pagina 2 pagina 4 pagina 8

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "pagina 2 pagina 4 pagina 8"

Transcriptie

1 7 pagina 2 pagina 4 pagina 8 Uit de ecbokenniskring De kneep van taal en rekenen Taal van de deelnemers nummer 17 juni 2014

2 ]Uit de ecbo-kenniskring Innovatiemanagers mbo Sinds een aantal jaren komt onder de vlag van ecbo een vaste kern van zo n 15 rocen aoc-vertegenwoordigers uit alle windstreken bijeen. Vier dagen per jaar vormen zij de Kenniskring Innovatiemanagers mbo. In de ochtend wisselt de kring ervaringen uit over onderwijsinnovaties en -verbeteringen (landelijke of instellingsgebonden innovaties). In de middag staat steeds een thema voor verdieping centraal. Samen delen ze kennis en wisselen ze ontwikkelingen en ervaringen in hun instellingen uit en proberen die te duiden. Passend onderwijs en de ontwikkeling van entreeopleidingen zijn hot. De instellingen maken daarin verschillende keuzes, die soms niet onomstreden zijn. Op een aantal plekken leidt dat tot een centralere organisatie, bijvoorbeeld in de vorm van een centrale intake. Er is druk om de entreeopleidingen los te zien van de andere mbo-opleidingen. Een aparte situering van de entreeopleidingen omwille van grote aantallen juichen de andere colleges niet toe vanwege het wegtrekken van leerlingen. Op een andere plek wordt juist vanwege de verbinding met de beroepsgerichte context gekozen voor een positionering binnen de colleges. Men merkt ook druk vanuit de gemeenten, die zich zorgen maken over toelating/aannamebeleid en daar liefst ook invloed op willen uitoefenen. Een speciaal vraagstuk is hoe om te gaan met ongediplomeerden. De roc s geven aan dat er verschillende zienswijzen bestaan. Zijn ongediplomeerden allemaal doelgroep voor de entreeopleidingen of kunnen ze ook deelnemen aan toelatingsonderzoek voor de beroepsgerichte opleidingen? Zo geeft een van de roc s bijvoorbeeld aan dat ongediplomeerden het door een betere screening beter doen dan gediplomeerden. Bij sommige roc s is er veel instroom van deelnemers die niet direct uit het voortgezet onderwijs afkomstig zijn. Afrekenen aan de achterkant betekent dat er meer nadruk komt op instroom en toelating aan de voorkant. Het merendeel van de roc s start nog niet in augustus 2014 met entreeonderwijs. De brandende kwestie die dit keer wordt opgeworpen heeft te maken met de opdracht van een dienst onderwijsontwikkeling: hoe verhouden staf en lijn zich tot elkaar? Wie is de klant van de dienst: het CvB of de teams? Tips die de revue passeren zijn: blijf goed op de hoogte van wat er intern speelt; geef het krachtenveld aan; verbind/neem mensen mee; blijf in overleg; heb de veranderstrategie helder en zorg dat die congruent is met de strategie van de hele organisatie. Rolzuiverheid is een grote uitdaging in een positie die vraagt om vele kwaliteiten, van strateeg tot adviseur. In de middag houdt Gonda Pisters, directeur van de stafafdeling Onderwijs & Kwaliteit van het Albeda College en lid van de kenniskring een presentatie over leren in teams. Gonda licht toe hoe de dienst vanuit een positie in de marge in een positie is gekomen waarin de aandacht komt te liggen bij faciliteren van de teams door het stevig doorlopen van de kwaliteitscyclus. Daardoor stijgt het rendement. De team(leider)s zijn integraal verantwoordelijk voor onderwijs en HRM. Sturing

3 ] Vooraf Basis op orde, lat omhoog. In vijf woorden de boodschap van Focus op Vakmanschap, het Actieplan voor het mbo. Een van de zaken die met voorrang op orde en op niveau gebracht moeten worden, is het taal- en rekenniveau. De in 2010 bij wet vastgestelde referentieniveaus omschrijven voor elk onderwijsniveau de eisen voor taal en rekenen, met als doel de taal- en rekenprestaties van leerlingen te verhogen. Scholen moeten vervolgens hun onderwijs zó inrichten, dat leerlingen dat niveau halen. Naast beroepsgerelateerde taalen rekeneisen in de kwalificatiedossiers doen generieke taalen rekeneisen hun intrede. En daarbij kwamen ook weer terug van weggeweest centraal ontwikkelde examens. 3 gebeurt vanuit twee mechanismen: vanuit de kwaliteitscyclus en vanuit de innovatielijn. Elk voorjaar wordt er geëvalueerd en een planning gemaakt. De teams maken een (zelf)evaluatie waarbij kwaliteit is benoemd vanuit de visie, maar niet voorgeschreven wordt waarop men evalueert. Het team moet beschikken over de eigen sturingsinformatie. Verantwoordelijkheid en ruimte blijven bij de teams. De manier van werken gaat op verschillende niveaus gepaard met externe scholing. De presentatie maakt discussie los over de keuze voor de eenheid van verandering (teams) en de eenheid waarop processen, in een mix van format en keuze, zich richten. Aan de kenniskring nemen in 2014 deel: Albeda College, Alfa-college, CITAVERDE College, Deltion College, Helicon Opleidingen, Koning Willem I College, ROC Landstede, Regio College, ROC A12, ROC de Leijgraaf, ROC Nijmegen, ROC RIVOR, ROC ter AA, ROC van Twente, ROC West Brabant, Summa College, Zadkine. Belangstelling voor de kenniskring? Mail In deze Dimensies blikken twee betrokkenen van vóór het eerste uur terug op het traject tot dusver. Het invoeren van taal- en rekenen blijkt geen eenvoudige klus. Verschillende beleidsinterventies spelen na en door elkaar heen. De doorlopende leerlijn die met de referentieniveaus wordt beoogd is er nog niet, wat de opgave voor nu alleen nog maar groter maakt. Professionalisering van docenten blijkt weer eens een sleutelwoord. Veranderkundig, inhoudelijk, didactisch, organisatorisch zijn er verschillende keuzes te maken. Nieuwe vragen en dilemma s steken de kop op. Hoe kun je tegelijkertijd recht doen aan de verscheidenheid in het mbo èn de drievoudig kwalificerende functie? Komt vakgerichte kennis in de bbl in de verdrukking of zijn er creatieve oplossingen denkbaar? Vormen de vereiste niveaus een struikelblok voor bepaalde groepen? Hoe haalbaar zijn de referentieniveaus? Komen er straks niet meer ongediplomeerden? Vragen van nu, voor de instellingen en voor het beleid. Twee vertegenwoordigers van het particuliere onderwijs vertellen hoe zij dit varkentje wassen. Niet zozeer de taal- en rekeneisen, maar de rigide invoeringseisen blijken een hinderpaal. Toch zijn in beide interviews de verwachtingen naar de toekomst positief: er gebeuren al veel goede dingen en als we wat verder zijn op de verschillende gebieden, gaat het beter. De echte hamvraag komt later: Hoe doen al die verschillend opgeleiden het op de arbeidsmarkt, vervolgonderwijs en in de maatschappij?

4 ] In gesprek met Paul Steehouder (CINOP Advies) en Christel Kuijpers (Fontys) De kneep van taal en rekenen 4 Met Focus op Vakmanschap, de invoering van de referentieniveaus taal en rekenen en het implementatietraject voor de ontwikkeling van examens zijn taal en rekenen in het mbo weer helemaal terug van weggeweest. Dat lijkt bepaald geen sinecure. Met twee ingewijden blikken we terug en proberen we voor het mbo een aantal puzzelstukjes in elkaar te schuiven: wat maakt het nou zo ingewikkeld? Aan het woord zijn Christel Kuijpers, consultant Taalwerkplaats bij de Fontys Lerarenopleiding in Tilburg en Paul Steehouder, senior manager bij CINOP en algemeen projectleider Taal en rekenen bij ROC Midden Nederland. Wat maakt het op peil krijgen, houden en structureel verankeren van taal en rekenen in het mbo zo n complexe zaak? De omvang en complexiteit van de organisaties is zeker een factor van betekenis, zegt Steehouder. Daarbij heeft het mbo een drievoudig kwalificerende opdracht: beroepskwalificatie, doorstroom én maatschappelijke participatie. Tel daar nog bij de gevarieerde populatie en grote diversiteit aan opleidingen. Maar misschien schuilt het meest complexe nog wel in de combinatie van een ingewikkeld implementatievraagstuk met didactische keuzes. Schok Hoe is het eigenlijk gesteld met het taal- en rekenniveau in het mbo? Een logische vraag om mee te beginnen, maar minder makkelijk om te beantwoorden. Voor het mbo is er geen PISA, aan de hand waarvan er iets te zeggen valt over hoe mbo ers het doen. Wel is er PIAAC, een meting die de taal- en rekenvaardigheid en het probleemoplossend vermogen bij 16- tot en met 65-jarigen in 24 landen in kaart brengt. 1 Met een opmerkelijke uitkomst: vrijwel nergens zijn de verschillen in taalvaardigheid tussen avo (havo/vwo) en mbo zo groot als in Nederland. Maar ter geruststelling: Nederlanders op mbo-niveau halen, op Japan en Finland na, de hoogste gemiddelde score op taalvaardigheid. Toch is er wel degelijk wat aan de hand. Kuijpers: CINOP heeft in 2006 een onderzoek gedaan naar de taalvaardigheid in het mbo. Een derde van de leerlingen bleek over te weinig taalvaardigheid te beschikken om zich succesvol in een beroepsopleiding en beroepssituatie te kunnen handhaven. Die uitkomst veroorzaakte een schok: leerlingen vallen uit vanwege taalproblemen. Dat leidde bij de instellingen tot de behoefte om weer actief taalbeleid te gaan 1 Buisman, M., Allen, J., Fouarge, D., Houtkoop, W. & Velden, R. van der (2013). PIAAC 2012: de belangrijkste resultaten. s-hertogenbosch: Expertisecentrum Beroepsonderwijs. Te downloaden/aan te vragen via onder de knop Publicaties.

