ORALE ZORG BIJ MEDISCH-RISICO PATIENTEN prof. dr. constantinus politis prof. dr. jos schoenaers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ORALE ZORG BIJ MEDISCH-RISICO PATIENTEN 24.10.2013. prof. dr. constantinus politis prof. dr. jos schoenaers"

Transcriptie

1 ORALE ZORG BIJ MEDISCH-RISICO PATIENTEN prof. dr. constantinus politis prof. dr. jos schoenaers

2

3

4 voorbeelden uit de dagelijkse mka-praktijk

5 Antonissen Brian m054 16j Extractie 18/28/38/48!! ASA 3

6 Anamnese o Voorgeschiedenis o -Medisch: o - CARDIOVASCULAIRE aandoeningen o - zeer belangrijke mitraalklepinsufficientie MI 3/4 o - pathologische syncope post inspanning 3/11 o - CCMP (non-compactie postero-laterale wand) o - Holter 3/11: runs ventrikeltachycardie VT ASA 3 o - PO 5/2011: Status na mitraalklepplastie en mitraliskunstklep. Sterk gedaalde linkerventrikelfunctie, VT. o -Heelkundig: o klompvoeten o - 18/5/2011: Biologische mitraliskunstklep o - 8/6/2011: Orthotope harttransplantatie o Thuismedicatie o Prograft o Cellcept o Allergieën: niet gekend

7 Beleid De ingreep gebeurt best onder antibioticadekking welke postop verder gezet wordt gedurende 10d. Gezien de cardiale voorgeschiedenis is het aangewezen om patiënt 1 nacht postop ter observatie te houden op de verpleegeenheid harttransplantatie E435

8 Drossaert Hendrik m j Totaalextractie bovenkaak onder IV sedatie!! ASA 3

9 Anamnese o Voorgeschiedenis -Medisch: HEMOFILIE B * : partieel nierinfarct links. * 08/2001 Diagnose van een diffuus grootcellig B-NHL. * 07/10/2002 : ALLOGENE STAMCELTRANSPLANTATIE met ernstige cgvhd ( vnl: sclerodermie van de extremiteiten) * 01/2003: Aanwezigheid van congestieve duodenopathie * 04/2005: lichen planus waarvor start Neoral * 09/2009: opname IAL: acute op chronische nierinsufficientie ikv cardiorenaal syndroom * 03/09/2009: Intensieve GHB: Acute VKF met snel ventriculair antwoord en secundaire cordecompensatie. - 02/2011: depressie tgv overlijden van echtgenote - 03/2011: jicht artropathie - 01/2012: advies MKA voor letsels op tong / APO : lichen planus - 08/2012: salmonella sepsis - 02/2013: Asystolie met noodzaak tot Pacemakerimplantatie

10 o Voorgeschiedenis Anamnese -Heelkundig: * 09/2001: PAC * 05/2009: PTA stenting AIC/E rechts * 09/2009: PTA gecoverde stenting iliacaal rechts * 12/2009: cataract phaco + IOL rechts * 01/2010 cataract phaco + implantlens - 03/2012: Extractie 8 tanden.

11 Anamnese o Thuismedicatie BEFACT FORTE(DRAG NF) CORDARONE(TABL 200 MG) D-CURE(AMP PO E/1 ML) EMCONCOR(DRAG 2,5 MG MINOR) FERRICURE(CAPS) FOLAVIT(TABL 4 MG) MEDROL(TABL 4 MG) OMEPRAZOLE MYLAN(CAPS 20 MG) SIMVASTATINE APOTEX(COMP 20 MG) TRITACE(TABL 2,5 MG) ZYLORIC(TABL 300 MG) ARANESP oallergieën oniet gekend. oabusus oroken: 10 sigaretten/dag, 25 pakjaren. oalcohol: 1 eenheden/dag.

12 Toedieningsschema Stollingsfactor Product : Nonafact vóór de ingreep : 4000 E Nonafact na 24 en na 48 uur : 3000 E Nonafact Opname op eenheid E433 - Exacyl : 4 x 1 gr te starten de avond voor de ingreep en tot 8 dagen na de ingreep - Exacyl - Perio-aid mondspoeling OPM:Hemofiliepatiënten mogen geen aspirine of geen intramusculaire inspuitingen krijgen

13 Machnicka Monique V j Extractie element 46 met scandonest onder monitoring vitale parameters!! ASA 3

14 Anamnese o Voorgeschiedenis o - nieroperatie o - 2x darmlifting o - blaasoperatie o - verwijdering baarmoeder o - 1x onder AA voor tandverzorging o Thuismedicatie o Seroqeul o Efexor o Serlain o Allergieën!!! o NSAID o Anesthetica o Contraststoffen o Codeïne o Joodhoudende contrastmiddelen o butylscopolamine o Acetylsalicylzuur

15 RX

16 CAVE pre-op NIET spoelen met PERIO-AID

17 Roussis Elias m056 22j Extractie 18/28/38/48 onder AA!! ASA 3

18 Anamnese o Voorgeschiedenis o -Medisch: o * Ernstige epilepsie o * Ernstige psychomotore retardatie van ongekende etiologie met een linkerhemiparese. o * Gastrostomie voor sondevoeding met Mic Key Button. o Allergieën o Niet gekend. othuismedicatie o D cure 2x/d o Depakine 3x2ml/d (300mg/ml) o Primperan 3x/d o Riopan 3x/d o Calciumcarbonaat 1g 1x/d o Lamictal 75mg +50mg + 50mg o Losec 20mg 1x/d o Sabril 500 3x/d o Tetralysal 1x/d o Laxido 1x/d

19 Staes Francois M180 90j Extractie 37 onder bewuste sedatie!! ASA 3

20 Anamnese o Voorgeschiedenis o cardiaal lijden (1e graads AV block), o * urolithiasis o * maagulcera / gastritis o * glaucoom o * varices o * : tentatieve diagnose late onset seronegatieve reumatoide arthritis o * TIA o -Heelkundig: o cholecystectomie, o TKP R. o Thuismedicatie o Maxipime o Augmentin o Tavanic o Pantozol o Lasix o Paracetamol o clexane o Allergieën o Niet gekend.

