1 Strategieën ter preventie van enkeldistorsies en voorstekruisbandletsels

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1 Strategieën ter preventie van enkeldistorsies en voorstekruisbandletsels"

Transcriptie

1 1 Strategieën ter preventie van enkeldistorsies en voorstekruisbandletsels Elke Cumps, Inne Aerts, Romain Meeusen Dit hoofdstuk geeft een overzicht van maatregelen die efficiënt zijn ter preventie van letsels bij volleybal en basketbal De meest voorkomende letsels bij beide sporten zijn enkeldistorsies De ernstigste letsels zijn die van de voorste kruisband Een recent concept ter preventie van voorstekruisbandletsels is neuromusculaire training Neuromusculaire training bestaat uit verscheidene trainingsmodaliteiten: sportspecifieke technieken (educatie), proprioceptieve balanstraining, krachttraining, snelheid en agility, en plyometrie (techniek) Bij neuromusculaire training wordt het accent gelegd op de kwaliteit van de uitvoering, niet op de kwantiteit Er wordt een overzicht gegeven van de beoordeling, remediëring en training van spronglandingstechnieken Ook wordt de effectiviteit van proprioceptieve balanstraining ter preventie van (recidiverende) enkeldistorsies besproken en worden eenvoudige richtlijnen gegeven om toe te passen in de praktijk of op het sportveld Sporten met een hoog risico op letsels zijn meestal indoorsporten waarbij lichamelijk contact en een hoge sprongfrequentie een belangrijke rol spelen (Backx et al, 1991) Basketbal en volleybal, maar ook handbal, voldoen aan deze omschrijving en worden daarom beschouwd als sporten met een groot letselrisico Volgens verzekeringsstatistieken staan de risico s op letsel bij handbal (9,0%), basketbal (7,5%) en volleybal (5,8%) in de top 10 van alle sportletsels (Cumps et al, 2007c) Het risico op letsels bij basketbal is 9,8 letsels per 1000 uren sportbeoefening (Cumps et al, 2007a) De prevalentie van letsels bij basketbal in één jaar is 86,6 procent (Aerts et al, 2007) en dat zijn hoofdzakelijk letsels (zowel acute als overbelastingsletsels) aan de enkel(44,3%),deknie(35,8%),lagerug(29,9%)enhandenvingers (28,9%) Overbelastingsletsels bij basketbal zijn vooral knieletsels en BSL - ALG_BK_1KZM _

2 24 Jaarboek Fysiotherapie Kinesitherapie 2009 lagerugklachten (Cumps et al, 2007a) De ernstigste letsels bij basketbal zijn de acute knieletsels, met inbegrip van voorstekruisbandletsels (Cumps et al, 2007a) De prevalentie van letsels bij volleybal in éénjaaris81,1procent(aerts et al, 2007) met een risico van 2,6 letsels per 1000 uren sportbeoefening (Verhagen et al, 2004a) Acute letsels bij volleybal worden vooral opgelopen aan de knie (39,2%), de schouder (34,9%), de lage rug (31,9%) en de enkel (21,1%) Overbelastingsletsels komen vooral voor aan de lage rug, de schouder en de knie (Verhagen et al, 2004a) Bij volleybal zijn de ernstigste letsels, in oplopende volgorde: chronische schouderletsels, acute enkelletsels en acute knieletsels (Verhagen et al, 2004a) Sportletsels leiden niet alleen tot inactiviteit, maar afhankelijk van de ernst kunnen ze de carrière van de sporter in het gedrang brengen Bij amateursporters kan dit leiden tot arbeidsongeschiktheid of zelfs tot permanente schade, zoals de artrose op latere leeftijd die gepaard gaat met rupturen van de voorste kruisband Ook brengen sportletsels bepaalde kosten mee Zo kost een voorstekruisbandletsel gemiddeld 1358 euro en een enkeldistorsie 197 euro (Cumps et al, 2007c) Samenvattend kunnen we stellen dat het letselpatroon bij volleybal en basketbal gelijkaardig is, met als meest voorkomende gemeenschappelijke letsels de enkeldistorsies, de overbelastingsletsels aan de knie en de lage rug en met als ernstigste letsels de acute knie- en enkelletsels Om deze letsels in aantal te verminderen kan er aan preventie worden gedaan Dit kan gedaan worden door middel van oefentherapie, het aanpassen van veiligheidsmaatregelen en reglementering of door het gebruik van protectiemateriaal In dit hoofdstuk gaan we in op oefentherapie ter preventie van enkeldistorsies (proprioceptieve balanstraining) en voorstekruisbandletsels (neuromusculaire training) Hierbij ligt de nadruk op neuromusculaire training (NMT) omdat alle andere componenten van preventieve training hierin vervat zijn, namelijk proprioceptietraining, core stability, spronglandingstechnieken en plyometrie, snelheid en agility, en krachttraining (Grindstaff et al, 2006) Neuromusculaire training Neuromusculaire training bestaat uit verscheidene trainingsmodaliteiten of componenten In tabel 11 staat een overzicht van de onderzoeken naar het effect van neuromusculaire training op de preventie van enkelletsels, voorstekruisbandletsels of beide Bij neuromusculaire training wordt vooral de nadruk gelegd op het gebruik van de BSL - ALG_BK_1KZM _

3 1 Strategieën ter preventie van enkeldistorsies en voorstekruisbandletsels 25 juiste techniek en in dit hoofdstuk kijken we nader naar de correcte spronglandingstechniek en proprioceptieve balanstraining Neuromusculaire training kan aangewend worden als primaire (voorkomen van), als secundaire (problemen tijdig herkennen om letsels te voorkomen) of als tertiaire (behandelen en recidief voorkomen) preventiemaatregel door respectievelijk de fysio- of kinesitherapeut en de trainers in het veld Praktisch wordt aangeraden om tijdens de seizoensvoorbereiding drie sessies van 20 minuten per week in te lassen en tijdens het seizoen een frequentie van één sessie per week aan te houden andere componenten van neuromusculaire training Behalve de spronglandingstechniek en proprioceptieve balanstraining omvat neuromusculaire training ook krachttraining, rompstabilisatie, snelheid en agility, techniek van de sportspecifieke bewegingen en educatie (Grindstaff et al, 2006) Krachttraining moet eerst en vooral aangepast worden aan de noden van de sportdiscipline en moet individueel gedoseerd en opgebouwd worden Het gebruik van excentrische training kan preventief en/of curatief zijn bij spierletsels aan de hamstrings (Arnason et al, 2007) en tendinosen van de achillespees (Jonsson et al, 2008) en patellapees (Visnes & Bahr, 2007) Rompstabilisatie of core stability is door Kibler en collega s gedefinieerd als de mogelijkheid om de beweging en de positie van de romp ten opzichte van het bekken te beheersen (Kibler et al, 2006) Op die manier kan men zorgen voor een optimale productie, transfer en beheersing van kracht en beweging tot aan het laatste (meest distale) lichaamssegment van de beweging in een geïntegreerde kinetische keten en bij functionele activiteiten Rompstabilisatie blijkt niet alleen efficiënt bij de behandeling van lagerugklachten maar doordat er een rigide cilinder gevormd wordt, ontstaat er een stabiele basis voor distale mobiliteit en een aandrijving voor krachtontwikkeling Dat leidt weer tot verbetering van de sportspecifieke prestatie (Kibler et al, 2006) Momentaal wordt onderzoek gedaan naar de rol van rompstabilisatie bij de preventie van sportletsels aan de onderste extremiteit (Zazulak et al, 2007) Snelheid en agility kunnen worden getraind door middel van oefeningen waarbij de nadruk ligt op looptechniek (marching, skipping, hopping en running drills) Andere manieren om agility te trainen zijn de ladder drills, square drills, jump rope drills en agility running drills zoals de L-drill BSL - ALG_BK_1KZM _

4 26 Jaarboek Fysiotherapie Kinesitherapie 2009 Tabel 11 Overzicht van onderzoeken naar het effect van neuromusculaire training op de preventie van enkelletsels, voorstekruisbandletsels of beide auteur studiepopulatie interventie frequentie en duur Caraffa et al, 1996 voetbal (semiprofessioneel en amateur) balanstraining, stepup en neuromusculaire training (techniek) 30 dagen tijdens seizoensvoorbereiding, 7x per week (iedere dag) tijdens seizoen 3x per week duur: 20 min Hewett et al, 1999 voetbal-, volleybalen basketbalspeelsters (high school) flexibiliteit, plyometrie (techniek), krachttraining en agility 6 weken tijdens seizoensvoorbereiding, 3x per week duur: min Heidt et al, 2000 voetbalspeelsters (14-18 jaar) sportspecifieke cardiovasculaire conditietraining, plyometrie, agility, krachttraining en flexibiliteit en techniekeducatie 7 weken tijdens seizoensvoorbereiding, 20 sessies Myklebust et al, 2003 elitehandbalspeelsters lopen (techniek), plyometrie (techniek), agility en balanstraining 5-7 weken tijdens seizoensvoorbereiding, 3x per week tijdens seizoen 1x per week duur: 15 min Mandelbaum et al, 2005 voetbalspeelsters (14-18 jaar) flexibiliteit, krachttraining, plyometrie (techniek) en sportspecifieke agilitydrills tijdens opwarming, 3x per week duur: 20 min Petersen et al, 2005 elitehandbalspeelsters balanstraining, plyometrie (techniek), educatie (techniek) 8 weken tijdens seizoensvoorbereiding, 3x per week tijdens seizoen 1x per week duur: 10 min Olsen et al, 2005 handbalspeelsters en -spelers (15-17 jaar) opwarming, techniek, balanstraining, krachttraining en plyometrie 15 weken tijdens seizoensvoorbereiding, 3x per week tijdens seizoen 1x per week duur: min Correcte techniek van sportspecifieke bewegingen speelt een belangrijke rol bij de preventie van sportspecifieke letsels Educatie en remediëring van risicovolle, foutieve technische uitvoeringen kan letsels voorkomen (Johnson, 2001) BSL - ALG_BK_1KZM _

