniMed, Inc.

82 From Evolution to Revolution Revolution = to change fundamentally or completely Insulin Pump Therapy With REAL-Time Continuous Glucose Monitoring* Glucose Monitoring Insulin Delivery Foundational Step To Developing Artificial Pancreas

83 Type 1 diabetes: metabolic control vs. complications Incidence ,0 7,0 8,0 9,0 10,0 HbA1c Complications Hypoglycemia Intensive therapy = better control = less complications = more (severe) hypoglycaemia (= long-term glycaemic control)

84 Kleine dingen... grote gevolgen

85 Exubera: Novel Delivery System Dry powder human insulin particle Blisters filled with dry powder human insulin Inhalation device

86 Device Features Air-pressure driven dispersion of dry powder insulin into inhalation chamber Hand operated, no batteries required Reusable device (up to 1 year)

87 Deposition of Exubera Approximately 75% of Exubera emitted from device is adsorbed to mucosal surfaces of oropharynx and upper nonabsorbing airways Label Distribution Insulin Delivered to Body (%) m Tc = technetium 99m. Oropharynx Central lung Intermediate lung Peripheral lung 99m Tc-labeled insulin

88 The Alveolocapillary Barrier Alveolocapillary barrier extremely thin and permeable to polypeptides Alveolar Epithelial Cell Interstitium Cross section of alveolocapillary barrier RBC = red blood cell. Photos by ER Weibel. Reprinted with permission. Close-up cross section of alveolocapillary barrier

89 Pharmacokinetics of Exubera Pharmacokinetic profile is similar to short-acting SC human insulin analogs Insulin Minus Baseline Concentrations (µu/ml) SC = subcutaneous Exubera Insulin lispro Regular insulin Time (h)

90 Komkommertijd, begin augustus 2005 De heer Bredewoud is niet op vakantie

91 Onderzoek naar rijvaardigheid bij mensen met diabetes in UMCU toont anders aan!! Patienten met type 1 diabetes met normale en gestoorde hypoglycaemia awareness hadden: Normale rijvaardigheid en werklast tijdens euglycaemie, in vergelijking met gezonde controles Geen afname van rijvaardigheid of werklast tijdens matige hypoglycaemie Goede rijvaardigheid tijdens zowel euglycaemie als hypoglycaemie, in vergelijking met gevalideerde standaarden van goed rijden Stork ADM, et al. 2004

92 Diabetes beinvloedt alle facetten van het leven Kwaliteit van leven Lichamelijk functioneren Sociaal functioneren Werk en werkomstandigheden Depressie Vitaliteit Sociale steun Gezinsleven Boos over leven met diabetes Opgebrand door dagelijkse inspanning Diabetes kost teveel energie Diabetes niet accepteren Somber m.b.t. leven met diabetes Schuldig of ongerust bij ontregeling Zorgen over complicaties

Basaal Plus. Wat te doen als langwerkende insuline toegevoegd aan orale medicatie niet meer afdoende is? Duodagen april 2011

Basaal Plus. Wat te doen als langwerkende insuline toegevoegd aan orale medicatie niet meer afdoende is? Duodagen april 2011 Basaal Plus Wat te doen als langwerkende insuline toegevoegd aan orale medicatie niet meer afdoende is? Duodagen april 2011 2 Toetsvragen Bij Insuline Resistentie bestaat er een afname in vrije vetzuur

Nadere informatie

Cystic Fibrosis Related Diabetes Mellitus. Sylvia Ockhorst en Renske van der Meer Haga Ziekenhuis

Cystic Fibrosis Related Diabetes Mellitus. Sylvia Ockhorst en Renske van der Meer Haga Ziekenhuis Cystic Fibrosis Related Diabetes Mellitus Sylvia Ockhorst en Renske van der Meer Haga Ziekenhuis Inventarisatie wensen Gang van zaken in de praktijk Screening: hoe, frequentie, wie? Diagnose: Criteria?

Nadere informatie

Uitwerking insulinetherapie. Insuline

Uitwerking insulinetherapie. Insuline Uitwerking insulinetherapie Insuline Indien het niet (meer) lukt de glucosespiegels van patiënten met Diabetes Mellitus type 2 met orale bloedglucose verlagende middelen afdoende te reguleren - te valideren

Nadere informatie

Snelwerkende insuline analoog. Novorapid (aspart) Humalog (lispro) Apidra (glulisine)

Snelwerkende insuline analoog. Novorapid (aspart) Humalog (lispro) Apidra (glulisine) Wat gaan we doen Basiskennis diabetes Bijspuiten met 2-4-6-regel De zieke patiënt Verkeerde insuline gespoten etc. Een aantal doseringsadviezen Uitleg diabetesspreekuur.nl 2 Snelwerkende insuline analoog

Nadere informatie

INTENSIEVE INSULINETHERAPIE

INTENSIEVE INSULINETHERAPIE INTENSIEVE INSULINETHERAPIE Op de diabetespolikliniek van het Sint Franciscus Gasthuis wordt gewerkt met verschillende insulinetherapieën. In deze folder wordt de intensieve insulinetherapie besproken.

Nadere informatie

4 x daags insuline. Tips, trics, problemen. 11 april 2013

4 x daags insuline. Tips, trics, problemen. 11 april 2013 4 x daags insuline Tips, trics, problemen 11 april 2013 Randvoorwaarden insulinetherapie huisarts * Kennis en ervaring in huisartsenpraktijk bij huisarts en POH * Dietist * samenwerking diabetesverpleegkunde

Nadere informatie

Diabetesvoorlichting Flexibele Insuline Therapie

Diabetesvoorlichting Flexibele Insuline Therapie Diabetesvoorlichting Flexibele Insuline Therapie (met Humalog of Novorapid als maaltijdinsuline) Voordelen van Flexibele insuline therapie Er wordt een natuurlijk ritme nagestreefd van extra insuline aanbod

Nadere informatie

Dit is een korte beschrijving van de insulinetherapie. Voor uitwerking en verdere informatie zie de bijlage met het volledige protocol.