21 Vangodtsenhoven Agnes 81 j Extractie WR 41 en 46 onder IV sedatie

22 o Voorgeschiedenis Anamnese o : coloncarcinoom o : spinocellulair mondvloercarcinoom rechts waarvoor tumorectomie met unilateraal supraomohyoidaal halsklierevidement, reconstructie dmv anterolateral thigh flap met adjuvant radiotherapie. o Thuismedicatie o L-Thyroxine 50mg o Asaflow 80 o Inegy 10 mg o Nexiam o Allergieën o Niet gekend.

23 2 richtingen ORALE CONDITIES OF INTERVENTIES ALS OORZAAK VAN PROBLEMEN MEDISCHE ONDERLIGGENDE TOESTAND MET GEVOLGEN VOOR DE MOND EN DE MONDZORG

24 DEEL I De mond als BRON van problemen bemoeilijken van anesthesie (mallampati) osas endocarditis-profylaxis locale anesthesie met gevolgen orale radiografie besmetting door behandelaar (vuile instrumenten) medicatie voorgeschreven voor mondzorg

25 De mond als BRON van problemen bemoeilijken van anesthesie (mallampati) osas endocarditis-profylaxis locale anesthesie met gevolgen orale radiografie besmetting door behandelaar (vuile instrumenten) medicatie voorgeschreven voor mondzorg

26 MALLAMPATI-SCORE : difficulty of intubation 1 2 visibility of: in class: soft palate 3 4 fauces uvula anterior and posterior tonsillar pillars I II III + base of uvula IV

27 Treacher Collins Syndroom + extreme retrognathies

28 Very narrow PAS

29 De mond als BRON van problemen bemoeilijken van anesthesie (mallampati) osas endocarditis-profylaxis locale anesthesie met gevolgen orale radiografie besmetting door behandelaar (vuile instrumenten) medicatie voorgeschreven voor mondzorg

30 OSAS :condition characterized by repetitive partial or complete upper airway collapse during sleep. ensuing reduction in airflow leads to hypoxia subsequent arousals from sleep sleep deprivation. excessive daytime sleepiness, loud snoring witnessed stop-breathing episodes nonrestorative sleep.

31 OSAS: gezondheidsrisico! hypertension cardiovascular disease metabolic syndrome stroke possible premature death reduction in quality of life diminished social function increased rate of motor vehicle accidents: odds ratio 7,2 deficits in neuropsychological functioning diminished vigilance, executive functioning, and motor coordination

32 Symptoms Snoring Witnessed apneas Excessive daytime sleepiness Nocturnal choking Unrefreshed sleep Poor sleep quality Insomnia Morning headaches Impaired concentration Impaired memory Nocturia Impotence Anxiety and depression Esophageal reflux Signs Obesity Increased neck circumference Increased waist circumference Retrognathia Maxillary constriction Overjet Overbite Tonsillar hypertrophy Macroglossia Oropharyngeal narrowing (Mallampati class) Soft palate erythema and edema Nasal obstruction Hypertension

33 zuurstofsaturatie (%) AHI: apnoe-hypopnoe-index (per hour of sleep) primary measure to score severity of OSAS mild (AHI = 5 15), moderate (AHI = 15 30) severe (AHI > 30) 85% baseline <60% during REM sleep

34

35

36

37 soft tissue bony enclosure airway size normal obesitas small maxilla small mandible

38

39

40

41 Hier zoals gevraagd enkele bevindingen van voor en na mijn operatie Voor operatie Snurken. Een paar maal per uur wakker door snurken of door benauwdheid. Van de 7 uren slaap bleef er dus maar weinig echt slapen over met als gevolg dat ik bijna dagelijks even moe terug opstond als ik was gaan slapen. Resultaat was dat ik een uur na het opstaan al gemakkelijk terug kon slapen. Ik moest mij ook letterlijk door de eerste uren van de dag slepen. Na operatie Volgens mijn vrouw niet meer snurken. Als ik nu 7 uur slaap heb ik ook echt geslapen en sta ook niet meer vermoeid op. Kwaliteit van de nachtrust is er merkelijk op vooruit gegaan.

42

43 CBRX

44

45 Registratie van pre- en post-op CBRX

46 De mond als BRON van problemen bemoeilijken van anesthesie (mallampati) osas endocarditis-profylaxis: cavé : géén uniforme richtlijnen!! locale anesthesie met gevolgen orale radiografie besmetting door behandelaar (vuile instrumenten) medicatie voorgeschreven voor mondzorg

47 Heart : endocarditis-profylaxis anno % of cases of infective endocarditis are caused by oral bacteria 2013: Streptococcus mutans, met name CBP/+PA- is hoog virulent voor infectieuze endocarditis: high adhesion rates. (Arch.Oral.Biology 2013) evidence that transient bacteraemia with oral organisms occurs: during invasive dental procedures during daily activities such as chewing food and tooth brushing, tooth floss size and frequency of the bacteraemia are significantly greater in those with poor oral hygiene

48 risico vs baten? Absolute Risico is laag: 1: THK ingrepen 1: bij risicopatiënten Risico op anafylactische reactie AB Resistentie

49 ESC-richtlijnen anno 2009 Restrictiever Alleen bij hoog risicopatiënten Alleen bij hoog risico procedures Belang van tandhygiëne/steriliteit bij procedures Infecties adequaat behandelen bij hoog-risico patiënten

50 bij welke dentale procedures profylactische AB? WEL Profylactische AB alleen bij manipulatie van het tandvlees of periapicaal weefsel, of bij perforatie van de mondmucosa NIET Profylactische AB zijn niet aanbevolen bij locale anesthesie doorheen niet geïnfecteerde mucosa; radiologische opnamen van de tand; plaatsing of aanpassing van een orthodontisch apparaat/prothese/ brackets; verlies van melktanden en bloeding na trauma van lip of mondmucosa.