5 1 Strategieën ter preventie van enkeldistorsies en voorstekruisbandletsels 27 plyometrie en spronglandingstechnieken Omdat voorstekruisbandletsels, maar ook enkeldistorsies vooral voorkomen tijdens het landen na een sprong (Fagenbaum & Darling, 2003; Cumps et al, 2007a), richten we ons vooral op spronglandingstechnieken voorstekruisbandletsels ontstaan overigens ook tijdens het afremmen van een beweging of een plotselinge laterale verandering van richting (Childs, 2002) Uit biomechanisch onderzoek is gebleken dat spronglandingstechnieken een belangrijke rol spelen bij het ontstaan van voorstekruisbandletsels (Hewett et al, 2005) Een dynamische valgusstand van de knie (figuur 11) leidt tot een verhoogd risico op voorstekruisbandletsels Ook een knieflexie van meer dan 1008 tijdens de landing blijkt een belangrijke risicofactor te zijn (Hewett et al, 2005) Het trainen van een correcte spronglandingstechniek is erop gericht veilige bewegingen voor te programmeren omdat voorstekruisbandletsels optreden bij bewegingen met een zo grote snelheid dat ze niet voorkomen kunnen worden door een bewuste spieractivatie Coactivatie van de hamstrings en quadriceps zijn belangrijk om de knie te beschermen tegen een overmatige anterieure translatie van de tibia en tegen een dynamische valgusstand (Hewett et al, 2005) Een afname van de kracht en activiteit van de hamstrings verstoort de cocontractie die de ligamenten rond het kniegewricht beschermt, waardoor knieletsels kunnen ontstaan (Solomonow et al, 1987) Bij een sterke quadricepsactivatie in combinatie met een zwakke hamstringactivatie neemt de energieabsorptie tijdens landingen af en worden de grondreactiekrachten die geassocieerd zijn met voorstekruisbandletsels groter (Hewett et al, 2005) De disproportionele quadricepsactivatie kan leiden tot een significant grotere anterieure tibiatranslatie (Hewett et al, 2006) Cocontracties van de hamstrings daarentegen zorgen voor compressie in het kniegewricht en zouden de voorste kruisband kunnen beschermen tegen anterieure trekschuifkrachten (Fleming et al, 2003) De compressie die door cocontractie in het kniegewricht ontstaat, zorgt er eveneens voor dat de krachtinwerking die in de knie tot de valgusbeweging leidt, meer wordt opgevangen Ook in de mediaal-laterale spierwerking kan er een disbalans bestaan Bij vrouwen bijvoorbeeld worden tijdens het afremmen bij een landing de laterale hamstrings viermaal meer aangesproken dan bij mannen (Rozzi et al, 1999) Verder kan in de quadriceps een verstoorde verhouding bestaan tussen de vastus lateralis en de vastus medialis obliquus (Myer et al, 2005) Deze disbalans zou gerelateerd kunnen zijn aan een verminderde kniebeheersing tijdens krachtinwerking (Rozzi et al, 1999) Figuur 12 geeft de BSL - ALG_BK_1KZM _

6 28 Jaarboek Fysiotherapie Kinesitherapie 2009 heupadductie dynamische valgusstand eversie in de enkel abductie in de knie middellijn Figuur 11 Dynamische valgusstand van de knie tijdens het landen vanuit een sprong Een dynamische knievalgus is een belangrijke risicofactor voor het ontstaan van een voorstekruisbandletsel De dynamische knievalgus wordt gekenmerkt door het verplaatsen of inwaarts draaien van het bovenbeen naar de middellijn, het verplaatsen of buitenwaarts draaien van het onderbeen van de middellijn af, met een eventuele verplaatsing van de binnenenkel naar de middellijn krachten weer die inwerken op het kniegewricht onder normale omstandigheden Alvorens te starten met het verbeteren van de spronglandingstechniek is het belangrijk om onderliggende oorzakelijke factoren te bekijken: ligamentdominantie, quadricepsdominantie en links-rechtsdominantie (Myer et al, 2004b) BSL - ALG_BK_1KZM _

7 1 Strategieën ter preventie van enkeldistorsies en voorstekruisbandletsels 29 C C C H ACL Q ACL V j A Figuur 12 Diagram van de krachten die op de tibia inwerken in normale omstandigheden, in zijaanzicht (A) en vooraanzicht (B) Tekening A toont het equilibrum in het sagittale vlak tussen de articulaire contactkrachten, de kracht van de hamstrings, de kracht van de m quadriceps en de kracht van de voorste kruisband In dit voorbeeld draagt de kracht van de m quadriceps bij aan de anterieure translatie, terwijl de hamstrings en de articulaire contactkrachten de voorste kruisband beschermen Tekening B toont het equilibrum in het frontale vlak bij een externe dynamische valgus waarbij de m quadriceps, de mediale hamstrings en de articulaire contactkrachten het kniegewricht beschermen tegen de dynamische valgus C = articulaire contactkracht, Q = kracht m quadriceps, H = kracht hamstrings, MH = kracht mediale hamstrings; V = valgus j B Aanwezigheid van ligamentdominantie wijst op een dynamische valgusstand van de knie tijdens het landen of het uitvoeren van een squat Om dit te vermijden begint men met het aanleren van de zogenaamde atletische positie (figuur 13) Een correcte atletische positie bevat de volgende componenten: voeten op schouderbreedte, knieflexie rond 908 (de kniehoek mag maximaal 1008 bedragen, anders bevindt de sporter zich in een risicovolle situatie), er is evenwicht in de richtingen voor-achter en links-rechts, de wervelkolom behoudt zijn normale fysiologische krommingen (lumbale lordose, thoracale kyfose en cer- BSL - ALG_BK_1KZM _

8 30 Jaarboek Fysiotherapie Kinesitherapie 2009 vicale lordose), de schouders staan boven de knieën en de tweede teen, het lichaamsgewicht rust lichtjes op de voorvoet en de knieën staan boven het midden van de binnen- en buitenenkel Figuur 13 Atletische positie BSL - ALG_BK_1KZM _

9 1 Strategieën ter preventie van enkeldistorsies en voorstekruisbandletsels 31 Met quadricepsdominantie wordt een verstoord evenwicht in de krachtsverhouding tussen de hamstrings en de quadriceps bedoeld Als de krachtsverhouding tussen hamstrings en quadriceps kleiner is dan 55 procent, spreekt men van een onvoldoende of verminderde activatie van de hamstrings Dit kan getest worden door middel van isokinetische krachtmeting, maar ook met eenvoudige fitnessapparatuur Een alternatieve, eenvoudige test is het aanhouden van een eenbenige squat met een knieflexie van meer dan 908 Links-rechtsdominantie heeft betrekking op het krachtsverschil tussen het linker- en het rechterbeen; dat mag niet groter zijn dan 20 procent Een goede spronglandingstechniek bevat alle eigenschappen van een correcte atletische positie: evenwicht voor-achter, geen links-rechtsverplaatsing van het zwaartepunt, gelijkmatig landen met beide voeten, aanwezigheid van musculaire beheersing, afwezigheid van een dynamische knievalgus, een knieflexie rond 908, voeten op schouderbreedte tijdens maximale kniebuiging, de afstand tussen beide knieën tussen het eerste voetcontact en maximale knieflexie moet binnen de 80 à 110 procent blijven, de binnenenkel verplaatst niet naar de middellijn, de schouders staan boven de knieën tijdens maximale knieflexie, landen op de bal van de voet en afrollen naar de hiel toe en het gebruik van een armswing tijdens de sprong (Aerts et al, 2007) Spronglandingstechnieken kennen specifieke oefeningen, met een progressieve opbouw De verschillende sprongen worden getoond in figuur 14 (Myer et al, 2004b) Het aanleren van een spronglandingstechniek verloopt via plyometrietraining met een progressieve opbouw van oefeningen met een lage intensiteit (wall-jump) en weinig knieflexie (figuur 14A) naar oefeningen met een hoge intensiteit (tuckjump) (figuur 14B) Voorts is er een opbouw van een normale hoogtesprong, via een sprong met voorwaartse of horizontale verplaatsing (broad jump and hold) naar sprongen met rotaties (1808 jump) (figuur 14D) Na het correct uitvoeren van de tweebenige atletische positie en de tweebenige sprongen leert men eerst een eenbenige atletische positie aan en nadien eenbenige sprongen (single leg broad jump and hold) (figuur 14C) Om activering van de hamstrings te stimuleren kan men de sprongen uitvoeren vanuit een knieflexie van meer dan 908 (squat jump) Het aantal herhalingen is individueel afhankelijk en dient te worden gestopt indien de atleet niet meer in staat is om de sprong uit te voeren met een correcte spronglandingstechniek De nadruk moet liggen op de kwaliteit, niet de kwantiteit BSL - ALG_BK_1KZM _