Dit is een korte beschrijving van de insulinetherapie. Voor uitwerking en verdere informatie zie de bijlage met het volledige protocol. Insuline protocol Auteur: Kaderhuisarts diabetes Daniel Tavenier Datum: September 2014 Dit is een korte beschrijving van de insulinetherapie. Voor uitwerking en verdere informatie zie de bijlage met het

Nadere informatie

Normale insulinewaarden in relatie tot maaltijden

Normale insulinewaarden in relatie tot maaltijden insulinetherapie Normale insulinewaarden in relatie tot maaltijden 70 Insuline (me/l) 60 50 40 30 20 Normale insuline waarden (gemiddeld) Maaltijden 10 0 0600 0900 12001500 1800 2100 2400 0300 0600 Tijdstip

Nadere informatie

hoe bereidt u zich voor op het onderzoek?

hoe bereidt u zich voor op het onderzoek? hoe bereidt u zich voor op het onderzoek? richtlijnen voor patiënten: met diabetes mellitus () die voor het onderzoek nuchter moeten zijn Waarom deze folder? Deze folder is bestemd voor patiënten met diabetes

Nadere informatie

Diabetespoli. Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus

Diabetespoli. Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus Diabetespoli Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus 1 Zelfregulatie is voor mensen met diabetes die: drie keer per dag (ultra)kortwerkende insuline spuiten voor de maaltijd en één keer langwerkende insuline

Nadere informatie

Wat te doen bij een hyperglycaemie 3 Zelfregulatie 3 Wat zijn de streefwaarden voor bloedglucose? 4 Aandachtspunten bij het bijreguleren 11 13

Wat te doen bij een hyperglycaemie 3 Zelfregulatie 3 Wat zijn de streefwaarden voor bloedglucose? 4 Aandachtspunten bij het bijreguleren 11 13 Bij een hyper is er een te hoge bloedglucose, vaak boven de 10 mmol/l. U kunt dezelfde waarschuwingssignalen ondervinden als in de periode voordat de diagnose werd gesteld. De meest opvallende verschijnselen:

Nadere informatie

Wat te doen als orale medicatie en 1 dd langwerkend insuline faalt? BASAAL PLUS insulinetherapie bij diabetes mellitus type 2

Wat te doen als orale medicatie en 1 dd langwerkend insuline faalt? BASAAL PLUS insulinetherapie bij diabetes mellitus type 2 Wat te doen als orale medicatie en 1 dd langwerkend insuline faalt? BASAAL PLUS insulinetherapie bij diabetes mellitus type 2 Inhoud Wat is het belang van intensieve glucose regulatie? Wat zeggen de richtlijnen

Nadere informatie

Voorbereiding onderzoek voor diabetespatiënten

Voorbereiding onderzoek voor diabetespatiënten Voorbereiding onderzoek voor diabetespatiënten Interne Geneeskunde Inhoudsopgave Hoofdstuk Pagina 1. Behandeling in de ochtend: vanaf 24.00 uur nuchter 5 2. Behandeling in de middag: nuchter of licht

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Diabetesverpleegkundigen

Interne Geneeskunde Diabetesverpleegkundigen Zelfregulatie voor mensen die drie keer per dag kortwerkende insuline voor de maaltijd en één keer (middel)langwerkende insuline spuiten en zo nodig bloedglucose verlagende tabletten gebruiken Zelfregulatie

Nadere informatie

Screening Diabetische Retinopathie bij Diabetes mellitus type 2. Daniel Tavenier, kaderhuisarts diabetes 17 mei 2011

Screening Diabetische Retinopathie bij Diabetes mellitus type 2. Daniel Tavenier, kaderhuisarts diabetes 17 mei 2011 Screening Diabetische Retinopathie bij Diabetes mellitus type 2 Daniel Tavenier, kaderhuisarts diabetes 17 mei 2011 Diabetische retinopathie Microvasculaire pathologie van de retina. Teken van andere microvasculaire

Nadere informatie

Diabetes Mellitus. Toen en nu. 30 September 2015 Dr. M.G.A. Baggen Dr. M.P. Brugts

Diabetes Mellitus. Toen en nu. 30 September 2015 Dr. M.G.A. Baggen Dr. M.P. Brugts Diabetes Mellitus Toen en nu 30 September 2015 Dr. M.G.A. Baggen Dr. M.P. Brugts 2015 een jaar van Celebrations 2015 een jaar van Celebrations 1965-1980 Behandeling type-1 1 x daags insuline!! (varkens/rund)

Nadere informatie

H.366816.0415. Nuchter voor onderzoek of operatie en Diabetes mellitus (met gebruik van insuline/glp-1)

H.366816.0415. Nuchter voor onderzoek of operatie en Diabetes mellitus (met gebruik van insuline/glp-1) H.366816.0415 Nuchter voor of operatie en Diabetes mellitus (met gebruik van insuline/glp-1) Inleiding U heeft diabetes mellitus en gebruikt insuline of GLP-1 injectie (Victoza of Byetta ). Binnenkort

Nadere informatie

Opvolging van diabetische kinderen: de insulinebehandeling

Opvolging van diabetische kinderen: de insulinebehandeling Vernieuwd in 2007: Prof. H. Dorchy Opvolging van diabetische kinderen: de insulinebehandeling Herinnering: De insulines: Type I Humane insulines met een snelle werking (Actrapid HM, Humuline Regular) Begin