51 bij welke patiënten profylactische AB? alleen aangewezen bij patiënten met het hoogste risico op IE Patiënten met kunstklep of valvuloplastie met vreemd materiaal Patiënten met een doorgemaakte endocarditis Patiënten met congenitaal hardlijden (CHL) die: Cyanogeen CHL hebben zonder herstel of met residuele defecten, palliatieve shunts of conduits. CHL hebben met volledig chirurgisch of percutaan herstel met vreemd materiaal tot 6 maand na de procedure. Een persisterend defect op de plaats waar vreemd materiaal of een device geïmplanteerd werd. Patiënten met met Mitraalklepherstel of ASD sluiting (6 maanden) Profylactische AB zijn niet langer aanbevolen bij patiënten met andere vorm van kleplijden of congenitaal hartlijden

52 klep aangetast bij infectieuze endocarditis pericardpatch mitralisklep

53 welk antibioticum?

54 De mond als BRON van problemen bemoeilijken van anesthesie (mallampati) osas endocarditis-profylaxis locale anesthesie met gevolgen orale radiografie besmetting door behandelaar (vuile instrumenten) medicatie voorgeschreven voor mondzorg

55 hoeveel vasoconstrictor mag toegediend worden bij cardiaal risicopatiënten The dose limit of exogenous epinephrine on patients with cardiovascular disease was previously set at 200 μg. This allows for 11 cartridges of 1.8 ml lidocaine with 1:100,000 epinephrine 2 to 3 cartridges of 2% lidocaine with 1:100,000 epinephrine (36 to 54 μg of epinephrine) appears to be tolerated in most patients with hypertension or other cardiovascular disease, and the benefits of the vasoconstrictor appear to outweigh potential disadvantages or risks

56 hoeveel vasoconstrictor mag toegediend worden bij zwangeren? IDEM 2 to 3 cartridges of 2% lidocaine with 1:100,000 epinephrine (36 to 54 μg of epinephrine) appears to be tolerated in most patients with hypertension or other cardiovascular disease, and the benefits of the vasoconstrictor appear to outweigh potential disadvantages or risks

57 wanneer vermijden van: tandheelkundige behandeling: zwangerschap eerste 3 mnd doen we liefst géén ingrepen locale anesthesie: hemofilie zonder voorzorgsmaatregelen (geen spyx) acute fase na infarct anticoagulantia die niet geregeld zijn adrenaline in het locaal anestheticum: MonoAmineOxidase-inhibitoren (fenelzine en moclobemide)nardelzine,aurorix ASA III cardiaal owv ritmestoornissen ASA II cardiaal met LAD-problemen én ritmestoornissen acute fase na myocardinfarct zonder stent (eerste 6 mnd) na radiotherapie voor de lth (bij vitaal slijpen van kronen owv effect op pulpa!! ) acute fase hyperthyroïdie of bijnierschorstumor

58 De mond als BRON van problemen bemoeilijken van anesthesie (mallampati) osas endocarditis-profylaxis locale anesthesie met gevolgen orale radiografie besmetting door behandelaar (vuile instrumenten) medicatie voorgeschreven voor mondzorg

59 digitale orale radiografie: uitermate veilig Een beroepshalve persoon is iemand die het risico loopt meer dan 1 msv effectieve dosis per twaalf glijdende maanden te ontvangen.

60 dosis in tandheelkunde: algemene beschouwingen: tandheelkunde draagt maar zéér weinig bij tot collectieve dosis in België, ondanks de ZEER TALRIJKE onderzoekingen de reden is eenvoudig: de dosis PER ONDERZOEK is extreem laag onderzoek aantal in België effectieve dosis in msv collectieve dosis in België (mansv) % van de totale dosis intraorale rx ,005 15,8871 0,084 rx opg ,01 8,0267 0,042 Tele RX 1foto ,01 0,7433 0,004 Tele RX 2foto's ,02 0,2939 0,002 Eindwerk KULeuven 2007, S. Dieltiens

61 risico versus dosis röntgenonderzoek effectieve dosis (µsv) dosis als veelvoud van RX OPG intraoraal cephalometrie panoramisch (rxopg) 24 1 dcbct (kleine FOV) dentomaxillair dcbct (grote FOV) maxillofaciaal CT scan beide kaken CT bovenkaak Gerapporteerde effectieve dosis van dcbct in vergelijking met andere vormen van dentale beeldvorming (document HGR )

62 De mond als BRON van problemen bemoeilijken van anesthesie (mallampati) osas endocarditis-profylaxis locale anesthesie met gevolgen orale radiografie besmetting door behandelaar (vuile instrumenten) medicatie voorgeschreven voor mondzorg

63 Transmissie van multi-resistente bacteriën via de tandheelkundige praktijk Methicilline-resistente Staphylococcus aureus (MRSA): bewezen breed-spectrum betalacatamase producerende (ESBL)- Enterobacteriaceae Carbapenemaseproducerende gram-negatieve bacteriën twee laatste nog niet bewezen voor de tandheelkundige praktijk UK observatie 1 j lang: 8/140 patienten gecoloniseerd met zelfde MRSA-stam als op unit lucht-water-spuit armleuning unit afdrukpistolen afdrukken gipsmodellen Journal of Oral Microbiology, 2012, vol 4. Laheij et al.

64 De mond als BRON van problemen bemoeilijken van anesthesie (mallampati) osas endocarditis-profylaxis locale anesthesie met gevolgen orale radiografie besmetting door behandelaar (vuile instrumenten) medicatie voorgeschreven voor mondzorg

65 medicatie in de tandheelkunde paracetamol + codeïne NSAID Tramadol Clamoxyl Minocycline Dalacin C Chloorhexidine interacties!!