10 32 Jaarboek Fysiotherapie Kinesitherapie 2009 AWalljump BSL - ALG_BK_1KZM _

11 1 Strategieën ter preventie van enkeldistorsies en voorstekruisbandletsels 33 Er bestaan argumenten om aan te nemen dat een correcte spronglandingstechniek ook een belangrijke rol kan spelen bij de preventie van patellatendinose (PT) en patellofemoraal pijnsyndroom (PFPS), zie kader Argumenten om aan te nemen dat spronglandingstechnieken een belangrijke rol kunnen spelen bij de preventie van PT en PFPS Sporters die met een hoger volume trainen, lopen een groter risico op PT en PFPS Bij sporten met een hoge sprongfrequentie is er een hogere prevalentie van PT Er bestaat een relatie tussen plyometrische training en de incidentie van PT Een belangrijke risicofactor voor PT bij volleybal is een grotere flexiehoek van de linkerknie tijdens het landen na een aanval bij rechtshandige spelers Heupadductie leidt tot een valgusstand en interne rotatie van de knie, hetgeen ook een rol speelt bij het ontstaan van PFPS Lopers met PFPS vertonen een verminderde voetpronatie gedurende de eerste 10 procent van de standsfase, hetgeen leidt tot een toename van de impactkracht proprioceptieve balanstraining Proprioceptieve balanstraining kent zijn oorsprong in de revalidatie van enkeldistorsies en wordt toegepast om de kracht van de omliggende spieren te herwinnen, de trekkracht van de omliggende ligamenten te versterken en de proprioceptie van de beschadigde structuren te herstellen (Gauffin et al, 1998) Voor het uitvoeren van proprioceptieve balanstraining wordt gebruikgemaakt van materialen waarbij de enkel in verschillende richtingen wordt getraind, zoals de zogenaamde oefentollen, onstabiele matjes en balanceerklossen (Sheth et al, 1997) Effecten van neuromusculaire training De meeste onderzoekspopulaties bestaan uit vrouwen omdat het risico op een voorstekruisbandletsel bij vrouwen vier tot tien keer groter is als bij mannen (Griffin et al, 2000) De effectiviteit van preventieve training kan op verschillende manieren weergegeven worden BSL - ALG_BK_1KZM _

12 34 Jaarboek Fysiotherapie Kinesitherapie 2009 B Tuck jump BSL - ALG_BK_1KZM _

13 1 Strategieën ter preventie van enkeldistorsies en voorstekruisbandletsels 35 C Single leg broad jump and hold BSL - ALG_BK_1KZM _

14 36 Jaarboek Fysiotherapie Kinesitherapie 2009 D1808 jump BSL - ALG_BK_1KZM _

15 1 Strategieën ter preventie van enkeldistorsies en voorstekruisbandletsels 37 Om significante verschillen aan te tonen tussen de trainingsgroepen en de controlegroepen hebben we bijvoorbeeld de numbers needed to treat (NNT) Dit is een schatting van het aantal sporters dat het preventieprogramma moet uitvoeren om één nadelig resultaat (dus letsel) te vermijden (Barrat et al, 2004) Een andere, veelgebruikte methode is het bepalen van de relative risk reduction (RRR), die een schatting geeft van de afgenomen kans op letsel van sporters die deelnemen aan het preventieprogramma (Barrat et al, 2004) De NNT noch de RRR houden rekening met het aantal uren sportbeoefening of de blootstellingsduur De effecten uitgedrukt volgens de RRR zijn weergegeven in figuur 15 Slechts in enkele onderzoeken werd een significante daling van het aantal letsels gevonden (Caraffa et al, 1996; Mandelbaum et al, 2005; Olsen et al, 2005) Een van de mogelijke redenen hiervoor is dat de omvang van de onderzoekspopulatie groter is in de genoemde onderzoeken Een andere mogelijke reden is de duur van een sessie: 20 minuten in de genoemde onderzoeken In het onderzoek van Hewett en collega s beschikte men weliswaar over een grote populatie en duurden de sessies zelfs 60 tot 90 minuten (Hewett et al, 1999), maar werd er enkel preventief getraind tijdens de seizoensvoorbereiding en niet meer tijdens het seizoen Ook in het onderzoek van Heidt en collega s werden preventieve trainingen uitgevoerd enkel tijdens de voorbereiding op een competitieseizoen (Heidt et al, 2000) Als men rekening houdt met de blootstellingsduur, zien we ook een positief significant effect bij de elitehandbalspeelsters (Myklebust et al, 2003) Om na te gaan of neuromusculaire training nu efficiënt is in de preventie van letsels hebben we de gegevens van de verschillende onderzoeken gepoold (samengevoegd) om te komen tot grotere populaties In dat geval zien we een significante daling van het totale aantal letsels (RRR = 40% (26-51%); NNT = 12 (9-20)), het totale aantal letsels aan de onderste extremiteit (RRR = 43% (26-56%); NNT = 17 (12-30)), het totale aantal knieletsels (RRR = 60% (41-73%); NNT = 33 (23-58)), het totale aantal enkelletsels (RRR = 40% (10-60%); NNT = 50 (28-236)) en het totale aantal voorstekruisbandletsels (RRR = 67% (55-75%); NNT = 50 (39-69)) Met andere woorden, we kunnen hieruit concluderen dat neuromusculaire training een onderbouwde preventieve maatregel is voor sporten zoals basketbal, volleybal, handbal en voetbal waarin voorstekruisbandletsels frequent voorkomen BSL - ALG_BK_1KZM _

16 38 Jaarboek Fysiotherapie Kinesitherapie 2009 Caraffa et al, 1996 (voetbal)1 Hewett et al, 1999 (basketbal/voetbal)2a Hewett et al, 1999 (basketbal/voetbal)2b Hewett et al, 1999 (basketbal)2a Hewett et al, 1999 (basketbal)2b Heidt et al, 2000 (voetbal)3a Heidt et al, 2000 (voetbal)4a Heidt et al, 2000 (voetbal)1a Heidt et al, 2000 (voetbal)2a Myklebust et al, 2003 (voetbal)3a Myklebust et al, 2003 (voetbal)1c Myklebust et al, 2003 (voetbal)1c* Myklebust et al, 2003 (voetbal - elite)1c* Mandelbaum et al, 2003 (voetbal)1a Mandelbaum et al, 2005 (voetbal)1c Mandelbaum et al, 2005 (voetbal)1d Petersen et al, 2005 (handbal)5a Petersen et al, 2005 (handbal)6a Petersen et al, 2005 (handbal)3a Petersen et al, 2005 (handbal)4a Petersen et al, 2005 (handbal)7a Petersen et al, 2005 (handbal)1a Petersen et al, 2005 (handbal)2a Petersen et al, 2005 (handbal)2a Olsen et al, 2005 (handbal)6a Olsen et al, 2005 (handbal)3a Olsen et al, 2005 (handbal)4a Figuur 15 Effectiviteit van neuromusculaire training op sportletsels uitgedrukt als relative risk reduction RRR (relative risk reduction) geeft een schatting van het gedaalde risicopercentage op letsels van sporters die deelnemen aan preventieve training De twee uiterste punten geven de 95%-betrouwbaarheidsintervallen aan Als het betrouwbaarheidsinterval de nul overschrijdt, werd er in de desbetreffende studie geen significant gedaald risicopercentage gevonden Een negatief getal wijst zelfs op een verhoogd risico op letsels van de interventie tov de controlegroep, maar weliswaar weer niet significant 1 = alleen voorstekruisbandletsels, 2 = voorstekruisbandletsels en letsels van het mediaal collateraal ligament, 3 = alle knieletsels, 4 = alle enkelletsels, 5 = totaal aantal letsels, 6 = letsels aan de onderste extremiteit, 7 = alleen enkeldistorsies a = vergelijking met een niet-getrainde vergelijkbare groep, b = vergelijking met een nietgetrainde mannelijke groep, c = controlejaar in vergelijking met tweede interventiejaar, d = controlejaar in vergelijking met eerste en tweede interventiejaar * = 100% compliance, dwz dat alle sporters onderverdeeld in de interventiegroep alle preventietrainingen hebben afgewerkt BSL - ALG_BK_1KZM _

17 1 Strategieën ter preventie van enkeldistorsies en voorstekruisbandletsels 39 Praktische richtlijnen voor neuromusculaire training (NMT) NMT is efficiënt ter preventie van het totale aantal letsels, letsels van de onderste extremiteit, knieletsels, enkelletsels en meer specifiek voorstekruisbandletsels NMT bestaat uit verscheidene trainingsmodaliteiten zoals krachttraining, proprioceptieve balanstraining, rompstabilisatie, plyometrie met inbegrip van spronglandingstechniek, snelheid en agility, en techniek van sportspecifieke bewegingen, maar ook educatie en bewustmaking van risicovolle bewegingen in de sportdiscipline NMT moet gericht zijn op de individuele sporter en het accent ligt op de kwaliteit van uitvoering, niet de kwantiteit NMT wordt bij voorkeur toegepast tijdens de seizoensvoorbereiding met een frequentie van minimaal drie keer per week en wordt tijdens het competitieseizoen vervolgd met een frequentie van minimaal een keer per week (drie keer is efficiënter) NMT neemt voor één sessie circa twintig minuten in beslag NMT kan uitgevoerd worden vóór de aanvang van een training, tijdens de opwarming, tijdens de cooling-down of na een training NMT draagt niet alleen bij aan de preventie van letsels, maar door de verscheidenheid aan trainingsmodaliteiten is deze trainingsvorm ook prestatiebevorderend (Myer et al, 2004a) NMT wordt bij voorkeur gestart in de periode net vóór de puberteit, omdat in de puberteit de coördinatie en balans bij vrouwen verminderen, wat leidt tot een verschuiving van fracturen naar ligamentaire letsels (Myer et al, 2004a) effecten van proprioceptieve balanstraining In tabel 12 staat een overzicht van de meest recente onderzoeken naar het effect van proprioceptieve balanstraining op de preventie van (recidiverende) enkeldistorsies In slechts vier onderzoeken konden we met de RRR en NNT geen significante verschillen aantonen (Söderman et al, 2000; Stasinopoulos, 2004; Petersen et al, 2005; Cumps et al, 2007b) Net als bij de neuromusculaire training is dit te wijten aan de te kleine omvang van de onderzoekspopulaties Het onderzoek van Cumps en collega s laat een significant verlaagd risico op enkeldistorsies zien bij in basketbalspelers en -speelster die proprioceptieve balanstraining uitvoeren indien er rekening gehouden wordt met de blootstellingsduur (Cumps et al, 2007b) BSL - ALG_BK_1KZM _