Nadere informatie

Wanneer en hoe opstarten van injecties bij onvoldoende Diabetescontrole Dr.Winne, Dr.Ghillebert, Dr.Terryn 28 mei 2010 AZ Damiaan

Wanneer en hoe opstarten van injecties bij onvoldoende Diabetescontrole Dr.Winne, Dr.Ghillebert, Dr.Terryn 28 mei 2010 AZ Damiaan Deel 1 Wanneer en hoe opstarten van injecties bij onvoldoende Diabetescontrole Dr.Winne, Dr.Ghillebert, Dr.Terryn 28 mei 2010 AZ Damiaan Hetzorgtrajectdiabetes Inclusiecriteria 1 of 2 injecties insulinetherapie

Nadere informatie

Onderzoek of ingreep bij diabetes:

Onderzoek of ingreep bij diabetes: Onderzoek of ingreep bij diabetes: tabletten en/of insuline als medicatie Binnenkort heeft u een afspraak voor een onderzoek of een kleine chirurgische ingreep in Gelre ziekenhuizen Zutphen. Voor dit onderzoek

Nadere informatie

Spelen met insuline. Dr. Frank NOBELS. Dr. Stefanie VINKEN

Spelen met insuline. Dr. Frank NOBELS. Dr. Stefanie VINKEN Spelen met insuline Dr. Frank NOBELS Dr. Stefanie VINKEN scenario soorten insuline type 1 type 2 diabetes spelen met insuline bij type 2 diabetes: opstarten dosissen aanpassen acute problemen oplossen

Nadere informatie

Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus

Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus Zelfregulatie voor mensen met diabetes die: drie keer per dag (ultra)kortwerkende insuline spuiten voor de maaltijd en één keer langwerkende insuline voor de nacht.

Nadere informatie

Als u diabetes hebt en nuchter moet zijn voor een onderzoek of operatie

Als u diabetes hebt en nuchter moet zijn voor een onderzoek of operatie Informatie voor patiënten Als u diabetes hebt en nuchter moet zijn voor een onderzoek of operatie insuline z Vooraf 1 U hebt diabetes mellitus (suikerziekte) en komt binnenkort naar het ziekenhuis voor

Nadere informatie

Diabetes, uitgiftebegeleiding

Diabetes, uitgiftebegeleiding Diabetes, uitgiftebegeleiding Samenvatting 1/6 Diabetes is een aandoening waarbij veel verschillende zorgverleners betrokken zijn: apotheek, huisarts, praktijkondersteuner, fysiotherapeut, diëtist, podotherapeut,

Nadere informatie

Zelfregulatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Zelfregulatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Zelfregulatie U heft suikerziekte (diabetes mellitus) en gebruikt daarvoor twee of vier maal per dag insuline. In overleg met uw arts heeft u besloten dat u zelf uw diabetes mellitus gaat regelen (zelfregulatie).

Nadere informatie

Epidemiologie en pathofysiologie nierziekten bij diabetes

Epidemiologie en pathofysiologie nierziekten bij diabetes Epidemiologie en pathofysiologie nierziekten bij diabetes Achtergrond Bruce H.R. Wolffenbuttel Afd Endocrinologie UMCG http://www.umcg.net Type 2 diabetes - 85-9% - insuline resistentie - luie ß-cellen,

Nadere informatie

Voorbereiding onderzoek bij diabetes

Voorbereiding onderzoek bij diabetes 00 Voorbereiding bij diabetes Insuline Interne geneeskunde Diabetespoli Binnenkort heeft u een afspraak voor een, waarvoor u gedurende langere tijd niets mag eten. Omdat u bekend bent met Diabetes Mellitus,

Nadere informatie

Hypo(glykemie) unawareness

Hypo(glykemie) unawareness Hypo(glykemie) unawareness de rol van real-time continue glucosemonitoren Patiëntenvoorlichtingsavond 18 november 2013 Susanne Kleijer Arts-onderzoeker diabetes centrum Wat is hypo unawareness? Een hypo

Nadere informatie

Informatie voor patiënten. Als u diabetes hebt en nuchter moet zijn voor een onderzoek of operatie

Informatie voor patiënten. Als u diabetes hebt en nuchter moet zijn voor een onderzoek of operatie Informatie voor patiënten Als u diabetes hebt en nuchter moet zijn voor een onderzoek of operatie z U hebt diabetes mellitus (suikerziekte) en komt binnenkort naar het ziekenhuis voor een onderzoek of

Nadere informatie

5.1 Tabletten en andere medicatie. Metformine (merknaam Glucophage)

5.1 Tabletten en andere medicatie. Metformine (merknaam Glucophage) Hoofdstuk 5 Medicatie Diabetes mellitus wordt altijd met een dieet behandeld, maar ook met tabletten en/of insuline. Uw arts kiest, in overleg met u, de behandeling die bij u past. Bij niet of niet goed

Nadere informatie

Diabetes en nuchter zijn voor onderzoek

Diabetes en nuchter zijn voor onderzoek Interne geneeskunde Diabetes en nuchter zijn voor onderzoek Advies voor mensen die insuline gebruiken Als u langere tijd niet mag eten... Binnenkort heeft u een afspraak voor een onderzoek in het ziekenhuis,

Nadere informatie

Voeding bij diabetes. Erik Muls, MD, PhD Endocrinologie - Voeding Universiteit Leuven. Ede, 08.02.2011

Voeding bij diabetes. Erik Muls, MD, PhD Endocrinologie - Voeding Universiteit Leuven. Ede, 08.02.2011 Voeding bij diabetes Erik Muls, MD, PhD Endocrinologie - Voeding Universiteit Leuven Ede, 08.02.2011 DIABETES ATLAS, 3rd ed, IDF 2006 2007 2025 Total population (millions) 6600 7900 Adult population (millions)