66 DEEL II onderliggend lijden met gevolgen voor mondzorg TRISMUS _ BEPERKTE MONDOPENING WONDHELING VASCULARISATIE, BOTHELING INFECTIEGEVAAR NABLOEDING INTERFERENTIE MET ANESTHESIE (LA, AA, IVSED) INTERFERENTIE MET VOORSCHRIFT

67 onderliggend lijden met gevolgen voor mondzorg TRISMUS _ BEPERKTE MONDOPENING WONDHELING VASCULARISATIE, BOTHELING INFECTIEGEVAAR NABLOEDING INTERFERENTIE MET ANESTHESIE (LA, AA, IVSED)

68 BEPERKTE MONDOPENING - TRISMUS Congenital Traumatic (acute) Neoplastic (benign) Neoplastic (malignant) Neuromuscular disorders Reactive (acute) Reactive (chronic) Psychogenic Drug induced

69 BEPERKTE MONDOPENING _ TRISMUS REACTIVE (ACUTE) Septic arthritis Tetanus Osteomyelitis of the mandible and temporal bone Abscesses of the submasseteric, lateral pharyngeal, pterygomandibular, submandibular and temporal spaces Tonsillitis and peritonsillar abscess Parotid abscess Mumps Cancrum oris Encephalitis Meningitis REACTIVE (CHRONIC) TMJ ankylosis (fibrous and bony) Degenerative joint disease Rheumatoid arthritis Systemic sclerosis Submucous fibrosis Soft tissue fibrosis Polymyositis Radiation therapy Myofascial pain dysfunction (MPD) Ankylosing spondylitis Multifocal idiopathic fibrosis Myostitis ossificans traumatica

70 extracties NA radiotherapie xerostomie, trismus, vascularisatie betert NIET met de jaren nà bestraling! + correlatie tussen ORN en # jaren nà bestraling!

71 Literatuur Trismus? Mondopening van 35 mm of minder Oorzaak trimus bij onco patiënten? Tumorgroei in of nabij sluitmusculatuur mond Littekenweefsel door heelkunde retractie littekenweefsel in sluitmusculatuur mond RT fibrosering sluitmusculatuur mond belangrijkste factor Incidentie bij onco patiënten? bij grote tumoren ( T3/T4), adjuvante RT, Vrije lap Incidentie :38-45 % post RT begint ± 9 wk na RT en gaat door tot 12 mnd na RT tot zelfs 4 j na RT

72 1. grote tumoren (T3/T4) veroorzaken ab ovo beperkte mondopening 2. voor beide groepen veroorzaakt radiotherapie (RT) een verdere beperking

73 waarom is behandeling zo moeilijk? muscles for closure of the mouth can generate enormous bite force, ranging from 600 to 1300 N mean opening force generated by mouth-opening muscles is about 120 N m. temporalis m. masseter m. pteryg. medialis m. pteryg. lateralis (matig) m. digastricus (venter ant) m. mylohyoideus m. geniohyoideus

74

75 onderliggend lijden met gevolgen voor mondzorg TRISMUS _ BEPERKTE MONDOPENING NABLOEDING zonder duidelijke oorzaak onderliggende oorzaak hemofilie/ von Willebrand (zeldzaam, meestal gekend) medicatie: anti-coagulantia, chemotherapie interacties van medicatie (zie later) WONDHELING INTERFERENTIE MET ANESTHESIE (LA, AA, IVSED)

76 nabloeding zonder duidelijke oorzaak overvloedig gespoeld? roken? NSAID als pijnstilling? gehecht? voldoende compressie? parodontitis? ontstoken weefsels? infectie achtergelaten? meestal: VALSE KLONTER R/ LA,verwijderen klonters, curettage,hechten

77 onderliggend lijden met gevolgen voor mondzorg TRISMUS _ BEPERKTE MONDOPENING NABLOEDING zonder duidelijke oorzaak onderliggende oorzaak hemofilie/ von Willebrand (zeldzaam, meestal gekend) medicatie: anti-coagulantia, chemotherapie interacties van medicatie (zie later) WONDHELING INTERFERENTIE MET ANESTHESIE (LA, AA, IVSED)

78

79 dilemma 1: aanvaarden we een nabloeding?

80 dilemma 1b: aanvaarden we een hematoom? INR = 5,5 bij inname van orale warfarine bij deze 54 jarige vrouw INR = 5,5 bij inname van orale warfarine bij deze 54 jarige vrouw INR: therapeutische dosis Géén intraorale ingrepen bij INR > 3,5 maar bij voorkeur INR brengen tot <2,5

81 dilemma 2 : aanvaarden we een trombose? stenttrombose kent een hoge mortaliteit : 20%

82 Orale anticoagulantia en tandverwijdering Nooit éénzijdig advies geven om anticoagulantia te stoppen : risico s van trombose zijn ernstiger dan risico s op nabloeding bij kleine tandheelkundige ingrepen. Steeds vragen of iemand een stent heeft of het type stent gekend is en hoe lang de stent reeds in situ is. Warfarine-Coumarine : testen: PT/INR antidotum : Vit K Bij warfarine-coumarine-gebruik steeds interactie met antibiotica en andere medicatie in acht nemen : PTT-controle of INR-controle. Marevan-Marcoumar-Sintrom Aspirine wordt niet gestopt bij tandextracties, ook niet wanneer deze in combinatie wordt genomen met andere bloedverdunners.

83 Orale anticoagulantia en tandverwijdering Locale hemostatische maatregelen worden wel aanbevolen : mond zachtjes spoelen met 10 ml tranexaminezuur 5% (Exacyl), 4x/dag gedurende 5 dagen bijttampon, spongostan of andere resorbeerbaar hemostaticum in wonde, goede hechting De patiënt pas laten vertrekken uit de praktijk nadat de bloeding volledig gestopt is Behandelend tandarts geeft zijn/haar contactgegevens mee aan patiënt Tevens de voorkeur geven aan een beperkt aantal extracties per keer (max. 3 tanden).

84 BRIDGING schema af te spreken met HA of behandelend specialist

85 ter vergelijking: situatie in Nederland ACTA richtlijn (1) (= NEDERLAND) laag bloedingsrisico extractie van 1 tot 3 kiezen mondhygiënische ingreep in principe zonder stoppen van de coumariner/ paracetamol als pijnstiller, liever geen NSAID s

86 ACTA-richtlijn (2) gebruik van één trombocytenaggregatieremmer TAR(Ascal (=carbasalaatcalcium), Aspro, Persantin, Plavix en Asasantin ) hoeven deze NIET gestaakt te worden voor een invasieve tandheelkundige ingreep*. gelijktijdig gebruik van Ascal en Plavix of Persantin moet één van beide in overleg met de voorschrijvend specialist tijdelijk gestaakt worden. Is staken van één van beide niet toegestaan dan volgt verwijzing naar een kaakchirurg.