18 40 Jaarboek Fysiotherapie Kinesitherapie 2009 Tabel 12 auteur Overzicht van recente onderzoeken naar het effect van proprioceptieve balanstraining op de preventie van (recidiverende) enkeldistorsies studiepopulatie interventie frequentie en duur NNT (95% CI) a RRR (95% CI) b Söderman et al, 2000 voetbalspeelsters uit 2e en 3e divisie balanstraining met balance board 30 dagen tijdens seizoensvoorbereiding, 7x per week (iedere dag) tijdens seizoen 3x per week 33 (6-?) 17 ( ) duur: min Wedderkopp et al, 2003 handbalspeelsters (14-16 jaar) functionele krachttraining en balanstraining met ankle disc elke trainingssessie duur: min 9 (5-189) 68 (1-82) Stasinopoulos, 2004 voetbalspeelsters uit 2e divisie groep 1: techniek take-off en landing groep 2: balanstraining met balance board 7x per week (iedere dag) duur: 30 min 14 (3-?) 39 ( ) Verhagen et al, 2004b volleybal uit 2e en 3e divisie balanstraining met balance board tijdens seizoen (36 weken) 4 oefeningen per training 20 (11-126) 42 (7-64) duur: 5 min Petersen et al, 2005 handbalspeelsters balanstraining met balance board en sprongtraining 8 weken tijdens seizoensvoorbereiding, 3x per week tijdens seizoen 1x per week 33 (11-?) 38 ( 57-75) duur: 10 min McGuine & Keene, 2006 basketbal en voetbal (high school) balanstraining fase 1-4: 5x per week fase 5: 3x per week duur: 10 min 25 (13-652) 40 (1-63) McHugh et al, 2007 football (15-18 jaar) balanstraining 4 weken tijdens seizoensvoorbereiding, 5x per week tijdens seizoen 2x per week totaal: 7 (4-27) recidiverend: 13 (7-118) totaal: 56 (23-75) recidiverend: 73 (23-90) BSL - ALG_BK_1KZM _

19 1 Strategieën ter preventie van enkeldistorsies en voorstekruisbandletsels 41 auteur interventie frequentie en duur NNT (95% RRR (95% CI) a CI) b studiepopulatie Mohammadi, 2007 voetbal balanstraining 7x per week (iedere dag) 3 (2-9) 88 (9-98) duur: 30 min Cumps et al, 2007b basketbal (elitejeugd) balanstraining met balanceerklossen tijdens seizoen (22 weken) 3x per week duur: 5-10 min totaal: 5 (2-?) recidiverend: 10 (3-?) totaal: 51 ( 27-81) recidiverend: 45 ( ) a NNT (numbers needed to treat) geeft een schatting van het aantal personen dat aan preventieve training moet doen om één nadelig resultaat (letsel dus) te vermijden De twee uiterste punten geven de 95%- betrouwbaarheidsintervallen weer Wanneer dit interval oneindig (?) wordt, wil dit zeggen dat het preventieprogramma door een oneindig aantal sporters moet worden uitgevoerd om één letsel te vermijden, dwz dat het interventieprogramma niet significant preventief werkt b RRR (relative risk reduction) geeft een schatting van het gedaalde risicopercentage op letsels van sporters die deelnemen aan preventieve training De twee uiterste punten geven de 95%-betrouwbaarheidsintervallen aan Als het betrouwbaarheidsinterval de nul overschrijdt, werd er in de desbetreffende studie geen significant gedaald risicopercentage gevonden Een negatief getal wijst zelfs op een verhoogd risico op letsels van de interventie tov de controlegroep, maar weliswaar weer niet significant Bij pooling van de gegevens blijkt dat proprioceptieve balanstraining effectief is voor de preventie van enkeldistorsies (NNT = 17 (12-28); RRR = 43% (27-55%)) Hierbij is een belangrijke rol weggelegd voor de fysio- en kinesitherapeuten omdat proprioceptieve balanstraining vooral een preventief effect heeft op recidiverende enkeldistorsies (Bahr et al, 1997; Verhagen et al, 2004b; McHugh et al, 2007) Praktische richtlijnen voor proprioceptieve balanstraining Proprioceptieve balanstraining zou een onderdeel moeten worden van de trainingsroutine tijdens opwarming Proprioceptieve balanstraining is een belangrijke vorm van tertiaire preventie Proprioceptieve balanstraining neemt 5 tot 15 minuten in beslag en zou twee à drie keer per week moeten worden uitgevoerd Proprioceptieve balanstraining moet qua moeilijkheidsgraad progressief worden opgebouwd BSL - ALG_BK_1KZM _

20 42 Jaarboek Fysiotherapie Kinesitherapie 2009 Proprioceptieve balanstraining wordt door de sporter makkelijker uitgevoerd met de juiste motivatiemethodes zoals het implementeren van sportspecifieke drills Het gebruik van tape en/of een brace is aan te raden tot twaalf maanden na een enkeldistorsie vanwege het verhoogde risico op een nieuw enkelletsel binnen het eerste jaar Conclusie Er is een enorme opmars van wetenschappelijk onderzoek op het vlak van sportletselpreventie Neuromusculaire training is een recente vorm van preventietraining, bestaande uit verscheidene trainingsmodaliteiten die effectief blijken te zijn bij de preventie van sportletsels De neuromusculaire training wordt bij voorkeur toegepast tijdens de seizoensvoorbereiding met een frequentie van drie keer per week en wordt tijdens het seizoen voortgezet met een frequentie van minimaal een keer per week Bij het aanleren van spronglandingstechnieken ligt de nadruk op de kwaliteit van uitvoering, niet op de kwantiteit Ook proprioceptieve balanstraining is een effectieve maatregel ter preventie van (recidiverende) enkeldistorsies De training wordt bij voorkeur uitgevoerd tijdens elke trainingsessie (drie keer per week) met een duur van 5 tot 15 minuten Er bestaan argumenten om aan te nemen dat er nog een heleboel andere letsels zijn die met behulp van deze twee technieken kunnen worden voorkomen Verder onderzoek is nodig om de effecten na te gaan van de verschillende componenten afzonderlijk op de hier besproken letsels, maar ook op andere sportletsels die veelvuldig voorkomen in de verschillende sportdisciplines Literatuur Aerts I, Cumps E, Meeusen R Eindrapport MVS-project Sportletselpreventieproject 2007 Arnason A, Andersen T, Home I, et al Prevention of hamstring strains in elite soccer: an intervention study Scand J Med Sci Sports 2007 (epub ahead of print) Backx F, Beijer H, Bol E, et al Injuries in high-risk persons and high-risk sports: a longitudinal study of 1818 school children Am J Sports Med 1991;19: Bahr R, Lian O, Bahr I A twofold reduction in the incidence of acute ankle sprains in volleyball after the introduction of an injury prevention programme: a prospective cohort study Scand J Med Sci Sports 1997;7:172-7 Barratt A, Wyer P, Hatala R, et al Tips for learners of evidence-based medicine: 1 BSL - ALG_BK_1KZM _

Evidence Based Blessurepreventie in de Sport

Evidence Based Blessurepreventie in de Sport Evidence Based Blessurepreventie in de Sport Maarten Barendrecht Sportfysiotherapeut, medische begeleiding Hellas docent MOS, MSPT bij Avans+ Nederlands Instituut voor Sportblessurepreventie Overzicht

Nadere informatie

Extend of injury problem : incidence & severity. Etiology & Mechanisms. Developing & introducing preventive measures

Extend of injury problem : incidence & severity. Etiology & Mechanisms. Developing & introducing preventive measures R. Meeusen, I.Aerts, J. Verschueren, E. Cumps, E. Verhagen Vrije Universiteit Brussel dept. Human Physiology 1. Inleiding 2. Epidemiologie en etiologie Risico profielen 3. Ontwikkeling van screening en

Nadere informatie

Achterste Kruisband Revalidatie Protocol (conservatief) FASE 1 (0-6 weken na het letsel)

Achterste Kruisband Revalidatie Protocol (conservatief) FASE 1 (0-6 weken na het letsel) Achterste Kruisband Revalidatie Protocol (conservatief) RPA Janssen, orthopedisch chirurg-traumatoloog (www.rpajanssen.nl) FAM Brooymans, PT, MSc, fysio-manueeltherapeut Inleiding Geïsoleerde achterste

Nadere informatie

Behandeling Voorste KruisBand letsel door GSR. www.groningensportrevalidatie.nl

Behandeling Voorste KruisBand letsel door GSR. www.groningensportrevalidatie.nl Behandeling Voorste KruisBand letsel door GSR Groningen Sport Revalidatie (sport) fysiotherapie praktijk locatie Alfa - Kardingerweg 48 9735 AH Groningen locatie Hanze - Eyssoniusplein 18 9714 CE Groningen

Nadere informatie

Achterste Kruisband Reconstructie Revalidatie Protocol. FASE 1 (0-6 weken na het letsel)

Achterste Kruisband Reconstructie Revalidatie Protocol. FASE 1 (0-6 weken na het letsel) Achterste Kruisband Reconstructie Revalidatie Protocol RPA Janssen, orthopedisch chirurg-traumatoloog (www.rpajanssen.nl) FAM Brooymans, PT, MSc, fysio-manueeltherapeut Inleiding Geïsoleerde achterste

Nadere informatie

Sport Medisch Netwerk Zoetermeer Informatie bijeenkomst. Voorste kruisband ruptuur

Sport Medisch Netwerk Zoetermeer Informatie bijeenkomst. Voorste kruisband ruptuur Sport Medisch Netwerk Zoetermeer Informatie bijeenkomst 9 december 2015 Voorste kruisband ruptuur Belle van Meer AIOS Sportgeneeskunde Sportarts = specialist Per 1 januari 2016 wordt sportgeneeskundige

Nadere informatie

Letselpreventie basketbal. Sempels Peter Vereecken Styn

Letselpreventie basketbal. Sempels Peter Vereecken Styn Letselpreventie basketbal Sempels Peter Vereecken Styn Expertise Sempels Peter Zelfstandige praktijk Leuven Bears Belgian National Team Basketball Topsportschool Basket Leuven Vereecken Styn Sportmedisch

Nadere informatie

Voorste kruisbandletsels: beter voorkomen dan genezen!