5 voeren, na een periode waarin taal en rekenen bij veel opleidingen van het rooster verdwenen waren. ITTA, een kennisinstituut met expertise op het gebied van het stimuleren van taalontwikkeling in het onderwijs en beroep, heeft daarin een belangrijke rol gespeeld. Ze vervolgt: Veel studenten hebben moeite met teksten structureren. Zowel de leesvaardigheid als de woordenschat schieten tekort. Dat is allemaal bij het vak Nederlands te leren. Maar de aanpak was er vooral op gericht dat in de vaklessen mee te nemen: transfer van taal naar vak en vak naar taal. De diversiteit aan opleidingen binnen mbo-instellingen is groot. En ook binnen de verschillende opleidingen zijn er grote verschillen in taal- en rekenniveau van deelnemers. Toch was er in de implementatiefase geen instelling die niet aan de slag ging volgens het model van de Drieslag, zegt Steehouder. Afstandsonderwijs op maat, e-learning met instructiefilmpjes en begeleiding van een docent of een avondprogramma, individueel vastgesteld na een intaketoets. bron: De Drieslag 2 als concept stamt uit een periode, waarin taal en rekenen nog niet op het programma stonden, laat staan dat er niveaueisen waren of examens. In die periode waren er relatief veel taalzwakke allochtone instromers in het beroepsonderwijs, die ondersteund moesten worden in taal, opdat ze in hun beroepsopleiding beter konden functioneren. Zo is taalgericht vakonderwijs ontstaan en uitgewerkt tot de Drieslag. De kracht van het concept zit in de verbinding van het leren van taal of rekenen met het leren in een beroepscontext. Leren van taal en rekenen gaat ook bijna altijd beter in de beroepscontext. Alleen gebruikten veel roc s de Drieslag niet als onderwijsconcept, maar als rode draad in de implementatie, als implementatiemodel. Voor alle opleidingen werd de Drieslag richtinggevend. Er waren zelfs directeuren die dachten dat de Drieslag verplicht was door het ministerie! Eigenaarschap Aanvankelijk werd er niet gestuurd op beter onderwijs of betere prestaties, maar vooral op het aanstellen van taal- en rekencoaches, vervolgt Steehouder. Daar werd veel geld in geïnvesteerd, terwijl de effecten daarvan uiteindelijk bar tegenvielen. 2 De Drieslag is ontwikkeld door het ITTA. Bovendien was de situatie in 2010 anders dan daarvóór, omdat er naast de kwalificatiedossiers een aparte wet met niveaus kwam. Dat betekende een expliciete niveauverhoging, waarop geëxamineerd wordt. En dan wordt het dus de vraag of je er bènt met alleen vanuit het Drieslagmodel de taal- en rekenniveaus te halen. Vaak bleek dat niet het geval. Sommige instellingen kiezen voor een oplossing om taal en rekenen apart van de beroepscontext te organiseren vanuit de gedachte dat dat effectiever zou zijn, bijvoorbeeld in een talencentrum. Het is krachtig om de verbinding met de beroepscontext te houden. Maar je kan je afvragen of dat per se via de Drieslag moet of dat daar differentiatie in mogelijk is. Bij de entreeopleidingen en niveau 2 is het bijna vanzelfsprekend om taal en rekenen te verweven met de beroepsopleiding. De doelgroep van niveau 1 is doorgaans taal- en rekenzwak en dat is ook verbonden met hun sociale en beroepsvaardigheden. Bij niveau 3 of 4 verschilt het ook weer per opleiding. Kuijpers: Welzijn is bijvoorbeeld een heel talige opleiding. Het onderdeel spreken zit zo verweven in de beroepsvaardigheden; je zou gek zijn om dat niet te verbinden. Voor rekenen is het soms een ander verhaal, omdat de opleiding veel rekenzwakke studenten kent en weinig verbinding met het beroep. En in techniekopleidingen is rekenen weer veel meer onderdeel van het programma. In principe geldt voor beide: sluit aan bij het beroep waar dat kan. Steehouder: De les is dus: kies een aanpak en heb daarbij oog voor de kenmerken van de branche, de opleiding, de kenmerken van studenten en de kwaliteit van de (vak)docenten op het gebied van rekenen en taal. Ook directies en managers moeten zich realiseren dat de eisen wel uniform zijn, maar dat er een keuze is voor een aanpak. Dat bevordert eigenaarschap en komt structurele verankering ten goede. In toenemende mate signaleert Steehouder die eigen keuzes: Een directeur bij de autobranche bijvoorbeeld hanteert de overweging dat het college goede docenten Nederlands heeft. Die concentreert men in een vakgroep om ze niet te veel te versnipperen. De vakdocenten moeten niet zoveel van Nederlands hebben, die laat men erbuiten. En de docenten Nederlands maken in hun didactiek de verbinding met de beroepscontext. Kuijpers: Na het werken met taalcoaches, het opstellen van taalprofielen vanuit de kwalificatiedossiers en de Drieslag, kwamen de landelijke examens. De keuzes die daarin gemaakt zijn voor de lees- en luisterexamens, en in het referentiekader waarin spelling en grammatica apart benoemd worden, hebben geleid tot een tendens àf van het geïntegreerde. Want dat is in de 5

6 6 beleving van veel managers organisatorisch veel ingewikkelder; dat gaat over ontwikkeling en implementatie en over professionalisering van àlle docenten voor een geïntegreerde aanpak. Het is daarmee veelomvattender! Over rekenen gesproken Met de invoering van de referentieniveaus lag er ook een opdracht voor rekenonderwijs. De Drieslag werd door veel scholen klakkeloos gekopieerd, vanuit de redenering: rekenen gebeurt ook in een context en het is beter voor leerlingen om het zo aan te pakken. Maar bij rekenen liep men al gauw aan tegen: wat is een goede rekendocent? En daarvoor nog lag vaak de vraag: wie laten we rekenen geven? De economiedocent of de docent met een paar uurtjes over? In de beginfase ontbrak het aan goede methoden en materialen. En er was geen volwaardige opleiding tot rekendocent. Rekenen is niet iets wat je er zomaar even bij doet, zo laat ook de startrapportage Over rekenen gesproken van de Steunpunten taal en rekenen vo en mbo zien. Kuijpers: Doordat er vervolgens is ingezet op trainingen voor eigen rekenvaardigheid en -didactiek, zie je nu dat implementatie van het Referentiekader rekenen in tijd veel harder gaat dan taal. Rekenen is ook wat minder Taal en rekenen zijn vaak niet meegenomen in het totale curriculumontwerp van een opleiding. Het ontbreekt aan verbinding met de implementatie van Focus op Vakmanschap, met intensivering, verkorting en herontwerp, zegt Steehouder. Dat lijkt nu steeds meer te gebeuren. En waar dat goed gaat, wordt er vanuit een integraal curriculum gedacht en zijn rekenen en taal onlosmakelijk verbonden met de opleiding. Er is geen minimum aantal uren voorgeschreven. Dat maakt bijvoorbeeld ook een keuze mogelijk om taallessen intensiever te programmeren aan het begin van de opleiding. Dat is denken vanuit de totale opleiding. Lachend: Maar dan bedoel ik niet de redenering: er moeten meer lesuren geprogrammeerd worden, ha, dan kunnen we daar mooi Nederlands in doen! Laten we er geen ophokuren van maken! Neem het in je gewone schoolbeleid mee, zo luidt het devies van Kuijpers. Omdat taal overal is, moet je het niet apart doen. Als je het zo aanvliegt, wordt het ook leuk. Vakdocenten en ook studenten zitten niet heel specifiek op taal te wachten. Het is de kunst om vakdocenten te laten ontdekken, dat ze in hun didactiek al veel doen, wat taalontwikkeling stimuleert. Ze kunnen nog meer bijdragen aan taalontwikkeling van hun studenten. Dus als de docent dat nou wat bewuster doet, dan worden ook de studenten zich bewuster van het belang en kunnen zij zich in hun eigen leerproces daarop toeleggen. Inhoudelijk hoeft het niet zo ingewikkeld te zijn, organisatorisch en didactisch vindt men het vaak wel complex. Ontwikkeling incompany-opleiding rekendocent voor mbo en vmbo, de organisatie van kenniskringen, een trainingstraject rekenen in samenwerking tussen roc s en een hogeschool. bron: complex; Nederlands is immers de instructietaal voor alles! Zowel bij rekenen als bij taal bleek dat de vaardigheid van de vakdocenten en soms ook nog van (taal)docenten tekort schoot. Uitgaand van minstens een niveau hoger dan de studenten, zou je bij docenten niveau 4F verwachten, maar soms ligt de taalvaardigheid van docenten op 3F. Er zijn natuurlijk ook veel zij-instromersin het mbo. Op dit moment is bij Fontys de vraag naar het verhogen van de taalvaardigheid van mbo-docenten groot. Steehouder: Daarin zit ook een kwaliteitsborging van taal- en rekenonderwijs, in het formuleren van doelen ten aanzien van het verwerven van volledige bevoegd- en bekwaamheid. Urgentiegevoel Hoe staan we er anno 2014 voor? Minder slecht dan altijd gedacht wordt, vinden zowel Kuijpers als Steehouder, en zo suggereren ook de bevindingen op grond van de pilotexamens. Kuijpers: Het is nog niet op peil, daarover is iedereen het wel eens. Dat duurt een generatie. Toen de referentieniveaus werden geïntroduceerd was de gedachte, dat daarmee ook de doorlopende lijnen beter tot uitdrukking konden komen. Maar die lijnen stáán nog niet: basisschoolleerlingen voldoen nog niet allemaal aan 1F, vmbo ers niet aan 2F. Dat maakt het probleem ook tijdelijk extra groot. Opgelopen achterstanden moeten worden ingelopen en als de boel op peil is, moet