87 ACTA-richtlijn (3) Bij het gebruik van anticoagulantia zoals acenocoumarol (Sintrom ) of fenprocoumon (Marcoumar ) behoeven deze NIET routinematig gestopt te worden voor tandheelkundige ingrepen* MITS De INR maximaal 24 uur voor de ingreep is bepaald en niet hoger is dan 3.5 De ingreep zo atraumatisch mogelijk verricht wordt Na extractie de wond gehecht wordt De patiënt de praktijk pas verlaat als de bloeding gestelpt is De patiënt de mond zachtjes spoelt met 10 ml 5% tranexaminezuur mondspoeling 4 dd gedurende 5 dagen. De patiënt mondelinge en schriftelijke instructies krijgt over postoperatieve beloop en te nemen maatregelen bij een nabloeding. De patiënt zich telefonisch bij de tandarts meldt indien een nabloeding toch optreedt en niet zelf te stoppen is. De tandarts of zijn vervanger voor de patiënt bereikbaar is buiten kantooruren.

88 ACTA-richtlijn (3b): tandheelkundige ingrepen = extractie van 1-3 tanden of kiezen operatieve verstandskies verwijdering parodontale behandelingen operatieve wortelkanaalbehandelingen abcesincisie plaatsen van max. 3 implantaten

89 ACTA-richtlijn (4) Is de INR >3.5 en mag deze niet naar een lagere waarde worden bijgesteld dan volgt verwijzing naar een kaakchirurg. Zijn er grotere of meer invasieve ingrepen gepland dan volgt verwijzing naar een kaakchirurg.

90 tandverwijdering bij pt met Nieuwe AntiCOagulantia Pradaxa = Dabigatran Xarelto = Rivaroxaban Eliquis = Apixaban ADVIES: Xarelto of Eliquis 24u voor ingreep zo CrCl >30ml/min 48u zo CrCl ml/min Pradaxa 24u voor ingreep zo CrCl >50ml/min 48u zo CrCl ml/min

91 tandverwijdering bij pt met Nieuwe Anticoagulantia Pradaxa = Dabigatran Xarelto = Rivaroxaban Eliquis = Apixaban Herstart NOAC vanaf >8u na de procedure indien volledige hemostase bereikt paracetamol als pijnstiller,liever dan NSAID

92 onderliggend lijden met gevolgen voor mondzorg TRISMUS _ BEPERKTE MONDOPENING NABLOEDING zonder duidelijke oorzaak onderliggende oorzaak hemofilie/ von Willebrand (zeldzaam, meestal gekend) medicatie: anti-coagulantia, chemotherapie interacties van medicatie (zie later) WONDHELING INTERFERENTIE MET ANESTHESIE (LA, AA, IVSED)

93 patiënt onder chemotherapie: evolutie bloedplaatjes

94 B-cel non-hodgkin Lymfoom: R/ Gestart met R-CHOP onder Fasturtec. Longtumor: R/Geen directe behandeling noodzakelijk. Herevaluatie na chemotherapie Aantal bloedplaatsjes (normaal per microliter) R/ 3 units bloedplaatjestransfusie Altijd alert zijn voor oorzaken van trombocytopenie

95 onderliggend lijden met gevolgen voor mondzorg TRISMUS _ BEPERKTE MONDOPENING NABLOEDING WONDHELING INFECTIEGEVAAR VASCULARISATIE, BOTHELING INTERFERENTIE MET ANESTHESIE (LA, AA, IVSED)

96 onderliggend lijden met gevolgen voor mondzorg WONDHELING risico op infectie roken alcohol diabetes immuunsuppressie

97 onderliggend lijden met gevolgen voor mondzorg WONDHELING risico op infectie roken alcohol diabetes immuunsuppressie

98 ROKEN vertraagde wondheling wond-dehiscentie alveolitis sicca parodontitis peri-implantitis lap-necrose mondkanker decreased proliferation of red blood cells, fibroblasts, and macrophages cutaneous vasoconstriction decreased and retarded rate of epithelialization increased platelet adhesiveness and damage to endothelial layers of the vessels, resulting in microvascular occlusion and tissue ischemia

99 t=0 t= +2 jaar

100 onderliggend lijden met gevolgen voor mondzorg WONDHELING risico op infectie roken alcohol abusus diabetes immuunsuppressie

101 alcohol abuse poor oral hygiëne malnutrition delitrium 2-3-fold in the rate of postoperative medical complications 3-4-fold in the rate of postoperative surgical site infections average length of hospitalization following surgical procedures.

102 periorbitale infectie

103 evolutie naar subduraal empyeem

104 onderliggend lijden met gevolgen voor mondzorg WONDHELING risico op infectie roken alcohol diabetes immuunsuppressie

105 DIABETES: IMPAIRED WOUND HEALING Normal wound healing Haemostasis Inflammation Infection Proliferation Maturation Impairment in diabetes Increased risk of infection Poor vascular supply Slow recruitment of neutrophils Persistent inflammation Hyperglycaemia encourages bacterial growth. Slow + ineffective neutrophil and macrophage activity Reduced tensile strength of collagen Reduced collagen deposition Reduced fibroblast activity Reduced tensile strength of collagen weakened area of scar tissue

106

107 submandibular space infection (n=81; levensbedreigend n=12) Pathogenese complicaties behandeling dentogeen 5 luchtwegobstructie 11 drainage 4 onbekend 4 mediastinitis 1 drainage + tracheo 4 sialoadenitis 1 drainage + intubatie 3 parotitis 1 pharyngitis 1 International Journal of Infectious Diseases (2009) 13, diabetes mellitus? with complications without complications yes 5 7 no 5 63

108 onderliggend lijden met gevolgen voor mondzorg WONDHELING risico op infectie roken alcohol diabetes immuunsuppressie

109 24 j, Z. v. Crohn, langdurige R/ immunosuppresiva: prednisone > 20 mg/d, azathioprine, methotrexaat, Infliximab, Adalimumab

110 32 jaar, neutropene hoge koorts onder chemotherapie wegens testiscarcinoom behandeld met een orchiectomie en chemotherapie: BEP-cocktail:Bleomycine dag 2, 9 en 16, Etoposide dag 1 tem 5 en Cisplatinum dag 1 tem 5, om de drie weken. Witte bloedcellen bij opname: 400 (ipv ). T : 38,1. cavé : narcose: O 2 concentratie mag niet > 30% zijn owv longtoxiciteit van bleomycine (hydroxylradicalen) Risico s: - infectie zeker bij WBC < indien plaatjes risico op nabloeding. BP waren ipv alleszins sterk vertraagde heling wegens uitblijven van reëpithelialisatie, daarom best geen locale anesthesie met adrenaline.