Voorste kruisbandletsels: beter voorkomen dan genezen! Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Voorste kruisbandletsels: beter voorkomen dan genezen! AUTEURS DINGENEN B., STAES F. REDACTEUR MEYLEMANS S. INSTITUUT Katholieke

Nadere informatie

Screening rapport. Sportspecifieke screening naar musculoskeletale risicofactoren

Screening rapport. Sportspecifieke screening naar musculoskeletale risicofactoren Kinécentrum Ispra Knowledge to move... Screening rapport Sportspecifieke screening naar musculoskeletale risicofactoren Subject: Screeners: Leen DOE Kevin KUPPENS Tim VOLLON Datum: 13 Apr 2009 Specifieke

Nadere informatie

Hardlooponderzoek in Nederland nu en in de toekomst. Marienke van Middelkoop, Erasmus MC Sjouke Zijlstra, UMC Groningen

Hardlooponderzoek in Nederland nu en in de toekomst. Marienke van Middelkoop, Erasmus MC Sjouke Zijlstra, UMC Groningen Hardlooponderzoek in Nederland nu en in de toekomst Marienke van Middelkoop, Erasmus MC Sjouke Zijlstra, UMC Groningen Hardloopblessures - Lange afstand lopen worden steeds populairder - Ook steeds meer

Nadere informatie

Chronische instabiliteit van de enkel

Chronische instabiliteit van de enkel Chronische instabiliteit van de enkel Een update Dr. Wim Jorissen, 24 maart 2012. Recidiverende enkeldistortio s Recidiverende enkeldistortio s met vaak een gevoel van instabiliteit Recidiverende enkeldistortio

Nadere informatie

Fase 1: 0-4 weken (na operatie) Revalidatie schema Knie Anatomic Medial Reconstruction. Auteurs: F.A.M. Brooymans, Msc. R.P.A. Janssen M.D.

Fase 1: 0-4 weken (na operatie) Revalidatie schema Knie Anatomic Medial Reconstruction. Auteurs: F.A.M. Brooymans, Msc. R.P.A. Janssen M.D. Revalidatie schema Knie Anatomic Medial Reconstruction Auteurs: F.A.M. Brooymans, Msc. R.P.A. Janssen M.D. Voorafgaand aan iedere behandelsessie vindt een korte tussentijdse evaluatie plaats van de afgelopen

Nadere informatie

01/11/2015. Shear test (antero-posterieure translatie) Scapula tractie (joint play) Clavicula translatie (ventro-dorsaal)

01/11/2015. Shear test (antero-posterieure translatie) Scapula tractie (joint play) Clavicula translatie (ventro-dorsaal) AC en SC artrose: hoe revalideer je deze kleine gewrichtjes 40 60 jaar Bovenhandse activiteiten (sport) (direct) Trauma Geassocieerde schoudergordelpathologie Vereecken Styn Lic. Kinesitherapie UZ-KUL

Nadere informatie

Sport Specifieke Blessure Begeleiding

Sport Specifieke Blessure Begeleiding Sport Specifieke Blessure Begeleiding Week 8. Knierevalidatie Acute knie 300.000 knie letsels per jaar Aandoeningen contusie / distorsie hydrops heamartros meniscus kruisbanden / collaterale banden Acute

Nadere informatie

Een acuut letsel is een blessure die plots op treed (bvb een enkel verzwikking, een spierscheur, )

Een acuut letsel is een blessure die plots op treed (bvb een enkel verzwikking, een spierscheur, ) Sporten is hoe dan ook gezond, maar brengt ook een verhoogd risico op bepaalde letsels met zich mee. Er zijn echter enkele aandachtspunten en preventie oefeningen die dit risico sterk kunnen verlagen.

Nadere informatie

Objectiveren van functionele eigenschappen van knie-orthesen

Objectiveren van functionele eigenschappen van knie-orthesen Objectiveren van functionele eigenschappen van knie-orthesen Dr.ir. A. de Lange Fontys Paramedische Hogeschool Opleiding Podotherapie Eindhoven Inhoud 1. Conclusies 2. Functie van knie-orthesen 3. Belastingen

Nadere informatie

Literatuuronderzoek risicofactoren en preventieve maatregelen knieblessures

Literatuuronderzoek risicofactoren en preventieve maatregelen knieblessures TNO-rapport TNO/LS R10487 Literatuuronderzoek risicofactoren en preventieve maatregelen knieblessures Behavioural and Societal Sciences Wassenaarseweg 56 2333 AL Leiden Postbus 2215 2301 CE Leiden www.tno.nl

Nadere informatie

STARTEN NA EEN BLESSURE: WANNEER, WAT, HOE? TJITTE KAMMINGA Datum 10-11-2012

STARTEN NA EEN BLESSURE: WANNEER, WAT, HOE? TJITTE KAMMINGA Datum 10-11-2012 STARTEN NA EEN BLESSURE: WANNEER, WAT, HOE? TJITTE KAMMINGA Datum 10-11-2012 TJITTE KAMMINGA DOCENT FYSIOTHERAPIE HS LEIDEN FYSIOTHERAPEUT/MANUEEL THERAPEUT EX- TRAINER HARDLOPER WWW.TJITTEKAMMINGA.NL

Nadere informatie

Sportletsels bij wielrenners Sportletsels bij wielrenners. Acute letsels >> val of botsing. Hoofdletsel 22 % Knie Arm 50 %

Sportletsels bij wielrenners Sportletsels bij wielrenners. Acute letsels >> val of botsing. Hoofdletsel 22 % Knie Arm 50 % Sportletsels bij wielrenners Sportletsels bij wielrenners Acuut Chronisch Dr.F.Nelde Fysische geneeskunde en Revalidatie Sportgeneeskunde Acute letsels >> val of botsing Hoofdletsel 22 % Knie Arm 50 %

Nadere informatie

De Trainingsladder Het ontwikkelen van goed en sneller voetenwerk geeft je de vaardigheid om snel te bewegen.

De Trainingsladder Het ontwikkelen van goed en sneller voetenwerk geeft je de vaardigheid om snel te bewegen. De Trainingsladder Het ontwikkelen van goed en sneller voetenwerk geeft je de vaardigheid om snel te bewegen. De trainingsladder dwingt benen en voeten snelle patronen in te slijpen door ze veel te herhalen.

Nadere informatie

Core Stability. Wat & waarom

Core Stability. Wat & waarom Core Stability Wat & waarom Core Stability Wat verstaan we onder The core Wat is het belang van core Stability The Core Uit welke van de volgende spieren bestaat The core : a. rechte,schuine en diepe buikspieren

Nadere informatie

Ontwikkelingen voorste kruisband chirurgie van dubbel-bundel tot mid-mid

Ontwikkelingen voorste kruisband chirurgie van dubbel-bundel tot mid-mid Ontwikkelingen voorste kruisband chirurgie van dubbel-bundel tot mid-mid Joris Jansen, orthopaedisch chirurg Rijnland Ziekenhuis. Huisartsen & Bedrijfsartsen Symposium Leiderdorp, 26 april 2012. 28-04-12

Nadere informatie

Huisarts of hometrainer?

Huisarts of hometrainer? Huisarts of hometrainer? In het literatuuroverzicht werden zes studies opgenomen. Vier studies onderzochten het effect van training op ziekteverzuim, drie daarvan bestudeerden tevens de effecten op klachten

Nadere informatie

Rugklachten bij turnen. Esther Schoots, sportarts 13 oktober 2010

Rugklachten bij turnen. Esther Schoots, sportarts 13 oktober 2010 Rugklachten bij turnen Esther Schoots, sportarts 13 oktober 2010 www.smautrecht.nl www.estherschoots.nl Wat gaan we doen: Rugbelasting bij turnen Turnen en rugklachten: epidemiologie Aandoeningen van de

Nadere informatie

Behandelingsstrategieen bij enkeldistorsies en EBP.