7 het niveau worden onderhouden. Maar er ontstaat ook een nieuw vraagstuk voor docenten. In het primair en voortgezet onderwijs wordt gewerkt aan het taalniveau. Er stromen dus ook leerlingen het mbo in die 2F al wel beheersen. Daardoor heeft de docent in de niveau 2-opleiding de uitdaging: Hoe geef ik nou les, want ik kan niet wéér die methode gebruiken die ze al gehad hebben. Er is een groep leerlingen met 1F en een groep met 3F, en de grootste groep zit daar ergens tussenin. De grote vraag op dit moment is hoe om te gaan met die verschillen. Opbrengstgericht werken De invoering van taal en rekenen is in eerste instantie projectmatig opgepakt. Steehouder: Door de aparte financiering voor taal en rekenen is het uit elkaar gaan lopen. Met de aanjaagsubsidie zijn er in mbo-instellingen projectleiders taal en rekenen gekomen, die vooral gingen sturen op taal en rekenen en zich lieten leiden door de opzet van de examinering. Dat had beter verknoopt kunnen worden met het hele curriculum en het (her)ontwerp van opleidingen. In het algemeen geldt, dat een projectaanpak vaak te weinig verbonden is met de corebusiness en de staande organisatie. Dat is bepaald niet uniek voor taal en rekenen, maar werkt zo voor alle thema s die worden aangepakt. De laatste jaren is daarin verandering gebracht: minder projectmatige aansturing en meer nietvrijblijvende aansturing vanuit de lijn door directeuren en managers. Niet voor niets prijkt bovenaan de top-10 van bouwstenen voor succesvol taal- en rekenonderwijs: Stevige sturing op taal en rekenen leidt tot betere resultaten (Bureau ICE, 2013). Het helpt ook enorm dat er examens zijn. Dat bevordert het urgentiegevoel van bestuur, directie en managers en ook van deelnemers. Voor studenten van niveau 4 is het volgend jaar voor het echt. Steehouder vervolgt: Cruciaal is het besef dat je niet meer (alleen) moet sturen op de uit- voering van activiteiten en moet verantwoorden op de besteding van middelen, maar ook op de prestaties: zie je nou echt resultaten? Dat betekent monitoren en verantwoorden. Niet vrijblijvend betekent dat medewerkers er ook echt op aangesproken worden. Om de slag naar sturing op prestaties te kunnen maken, hebben managers tools en gegevens nodig, die uitgesplitst zijn per afdeling, opleiding en team. Zo ontstaat zicht op resultaten per team en kan analyse daarvan leiden tot het formuleren van prioriteiten en acties. Dan ben je heel erg bezig met opbrengstgericht werken. Dáár zit de kneep als het gaat om het structureel verankeren van taal en rekenen! Voor elke deelnemer die na augustus 2010 met een mbo-opleiding is gestart, gelden wettelijk de referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen mbo. Het referentiekader beschrijft beheersingsniveaus van Nederlandse taal en rekenen en geeft voor elk niveau aan welke kennis en vaardigheden erbij horen. In alle opleidingen doen de mbo 4-studenten vanaf cohort 2010 examen voor taal en rekenen op niveau 3F; alle mbo 2- en 3-deelnemers doen dat op niveau 2F. De centrale examinering van deze vakken wordt in stappen ingevoerd: Deelnemers op mbo 4 gaan vanaf (Nederlands) en (rekenen) verplicht centrale examens afleggen. Deelnemers van mbo 2 of mbo 3 starten een jaar later met de centrale examens. Tot die tijd leggen studenten pilotexamens af waarvan de resultaten nog niet meetellen voor het diploma. Voor rekenen is er alleen een centraal ontwikkeld examen (COE), voor taal worden de vaardigheden lezen van zakelijke teksten en luisteren getoetst in een COE en de overige vaardigheden via instellingsexamens. Enkele bouwstenen voor succesvol taal- en rekenonderwijs: Stevige sturing op taal en rekenen leidt tot betere resultaten Een docent in zijn kracht boekt succes Remedial Teaching boven Taal- en rekencentra Beroepsgericht taalonderwijs als ambitie Teams aan zet Maatwerk als standaard Uit: Het streefniveau voorbij. Bouwstenen voor succesvol taal- en rekenonderwijs (Bureau ICE, 2013). 7

8 8 ] van In gesprek met Susan Krol (NRTO) en Jan van der Heijden (Dirksen Opleidingen) Aansluiten bij de taal de deelnemers Dezelfde eisen, hetzelfde traject, dezelfde ingangsdata. Er zit geen enkel licht tussen de taal- en rekeneisen aan de bekostigde en de niet-bekostigde instellingen. Interessant dus om te bekijken hoe het particulier onderwijs dit varkentje wast en welke oplossingen er zijn bedacht om aan de eisen te kunnen voldoen. Susan Krol is beleidsmedewerker bij de NRTO, de overkoepelende brancheorganisatie voor alle particuliere trainings- en opleidingsbureaus in Nederland. Krol neemt deel aan de stuurgroep Taal en rekenen mbo, samen met de MBO Raad, de AOC Raad en het College voor Examens (CvE). De stuurgroep overlegt met het ministerie van OCW over de invoering en implementatie van taal en rekenen. De NRTO verwijst de leden graag naar de site van het Steunpunt taal en rekenen mbo. Daar is veel te halen aan goede voorbeelden. Jan van der Heijden is manager bij Dirksen Opleidingen, een technisch instituut dat opleidingen biedt op het gebied van ict, techniek en telecommunicatie. Dirksen is afstandsopleider voor cursussen, variërend van 3 tot 12 maanden en biedt daarnaast erkende mbo- en hbo-opleidingen aan. Tot Van der Heijdens taken behoort de vormgeving van het onderwijs voor mbo en hbo en van de kwaliteitszorg, waaronder het accreditatieproces en het toezicht van de Inspectie van het Onderwijs. Op dit moment is het nog niet verplicht om voor het examen Nederlands en rekenen in het mbo te slagen, maar toetst de inspectie wel of er reken- en taalonderwijs verzorgd wordt. Vanuit de taalen rekeneisen ging Van der Heijden aan de slag met de inrichting van het onderwijs. Kinderachtig Van der Heijden vertelt: Aanvankelijk verkeerde Dirksen in de veronderstelling dat de taal- en rekeneisen niet voor ons golden, omdat onze cursisten al werkzaam zijn in het beroepenveld. Eigenlijk past taal ook helemaal niet bij de aard van de opleidingen die we bieden. Maar rekenen, dat kunnen onze wiskundemannen en -vrouwen maar al te goed! Toen bleek dat er geen ontsnappen aan was, heeft Dirksen gekozen voor een alternatieve vorm van taal- en rekenonderwijs: onderwijs via e-learningmodules. Het brede aanbod bij grote uitgevers gaf de doorslag om niet zèlf te gaan ontwikkelen. We investeren liever in nieuwe vakken als robotica dan in taal en rekenen. Een nadeel van de bestaande producten is dat het materiaal kinderachtig is. Het bevat opdrachten als: Je gaat naar de winkel en koopt een bosje bloemen; hoe pak je dat dan aan? Dat komt doordat de markt in eerste instantie op het reguliere mbo gericht is. Daar loop je als volwassenenopleider tegenaan. Het is niet de taal van onze cursisten, die minstens jaar of ouder zijn. Uiteindelijk heeft men een geschikte module

9 gevonden, maar ook van die module geven docenten aan dat er af en toe kinderachtige onderdelen in voorkomen. Omdat we afstandsopleider zijn, past e-learning als onderwijsvorm prima in blended learning: de studenten doen niet alles via zelfstudie, maar hebben ook praktijkdagen en krijgen coaching via een online leersysteem, licht Van der Heijden toe. De module kwam niet op de lijst van de inspectie voor en is daarom separaat onderzocht. En heeft de toets doorstaan. De module omvat zowel 2F als 3F. Cursisten kunnen stoppen als ze 2F bereikt hebben, maar worden aangemoedigd om verder te gaan en kunnen dan ook in één keer het examen voor 3F afleggen. Sommige niveau 2-studenten hebben wel behoefte aan tussenstappen. Er is een instaptoets om te bepalen waar je staat. De onderdelen waarvan een student laat zien dat hij ze beheerst, kunnen al snel overgeslagen worden. Loopt de leerling tegen zaken aan die lastig blijken, dan maakt de module een soort lus en kan hij die stof extra oefenen om vervolgens weer op de lijn uit te komen. Dat kan de student van mbo-niveau 3 en 4 zelfstandig doorlopen, maar de bbl-niveau 2-studenten hebben daar vaak wat extra ondersteuning bij nodig. Dirksen hanteert de formule dat bbl ers niet één dag in de week, maar een hele week in de maand op de trainingslocatie aanwezig zijn. In een week kan je zoveel méér doen dan in vier keer een losse dag. Werkgevers staan daar voor open, omdat ze het lastiger vinden een deelnemer voor een dagje uit te roosteren dan voor een week. Er worden in die week uren ingeroosterd om taal bij te spijkeren, ook voor allochtone deelnemers. Benen in de geul De e-learningmodule is puur gericht op de onderdelen die nodig zijn om het centrale examen te halen, dat wil zeggen alles wat schriftelijk getoetst wordt. De instelling moet zelf de mondelinge taalvaardigheid examineren. Dirksen doet al anderhalf jaar met de pilotexamens van het CvE mee. Wij vinden het niet zinvol om een hele infrastructuur te bouwen en de automatiseringsafdeling op te zadelen met ExamenTester 3 en alle ellende die daaruit voortvloeit: vastlopende servers terwijl volle klassen zitten te wachten, bijvoorbeeld. Om die reden is een examenbureau in de hand genomen dat de infrastructuur ervoor heeft en dat op 30 locaties in het land een deal gemaakt heeft om al bestaande computerlokalen te gebruiken. De server kan de materialen van Cito downloaden en het examenbureau zorgt als tussenpersoon dat de studenten worden aangemeld en regelt de administratieve en financiële afhandeling. We laten alle studenten naar onze locatie in Arnhem komen, maar zouden dat ook verspreid over het land kunnen doen. Krol: Het uitbesteden is een mooie oplossing, ook voor opleiders die alleen in-companytrainingen bij bedrijven verzorgen. In die situatie Niveau 2-deelnemers die met hun benen in de geul staan, moet je ècht niet vertellen dat het examen niet meetelt. is het lastig een examenlocatie in te richten. Op dit moment zijn er nog maar een of twee partijen op de markt die het doen. Ik hoop dat als je straks online kunt examineren, er ook meer aanbieders komen. Het is ook een betaalbare oplossing, vult Van der Heijden aan, we betalen ongeveer 50 euro voor het bureau. Een examen kost in de regel al gauw 100 euro. Daar hoeven we geen geld aan te erdienen, maar het moet wel kostendekkend zijn en zó geregeld, dat we ons kunnen focussen op onderwijs en examens in onze 3 ExamenTester is de software die de digitale afname van examens ondersteunt. 9