111 onderliggend lijden met gevolgen voor mondzorg TRISMUS _ BEPERKTE MONDOPENING NABLOEDING WONDHELING INFECTIEGEVAAR REGENERATIE,VASCULARISATIE, BOTHELING radiotherapie INTERFERENTIE MET ANESTHESIE (LA, AA, IVSED)

112 onderliggend lijden met gevolgen voor mondzorg TRISMUS _ BEPERKTE MONDOPENING NABLOEDING WONDHELING INFECTIEGEVAAR REGENERATIE MUCOSA, BOTHELING INTERFERENTIE MET ANESTHESIE (LA, AA, IVSED)

113 mucositis na radiotherapie

114 onderliggend lijden met gevolgen voor mondzorg TRISMUS _ BEPERKTE MONDOPENING NABLOEDING WONDHELING INFECTIEGEVAAR VASCULARISATIE, BOTHELING radiotherapie antiresorptieve medicatie INTERFERENTIE MET ANESTHESIE (LA, AA, IVSED)

115 late toxiciteit: osteoradionecrose bestraling heeft groter effect op onderkaak dan op bovenkaak. Proefschrift Henk Verdonck, 2008 frekwentie varieert van 9,1% in oudere literatuur naar 1,7% en zelfs lager in recente literatuur: betere radiotherapietechnieken

116 onderliggend lijden met gevolgen voor mondzorg TRISMUS _ BEPERKTE MONDOPENING NABLOEDING WONDHELING INFECTIEGEVAAR VASCULARISATIE, BOTHELING radiotherapie antiresorptieve medicatie INTERFERENTIE MET ANESTHESIE (LA, AA, IVSED)

117 2004: toen noemden we dit nog osteomyelitis

118 slecht helende wonde na recente extractie 1992: mammacarcinoom 1992: resectie + okselevidement 2004: skeletmetastasen 2004: radiotherapie en op start epirubicine + Zometa 2004: + Nolvadex 2004: pathologische heupfractuur 2004: totale heupprothese sindsdien: stabiel dank zij Nolvadex + Zometa

119 slecht helende wonde na recente extractie biopsie: botnecrose + Actinomyces géén botmetastase R/ conservatieve houding: debrideren, R/ pijnstilling, antibiotica

120

121 Inleiding: Prolia 60mg/ml denosumab 2x/j Indicatie: osteoporose Xgeva 120mg/1,7ml denosumab Maandelijks Indicatie: oncologische setting Cave hypocalcemie!

122 Indicaties: Tumoren met hypercalcemie en botmetastasen: Borst/prostaat/long/nier Beenmergtumoren: Multipel Myeloom (M. Kahler) Botpathologie: Ziekte van Paget, Fibreuze dysplasie Osteoporose 122

123 Oplossing: Osteoclast-remmers blokkage botafbraak -Bisfosfonaten -Denosumab anti-angiogenetisch effect

124

125 Osteoclast-remmers Denosumab: monoclonaal antilichaam (RANK Ligand inhibitor) krachtiger dan BP speelt in op meer pathways Physiology and Pharmacology of Nonbisphosphonate Drugs Implicated in Osteonecrosis of the Jaw Matthias Troeltzsch; J Can Dent Assoc 2012;78:c85

126 Definitie ONJ: inname van bisfosfonaten +(denosumab) (heden of verleden) > 8 weken blootliggend bot geen voorgeschiedenis van radiotherapie Incidentie: IV: 0,8 12% (recente studies 2013: tot 18%!) p.o.: 0,01 0,1% Waarom enkel thv kaken? Botturnover in alveolair bot is 10x hoger als in tibia en rondom n.alv.inf. 5x hoger Hogere botturnover : hogere uptake bisfosfonaten Continue remodelling thv parodontale ligament

127 ONJ: uitlokkende factoren Oorzaken % Extractie tgv caries 16.5 Extractie tgv periodontitis 17.1 Extractie tgv endodontisch falen 2.6 Terminale parodontitis 26.3 Parodontale chirurgie 9.2 Implantaten 2.6 Apicale chirurgie 0.7 Spontaan + prothese 25

128 ONJ: risicofactoren Lokale factoren: dentoalveolaire chirurgie extractie plaatsen van een implantaat periapicale chirurgie parodontale chirurgie anatomie mandibula: linguale tori mylohyoide aanhechting maxilla: - palatale tori

129 ONJ: risicofactoren Medicatie gerelateerde risicofactoren: Type bisfosfonaat Toedieningswijze: iv/po Duurtijd van de behandeling

130 Primary indication Nitrogen containing Dose Route Relative Potency Etidronate (Didronel) Tiludronate (Skelid) Alendronate (Fosamax) Risedronate (Actonel) Ibandronate (Boniva) Pamidronate (Aredia) Zoledronate (Zometa) Zoledronate (Reclast) Paget s disease No mg/d for 6 mo Oral 1 Paget s disease No 400mg/d for 3 mo Oral 50 Osteoporosis Yes 10mg/d 70mg/we Osteoporosis Yes 5mg/d 35mg/we Osteoporosis Yes 2.5mg/d 150mg/mo 3mg every 3 mo Oral 1,000 Oral 1,000 Oral IV 1,000 Bone metastases Yes 90mg/3 we IV 1,000-5,000 Bone metastases Yes 4mg/3 we IV 10,000+ Osteoporosis Yes 5mg/yr IV 10,000+

131 Bis-phossy jaws:high and low risk factors for bisphosphonate-induced osteonecrosis of the jaw ABU-ID M.H,WARNKE P.H.,GOTTSCHALK J,SPRINGER I.,WILTFANG J., e.a Journal of Cranio-Maxillofacial Surgery (2008) 36, gevallen van OJN million defined daily doses pamidronaat (aredia IV, fosamax p.o) en zoledronaat (zometa IV), geïntroduceerd , zijn verantwoordelijk in Duitsland, voor 93% van de bifosfonaat-gerelateerde kaak osteonecroses.