Nadere informatie

Diabeteszorg bij patiënten bij begin van dialyse behandeling

Diabeteszorg bij patiënten bij begin van dialyse behandeling Diabeteszorg bij patiënten bij begin van dialyse behandeling Pretest: 5 minuten Paul Leurs, Internist -nefroloog Rianne Wondergem, Diabetesverpleegkundige Admiraal De Ruyter Ziekenhuis Goes Prevalentie

Nadere informatie

22-6-2011. Continue glucose monitoring en hypoglycemie unawareness. Alarm systemen zijn essentieel

22-6-2011. Continue glucose monitoring en hypoglycemie unawareness. Alarm systemen zijn essentieel Continue glucose monitoring en hypoglycemie unawareness Alarm systemen zijn essentieel Hoogte alarm in vliegtuigen Brandalarm in huizen Alarm systemen gedurende narcose en operatie Bruce H.R. Wolffenbuttel,

Nadere informatie

Dilemma s bij insulinetherapie. Insulinetherapie in de eerste lijn

Dilemma s bij insulinetherapie. Insulinetherapie in de eerste lijn Dilemma s bij insulinetherapie 1 Waar gaat het over? LADA Hypoglycemia unawareness Onregelmatige diensten Discrepantie glucose-hba1c Morbide obesitas Etc. etc. 2 Maar eerst.. Profielen ophalen insulinetherapie

Nadere informatie

Welke behandelstrategie bij obese type 2 patiënten: GLP 1 agonist!

Welke behandelstrategie bij obese type 2 patiënten: GLP 1 agonist! 1 Welke behandelstrategie bij obese type patiënten: GLP 1 agonist! Bruce H.R. Wolffenbuttel, internist endocrinoloog Universitair Medisch Centrum Groningen Afd. Endocrinologie: www.umcg.net Blog: www.gmed.nl

Nadere informatie

Gebruik van insuline-injecties voor en na een onderzoek of behandeling

Gebruik van insuline-injecties voor en na een onderzoek of behandeling Interne Geneeskunde Diabetes i Gebruik van insuline-injecties voor en na een onderzoek of behandeling Patiënteninformatie Indien u voorafgaand aan een onderzoek of behandeling een voorbereidingsdieet volgt,

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zelfregulatie bij intensieve therapie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zelfregulatie bij intensieve therapie Zelfregulatie bij intensieve therapie ZELFREGULATIE BIJ INTENSIEVE THERAPIE INLEIDING Deze folder geeft u algemene richtlijnen over zelfregulatie bij intensieve insulinetherapie. Zelfregulatie is het zelfstandig

Nadere informatie

Hoe de insulinetherapie aanpassen?

Hoe de insulinetherapie aanpassen? Patiënten met diabetes type 2 Hoe de insulinetherapie aanpassen? L. Feyen, P. Van Crombrugge, P. Sunaert, F. Nobels samenvatting Het aantal patiënten met diabetes type 2 die met insuline worden behandeld

Nadere informatie

Continue Glucose Monitoring (RT-CGM) Een hebbeding?

Continue Glucose Monitoring (RT-CGM) Een hebbeding? Continue Glucose Monitoring (RT-CGM) Een hebbeding? Dr. Erik Serné, internist Gadgets Een gadget of hebbeding is een vernieuwend en slim ontworpen artikel, vaak binnen de consumentenelektronica. De gebruikte

Nadere informatie

DIABETESPATIENTEN IN DAGZIEKENHUIS. DR. K. Vermeulen Anesthesie, chirurgisch dagcentrum UZLeuven

DIABETESPATIENTEN IN DAGZIEKENHUIS. DR. K. Vermeulen Anesthesie, chirurgisch dagcentrum UZLeuven DIABETESPATIENTEN IN DAGZIEKENHUIS DR. K. Vermeulen Anesthesie, chirurgisch dagcentrum UZLeuven Doelstelling van diabetesbeleid Kwaliteit: veilig medisch beleid voor diabetespatienten in dagziekenhuis:

Nadere informatie

Technologische ontwikkelingen: belangrijke tussenstap (pompen, sensoren, kunstalvleesklier )

Technologische ontwikkelingen: belangrijke tussenstap (pompen, sensoren, kunstalvleesklier ) De toekomst van diabetes. Eilandjes- en pancreas, een futuristische kijk Belangen gerelateerd aan deze presentatie Wetenschappelijk coordinator Diabetes Cell Therapy Initiative Consortium (DCTI) waarbij

Nadere informatie

Diabeteszorg aan het eind van het leven.geen Standaard. Casuïstiek Nr. 1. Vervolg. Casuïstiek Nr. 2. Vervolg 14-6-2013

Diabeteszorg aan het eind van het leven.geen Standaard. Casuïstiek Nr. 1. Vervolg. Casuïstiek Nr. 2. Vervolg 14-6-2013 Diabeteszorg aan het eind van het leven.geen Standaard Drie patiënten, driemaal onzekerheid 1 2 Casuïstiek Nr. 1 Man, 85 jr, BMI: 28, Duur DM2:15jr Medicatie: 2dd 850 mg metformine HbA1c: 48 mmol/mol (6

Nadere informatie

voorbereiding op behandeling voor diabetespatiënten

voorbereiding op behandeling voor diabetespatiënten voorbereiding op behandeling voor diabetespatiënten Inhoud 1. Behandeling s morgens: vanaf 24.00 uur nuchter... 3 2. Behandeling s middags: nuchter of licht ontbijt... 5 3. Behandeling s morgens: nuchter

Nadere informatie

Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS. New Class Warnings

Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS. New Class Warnings HMG-CoA Reductase Inhibitors and safety the risk of new onset diabetes/impaired glucose metabolism Final SmPC and PL wording agreed by PhVWP December 2011 Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY

Nadere informatie

H.88011.0815. Diabetespolikliniek

H.88011.0815. Diabetespolikliniek H.88011.0815 Diabetespolikliniek 2 Inleiding Een goede diabetes behandeling bestaat, volgens de Nederlandse Diabetes Federatie, uit regelmatige controle voor uw diabetes. De inhoud van deze controles is

Nadere informatie

Betere controle van uw diabetes type 2

Betere controle van uw diabetes type 2 MiniMed voor TYPE Betere controle van uw diabetes type 2 met de MiniMed insulinepomp, nu klinisch bewezen 1 DIABETES Is het voor u een uitdaging om uw glucose met dagelijkse injecties onder controle te

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

Diabetes Werk(t) veilig. Chris Kant NVAB Kring 20-10-2009

Diabetes Werk(t) veilig. Chris Kant NVAB Kring 20-10-2009 Diabetes Werk(t) veilig Chris Kant NVAB Kring 20-10-2009 Diabetes Werk(t) Veilig Quiz Diabetes samengevat Diabetes en veilig werken Beoordeling veilig werken Diabetes Werk(t) Veilig de Quiz IDF Prevalentie

Nadere informatie

Voorbereiding of nuchter voor een onderzoek? Hoe gaat u daarmee om als u diabetes heeft? Diabetes met insuline

Voorbereiding of nuchter voor een onderzoek? Hoe gaat u daarmee om als u diabetes heeft? Diabetes met insuline Voorbereiding of nuchter voor een onderzoek? Hoe gaat u daarmee om als u diabetes heeft? Diabetes met insuline Inleiding Binnenkort hebt u een afspraak voor een onderzoek in het ziekenhuis waarvoor u nuchter

Nadere informatie

Voorstellen. Winnie van El Verpleegkundig Specialist Diabeteszorg Universitair Medisch Centrum Groningen

Voorstellen. Winnie van El Verpleegkundig Specialist Diabeteszorg Universitair Medisch Centrum Groningen Voorstellen Winnie van El Verpleegkundig Specialist Diabeteszorg Universitair Medisch Centrum Groningen Niertransplantatie UMCG Niertransplantatie 8 centra NL * UMC 1 e jaar UMC vervolg 2 e lijn, periferie

Nadere informatie

Coaching POH, Najaar 2015 MIT in de eerste lijn

Coaching POH, Najaar 2015 MIT in de eerste lijn Coaching POH, Najaar 2015 MIT in de eerste lijn Paul vd Broek, huisarts Goirle en kaderarts DM Yvette van Kooten, diabetesverpleegkundige Heleen Berkelmans, diëtiste Inhoud Theorie Rol diëtist (ingebrachte)

Nadere informatie

Interne geneeskunde. Insulinedosering de dag vóór het onderzoek. Dosering* normaal insuline spuit

Interne geneeskunde. Insulinedosering de dag vóór het onderzoek. Dosering* normaal insuline spuit Interne geneeskunde Hoe bereiden diabetespatiënten zich voor op een CT-scan Als u langere tijd niet mag eten... Binnenkort heeft u een afspraak in het ziekenhuis voor een CT-scan. In de folder over het

Nadere informatie

Hypoglycemie. < 60 mg/dl = hypo Symptomen: Beven Zweten Duizelig Vlekken zien Honger Hoofdpijn, moeheid Bleek zien Karakterveranderingen.

Hypoglycemie. < 60 mg/dl = hypo Symptomen: Beven Zweten Duizelig Vlekken zien Honger Hoofdpijn, moeheid Bleek zien Karakterveranderingen. Hypoglycemie < 60 mg/dl = hypo Symptomen: Beven Zweten Duizelig Vlekken zien Honger Hoofdpijn, moeheid Bleek zien Karakterveranderingen. Hypoglycemie Behandeling: 1. Bij twijfel glycemiecontrole. 2. Indien

Nadere informatie

Zelfregulatie voor vrouwen met zwangerschapsdiabetes die één of meerdere malen per dag insuline spuiten

Zelfregulatie voor vrouwen met zwangerschapsdiabetes die één of meerdere malen per dag insuline spuiten Interne Geneeskunde Diabetes Zelfregulatie voor vrouwen met zwangerschapsdiabetes die één of meerdere malen per dag insuline spuiten i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Deze folder geeft

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Insulinepomptherapie bij diabetes mellitus

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Insulinepomptherapie bij diabetes mellitus Insulinepomptherapie bij diabetes mellitus INSULINEPOMPTHERAPIE BIJ DIABETES MELLITUS VOORBEREIDING OP DE INSULINEPOMPTHERAPIE WAT IS EEN INSULINEPOMP? Een insulinepomp is een klein apparaatje met snelwerkende

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kind met diabetes en intensieve therapie. Algemene informatie voor kind en ouders

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kind met diabetes en intensieve therapie. Algemene informatie voor kind en ouders Kind met diabetes en intensieve therapie Algemene informatie voor kind en ouders KIND MET DIABETES EN INTENSIEVE THERAPIE ALGEMENE INFORMATIE VOOR KIND EN OUDERS INLEIDING Je bent voor de behandeling van

Nadere informatie

Insulinepomptherapie Adviezen bij ontregeling

Insulinepomptherapie Adviezen bij ontregeling In deze brochure worden punten beschreven waarop u moet letten als u een insulinepomp gebruikt. De diabetesverpleegkundige heeft dit met u besproken. In deze brochure kunt u de informatie nalezen. Hoge

Nadere informatie

Hoofdstuk 5 D De werking van insuline en hypoglykemie/hyperglykemie

Hoofdstuk 5 D De werking van insuline en hypoglykemie/hyperglykemie Hoofdstuk 5 D De werking van insuline en hypoglykemie/hyperglykemie Duur 20 minuten Leerdoelen deelnemers De deelnemers weten Hoe insuline in het lichaam werkt Dat er verschillende soorten insuline zijn

Nadere informatie

Hoe bereidt u zich voor op het onderzoek?