10 10 corebusiness, en dat is niet taal en rekenen. Dirksen heeft een docent Nederlands aangetrokken. Deelnemers leggen s ochtends het schriftelijke examen af en daarna s middags op kantoor het mondelinge examen, in aanwezigheid van twee docenten. Aan de groep deelnemers op niveau 3 en 4 kun je naast het mot nu eenmaal nog wat achtergrond toelichten. Maar niveau 2-deelnemers die met hun benen in de geul staan, moet je ècht niet vertellen dat het examen niet meetelt, want dan doen ze het niet. Krol: In de stuurgroep is er ook over gesproken dat er geen verder uitstel meer moet zijn, dan wordt het ongeloofwaardig. Je kunt het bijna niet meer uitleggen: voor je vakken moet je voldoendes halen, dan komt er een schemergebied waar je met 2-en en 3-en slaagt en straks is er weer een tijdvak waarin het weer wel meetelt. De cohortenschema s 4 van het Steunpunt zijn ook echt niet meer te lezen! Cursisten op niveau 2, vaak een jaar of 21, zijn lastig te motiveren voor taal en rekenen en proberen er met smoesjes ( moet wat voor de baas doen ) onderuit te komen. Ze hebben er ook meer moeite mee en soms al eerdere negatieve leerervaringen. De examinatoren gaan niet rigide volgens het boek te werk, maar kiezen gespreksonderwerpen uit de werksituatie van de deelnemers. Ze nemen ook een kijkje in het centrum waar de deelnemers leskrijgen. De examinatoren zijn uitgezocht op hun passendheid bij de doelgroep van volwassenenonderwijs, net als dat gebeurt voor de reguliere vakken. Biertje bestellen Voor rekenen heeft Dirksen Opleidingen het anders aangepakt, omdat het curriculum van de technische opleidingen al veel rekenen en wiskunde bevat. Maar dat moest wel sluitend zijn met de eisen van 2F en 3F. En dan blijkt bij controle toch dat er kleine elementjes ontbreken, omdat je die niet gebruikt in de techniek, ongeveer 10%. Dat risico kun je niet lopen, dus moet je zorgen dat studenten die kennis aangereikt krijgen. 4 In de cohortenschema s is per startmoment en per mbo-niveau aangegeven hoe de kwalificatie-eisen zijn geformuleerd, wanneer examinering/diplomering plaatsvindt en de slaag-/zakregeling. Vanuit de reguliere bbl-opleidingen klinken er nog wel eens geluiden dat de taal- en rekeneisen een flinke druk op het beroepsgerichte programma leggen. Van de opleiding restauratiestukadoors op bbl 4-niveau is bijvoorbeeld bekend, dat men na vergeefse pleidooien voor een functiegerichte invulling van taal en rekenen uit de kwalificatiestructuur is gestapt en de opleiding verder particulier aanbiedt. Dat betekent wel wat; de opleiding moet immers betaalbaar gehouden worden voor deelnemers. En tegelijkertijd is het voor studenten niet meer zonder meer mogelijk om door te stromen naar het hbo. Krol: Het wordt wel opgelost met e-learningmodules, maar het legt zeker een beslag op de tijd. Bij ons leeft ook wel de gedachte dat rekenen en taal zoveel mogelijk aan zou moeten sluiten bij de beroepspraktijk. Een e-learningmodule is generiek opgesteld. Kleine instellingen die sectorspecifiek georganiseerd zijn, proberen Nederlands en rekenen in de beroepspraktijklessen vorm te geven. Daar is het ook weer minder makkelijk om een klas bij elkaar te krijgen. Het materiaal dat beschikbaar is, is behoorlijk generiek. Van der Heijden: We proberen van de nood een deugd te maken door rekenlessen onder te brengen bij het leren rekenen in het vak elektriciteitsleer. Voor het examen aan de orde is, bieden we de deelnemers de e-learningmodule rekenen aan met de boodschap: Wandel er doorheen, je zult veel herkennen en zie het als een oefening en goede voorbereiding op je examen. Dit zijn geen opleidingen die mensen doen om leuk een biertje te kunnen bestellen als ze in het buitenland zijn; dit doe je puur voor je werk, of vanwege eisen van werkgevers.

11 Killing Hoe kijken werkgevers eigenlijk naar de taal- en rekeneisen? Alle kwalificatiedossiers zijn geënt op de beroepspraktijk en hebben daarmee maximale aansluiting op wat het bedrijfsleven vraagt. Daar zijn docenten continu mee bezig. En dan komt deze beweging van taal en rekenen er dwars doorheen. En het is bepaald niet niks, 3F, zegt Van der Heijden. Krol vult aan: Werkgevers zullen er niet tegen zijn dat het taal- en rekenniveau wat omhoog gaat. Ik zie bij leden en dan is dat vast ook gedreven door opdrachtgevers dat ze opties bieden. Aan de ene kant de mogelijkheid om het mbo-diploma te behalen, het complete pakket met taal en rekenen en urennormen. En daarnaast het eigen instituuts- of branchediploma, waarin soms bij technische opleidingen meer rekenen zit en minder taal en waar andere elementen belangrijk zijn. Dat aanbod staat náást het erkende aanbod, dus de werkgever heeft de keuze. De mate waarin men belang hecht aan het erkende mbo-diploma verschilt per werkgever, per cao, per branche. In de Zorg gelden de eisen van de Wet BIG, die voorschrijven welk diploma je moet hebben. Het zou kunnen dat werkgevers andere keuzes gaan maken als de examens taal en rekenen een struikelblok blijken te vormen. De idee dat de lat voor taal en rekenen op het mbo wat omhoog moet, wordt wel breed gedeeld onder de leden, zegt Krol. Waar de instituten tegenaan lopen is veeleer de logistiek, de techniek en investeringen die het vraagt: hoe organiseer je het als commerciële aanbieder op je school, zonder ondersteuning of subsidie vanuit de overheid? De centrale examens liggen nu vast in drie periodes van twee weken per jaar. Van der Heijden: Dàt er eisen zijn, is niet verkeerd. Alleen is de gekozen structuur en de invoeringswijze erg rigide: dit is de koers die iedereen moet lopen, zonder na te denken over wat er allemaal gebeurt in het land. Er wordt niet gekeken naar doelgroepen, naar leeftijdscategorieën of vooropleidingen. Zelfs iemand met een havo-diploma dat ouder is dan 3 jaar, moet opnieuw examen 3F doen. Dat is killing voor volwassen studenten. Opschalingsschema s Het grootste knelpunt ligt in de aantasting van de flexibiliteit, een grote kracht van het particulier onderwijs. Krol: Bij onze instellingen kun je instromen wanneer je wilt, zowat elke dag van het jaar. En dan zit je nu vast aan het examen in drie periodes. Bij Dirksen kan de cursist elke maand examen doen, behalve dus voor taal en rekenen. Er liggen wel opschalingsschema s, maar we zijn wel een paar jaar verder voordat er een itembank is met genoeg en voldoende vaak afgenomen vragen en voordat alles online kan gebeuren. Het gaat natuurlijk ook om gigantische aantallen. Krol vervolgt: Zodra je op vijf periodes zou zitten is het ook alweer heel veel flexibeler. En er wordt bij ons ook wat makkelijker in de vakantie, op een zaterdag of in de avonduren geëxamineerd. Bij de roc s stuitte de invoering van taal en rekenen ook op veranderkundige vraagstukken: hoe krijg je het in de lijn bijvoorbeeld. Hoe zit dat bij het particulier onderwijs? Dat klinkt echt als een probleem van een groot roc, lacht Krol. Van der Heijden beaamt: Dat herken ik helemaal niet. De schaalgrootte van de organisatie is daarin een belangrijke factor. Van der Heijden: Plus: je krabt je drie keer achter de oren en vervolgens los je het pragmatisch op. Krol: Dat is typisch privaat gedrag, het pragmatisch oplossen. 11