Osteonecrosis of the jaw (ONJ)

Osteonecrosis of the jaw (ONJ) INLEIDING Welkom 1 2 Osteonecrosis of the jaw (ONJ) Hoe kunnen we dit voorkomen en als het toch optreedt, hoe kunnen we het managen? 3 Complication of bisphosphonate and denosumab use 1 Dit ga je echter

Nadere informatie

Perioperatief beleid. van patiënten behandeld met bloedverdunners

Perioperatief beleid. van patiënten behandeld met bloedverdunners Perioperatief beleid van patiënten behandeld met bloedverdunners Perioperatief beleid van patiënten behandeld met plaatjesremmers Aspirine en/of ADP receptor inhibitor (Plavix of clopidogrel, Efient of

Nadere informatie

Problematiek 17/01/2011. Dr. Patrick Schoeters PREVENTIEF ANTISTOLLINGSBELEID BIJ ENDOSCOPISCHE PROCEDURES

Problematiek 17/01/2011. Dr. Patrick Schoeters PREVENTIEF ANTISTOLLINGSBELEID BIJ ENDOSCOPISCHE PROCEDURES Preventief antistollingsbeleid bij endoscopische procedures : een bloedstollend verhaal PREVENTIEF BIJ ENDOSCOPISCHE PROCEDURES Dr. Patrick Schoeters Problematiek Thrombusvorming cruciaal in cardiovasculaire

Nadere informatie

BF: Eerstelijns Samenwerkingsafspraak (LESA) Tandartsen en Trombosedienst SKB Winterswijk

BF: Eerstelijns Samenwerkingsafspraak (LESA) Tandartsen en Trombosedienst SKB Winterswijk Inhoud: 1. Inleiding 2. Algemene gegevens Trombosedienst 2.1 Gegevens Trombosedienst 2.2 Medisch leider Trombosedienst 2.3 Voor welke vragen neemt u contact op met wie? 2.4 Lijst van afkortingen 3. Behandeling

Nadere informatie

Dr. Bart Oris h.-hartziekenhuis Lier

Dr. Bart Oris h.-hartziekenhuis Lier De klassieke voorstelling van de stollingscascade met een intrinsieke en extrinsieke arm strookt niet met de in vivo stolling Essentieel bij een normale stolling is de aanwezigheid van de fosfolipidenmembraan

Nadere informatie

Stelping en NSAID's ; stolling en antistolling

Stelping en NSAID's ; stolling en antistolling Stelping en NSAID's ; stolling en antistolling Het hemostaseproces bestaat uit 5 stappen. - Vasoconstrictie/retractie van vaten - Adhesie van bloedplaatjes aan de collagene vezels van de vaatwand bij laesies

Nadere informatie

Betreft: Informatie over implanteren. Geachte heer/mevrouw,

Betreft: Informatie over implanteren. Geachte heer/mevrouw, Betreft: Informatie over implanteren Geachte heer/mevrouw, Binnenkort gaat bij u een tandheelkundige behandeling plaats vinden voor het plaatsen van implantaten en de vervaardiging en plaatsing van kronen,

Nadere informatie

2/9/2012. Hoe medisch had u de anamnese willen hebben? Nieuwe patiënt.. Denise van Diermen, arts

2/9/2012. Hoe medisch had u de anamnese willen hebben? Nieuwe patiënt.. Denise van Diermen, arts Hoe medisch had u de anamnese willen hebben? Nieuwe patiënt.. 3 februari 2012 Denise van Diermen, arts Eerste indruk Gemiddelde medische anamnese bij de tandarts/mondhygiënist Hoe gaat het met u? Bent

Nadere informatie

artseninformatie Richtlijnen voor beleid van bloedverdunners in een peri-operatieve fase GezondheidsZorg met een Ziel

artseninformatie Richtlijnen voor beleid van bloedverdunners in een peri-operatieve fase GezondheidsZorg met een Ziel i artseninformatie Richtlijnen voor beleid van bloedverdunners in een peri-operatieve fase GezondheidsZorg met een Ziel 2 Inhoud 1 Richtlijnen voor beleid van bloedverdunners in een peri-operatieve fase...

Nadere informatie

Voorkom bloedingen. de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren. Eindhoven, 19 juni 2014

Voorkom bloedingen. de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren. Eindhoven, 19 juni 2014 Voorkom bloedingen de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren Eindhoven, 19 juni 2014 dr. M.R. Nijziel, internist-hematoloog Indeling stollingssysteem oude antistollingsmiddelen

Nadere informatie

Preventie van hartklepinfectie

Preventie van hartklepinfectie metabole en cardiovasculaire aandoeningen info voor patiënten en behandelende (tand)artsen Preventie van hartklepinfectie Endocarditisprofylaxis UZ Gent, Hartcentrum Info voor de patiënt Wat is endocarditis?