Behandelingsstrategieen bij enkeldistorsies en EBP. Lokk Enkel Behandelingsstrategieen bij enkeldistorsies en EBP. Peter Pollet Oktober 2010 1 Inleiding Evidence Based werken vraagt het individueel aanpakken van de patient,de expertise of vakdeskundigheid

Nadere informatie

Behandelprotocol voor het patellofemoraal

Behandelprotocol voor het patellofemoraal sportrevalidatie In 2012 zijn in Sportgericht 1,2 zowel de intrinsieke risicofactoren als een screeningsprotocol voor het patellofemorale pijnsyndroom (PFPS) besproken. Dit artikel beschrijft, op basis

Nadere informatie

Victor Niemeijer Sportarts SMA Elkerliek

Victor Niemeijer Sportarts SMA Elkerliek Victor Niemeijer Sportarts SMA Elkerliek Onderzoek lage rug en heup core stability The Fifa 11 + Epidemiologie - 60-90% van alle mensen maakt een keer een episode van aspecifieke lage rugpijn door - Incidentie

Nadere informatie

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Wat is de invloed van tractie op een lumbale

Nadere informatie

De Knie. diagnostische testen. Mark Vongehr Fysiotherapeut/manueeltherapeut. presentatie knie 20-09-07 medisch centrum aarveld

De Knie. diagnostische testen. Mark Vongehr Fysiotherapeut/manueeltherapeut. presentatie knie 20-09-07 medisch centrum aarveld De Knie diagnostische testen Mark Vongehr Fysiotherapeut/manueeltherapeut Het blijkt, dat met de anamnese, lichamelijk onderzoek en röntgenfoto de diagnose van knieklachten in 83% van de gevallen correct

Nadere informatie

Met CogniTrain tot automatisme van bewegen

Met CogniTrain tot automatisme van bewegen Met CogniTrain tot automatisme van bewegen Inleiding CogniTrain is een meervoudig trainingsconcept, waarin het herwinnen van het automatisme van bewegen centraal staat. CogniTrain bestaat uit twee onderdelen

Nadere informatie

Sportblessures en Blessure-preventie. Maarssen; 6 nov. 2014 Prof. dr. F.J.G. Backx, sportarts Afd. Revalidatie, Verplegingswetenschap & Sport

Sportblessures en Blessure-preventie. Maarssen; 6 nov. 2014 Prof. dr. F.J.G. Backx, sportarts Afd. Revalidatie, Verplegingswetenschap & Sport Sportblessures en Blessure-preventie Maarssen; 6 nov. 2014 Prof. dr. F.J.G. Backx, sportarts Afd. Revalidatie, Verplegingswetenschap & Sport 2014: WK-voetbal, WK-hockey en TdF Preventie-sequentie Omvang

Nadere informatie

Instructies en oefeningen voor het gebruik van de Speedladder trainingsladder

Instructies en oefeningen voor het gebruik van de Speedladder trainingsladder Internet: www.medipreventiecentrum.nl www.facebook.com/medipreventiecentrum Instructies en oefeningen voor het gebruik van de Speedladder trainingsladder Internet: http://www.medipreventiecentrum.nl 1

Nadere informatie

Epidemiologie van blessures in het Nederlandse prof- en amateurvoetbal

Epidemiologie van blessures in het Nederlandse prof- en amateurvoetbal Epidemiologie van blessures in het Nederlandse prof- en amateurvoetbal Knieblessures uitgediept Door: A.M.C. van Beijsterveldt, E.T.W. van der Knaap, M.W.A. Jongert, F.J.G. Backx, J.H. Stubbe Samenvatting

Nadere informatie

Meten van explosiviteit bij top indoor balteamsporters. H.T.D. van der Does, MSc. Dr. M.S. Brink S.H. Doeven, MSc. Dr. K.A.P.M.

Meten van explosiviteit bij top indoor balteamsporters. H.T.D. van der Does, MSc. Dr. M.S. Brink S.H. Doeven, MSc. Dr. K.A.P.M. Meten van explosiviteit bij top indoor balteamsporters H.T.D. van der Does, MSc. Dr. M.S. Brink S.H. Doeven, MSc. Dr. K.A.P.M. Lemmink Indoor Balteamsporten karakteristieken Volleybal explosieve bewegingen:

Nadere informatie

Wat weten we nu eigenlijk van hielklachten zoals fasciosis plantaris en hielspoor? [+ tips en oefeningen]

Wat weten we nu eigenlijk van hielklachten zoals fasciosis plantaris en hielspoor? [+ tips en oefeningen] Door: Marjolein Stegeman Wat weten we nu eigenlijk van hielklachten zoals fasciosis plantaris en hielspoor? [+ tips en oefeningen] Zo n 1 op de 10 Nederlanders heeft wel eens last van zijn hiel, in 80%

Nadere informatie

Inleiding Checklist en tips

Inleiding Checklist en tips Inleiding Speed ladder, speedfoot ladder, oefenladder, agility ladder, snelle voeten ladder zijn enkele benamingen die gebruikt worden voor het meest simpele en effectieve trainingsmiddel in de wereld.

Nadere informatie

Wim Schoots: Oefenstof voor de preventie en het verhelpen van veel voorkomende blessures. 7 november 2015

Wim Schoots: Oefenstof voor de preventie en het verhelpen van veel voorkomende blessures. 7 november 2015 Wim Schoots: Oefenstof voor de preventie en het verhelpen van veel voorkomende blessures 7 november 2015 Wat leer je in deze praktijksessie? In deze sessie leer je oefenstof, die je de lopers als huiswerk

Nadere informatie

LANDELIJKE NGS KENNISDAG 2015 VOETBALMASSEURS

LANDELIJKE NGS KENNISDAG 2015 VOETBALMASSEURS Kim Blewanus Sportfysiotherapeut MSF Manueeltherapeut MMT LANDELIJKE NGS KENNISDAG 2015 VOETBALMASSEURS INHOUD De voetbalmasseur - Meest voorkomende blessures bij voetbal - Hamstringblessure - Enkelblessure

Nadere informatie

Fysiotherapie na een voorste kruisband hechting

Fysiotherapie na een voorste kruisband hechting Afdeling fysiotherapie/orthopedie Molengracht / Pasteurlaan 076-5953075 / 0162-327701 Fysiotherapie na een voorste kruisband hechting Publicatiedatum: mei 2015 Omschrijving operatie Medische definitie:

Nadere informatie

De hardloper in Nederland Belasting vs. Belastbaarheid

De hardloper in Nederland Belasting vs. Belastbaarheid De hardloper in Nederland Belasting vs. Belastbaarheid Inhoud Introductie SMC Rijnland Incidentie hardloopblessures Belasting vs. belastbaarheid Epidemiologie van sportblessures Rol van de fysiotherapeut

Nadere informatie

bij kniegerelateerde

bij kniegerelateerde Naam: Datum Maatschap voor Sport-Fysiotherapie Manuele Therapie Medische Trainings Therapie en Echografie Stadtlohnallee 2 7595 BP WEERSELO Telefoon 0541-661590 Molemansstraat 52 7561 BE DEURNINGEN Telefoon

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Blessure Preventief Trainen

Blessure Preventief Trainen Blessure Preventief Trainen Jac Laros Trainer Mila-groep H.A.C.- Helmond. Deze presentatie is gemaakt in samenwerking met Wim Schoots i.o.v. veiligheid.nl 2 Blessurepreventief Trainen. Is het totaal aan

Nadere informatie

Oefenschema 'test atleet'

Oefenschema 'test atleet' Oefenschema 'test atleet' 19/07/2013 08:30 GLUTEUS MED ZIJLIG 1 Zijlig. 1 arm onder het hoofd, andere arm met de hand in de zij om de beweging van het bekken te evalueren. Beide knieën opgetrokken, voeten

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2-5 Hoofd- stuk 2 en 3 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 en 5

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2-5 Hoofd- stuk 2 en 3 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 en 5 Patella tendinopathie (ook wel jumper s knee of springersknie genoemd) is een veel voorkomende blessure in sporten waarin veel wordt gesprongen, zoals basketbal en volleybal. In top- en recreatieve basketballers

Nadere informatie

SKA & SpartaNova. SKA congres 26/01/2013

SKA & SpartaNova. SKA congres 26/01/2013 SKA & SpartaNova SKA congres 26/01/2013 SpartaNova brings an evidence-based and innovative working method to the physio practice, in an easy-to-access online tool, offering a lively network of expert partners

Nadere informatie

10 december 2013 Pro Patria, Zoetermeer

10 december 2013 Pro Patria, Zoetermeer Sport Medisch Netwerk Zoetermeer 10 december 2013 Pro Patria, Zoetermeer Wie zijn wij? Pascal Matla Sportfysiotherapeut Corpus Activum Robert van Oosterom Sportarts MCH Haaglanden Carola Dijkers Sportarts

Nadere informatie

Basis voor krachttraining

Basis voor krachttraining Inhoud Basis voor krachttraining Jan Boone 2. Soorten Kracht 3. Trainingss 4. Belangrijke principes 5. Krachttraining bij lange- (loopeconomie) Voor 1880: weinig gestructureerde krachttraining (cfr. Forcemen

Nadere informatie

Sportletselpreventie bij bachelor studenten Lichamelijke Opvoeding

Sportletselpreventie bij bachelor studenten Lichamelijke Opvoeding Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Sportletselpreventie bij bachelor studenten Lichamelijke Opvoeding AUTEUR GOOSSENS L., CARDON G., WITVROUW E., STEYAERT

Nadere informatie

Posterolaterale hoek letsels

Posterolaterale hoek letsels Posterolaterale hoek letsels Dr. Peter Van Eygen 04-11-2014 CAMPUS HENRI SERRUYS Inleiding Vaak niet herkend J. Hughston: You may not have seen posterolateral corner injuries, I can assure you that they

Nadere informatie

Revalidatie Schouder na een labrum reconstructie. www.groningensportrevalidatie.nl

Revalidatie Schouder na een labrum reconstructie. www.groningensportrevalidatie.nl Revalidatie Schouder na een labrum reconstructie Groningen Sport Revalidatie (sport) fysiotherapie praktijk locatie Alfa - Kardingerweg 48 9735 AH Groningen locatie Hanze - Eyssoniusplein 18 9714 CE Groningen