12 ] Uit de *Column ecbo-kenniskring Rekenen Innovatiemanagers en taal in het mbo: mbo 2012 oplossing voor welk probleem? 12 Bij de invoering van de referentieniveaus taal en rekenen in het mbo, is het niet altijd duidelijk geweest voor welk probleem hier een oplossing werd gezocht. We weten weinig van het feitelijke taal- en rekenniveau in het mbo. En er zijn weinig degelijke analyses van de vaardigheden die in de toekomst op de arbeidsmarkt en in de maatschappij zullen worden gevraagd. Wel zijn er wensen en signalen, die vaak meer onderwijsintern zijn. Onderwijsspecialisten zijn van mening dat in het gehele onderwijs het taal- en rekenniveau omhoog moet, wellicht mede aangespoord door het verlangen om een blijvend goede positie in de PISA-rangorde te behouden. En het hbo dat doorstromende mbo ers ontvangt klaagt regelmatig over het lage niveau van de algemene vaardigheden van deze groep. Nu verandert er wel degelijk iets in de wereld waarin de uitstromers uit het mbo straks terechtkomen. Het is vooral de massale invoering van op ict gebaseerde technieken die andere eisen stelt en dan met name het vermogen om informatie te decoderen, te begrijpen en toe te passen in situaties die niet op routine zijn gebaseerd. En in 2017 gaat de gehele publieke dienstverlening digitaal. Het is alleen de vraag of taal en rekenen zoals opgevat in de referentieniveaus deze vraag naar nieuwe vaardigheden dekt. Internationaal gezien doen Nederlandse mbo ers het goed. Helemaal zonder kennis zijn we echter niet. Onderzoekers bij ecbo en elders werken aan PIAAC: het onderzoek dat zich juist richt op deze functionele vaardigheden, ook als het om taal- en rekenvaardigheid gaat. De eerste analyses tonen een paar dingen. In weinig landen zijn de verschillen in taalen rekenvaardigheid tussen mbo en havo/vwo zo groot als in Nederland. Toch doen de Nederlandse mbo ers het in vergelijking met andere landen, goed. Wel is het niveau van taal- en rekenvaardigheid in het mbo de laatste jaren afgenomen. Ook het aandeel van zeer zwakke rekenaars in het vmbo is toegenomen. Dat vraagt om extra aandacht voor mbo-leerlingen met een laag vaardigheidsniveau, terwijl het onderwijs tegelijkertijd uitdagend moet blijven voor mbo ers die juist over een hoog niveau van vaardigheden beschikken. Reden temeer om de komende tijd goed uit te zoeken hoe taal- en rekenvaardigheid en probleemoplossend vermogen er precies voorstaan in het mbo. Willem Houtkoop * Colofon Expertisecentrum Beroepsonderwijs Postbus 1585 Het Expertisecentrum Beroepsonderwijs (ecbo) ontwikkelt, verzamelt 5200 BP s-hertogenbosch en verspreidt wetenschappelijke en praktijkgerichte kennis over het beroepsonderwijs. Resultaten van onderzoek delen wij met het bve-veld: via o.a. workshops, publicaties en lezingen. Zo willen wij een bijdrage leveren aan de kennisinfrastructuur van de sector beroepsonderwijs en volwasseneneducatie. Aan dimensies werkten mee: Jan van der Heijden, Willem Houtkoop, Ilona Koning, Susan Krol, Christel Kuijpers, Paul Steehouder en Eva Voncken. Reageren? Stuur een naar ecbo dimensies verschijnt vier keer per jaar. U kunt zich abonneren op ecbo dimensies via Aan een abonnement zijn geen kosten verbonden.

Rekenconferentie Je kunt rekenen op de rekendocent 6 december 2011

Rekenconferentie Je kunt rekenen op de rekendocent 6 december 2011 Rekenen in het mbo: Stand van zaken regelgeving Rekenconferentie Je kunt rekenen op de rekendocent 6 december 2011 Rianne Reichardt Onderwerpen Algemene regelgeving Rekenen in het mbo Invoering referentieniveaus

Nadere informatie

Taal en Rekenen - Wat gebeurt er allemaal? Btg MEI 23 april 2010. Rianne Reichardt

Taal en Rekenen - Wat gebeurt er allemaal? Btg MEI 23 april 2010. Rianne Reichardt Taal en Rekenen - Wat gebeurt er allemaal? Btg MEI 23 april 2010 Rianne Reichardt Wet- en regelgeving Taal- en rekenniveau omhoog Invoering referentiekader Meijerink Invoering centrale examinering taal

Nadere informatie

REKENEN IN HET MBO. Rekenles lastige opgave. Ingrid Christoffels & Annemarie Groot, Expertisecentrum Beroepsonderwijs.

REKENEN IN HET MBO. Rekenles lastige opgave. Ingrid Christoffels & Annemarie Groot, Expertisecentrum Beroepsonderwijs. REKENEN IN HET MBO Rekenles lastige opgave Auteurs Ingrid Christoffels & Annemarie Groot, Expertisecentrum Beroepsonderwijs november 2014 Voor welk beroep je ook leert, rekenen hoort erbij. Om het diploma

Nadere informatie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Korte versie Colofon Titel Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Auteur Christel Kuijpers en

Nadere informatie

Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen. Geachte ouders/verzorgers en leerlingen,

Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen. Geachte ouders/verzorgers en leerlingen, Postbus 57613 3008 BP Rotterdam Aan de ouders/verzorgers en leerlingen van CSG Calvijn Rotterdam, februari 2013 Betreft: Verandering invoering nieuwe eisen m.b.t. Nederlands en rekenen Bezoekadres Centrale

Nadere informatie

KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID. Martin van Reeuwijk 25 april 2013

KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID. Martin van Reeuwijk 25 april 2013 KENMERKEN VAN EN KEUZES VOOR REKENBELEID Martin van Reeuwijk 25 april 2013 REKEN- (EN TAAL) BELEID IN PRAKTIJK Onderzoek rekenen in VO, 303 scholen Niveaus en rollen binnen de school Visie en kenmerken

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext 1 Inleiding Dit onderwijsmodel is ontwikkeld op basis van de strategische doelstellingen van het

Nadere informatie

TOA: Toolkit én schatkist

TOA: Toolkit én schatkist TOA: Toolkit én schatkist Ruim 1,7 miljoen toetsen afgenomen. Wat weten we nu? Taal en rekenen 2 jaar onderweg en wat heeft ons dit nu gebracht? Bekijk de resultaten van 2 jaar meten. Bureau ICE is in

Nadere informatie

Regels en ruimte. Vertaalslag generiek deel B en specifiek deel C

Regels en ruimte. Vertaalslag generiek deel B en specifiek deel C Regels en ruimte Vertaalslag generiek deel B en specifiek deel C Steunpunt taal en rekenen 8 oktober 2012 Programma 1. Efficiëntie. 2. Voorgeschiedenis. 3. Zadkine breed taal-en-rekenbeleid. 4. Invoering

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

maak kennis met Het College voor examens

maak kennis met Het College voor examens maak kennis met Het College voor examens College voor Examens 030 28 40 700, info@cve.nl Postbus 315, 3500 AH Utrecht www.cve.nl Het is enorm belangrijk dat de focus altijd gericht blijft op de leerling

Nadere informatie

Flitsbijeenkomst Steunpunt Taal en Rekenen (10 februari 2012) Handreiking Referentiekader mvt. Van Raamwerk tot Handreiking

Flitsbijeenkomst Steunpunt Taal en Rekenen (10 februari 2012) Handreiking Referentiekader mvt. Van Raamwerk tot Handreiking Flitsbijeenkomst Steunpunt Taal en Rekenen (10 februari 2012) Handreiking Referentiekader mvt Van Raamwerk tot Handreiking Hoe zat het ook alweer? Nieuwe Kwalificatieprofielen voor het mbo in 2004 Mét

Nadere informatie

Excellente docent in de mbo-praktijk

Excellente docent in de mbo-praktijk Excellente docent in de mbo-praktijk Uitwisseling scholen HU 7 maart 2014 ROCMN P&O 5-3-2014 1 ROC Midden Nederland Profiel: Kwaliteit, kleinschaligheid en persoonlijk contact Nauwe verbinding met regionale

Nadere informatie

Visie geeft uitslag! Beroepsgerichte context in bestaande toetsen (TOA)

Visie geeft uitslag! Beroepsgerichte context in bestaande toetsen (TOA) Visie geeft uitslag! Beroepsgerichte context in bestaande toetsen (TOA) Moeten deelnemers die in 2009/2010 zijn ingeschreven voor een opleiding geëxamineerd worden volgens de referentieniveaus van Meijerink?

Nadere informatie

Subnetwerken 12-13. 22-01-2013 Schiedam 23-01-2013 Venray 24-01-2013 Zwolle

Subnetwerken 12-13. 22-01-2013 Schiedam 23-01-2013 Venray 24-01-2013 Zwolle Subnetwerken 12-13 22-01-2013 Schiedam 23-01-2013 Venray 24-01-2013 Zwolle Programma 13.00 uur Inloop met koffie/thee 13.30 uur Opening 13.35 uur Stand van zaken vanuit het Steunpunt taal en rekenen mbo

Nadere informatie

Voorstel taal- en rekenbeleid [school]

Voorstel taal- en rekenbeleid [school] Inleiding Landelijk Op 27 april 2010 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel 'Referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen' aangenomen. Het wetsvoorstel treedt op 1 augustus 2010 in werking. De kern van

Nadere informatie

Slimme en haalbare oplossingen voor het Instellingsexamen

Slimme en haalbare oplossingen voor het Instellingsexamen Slimme en haalbare oplossingen voor het Instellingsexamen APS Hella Kroon Alie Kammenga Ellis Eerdmans 8 oktober 2012 Ede In deze masterclass Als ik het voor het zeggen had dan De kaders van het instellingsexamen

Nadere informatie

Cursussen voor volwassenen

Cursussen voor volwassenen Groningen Drenthe Overijssel 26 2014-2015 Cursussen voor volwassenen www.alfa-college.nl U volgt uw cursus bij het Alfa-college Het Alfa-college is het regionaal opleidingen centrum voor Noorden Oost-Nederland,

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen I Inhoud 1 Hoe leer je Duits?... 1 1.1 Visie op het leren van een vreemde taal... 1 1.2 Visie keuzedeel

Nadere informatie

Uitkomsten rekengesprekken

Uitkomsten rekengesprekken Uitkomsten rekengesprekken 5 e Rekenconferentie 11 maart 2014 Jacqueline de Schutter, projectleider intensiveringstraject rekenen mbo Steunpunt taal en rekenen mbo Inhoud Aanleiding en aanpak gesprekken

Nadere informatie

De drieslag rekenen in de doorgaande leerlijn vmbo-mbo

De drieslag rekenen in de doorgaande leerlijn vmbo-mbo De drieslag rekenen in de doorgaande leerlijn vmbo-mbo Caroline van Eijk Conferentie doorlopende leerlijnen taal en rekenen, De referentieniveaus in de praktijk Zwolle, 10 november 2010 Project Rekenpiloot

Nadere informatie

Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt.

Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt. Protocol Ernstige RekenWiskunde- problemen en Dyscalculie Elde College (in het VO wordt meestal alleen gesproken over rekenen). Esumrt.2014 Inleiding Rekenen moet, ook in het VO, een aparte plek krijgen.

Nadere informatie

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/)

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) SLO oktober 2009 filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) Achtergrond Nederland heeft een goed onderwijssysteem. Maar, er is maatschappelijke zorg over de kwaliteit van het reken- en taalonderwijs.

Nadere informatie

Kwalitatief goede examens duurzaam geborgd vanuit gezamenlijkheid

Kwalitatief goede examens duurzaam geborgd vanuit gezamenlijkheid Kwalitatief goede examens duurzaam geborgd vanuit gezamenlijkheid Saskia Hein examensecretaris Nordwin College Wim Grooters programmamanager De Groene Standaard Inhoud Hoe borgen we als examenleverancier

Nadere informatie

WERKEN AAN KWALITEITSZORG

WERKEN AAN KWALITEITSZORG WERKEN AAN KWALITEITSZORG HET ZIJN DE TEAMLEDEN EN HUN INTENTIES DIE DE KWALITEIT BEPALEN WWW.CINOP.NL 2 WERKEN AAN KWALITEITSZORG HET ZIJN DE TEAMLEDEN EN HUN INTENTIES DIE DE KWALITEIT BEPALEN Hoe werk

Nadere informatie

Actualiteit taal en rekenen mbo

Actualiteit taal en rekenen mbo Actuele ontwikkelingen Actualiteit taal en rekenen mbo Themaochtend taal en rekenen - BTG esb&i Januari 2011 Karin Lukassen Inhoud Beleid en wetgeving Implementatie: landelijk Implementatie: mbo-instellingen

Nadere informatie

Leren in het platte vlak: taalonderwijs van punten langs lijnen naar ruimte

Leren in het platte vlak: taalonderwijs van punten langs lijnen naar ruimte 10/5/10 1 Leren in het platte vlak: taalonderwijs van punten langs lijnen naar ruimte NDN-lenteconferentie 2010: Kwaliteitszorg voor taal door leerlijnen, Antwerpen, 7 mei 2010 Kees de Glopper Expertisecentrum

Nadere informatie

Gerealiseerd met de steun van de Vlaamse Overheid, Departement Inburgering in het kader van Managers van diversiteit. Taalgericht naar werk Inhoud I

Gerealiseerd met de steun van de Vlaamse Overheid, Departement Inburgering in het kader van Managers van diversiteit. Taalgericht naar werk Inhoud I taalgericht naar werk Over het belang van geïntegreerd vakonder wijs voor beroepsgerichte opleidingen Publicatie ontwikkeld door Linguapolis, Instituut voor Taal en Communicatie Universiteit Antwerpen

Nadere informatie

Gedifferentieerde leertrajecten

Gedifferentieerde leertrajecten Studiedag: Het volwassenenonderwijs en levenslang leren: een krachtige synergie VERSLAG WORKSHOP PCA / 4 februari 2015 Gedifferentieerde leertrajecten Dit verslag is een beknopte weergave van de gevoerde

Nadere informatie

naar centraal ontwikkelde examens nederlandse taal en rekenen in het mbo

naar centraal ontwikkelde examens nederlandse taal en rekenen in het mbo naar centraal ontwikkelde examens nederlandse taal en rekenen in het mbo 1 2 kijk voor actuele informatie op www.steunpunttaalenrekenenmbo.nl 3 Waarom deze brochure? De mbo-instellingen maken zich op voor

Nadere informatie

Siety Feijen Frieslandcollege Lydia Kruiper Frieslandcollege Eva-Maria Ternité Cinop. Instellingsexamens Nederlands

Siety Feijen Frieslandcollege Lydia Kruiper Frieslandcollege Eva-Maria Ternité Cinop. Instellingsexamens Nederlands Siety Feijen Frieslandcollege Lydia Kruiper Frieslandcollege Eva-Maria Ternité Cinop Instellingsexamens Nederlands Wat gaan we doen? Hoe is het Frieslandcollege te werk gegaan? Aan de slag met een eigen

Nadere informatie

Aan het werk voor studenten met dyslexie. Screening en begeleiding van studenten met dyslexie, implementatie van dyslexiebeleid op de mbo-instelling

Aan het werk voor studenten met dyslexie. Screening en begeleiding van studenten met dyslexie, implementatie van dyslexiebeleid op de mbo-instelling Aan het werk voor studenten met dyslexie Screening en begeleiding van studenten met dyslexie, implementatie van dyslexiebeleid op de mbo-instelling Hoe kunnen we werken aan goede begeleiding tijdens de

Nadere informatie

Nederlandse taal in het mbo: varianten in taalonderwijs. Paul Steehouder 28 januari 2011 psteehouder@cinop.nl

Nederlandse taal in het mbo: varianten in taalonderwijs. Paul Steehouder 28 januari 2011 psteehouder@cinop.nl Nederlandse taal in het mbo: varianten in Paul Steehouder 28 januari 2011 psteehouder@cinop.nl Onderwerpen Beleidscontet en kernpunten inhoudelijke debat Onderzoeksopzet en resultaten Varianten in Terugblik

Nadere informatie

Subnetwerkbijeenkomsten. Oktober / November 2010

Subnetwerkbijeenkomsten. Oktober / November 2010 Subnetwerkbijeenkomsten Oktober / November 2010 Subnetwerk Zuid-West 13 oktober 2010 ROC Albeda, Rotterdam Subnetwerk Noord 20 oktober 2010 Nieuwe Buitensociëteit, Zwolle Subnetwerk Zuid-Oost 4 november

Nadere informatie

Actuele ontwikkelingen

Actuele ontwikkelingen Actuele ontwikkelingen Op weg met de instellingsexamens taal Regiobijeenkomst op weg met de instellingsexamens taal Alet van Leeuwen Steunpunt taal en rekenen mbo Rol Steunpunt taal en rekenen mbo onderwijsinstellingen

Nadere informatie

Rekenen en gecijferdheid in het MBO

Rekenen en gecijferdheid in het MBO Rekenen en gecijferdheid in het MBO Waarom, wat en hoe? Landelijke bijeenkomst Clusters Zorg & AG, Welzijn, Cultuur en Onderwijs Beelden van rekenen Trends Taal en Rekenen Eind 20 e eeuw Verbreding onderwijsprogramma

Nadere informatie

De kracht van vakmanschap

De kracht van vakmanschap De kracht van vakmanschap Presentatie Anky Veldman, voorzitter Btg ZWS Kennisdelingsconferentie 29 maart 2012 Vers van de Pers A. V&VN voorstel beroepsniveau s B. Actieplan Focus op Vakmanschap C. Kenmerken

Nadere informatie

2. CEVO/CvE 3. Coe voor niveau 4 4. Niveau 1, 2 en 3 5. Verkenning vanuit voorbeelden vmbo

2. CEVO/CvE 3. Coe voor niveau 4 4. Niveau 1, 2 en 3 5. Verkenning vanuit voorbeelden vmbo Taal en rekenen in het mbo Op weg naar centraal ontwikkelde examens GDW kennisdelingsconferentie 16 april 2009 Jan Paul de Vries/Mia van Boxel Centraal ontwikkelde examens taal & rekenen mbo 1. Coe t&r

Nadere informatie

NEDERLANDS en REKENEN

NEDERLANDS en REKENEN NEDERLANDS en REKENEN INHOUD Voorwoord Nederlands Rekenen Voorwoord Je beseft het misschien niet, maar de hele dag ben je met taal bezig. Om in de maatschappij en in je vak waarvoor je wordt opgeleid je

Nadere informatie

Rekenen in technische opleidingen. 17 mei 2011 Monica Wijers, Freudenthal Instituut m.wijers@uu.nl

Rekenen in technische opleidingen. 17 mei 2011 Monica Wijers, Freudenthal Instituut m.wijers@uu.nl Rekenen in technische opleidingen 17 mei 2011 Monica Wijers, Freudenthal Instituut m.wijers@uu.nl programma Kader(s) Rekenen in 2F en 3F Relatie beroepspraktijk Examinering Rekenmethodes Uw eigen vragen

Nadere informatie

Digitale grenzen en mogelijkheden van laaggeletterden en laagopgeleiden

Digitale grenzen en mogelijkheden van laaggeletterden en laagopgeleiden Digitale grenzen en mogelijkheden van laaggeletterden en laagopgeleiden Presentatie voor We leren altijd!, 10 jaar ETV.nl 5 maart 2014 Willem Houtkoop (willem.houtkoop@ecbo.nl Waar hebben we het over Verschillende

Nadere informatie

Scholingsaanbod Examenpersoneel Taak: Examenprocessen Managen, Monitoren en de Kwaliteit bewaken (micro-niveau)

Scholingsaanbod Examenpersoneel Taak: Examenprocessen Managen, Monitoren en de Kwaliteit bewaken (micro-niveau) Scholingsaanbod Examenpersoneel Taak: Examenprocessen Managen, Monitoren en de Kwaliteit bewaken (micro-niveau) Aanbieder 1. Blended Learning Training Vormgeven operationeel examenmanagement (Plan, BET

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Nederlands Engels Rekenen. De inhoud van deze tweede nieuwsbrief: (Pre-)pilots Nederlands en rekenen januari/februari 2012

Nieuwsbrief. Nederlands Engels Rekenen. De inhoud van deze tweede nieuwsbrief: (Pre-)pilots Nederlands en rekenen januari/februari 2012 april 0 Deze nieuwsbrief beoogt om alle docenten Nederlands, Engels en rekenen uit eerste hand te informeren over ontwikkelingen en regelgeving met betrekking tot de drie vakken. De nieuwsbrief kent geen

Nadere informatie

Mbo, toets je taal! Taalvaardigheid Nederlands beoordelen in competentiegericht onderwijs

Mbo, toets je taal! Taalvaardigheid Nederlands beoordelen in competentiegericht onderwijs . Competentieleren Hajer, M. & T. Meestringa (2004). Handboek taalgericht vakonderwijs. Bussum: Coutinho. Ministerie van OC&W (2004). Van A tot Z betrokken. Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2006-2010 (http://taalinmbo.kennisnet.nl/bronnen/aanvalsplan).