Hoe bereidt u zich voor op het onderzoek? Hoe bereidt u zich voor op het onderzoek? richtlijnen voor patiënten: met diabetes mellitus (INSULINE EN TABLETTEN) die voor het onderzoek EEN LAXEERSCHEMA volgen en NUCHTER moeten zijn Waarom deze folder?

Nadere informatie

Praktische adviezen bij een 4 keer daags insulineregime

Praktische adviezen bij een 4 keer daags insulineregime Praktische adviezen bij een 4 keer daags insulineregime Inhoudsopgave Bladzijde Streefwaarden voor de bloedglucose 3 Bijstelregels 3 Wat te doen bij een hypoglycemie? 3 Voorkomen van hypoglycemie bij lichamelijke

Nadere informatie

Diabetes Opfrisdagen Sint Michielsgestel, 16 dec 2011

Diabetes Opfrisdagen Sint Michielsgestel, 16 dec 2011 Diabetes Opfrisdagen Sint Michielsgestel, 16 dec 2011 Lastige diabetescasuïstiek Jan-Evert Heeg, internist Bas Houweling, huisarts 1 Lastige diabetescasus Wat is lastig? 2 Insuline-secretie: Nabootsen

Nadere informatie

Het BolusCal Educatieprogramma & Accu-Chek Aviva Expert:

Het BolusCal Educatieprogramma & Accu-Chek Aviva Expert: Het BolusCal Educatieprogramma & Accu-Chek Aviva Expert: Een innovatie voor mensen die meermaaldaags insuline gebruiken. Deze innovatie biedt patiënten ondersteuning bij het berekenen en toedienen van

Nadere informatie

Als je diabetes hebt en ziek wordt

Als je diabetes hebt en ziek wordt Als je diabetes hebt en ziek wordt 1 Iedere infectie induceert insuline resistentie en daarmee verhoogde insuline behoefte Anticiperend beleid Diabetes patiënten waarschuwen voor ontregeling bloedsuiker

Nadere informatie

Diabetesregulatie bij operatie. Anesthesie

Diabetesregulatie bij operatie. Anesthesie Diabetesregulatie bij operatie Anesthesie Inhoudsopgave Inleiding 4 Algemene richtlijnen 5 Wat te doen bij hypoglycemie? 5 Bloedglucose controle 5 Voeding en medicatie na de operatie 5 Vragen 6 Bijlagen

Nadere informatie

Rudi Caron Diabetesteam Gasthuisberg Leuven

Rudi Caron Diabetesteam Gasthuisberg Leuven Rudi Caron Diabetesteam Gasthuisberg Leuven Diabetes: also a global disease Estimated global prevalence of diabetes In België :vandaag heeft 1/12 mensen diabetes 151 million 347 285 million 438 million

Nadere informatie

Praktische adviezen bij een 4 keer daags insulineregime

Praktische adviezen bij een 4 keer daags insulineregime Praktische adviezen bij een 4 keer daags insulineregime Inhoudsopgave Bladzijde Streefwaarden voor de bloedglucose 3 Bijstelregels 3 Wat te doen bij een hypoglycemie 3 Voorkomen van hypoglycemie bij lichamelijke

Nadere informatie

Innovatieve ontwikkelingen in de diabeteszorg

Innovatieve ontwikkelingen in de diabeteszorg Innovatieve ontwikkelingen in de diabeteszorg 2 Is innovatie altijd zo goedkoop? Bruce H.R. Wolffenbuttel Univ Med Ctr Groningen / Rijksuniversiteit Groningen www.umcg.net Overzicht presentatie Optimale

Nadere informatie

Diabetesbeleid rondom operatieve ingrepen. Indien de patiënt nuchter moet blijven, bij diabetes met insulinegebruik.

Diabetesbeleid rondom operatieve ingrepen. Indien de patiënt nuchter moet blijven, bij diabetes met insulinegebruik. Diabetesbeleid rondom operatieve ingrepen Indien de patiënt nuchter moet blijven, bij diabetes met insulinegebruik. Beleid als een patiënt die insuline gebruikt, nuchter moet zijn voor onderzoek of operatie.

Nadere informatie

Nieuwe technologie bij pomptherapie, wat biedt het ons meer? Agaath Zeinstra & Jolanda Hensbergen Diabetesverpleegkundigen

Nieuwe technologie bij pomptherapie, wat biedt het ons meer? Agaath Zeinstra & Jolanda Hensbergen Diabetesverpleegkundigen Nieuwe technologie bij pomptherapie, wat biedt het ons meer? Agaath Zeinstra & Jolanda Hensbergen Diabetesverpleegkundigen Ontwikkelingen in diabeteshulpmiddelen Insulinepomptherapie Insulinepomp met sensor

Nadere informatie

STELLING. Soorten koolhydraten. Koolhydraten en glucose. Voeding en glycemische regulatie: het advies aan de patient PROGRAMMA:

STELLING. Soorten koolhydraten. Koolhydraten en glucose. Voeding en glycemische regulatie: het advies aan de patient PROGRAMMA: Voeding en glycemische regulatie: het advies aan de patient Kirsten Berk Voeding bij CVRM en diabetes - 12 februari 2013 Diëtist in het diabetesteam van het Erasmus MC Promotieonderzoek bij de afdeling

Nadere informatie

Voeding en glycemische regulatie: het advies aan de patient

Voeding en glycemische regulatie: het advies aan de patient Voeding en glycemische regulatie: het advies aan de patient Kirsten Berk Voeding bij CVRM en diabetes - 12 februari 2013 Diëtist in het diabetesteam van het Erasmus MC Promotieonderzoek bij de afdeling