Nadere informatie

Doel. Programma. NAH symposium workshop balans. Plaats van balans binnen de ICF. Meetinstrument: CTSIB 10-11-2015

Doel. Programma. NAH symposium workshop balans. Plaats van balans binnen de ICF. Meetinstrument: CTSIB 10-11-2015 NAH symposium workshop balans Doel Ilse Oosterom & Myrthe Schwartz 13 oktober 2015 Bewustwording van complexiteit van balansproblemen bij jongeren met NAH en de gevolgen middels ervaren en casuïstiek Programma

Nadere informatie

Train the brain: een onderbelicht concept in relatie tot knie- en enkelblessures

Train the brain: een onderbelicht concept in relatie tot knie- en enkelblessures Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Train the brain: een onderbelicht concept in relatie tot knie- en enkelblessures AUTEURS DR. DINGENEN B., PROF. DR. STAES

Nadere informatie

TNO Runalyser; real time monitoring van looptechniek. John Willems

TNO Runalyser; real time monitoring van looptechniek. John Willems TNO Runalyser; real time monitoring van looptechniek John Willems Inhoud Korte intro TNO Wat is runalyser? Waarom runalyser? Voorbeeld data runalyser Onderzoek naar running economy Toekomst 2 TNO personal

Nadere informatie

Trainingsrichtlijn Core Stability -Basics-

Trainingsrichtlijn Core Stability -Basics- Trainingsrichtlijn Core Stability -Basics- Uitleg voor de patiënt Oefening 1 en 2 zijn gericht op het activeren van de musculus tranversus abdominis (TVA). Middels het bewust en gecontroleerd aanspannen

Nadere informatie

Myofasciale spierkettingen

Myofasciale spierkettingen DOEL? Kan voetstatiek de recrutering van spiergroepen beïnvloeden? INVLOED VAN CORE CONTROL OP VOETSTATIEK EN VICE VERSA BIOMECHANICAL CROSS-LINKS EN Kan de core de voetstatiek beïnvloeden Screening/evaluatie:

Nadere informatie

TRAININGSPLAN PLYOMETRIE

TRAININGSPLAN PLYOMETRIE TRAININGSPLAN PLYOMETRIE Inleiding Plyometrischetraining word enerzijds geprezen vanwege haar effectiviteit om explosieve kracht te ontwikkelen. Tegelijkertijd is het nog steeds een relatief onbekende

Nadere informatie

Post-Op braces S t a b i l i s e r e n e n i m m o b i l i s e r e n p r o d u c t i n f o r m a t i e

Post-Op braces S t a b i l i s e r e n e n i m m o b i l i s e r e n p r o d u c t i n f o r m a t i e Post-Op braces t a b i l i s e r e n e n i m m o b i l i s e r e n p r o d u c t i n f o r m a t i e OT TO BOCK POT- OP BRCE --------------------------- eer en meer worden bij postoperatieve of posttraumatische

Nadere informatie

Je lichaam als een kinetische keten

Je lichaam als een kinetische keten Je lichaam als een kinetische keten De kinetische keten in het kort Voet stabiliteit Enkel mobiliteit Knie stabiliteit Heup mobiliteit Lumbale wervels (onderrug) stabiliteit Thoracale wervels (bovenrug)

Nadere informatie

Valpreventie na een CVA

Valpreventie na een CVA Valpreventie na een CVA Dr. Vivian Weerdesteyn Universitair hoofddocent Drs. Hanneke van Duijnhoven Arts in opleiding tot revalidatie-arts en klinisch onderzoeker Vallen na een CVA CVA Vallen na een CVA

Nadere informatie

Long Term Player Development. Meer voetbal-atleten opleiden

Long Term Player Development. Meer voetbal-atleten opleiden Long Term Player Development Meer voetbal-atleten opleiden Long Term Player Development Aspecifiek trainen om specifiek beter te worden Actieve Blessurepreventie CLINIC 3 2 april 2011 PUBERTEITSFASE Module

Nadere informatie

De elleboog is de link Lennart de Munnik Fysiotherapeut / Handtherapeut Docent Fysiotherapie Hogeschool Rotterdam

De elleboog is de link Lennart de Munnik Fysiotherapeut / Handtherapeut Docent Fysiotherapie Hogeschool Rotterdam FYSIOTHERAPIE BIJ ELLEBOOG PIJNKLACHTEN EN STIJFHEID: De elleboog is de link Lennart de Munnik Fysiotherapeut / Handtherapeut Docent Fysiotherapie Hogeschool Rotterdam LINK? WAT BEHOORT TOT DE INHOUD?

Nadere informatie

BLESSURE-ABC EN OEFENVORMEN

BLESSURE-ABC EN OEFENVORMEN BLESSURE-ABC EN OEFENVORMEN TJITTE KAMMINGA fysiotherapeut/manueel therapeut docent fysiotherapie HS-Leiden blessurehersteltrainer Haagatletiek auteur: Hardlopen zonder blessures BLESSURE-ABC EN OEFENVORMEN

Nadere informatie

Fysieke Training Waterpolo Dames. Richard Louman. Waterpolo programma

Fysieke Training Waterpolo Dames. Richard Louman. Waterpolo programma Fysieke Training Waterpolo Dames Richard Louman 1 december 2009 Richard Louman Fysiek trainer NOC*NSF: waterpolo dames, roeien, shorttrack Bewegingswetenschappen VU Amsterdam CSCS certificering Strength

Nadere informatie

Core Stability - serie 2 (met Swiss Ball)

Core Stability - serie 2 (met Swiss Ball) Inleiding Met Core Stability training train je je rompspieren, zodat je die zo effectief mogelijk kunt gebruiken. Het gaat hierbij niet alleen om buik- en bilspieren, maar om je gehele romp. Je ontwikkelt

Nadere informatie

Sportkamp cadetten en scholieren GROEP AFSTANDLOPEN

Sportkamp cadetten en scholieren GROEP AFSTANDLOPEN Sportkamp cadetten en scholieren GROEP AFSTANDLOPEN maandag 16/07/2012 voormiddag 10u.00 12u.00 Lesonderwerp : Algemene doelstelling : loopscholing verbeteren looptechniek Opwarming : 15'-20 loslopen Kern:

Nadere informatie

Aanpak van acute knieletsels in de eerste lijn. Dr. Bex Steven Huisarts/sportarts KSTVV Lotto-Belisol

Aanpak van acute knieletsels in de eerste lijn. Dr. Bex Steven Huisarts/sportarts KSTVV Lotto-Belisol Aanpak van acute knieletsels in de eerste lijn Dr. Bex Steven Huisarts/sportarts KSTVV Lotto-Belisol Anatomie Anatomie Anatomie Anatomie Algemeen Goede anamnese! ontstaansmechanisme van het letsel begrijpen

Nadere informatie

http://www.psychfysio.nl/nieuws/6_04_1.html Jelle Heisen Anamnese

http://www.psychfysio.nl/nieuws/6_04_1.html Jelle Heisen Anamnese http://www.psychfysio.nl/nieuws/6_04_1.html Jelle Heisen Anamnese Wat is de hulpvraag in termen van ICF en gerelateerd aan het functioneren van de patiënt in zijn / haar context? 1 inventarisatie concrete

Nadere informatie

Fysiotherapie na een voorste kruisband plastiek

Fysiotherapie na een voorste kruisband plastiek Afdeling fysiotherapie/orthopedie Molengracht 076-5953027 Pasteurlaan 0162-327705 Fysiotherapie na een voorste kruisband plastiek Publicatiedatum: februari 2009 Omschrijving operatie Medische definitie:

Nadere informatie

Chronische achillespeesklachten bij hardlopers Wat zijn achillespeesblessures en wat is de oorzaak?

Chronische achillespeesklachten bij hardlopers Wat zijn achillespeesblessures en wat is de oorzaak? Chronische achillespeesklachten bij hardlopers Wat zijn achillespeesblessures en wat is de oorzaak? Deel dit bericht op Twitter Deel dit bericht op Facebook Chronische achillespeesklachten komen bij zo

Nadere informatie

RICHTLIJN ACUUT LATERAAL ENKELBANDLETSEL

RICHTLIJN ACUUT LATERAAL ENKELBANDLETSEL RICHTLIJN ACUUT LATERAAL ENKELBANDLETSEL Initiatief: Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie Organisatie: CBO Mandaterende Verenigingen / Instanties: Koninklijk Nederlands Genootschap voor

Nadere informatie

Balanstraining: de invloed van voetoriëntatie en type ondergrond op spieractivering rond het enkelgewricht

Balanstraining: de invloed van voetoriëntatie en type ondergrond op spieractivering rond het enkelgewricht Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Balanstraining: de invloed van voetoriëntatie en type ondergrond op spieractivering rond het enkelgewricht AUTEURS DE RIDDER

Nadere informatie

SLIJTAGE BESTAAT NIET! ARTHROSE WEL. TJITTE KAMMINGA

SLIJTAGE BESTAAT NIET! ARTHROSE WEL. TJITTE KAMMINGA SLIJTAGE BESTAAT NIET! ARTHROSE WEL. TJITTE KAMMINGA TJITTE KAMMINGA - Docent fysiotherapie HS Leiden - Fysiotherapeut / manueel therapeut - Trainer Haagatletiek en zelf actief hardloper - Auteur Hardlopen

Nadere informatie

Sportgeneeskunde. Een lopers knie (Iliotibiale band syndroom)