Nadere informatie

KWALITEITSONDERZOEK MBO. Zorgcampus Rotterdam te Rotterdam

KWALITEITSONDERZOEK MBO. Zorgcampus Rotterdam te Rotterdam KWALITEITSONDERZOEK MBO Zorgcampus Rotterdam te Rotterdam Verzorgende-IG Januari 2016 BRIN: 30NZ Onderzoeksnummer: 286193 Onderzoek uitgevoerd: 13-01-2016 Conceptrapport verzonden op: 23 februari 2016

Nadere informatie

Subnetwerken 13-14. 21-01-2014 Venlo 22-01-2014 Zwolle 23-01-2014 Zaandam

Subnetwerken 13-14. 21-01-2014 Venlo 22-01-2014 Zwolle 23-01-2014 Zaandam Subnetwerken 13-14 21-01-2014 Venlo 22-01-2014 Zwolle 23-01-2014 Zaandam Programma 13.00 uur Inloop met koffie/thee 13.30 uur Opening 13.35 uur Stand van zaken vanuit het Steunpunt taal en rekenen mbo

Nadere informatie

Cohortenschema s m.b.t. kaders en regelgeving examinering Nederlands, rekenen, Engels en overige moderne vreemde talen 09-01-2012

Cohortenschema s m.b.t. kaders en regelgeving examinering Nederlands, rekenen, Engels en overige moderne vreemde talen 09-01-2012 1 Cohortenschema s m.b.t. kaders en regelgeving examinering Nederlands, rekenen, Engels en overige moderne vreemde talen 09-01-2012 In dit overzicht vindt u schema s die betrekking hebben op: Mbo niveau

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum Centrale examinering taal en rekenen mbo

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum Centrale examinering taal en rekenen mbo a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.minocw.nl

Nadere informatie

Invoering entreeopleiding

Invoering entreeopleiding Invoering entreeopleiding Inleiding De entreeopleiding is geïntroduceerd in het kader van het actieplan Focus op Vakmanschap. Focus op Vakmanschap kent een tweetal pijlers: doelmatige leerwegen en modernisering

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen Ronde 5 Bert de Vos APS, Utrecht Contact: b.devos@aps.nl Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen 1. Over de drempels met taal Het rapport Over de drempels met taal is al ruim een jaar oud.

Nadere informatie

Leergang mbo 2016. Programma

Leergang mbo 2016. Programma Leergang mbo 2016 Programma Dinsdag 22 maart 2016, 10.00-19.30 uur Beroepsonderwijs en educatie: bestel en beleid anno 2016 10.00 10.15 uur Ontvangst en koffie/thee 10.15 11.45 uur Opening, kennismaking

Nadere informatie

Maatregelen naar aanleiding van het advies van de commissie Bosker

Maatregelen naar aanleiding van het advies van de commissie Bosker Stand van zaken invoering referentieniveaus taal en rekenen Brief aan Tweede Kamer d.d. 17 december 2014 Advies Doordacht doorzetten naar een hoger rekenniveau Dit is een servicedocument voor het voortgezet

Nadere informatie

Ontwikkelingen rondom het rekenbeleid

Ontwikkelingen rondom het rekenbeleid Ontwikkelingen rondom het rekenbeleid 26 maart 2015 Rianne Reichardt Stand van zaken rekenonderwijs Onderwerpen Brief 17 december Info vanuit CvTE (nieuwe rekenkaarten, nieuwe voorbeeldexamens) Verslag

Nadere informatie

Taal en rekenen: van centraal ontwikkelde examens tot beroepsspecifieke examens

Taal en rekenen: van centraal ontwikkelde examens tot beroepsspecifieke examens Taal en rekenen: van centraal ontwikkelde examens tot beroepsspecifieke examens Een publicatie naar aanleiding van de leg-uit-bijeenkomst op 3 juni 2014 van het Servicepunt examinering mbo in samenwerking

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Middelbaar Beroeps Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500

Nadere informatie

Servicedocument wijziging regelgeving Educatie

Servicedocument wijziging regelgeving Educatie Servicedocument wijziging regelgeving Educatie In het actieplan mbo Focus op vakmanschap 2011-2015 is een aantal wijzigingen van wet- en regelgeving aangekondigd over het educatiebeleid van OCW. Op 19

Nadere informatie

Bijeenkomst Instruct

Bijeenkomst Instruct Nederlands, Engels en rekenen mbo - actualiteit Bijeenkomst Instruct Woensdag 10 december Hilversum Alet van Leeuwen Onderwerpen rol en taak Steunpunt invoeringsjaren (centrale) examens en diploma eisen

Nadere informatie

Zomerschool ROC van Twente

Zomerschool ROC van Twente 2014 Zomerschool ROC van Twente College voor Educatie ROC van Twente 27-3-2014 INHOUD aanleiding... 2 opzet zomercursussen... 3 programma zomercursussen... 4 financieel... 5 Pagina 1 AANLEIDING Het ROC

Nadere informatie

Rekenen in het mbo (en vmbo) Monica Wijers en Vincent Jonker 19 januari 2011

Rekenen in het mbo (en vmbo) Monica Wijers en Vincent Jonker 19 januari 2011 Rekenen in het mbo (en vmbo) Monica Wijers en Vincent Jonker 19 januari 2011 Rekenen in het mbo (en vmbo) 1. Referen?ekader rekenen 2. Hoe ver is men in mbo? 3. Hoe ver is men in vmbo? 4. Drieslag func?oneel

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

ISEO Consult. voorbeelden uitgevoerde projecten

ISEO Consult. voorbeelden uitgevoerde projecten ISEO Consult voorbeelden uitgevoerde projecten E-LEARNING ONTWIKKELEN Type opdrachtgever: kenniscentrum Ontwikkel een e-learning module (inclusief toetsing) voor nieuwe medewerkers op tankstations. In

Nadere informatie

vakkundig onderwijs vakkundig onderwijs Ze kunnen niet meer rekenen. Wat moet het MBO daar mee? MBO bestaat uit ROC s en AOC s Beginsituatie MBO

vakkundig onderwijs vakkundig onderwijs Ze kunnen niet meer rekenen. Wat moet het MBO daar mee? MBO bestaat uit ROC s en AOC s Beginsituatie MBO vakkundig onderwijs Ze kunnen niet meer rekenen. Wat moet het MBO daar mee? Kees Corbet beleidsmedewerker projectleider Rekenen vakkundig onderwijs studenten 24.000 medewerkers 2300 domeinen 4 opleidingen

Nadere informatie

DOELMATIGHEIDS-ATLAS. Doelmatig opleiden in de Motorvoertuigen- en Tweewielerbranche 2015

DOELMATIGHEIDS-ATLAS. Doelmatig opleiden in de Motorvoertuigen- en Tweewielerbranche 2015 DOELMATIGHEIDS-ATLAS Doelmatig opleiden in de Motorvoertuigen- en Tweewielerbranche 5 WAT IS DOELMATIG OPLEIDEN? Doelmatig opleiden maakt onderdeel uit van het zo effectief en efficiënt mogelijk bereiken

Nadere informatie

Certificeren van rekendocenten

Certificeren van rekendocenten Certificeren van rekendocenten Bij de ROC s is een grote behoefte aan goed gekwalificeerde rekendocenten. Hiervoor worden verschillende cursussen, scholingen en workshops aangeboden die kunnen leiden tot

Nadere informatie

Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT

Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT Sector: ESB&I Gevalideerd door: de paritaire commissie ECABO Vaststellingsdatum: 7 oktober 2014 Examenprofielnummer: EXPRO.16 1 Inleiding

Nadere informatie

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag BVE/IenI/2006-43667

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag BVE/IenI/2006-43667 logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk BVE/IenI/2006-43667 Onderwerp Inspectierapport 'Nederlands in het mbo' Bijlage(n) Rapport

Nadere informatie

Cohortenschema s Kaders en regelgeving examinering generieke eisen Nederlands, rekenen en Engels April 2013

Cohortenschema s Kaders en regelgeving examinering generieke eisen Nederlands, rekenen en Engels April 2013 Cohortenschema s Kaders en regelgeving examinering generieke eisen Nederlands, en Engels April 2013 Mbo niveau Cohort Studiejaar diplomering Schema Mbo 1 Vanaf 2010 Vóór 2014-2015 A Niveau 2 en 3 Cohorten

Nadere informatie

Schriftelijke en digitale (laag)geletterdheid

Schriftelijke en digitale (laag)geletterdheid Schriftelijke en digitale (laag)geletterdheid Presentatie voor landelijke dag laaggeletterdheid en digitale vaardigheden 13 november 2014 Willem Houtkoop (willem.houtkoop@ecbo.nl Vooruitblik Laaggeletterden

Nadere informatie

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding:

Onderwijsassistent. Kenmerken. Werkzaamheden. Na deze opleiding: Onderwijsassistent Een leraar of lerares komt soms handen tekort in de klas. Als onderwijsassistent zorg je er samen met de leerkracht voor dat alle leerlingen de aandacht krijgen die ze verdienen. In

Nadere informatie

2 1 SEP. Z012 Update Uitvoeringskalender MBO Actieplan: Focus op vakmanschap

2 1 SEP. Z012 Update Uitvoeringskalender MBO Actieplan: Focus op vakmanschap Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Colleges van Bestuur van BVE-instellingen Kenniscentra Beroepsonderwijs Bedrijfsleven Besturen van niet-bekostigde

Nadere informatie

NT1 Instroom Begrippenlijst en taalverzorging: Spelling, grammatica, Semantiek en stilistiek: stijl, zinsbouw, woordkennis Lezen en schrijven