Nadere informatie

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Inhoudsweergave Wie is at risk & Diagnose Prevalentie Klinisch belang van

Nadere informatie

Nieuwigheden bij de diabetische medicatie

Nieuwigheden bij de diabetische medicatie Nieuwigheden bij de diabetische medicatie Prof. em. dr. Raoul Rottiers Endocrinoloog Ugent Ere-voorzitter Diabetes Liga NVKVV Oostende, 17 maart 2016 Type 1 diabetes Geen insuline productie I Stijging

Nadere informatie

HbA1c streefwaarden. ADVANCE trial. Uitkomsten ADVANCE. Uitkomsten ADVANCE

HbA1c streefwaarden. ADVANCE trial. Uitkomsten ADVANCE. Uitkomsten ADVANCE 1 Dr. Frits In de nieuwe diabetesstandaard wordt rekening gehouden met leeftijd en duur van de diabetes. Maakt het nog uit of iemand een macrovasculaire complicatie heeft (minder streng doel?) of microvasculaire

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zelfregulatie bij pomptherapie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zelfregulatie bij pomptherapie Zelfregulatie bij pomptherapie ZELFREGULATIE BIJ POMPTHERAPIE INLEIDING Deze folder geeft u algemene richtlijnen over zelfregulatie. Zelfregulatie is het zelfstandig aanpassen van de bolusinsuline aan

Nadere informatie

Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Tussen uur en uur en uur en uur

Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Tussen uur en uur en uur en uur DIABETES DAGBOEK E I G E N A A R D I A B E T E S D A G B O E K Naam Adres Contactpersoon Telefoon E-mail O V E R L E G Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Naam huisarts

Nadere informatie

Het Changing Diabetes-programma kent vijf pijlers: Onderzoek Preventie & Bewustwording Behandeling Cultuur & Historie Educatie

Het Changing Diabetes-programma kent vijf pijlers: Onderzoek Preventie & Bewustwording Behandeling Cultuur & Historie Educatie Novo Nordisk beschouwt het als haar missie om de toekomst van diabetes te veranderen. Om deze visie gestalte te geven hebben wij het Changing Diabetes-programma ontwikkeld. Changing Diabetes omvat diverse

Nadere informatie

Zelfregulatie voor mensen met diabetes die meerdere malen per dag insuline spuiten

Zelfregulatie voor mensen met diabetes die meerdere malen per dag insuline spuiten Interne Geneeskunde Diabetes Zelfregulatie voor mensen met diabetes die meerdere malen per dag insuline spuiten i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Deze folder geeft u algemene en veilige

Nadere informatie

Diabetes Consultaties Nieuwe DM-medicatie en Casuïstiek. Nieuwe DM Medicatie 30-5-2016. SGLT-2 sodium glucose 2 remmers

Diabetes Consultaties Nieuwe DM-medicatie en Casuïstiek. Nieuwe DM Medicatie 30-5-2016. SGLT-2 sodium glucose 2 remmers Diabetes Consultaties Nieuwe DM-medicatie en Casuïstiek Internist Monique Leclercq Kaderhuisarts DM2 Hester van Doorninck Nieuwe DM Medicatie SGLT-2 Biologicals Nieuwere insulines Nieuwe middelen voorschrijven?

Nadere informatie

Paul van den Broek Huisarts / Kaderarts Diabetes Yvette van Kooten - Diabetesverpleegkundige. Samenvatting. Juni 2013

Paul van den Broek Huisarts / Kaderarts Diabetes Yvette van Kooten - Diabetesverpleegkundige. Samenvatting. Juni 2013 Paul van den Broek Huisarts / Kaderarts Diabetes Yvette van Kooten - Diabetesverpleegkundige Samenvatting Juni 2013 Orale medicatie Metformine 1 e keus (500, 850 en 1000 mg) Gunstig effect op morbiditeit

Nadere informatie

FoodSteps Navorming 21-02-2013. T2DM Anti-hyperglycemic Therapy: General Recommendations Gezonde leefstijl: voeding en beweging

FoodSteps Navorming 21-02-2013. T2DM Anti-hyperglycemic Therapy: General Recommendations Gezonde leefstijl: voeding en beweging FoodSteps Navorming -- Insuline-therapie Insuline-therapie in type diabetes C. Mathieu Endocrinologie, UZ Leuven C. Mathieu Endocrinologie, UZ Leuven Thuis heb ik nog een ansichtkaart Waarop een kerk een

Nadere informatie

} Omvang/aard van het probleem } Wat verandert er in de glucose huishouding } Voorbereiding en behandeling } Na de bevalling. } Insuline resistentie

} Omvang/aard van het probleem } Wat verandert er in de glucose huishouding } Voorbereiding en behandeling } Na de bevalling. } Insuline resistentie Zwangerschapswens Wanneer doorverwijzen Beleid na een zwangerschapsdiabetes } Omvang/aard van het probleem } Wat verandert er in de glucose huishouding } Voorbereiding en behandeling } Na de bevalling

Nadere informatie

Alles wat je altijd al wilde weten over... Alles wat je altijd al wilde weten over. insulinepatchpompen 7-5-2013. Programma. Leerdoelen.