Sportgeneeskunde. Een lopers knie (Iliotibiale band syndroom) Sportgeneeskunde Een lopers knie (Iliotibiale band syndroom) Algemeen Deze folder geeft u informatie over een lopers knie oftewel het iliotibiale band syndroom. De iliotibiale band is een lange peesplaat

Nadere informatie

Beschikbare klinimetrie

Beschikbare klinimetrie Beschikbare klinimetrie Inhoud Beschikbare klinimetrie...1 Gesorteerd op categorie:...1 Alfabetisch gesorteerd:...5 Gesorteerd op categorie: CATEGORIE PROTOCOL NIEUW? KNGF? Algemeen Achillespees Tendinose

Nadere informatie

Eerste Hulp Bij Sport Ongelukken (EHBSO) Blessure preventie

Eerste Hulp Bij Sport Ongelukken (EHBSO) Blessure preventie Eerste Hulp Bij Sport Ongelukken (EHBSO) & Blessure preventie Wie zijn wij? Wij zijn Procare fysiotherapie met praktijkruimtes in Gorinchem, Vuren en Herwijnen. Onze praktijken bieden naast diverse specialisaties

Nadere informatie

Kindervoetensymposium

Kindervoetensymposium Kindervoetensymposium Pes planus J.P.S. Hermus Definitie Pes planus = platvoet = verlies hoogte mediale boog Achtervoet valgus Middenvoet abductie (talonaviculaire divergentie) Voorvoet supinatie tov achtervoet

Nadere informatie

BETTER STRONGER FASTER

BETTER STRONGER FASTER BETTER STRONGER FASTER MOVE BETTER TO GET STRONGER AND GO FASTER beter bewegen= +++ Functie (+ Functie) x (+ kracht) = ++snelheid Reden? :krachten worden beter doorgegeven en opgevangen vereiste is de

Nadere informatie

Osteopathie bij beginnende hardlopers

Osteopathie bij beginnende hardlopers Osteopathie bij beginnende hardlopers Zorgt een osteopathische interventie voor vermindering van het aantal aan hardloopgerelateerde klachten bij beginnende hardlopers? Flanders International College of

Nadere informatie

Circuittraining Een nieuwe groepstraining met een functioneel karakter

Circuittraining Een nieuwe groepstraining met een functioneel karakter Circuittraining Een nieuwe groepstraining met een functioneel karakter Drs. Lotte Wevers Dr. Ingrid van de Port Prof. Dr. Eline Lindeman Prof. Dr. Gert Kwakkel Kenniscentrum De Hoogstraat, Utrecht Overzicht

Nadere informatie

Knieblessure Anatomie van de knie meniscus kruisbanden

Knieblessure Anatomie van de knie meniscus kruisbanden ! Knieblessure De knie is het gewricht tussen het bovenbeen (het femur) en het scheenbeen (de tibia). Het kuitbeen (de fibula) begint onder het kniegewricht en ligt aan de buitenkant van het onderbeen.

Nadere informatie

BIJSCHOLING VOOR JEUGDTRAINERS

BIJSCHOLING VOOR JEUGDTRAINERS BIJSCHOLING VOOR JEUGDTRAINERS Opwarming, krachttraining en cooling down Docent: Roel Bockstal Lic. Kinesitherapie Manama sportkinesitherapie Manama neurologische revalidatie Personal trainer Conditie-,

Nadere informatie

Krachttraining voor de Verenigingstrainer

Krachttraining voor de Verenigingstrainer Krachttraining voor de Verenigingstrainer NLCoach Trainen en coachen in het schaatsen Zeist 17 juni Inhoud van de workshop Vanaf welke leeftijd train je kracht? Dynamische warming-up/kracht Rompstabiliteit/Lenigheid

Nadere informatie

Hou je rug en nek gezond! Oefeningen om rug-, buik-, en nekspieren in goede conditie te houden

Hou je rug en nek gezond! Oefeningen om rug-, buik-, en nekspieren in goede conditie te houden WN Hou je rug en nek gezond! Oefeningen om rug-, buik-, en nekspieren in goede conditie te houden Oefeningen voor rug-, buik- en beenspieren Tillen, dragen, duwen en trekken van lasten is belastend voor

Nadere informatie

CONCEPTRICHTLIJN ACUUT LATERAAL ENKELBANDLETSEL

CONCEPTRICHTLIJN ACUUT LATERAAL ENKELBANDLETSEL CONCEPTRICHTLIJN 5 ACUUT LATERAAL ENKELBANDLETSEL Initiatief: Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie 30 35 Organisatie: Kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg CBO Mandaterende Verenigingen

Nadere informatie

Heup- en kniepathologie: 1ste lijnsaanpak. Dr Mike Tengrootenhuysen

Heup- en kniepathologie: 1ste lijnsaanpak. Dr Mike Tengrootenhuysen Heup- en kniepathologie: 1ste lijnsaanpak Dr Mike Tengrootenhuysen Inleiding Heup Knie FAI Coxartrose Meniscusscheur Voorste kruisband Bursitis ruptuur Patellofemorale klachten Gonartose trochanterica

Nadere informatie

Presentatie blessure preventie. John Klerkx

Presentatie blessure preventie. John Klerkx Presentatie blessure preventie John Klerkx Programma 1. Doel van de presentatie. 2. De meest voorkomende blessures. 3. Preventie (voorkomen blessures). 4. Geslacht, leeftijd, lichaamsbouw/ gezondheid.

Nadere informatie

Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005

Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005 Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005 Programmacommissie: Organisatie: B.A.C. Dijkmans en A.E. Voskuyl P.W.B. Nanayakkara Voordrachten Doel: onderwijs en state of the art Voorzitter B.A.C.

Nadere informatie

Addendum: het inversievarustrauma

Addendum: het inversievarustrauma j10a Addendum: het inversievarustrauma Dos Winkel en Koos van Nugteren Het inversie-varustrauma is het meest voorkomende trauma van de enkel en voet. Vaak wordt het kortweg inversietrauma of ook wel supinatietrauma

Nadere informatie

Beeldvorming bij acute knieletsels

Beeldvorming bij acute knieletsels Beeldvorming bij acute knieletsels Dr. Mattias Spaepen Dr S Verhamme, Dr R Visser, Dr G Vandenbosch, Dr M Palmers, Dr P Grouwels, Dr A Rappaport Radiologie, St-Trudo Ziekenhuis Beeldvorming bij acute knieletsels

Nadere informatie

Oefeningen voor de knie

Oefeningen voor de knie Oefeningen voor de knie Spierkracht verbeterende oefeningen voor de knie: Het is belangrijk om een goede spierkracht te hebben, mede omdat de spieren helpen bij schokabsorptie. Door een goede spierkracht

Nadere informatie

Spieractivatiepatronen tijdens fitness oefeningen op de Carving Pro. Maastricht University: Pieter Oomen (MSc) Hans Savelberg (PhD)

Spieractivatiepatronen tijdens fitness oefeningen op de Carving Pro. Maastricht University: Pieter Oomen (MSc) Hans Savelberg (PhD) Spieractivatiepatronen tijdens fitness oefeningen op de Carving Pro Maastricht University: Pieter Oomen (MSc) Hans Savelberg (PhD) December, 2010 Inleiding De Carving Pro is een fitnessapparaat waarmee

Nadere informatie

TRAININGSPLAN STABILITEIT

TRAININGSPLAN STABILITEIT TRAININGSPLAN STABILITEIT Stabiliteitstraining Om goed te kunnen bewegen en/of te kunnen sporten is een sterke romp noodzakelijk. In een rechtop staande houding moet de romp het lichaam te allen tijde

Nadere informatie

MODULE STABILO. Oefenprogramma knieartrose. Amsterdam, november 2012. Module STABILO, Oefenprogramma knieartrose (Reade ) 1

MODULE STABILO. Oefenprogramma knieartrose. Amsterdam, november 2012. Module STABILO, Oefenprogramma knieartrose (Reade ) 1 MODULE STABILO Oefenprogramma knieartrose Amsterdam, november 2012 Module STABILO, Oefenprogramma knieartrose (Reade ) 1 Disclaimer Algemeen Reade, centrum voor revalidatie en reumatologie, verleent u

Nadere informatie

Oefen- en Revalidatie schemata

Oefen- en Revalidatie schemata Ed Hendriks Oefen- en Revalidatie schemata Sportgeneeskunde 2014 Agenda oefentherapie! indeling in herstelfasen! indeling in motorische basiseigenschappen! opbouw van belasting, belang van herstel! voorbeelden:

Nadere informatie

HOUDINGSTRAINING. Houdingstraining. Houdingstraining. Wat? 12-12-2014. Onderdeel van de fysieke voorbereiding. Dag van de Trainer (13/12/2014)

HOUDINGSTRAINING. Houdingstraining. Houdingstraining. Wat? 12-12-2014. Onderdeel van de fysieke voorbereiding. Dag van de Trainer (13/12/2014) HOUDINGSTRAINING Onderdeel van de fysieke voorbereiding Dag van de Trainer (13/12/2014) Houdingstraining Wat? raakvlakken met stabilisatietraining hypes o.a., Core stability, Performance Stability, FMS,

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting De chirurgische reconstructie van een gescheurde voorste kruisband resulteert in een aanzienlijk betere klinische uitkomst dan de conservatieve behandeling van patiënten. Er blijft echter

Nadere informatie

Krachttraining bij ouderen

Krachttraining bij ouderen Krachttraining bij ouderen Elke Eelbode 1, Ivan Bautmans 1, 2, Tony Mets 1, 2 1 Frailty in Ageing research (FRIA) & Gerontology (GERO) department,, Vrije Universiteit Brussel 2 Geriatrics department, Universitair

Nadere informatie