NT1 Instroom Begrippenlijst en taalverzorging: Spelling, grammatica, Semantiek en stilistiek: stijl, zinsbouw, woordkennis Lezen en schrijven TOETSEN TAAL Titel Korte omschrijving Uitgever en jaar Doelgroep Niveau Koppeling Stand. & Eindt. Context Digitaal / Instaptoets NT1 Een instaptoets voor lezen en VanDorp educatief, www. schrijven om de

Nadere informatie

- 1 - Gelet op de artikelen 3, vijfde lid en 19, vijfde lid, van het Examen- en Kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB;

- 1 - Gelet op de artikelen 3, vijfde lid en 19, vijfde lid, van het Examen- en Kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB; - 1 - Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van..., nr. MBO/524955, houdende vaststelling onderdelen gedeeltelijke centrale examinering voor het examenonderdeel Nederlandse taal

Nadere informatie

CvE-bijlage bij rapportage 2012-2013 invoering centrale toetsing en examinering referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen

CvE-bijlage bij rapportage 2012-2013 invoering centrale toetsing en examinering referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen CvE-bijlage bij rapportage 2012-2013 invoering centrale toetsing en examinering referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen In dit document geeft het College voor Examens gegevens rondom de resultaten

Nadere informatie

Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege

Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege 1 Meer aandacht voor taal en rekenen 2 Invoering referentieniveaus 2.1 Referentiekader 2.2 Voordelen van het werken met referentieniveaus 2.3 Overzicht eindniveaus

Nadere informatie

Scholingsaanbod Examenpersoneel Taak: Examenprocessen Managen, Monitoren en de Kwaliteit bewaken (macro-niveau)

Scholingsaanbod Examenpersoneel Taak: Examenprocessen Managen, Monitoren en de Kwaliteit bewaken (macro-niveau) Scholingsaanbod Examenpersoneel Taak: Examenprocessen Managen, Monitoren en de Kwaliteit bewaken (macro-niveau) Aanbieder 1. Blended Learning Training Centraal het examenbeleid vaststellen (Plan, BET 1.1,

Nadere informatie

PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN

PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN PROCESBESCHRIJVING AANSLUITING PO-VO PO-VO EN HET WAT EN HOE VAN TAAL EN REKENEN SAMEN LEREN OVER REFERENTIENIVEAUS EN DIDACTIEK OM DE INHOUDELIJKE AANSLUITING TUSSEN PO EN VO IN GORINCHEM EN OMSTREKEN

Nadere informatie

MATCHMAKER: VAN BEWUST NAAR BETER

MATCHMAKER: VAN BEWUST NAAR BETER MATCHMAKER: VAN BEWUST NAAR BETER Pilot LOB in Groen VMBO en MBO, Citaverde College Opstellen actieplan Werving en selectie van deelnemers en begeleiders Matches maken Ouders Deelnemers VMBO (krijgt begeleiding)

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Rekenen bij Moderne Wiskunde

Rekenen bij Moderne Wiskunde Moderne Wiskunde Rekenen: een volledig doorlopende leerlijn rekenen voor alle leerjaren en alle niveaus! Rekenen bij Moderne Wiskunde 1 Verplichte rekentoets Vanaf schooljaar 2013/2014 Voor alle leerlingen

Nadere informatie

Referentieniveaus Nederlandse taal

Referentieniveaus Nederlandse taal Referentieniveaus Nederlandse taal Congres ThiemeMeulenhoff Ede 2 februari 2012 Zorg over taal en rekenen Pabo-studenten: onvoldoende taal- en rekenvaardig Internationale onderzoeken: voorzichtige neerwaartse

Nadere informatie

(aangevulde versie in verband met de brief aan de scholen van 9 januari 2012)

(aangevulde versie in verband met de brief aan de scholen van 9 januari 2012) Wijziging van het Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB vanwege o.a. examinering referentieniveaus mbo-2 en mbo-3 en herziening inrichting kwalificatiestructuur (aangevulde versie in verband

Nadere informatie

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK forum beroepsonderwijs 1 oktober 2015 @THNK Vindt u ook wat van het beroepsonderwijs? Praat mee! De volgende bijeenkomst vindt plaats op: n e x t DEC 3 Terugblik op het eerste Forum op 1 oktober met als

Nadere informatie

Notitie Talen, Rekenen en Loopbaan & burgerschap

Notitie Talen, Rekenen en Loopbaan & burgerschap Notitie Talen, Rekenen en Loopbaan & burgerschap Januari 2014 Inspectie van het Onderwijs, sector bve, ontwikkelgroep taal, rekenen en loopbaan & burgerschap INHOUD 1. Inleiding... 3 2. Kwalificatie-eisen

Nadere informatie

Producten en prijzen 2016 GPS Engels

Producten en prijzen 2016 GPS Engels Volwassen en Eigentijds Producten en prijzen 2016 Volwassen en Eigentijds 1 Mei 2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Maak kennis met... 3 Opbouw en inhoud van... 4 Gebruik voor de docent... 6 Lineair

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Samenwerken aan LOB Jongeren beter toerusten voor het maken van passende keuzes in de eigen loopbaan door bewust

Nadere informatie

Cursus Rekenspecialist. Amarantis derde bijeenkomst 22 mei 2012

Cursus Rekenspecialist. Amarantis derde bijeenkomst 22 mei 2012 Cursus Rekenspecialist Amarantis derde bijeenkomst 22 mei 2012 programma Vier middagen De kaders De rekendidactiek De praktijk Verdiepingsonderwerp en/of rekenbeleid TERUGBLIK Opbouw cijferen PROGRAMMA

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering

Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering In iedere FAQ-lijst vindt u eerst de lijst met vragen, zodat u de voor u interessante vragen en antwoorden op de pagina s hierna makkelijk terug kunt

Nadere informatie

2 juli 2012 Antwoorden schriftelijk overleg over wijziging regelgeving in verband met examinering referentieniveaus vo en mbo

2 juli 2012 Antwoorden schriftelijk overleg over wijziging regelgeving in verband met examinering referentieniveaus vo en mbo a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

In de meeste gevallen moet uw kind een taaltest afleggen. Een vrijstelling hiervan is in sommige gevallen mogelijk, wanneer:

In de meeste gevallen moet uw kind een taaltest afleggen. Een vrijstelling hiervan is in sommige gevallen mogelijk, wanneer: Diplomawaardering Met een diploma dat niet-nederlands is, krijgt uw kind soms moeilijk toegang tot het hoger onderwijs in Nederland. Daarvoor verschillen de onderwijssystemen van de diverse landen te veel.

Nadere informatie

Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda.

Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda. 2de GoLeWe-projectconferentie Maastricht, 11 mei 2010 Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda 11 mei 2010 Tussentijdse

Nadere informatie

groene lyceum het Kom naar DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO WWW.GROENEWELLE.NL

groene lyceum het Kom naar DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO WWW.GROENEWELLE.NL Kom naar het groene lyceum WWW.GROENEWELLE.NL SCHOOLJAAR 15/16 DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO Ondernemend onderwijs voor slimme doeners in een groene omgeving. Dat is Het Groene Lyceum van De Groene Welle.

Nadere informatie

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012 De Referentieniveaus Taal BAVO Eemlanden 14 maart 2012 2 Wat komt aan de orde? Aanleiding tot de referentieniveaus Wat zijn referentieniveaus? Status en ontwikkelingen rond de referentieniveaus Referentieniveaus

Nadere informatie

Bijeenkomst Wet educatie en beroepsonderwijs voor niet-bekostigd mbo. 28 november 2012 Renée van Schoonhoven

Bijeenkomst Wet educatie en beroepsonderwijs voor niet-bekostigd mbo. 28 november 2012 Renée van Schoonhoven Bijeenkomst Wet educatie en beroepsonderwijs voor niet-bekostigd mbo 28 november 2012 Renée van Schoonhoven Inzicht bieden in Doelstelling Historie en opzet WEB Wat is relevant voor niet-overheids bekostigd

Nadere informatie

Toevoeging talen 29-9-2010 1

Toevoeging talen 29-9-2010 1 Inleiding In het schooljaar 2009-2010 zijn er veel (landelijke) ontwikkelingen geweest op het gebied van AVO. Dit memo is niet volledig maar geeft de belangrijkste besluiten aan m.b.t. de examinering van

Nadere informatie

examinering 2006-2007 Een overzicht van het eerste jaar Actieplan Examinering

examinering 2006-2007 Een overzicht van het eerste jaar Actieplan Examinering ACTIEPLAN examinering 2006-2007 Een overzicht van het eerste jaar Actieplan Examinering Inleiding In november 2006 hebben de AOC s naar aanleiding van de teleurstellende bevindingen van KCE en op verzoek

Nadere informatie

Toets 0 t/m 3. Voortgang in beeld. Advies en determinatie Volgen Kwaliteitsbewaking Indicatie op referentieniveaus

Toets 0 t/m 3. Voortgang in beeld. Advies en determinatie Volgen Kwaliteitsbewaking Indicatie op referentieniveaus Voortgezet onderwijs Cito Volgsysteem Toets 0 t/m 3 Voortgang in beeld Advies en determinatie Volgen Kwaliteitsbewaking Indicatie op referentieniveaus Cito Volgsysteem voortgezet onderwijs Toets 0 t/m

Nadere informatie

De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw

De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren Techniek, Economie & Handel, Zorg & Welzijn, en Landbouw Colofon Titel De deelname van dertigplussers in het mbo-onderwijs: de sectoren

Nadere informatie

Informatiebijeenkomsten Referentieniveaus Steunpunt PO

Informatiebijeenkomsten Referentieniveaus Steunpunt PO Referentiekader Informatiebijeenkomsten Referentieniveaus Steunpunt PO steunpuntpo@poraad.nl 030-3100940 Inhoud Aanleiding tot de referentieniveaus Wat zijn referentieniveaus? Voordelen referentieniveaus

Nadere informatie