Alles wat je altijd al wilde weten over... Alles wat je altijd al wilde weten over. insulinepatchpompen 7-5-2013. Programma. Leerdoelen. Alles wat je altijd al wilde weten over insulinepatchpompen Datum locatie Programma 17.00 ontvangst 17.30 theorie + casuïstiek (deel 1) 19.00 pauze 19.20 theorie + casuïstiek (deel 2) 20.50 afsluiting

Nadere informatie

Workshop dialyse en diabetes

Workshop dialyse en diabetes Workshop dialyse en diabetes Pretest: 5 minuten Inge Dempsey,, diabetesverpleegkundige EADV Paul Leurs, nefroloog 14 februari 2008 Beatrixhal Utrecht Prevalentie ESRD bij DM in US Prevalentie diabetes

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

H.88011.0210. Diabetespolikliniek

H.88011.0210. Diabetespolikliniek H.88011.0210 Diabetespolikliniek 2 Inleiding Diabetes mellitus is een chronische ziekte, die steeds meer voorkomt. Om die reden is er een team van deskundigen dat u behandelt; het diabetesteam. Dit team

Nadere informatie

Praktische adviezen bij een 2 keer daags insulineregime

Praktische adviezen bij een 2 keer daags insulineregime Praktische adviezen bij een 2 keer daags insulineregime Inhoudsopgave Bladzijde Streefwaarden voor de bloedglucose. 3 Bijstelregels 3 Wat te doen bij een hypoglycemie? 3 Bijstel-schema hypoglycemie 4 Voorkomen

Nadere informatie

Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus

Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus Afdeling interne geneeskunde Deze informatie is een aanvulling op de folder Jaarcontrole voor mensen met diabetes mellitus, die u heeft

Nadere informatie

18-7-2011. Overzicht. Laboratoriumonderzoek bij de. NHG-Standaard -1. NHG-Standaard - 2. NHG-Standaard - 4. NHG-Standaard - 3

18-7-2011. Overzicht. Laboratoriumonderzoek bij de. NHG-Standaard -1. NHG-Standaard - 2. NHG-Standaard - 4. NHG-Standaard - 3 Overzicht Laboratoriumonderzoek bij de behandeling van type 2 DM. 1. Wat zegt de NHG-Standaard 2006? 2. Prof. Dr. Guy Rutten, huisarts en voorzitter DiHAG 3.Conclusies 7 e Langerhans symposium 14 / 16

Nadere informatie

5-10-2013. Type 2 diabetes is een progressieve ziekte: hart en vaatziekten. Statine STOP! Aspirine. ACE remmer & vele andere. Duality of interest

5-10-2013. Type 2 diabetes is een progressieve ziekte: hart en vaatziekten. Statine STOP! Aspirine. ACE remmer & vele andere. Duality of interest Type 2 diabetes is een progressieve ziekte: hart en vaatziekten Bruce H.R. Wolffenbuttel, internist endocrinoloog Universitair Medisch Centrum Groningen Afd. Endocrinologie: www.umcg.net Blog: www.gmed.nl

Nadere informatie

Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling. Sterfte en HbA1c. ACCORD-studie. HbA1c en gezondheidstoestand

Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling. Sterfte en HbA1c. ACCORD-studie. HbA1c en gezondheidstoestand Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling Is de NHG-Standaard nog up-to-date? MONITORING VAN ONDERBEHANDELING! Simon Verhoeven en Daniel Tavenier MAAR HOE ZIT HET MET OVERBEHANDELING? Sterfte

Nadere informatie

Goochelen met insuline. Praktische tips voor de huisartspraktijk. Patricia Sunaert Vakgroep Huisartsgeneeskunde en Eerstelijnsgezondheidszorg

Goochelen met insuline. Praktische tips voor de huisartspraktijk. Patricia Sunaert Vakgroep Huisartsgeneeskunde en Eerstelijnsgezondheidszorg Goochelen met insuline. Praktische tips voor de huisartspraktijk Patricia Sunaert Vakgroep Huisartsgeneeskunde en Eerstelijnsgezondheidszorg Bronnen -DiabetesProject Aalst [www.diabetesprojectaalst.be]

Nadere informatie

Wat is diabetes Mellitus

Wat is diabetes Mellitus Diabetes Mellitus Wat is diabetes Mellitus Bij diabetes kan het lichaam de bloedsuiker niet meer goed houden. Normaal regelt het lichaam de bloedsuikerspiegel heel precies, met het hormoon insuline. Mensen

Nadere informatie

Informatie diabetes bij kinderen. Afdeling Kindergeneeskunde

Informatie diabetes bij kinderen. Afdeling Kindergeneeskunde Informatie diabetes bij kinderen Afdeling Kindergeneeskunde Beste lezer, Voor je ligt de informatiefolder van het Kinderdiabetesteam van het Waterlandziekenhuis. Deze folder is gemaakt voor kinderen (en

Nadere informatie

5-4-2012. Diabetes & Nierziekten Zelfcontrole en hypoglycemie. Inhoud. Hypoglycemie. Verschillende definities: NHG<3.5, ADA<3.

5-4-2012. Diabetes & Nierziekten Zelfcontrole en hypoglycemie. Inhoud. Hypoglycemie. Verschillende definities: NHG<3.5, ADA<3. Diabetes & Nierziekten Zelfcontrole en hypoglycemie Ingrid de Vries, dialyseverpleegkundige Casper Franssen, internist-nefroloog Universitair Medisch Centrum Groningen Inhoud Hypoglycemie Verschillende

Nadere informatie

Het diabetes protocol

Het diabetes protocol Het diabetes protocol Bekende en minder bekende complicaties van diabetes mellitus Victor Gerdes, internist Slotervaartziekenhuis Overzicht Inleiding Diabetes: type 1 en type 2 Bekende complicaties DM

Nadere informatie

Insulinepomp- therapie bij kinderen

Insulinepomp- therapie bij kinderen Insulinepomp- therapie bij kinderen Algemene informatie voor ouders en kind Insulinepomptherapie Insulinepomptherapie is één van de behandelmethodes van diabetes mellitus. Het moet gezien worden als een

Nadere informatie