Nadere informatie

Aanbevelingen perioperatief beleid van patiënten behandeld met plaatjesremmers en anticoagulantia

Aanbevelingen perioperatief beleid van patiënten behandeld met plaatjesremmers en anticoagulantia Aanbevelingen perioperatief beleid van patiënten behandeld met plaatjesremmers en anticoagulantia dr. Tom Vydt, cardioloog AZ Sint-Maarten GR0034AV versie 04-2014 ALGEMEEN YK Perioperatief beleid van patiënten

Nadere informatie

Boekje over de nieuwe orale anticoagulantia. Wat u moet weten voor het veilig gebruik ervan

Boekje over de nieuwe orale anticoagulantia. Wat u moet weten voor het veilig gebruik ervan Boekje over de nieuwe orale anticoagulantia Wat u moet weten voor het veilig gebruik ervan GEGEVENS PATIËNT Naam Adres Tel HUISARTS Naam Adres Tel SPECIALIST Naam Ziekenhuis Tel ANTISTOLLINGSMEDICATIE

Nadere informatie

orale bisfosfonaten Bonviva 10.000 Fosamax 135.000 Actonel 55.000 gipdatabank.nl Denosumab (20.000) : geen bisfosfonaat; antiresorptief normale botomb

orale bisfosfonaten Bonviva 10.000 Fosamax 135.000 Actonel 55.000 gipdatabank.nl Denosumab (20.000) : geen bisfosfonaat; antiresorptief normale botomb Bisfosfonaten: botweg negeren? Steven Zijderveld VERGRIJZING VAN DE BEVOLKING (TSUNAMIE) 850.000 iedere 6 minuten # 250.000 1 orale bisfosfonaten Bonviva 10.000 Fosamax 135.000 Actonel 55.000 gipdatabank.nl

Nadere informatie

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors Gender differences in heart disease Dr Danny Schoors Women are meant to be loved, not to be understood Oscar Wilde (1854-1900) 2 05/01/16 Inleiding Cardiovasculaire ziekte 7 tot 10 jaar later dan bij mannen

Nadere informatie

Bereikbaarheid en Protocollen Trombosedienst Emmen (Versie huisartsen)

Bereikbaarheid en Protocollen Trombosedienst Emmen (Versie huisartsen) Bereikbaarheid en Protocollen Trombosedienst Emmen (Versie huisartsen) Protocollen en Bereikbaarheid Trombosedienst Emmen Drs. J.G.J. Pouwels, Medisch Leider Trombosedienst INHOUDSOPGAVE 1. Bereikbaarheid

Nadere informatie

Perioperatief beleid voor patiënten behandeld met vitamine K antagonisten

Perioperatief beleid voor patiënten behandeld met vitamine K antagonisten Perioperatief beleid voor patiënten behandeld met vitamine K antagonisten Algemene principes: De voorgeschreven werkwijze is afhankelijk van 3 factoren: 1. Het bloedingsrisico gepaard met de ingreep. Dit

Nadere informatie

TANDPIJN PULPITIS - ABCES

TANDPIJN PULPITIS - ABCES PULPITIS - ABCES BART HUYBRECHTS 2005: Algemeen tandarts, KU Leuven 2007: Start PhD, KU Leuven Endodontische urgentiebehandelingen bij volwassenen en kinderen 2008: Endodontoloog, KU Leuven 2008 - heden:

Nadere informatie

Antistolling in het pijncentrum

Antistolling in het pijncentrum Antistolling in het pijncentrum Dr. Veerle Dirckx mariaziekenhuis.be Mensen zorgen voor mensen Overzicht Ter opfrissing de stollingscascade Wat is er allemaal op de markt? Wat werkt waarop in? Hoelang

Nadere informatie

Additions appear in italics and underlined deletions in italics and strikethrough

Additions appear in italics and underlined deletions in italics and strikethrough BIJLAGE III 1 AMENDMENTS TO BE INCLUDED IN THE RELEVANT SECTIONS OF THE SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS OF NIMESULIDE CONTAINING MEDICINAL PRODUCTS (SYSTEMIC FORMULATIONS) Additions appear in italics

Nadere informatie

Annex I Wetenschappelijke conclusies en redenen voor wijziging van de voorwaarden verbonden aan de vergunningen voor het in de handel brengen

Annex I Wetenschappelijke conclusies en redenen voor wijziging van de voorwaarden verbonden aan de vergunningen voor het in de handel brengen Annex I Wetenschappelijke conclusies en redenen voor wijziging van de voorwaarden verbonden aan de vergunningen voor het in de handel brengen Wetenschappelijke conclusies Rekening houdend met het beoordelingsrapport

Nadere informatie

Wortelpuntbehandeling Bij de kaakchirurg

Wortelpuntbehandeling Bij de kaakchirurg Wortelpuntbehandeling Bij de kaakchirurg Albert Schweitzer ziekenhuis maart 2015 pavo 0399 Inleiding U bent door uw tandarts verwezen naar de kaakchirurg in het Albert Schweitzer ziekenhuis. Uw tandarts

Nadere informatie

AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA

AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER NIEUWE ANTICOAGULANTIA Dr. Anna Vantilborgh Hematologie - UZ Gent 13 september 2013 ALGEMENE PRINCIPES IN BEHANDELING VAN BLOEDINGEN AANPAK VAN BLOEDINGEN ONDER ORALE DIRECTE

Nadere informatie

Preventie en behandeling trombo-embolische aandoeningen. FTO 15-10-13 Paul van Buuren

Preventie en behandeling trombo-embolische aandoeningen. FTO 15-10-13 Paul van Buuren Preventie en behandeling trombo-embolische aandoeningen FTO 15-10-13 Paul van Buuren Inhoud Trombo-embolische preventie bij ouderen Preventie bij atriumfibrilleren en behandeling longembolie Formularium

Nadere informatie

9 e Post-O.N.S. Meeting

9 e Post-O.N.S. Meeting 9 e Post-O.N.S. Meeting Neutropenie & Antibiotica resistentie Heleen Klein Wolterink Research verpleegkundige Medische Oncologie UMC Utrecht Schiphol introductie Neutropenie: Definitie Symptomen MASSC

Nadere informatie

Nutritional Risk Screening (NRS 2002)

Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Bron: Kondrup, J., Rasmussen, H. H., Hamberg, O., Stanga, Z., & ad hoc ESPEN Working Group (2003). Nutritional Risk Screening (NRS 2002): a new method based on an

Nadere informatie

Preventie van hartklepinfectie

Preventie van hartklepinfectie info voor patiënten en behandelende (tand)artsen Preventie van hartklepinfectie Endocarditisprofylaxis Info voor de patiënt 01. Wat is endocarditis? Endocarditis is de Latijnse naam voor een endocardontsteking.

Nadere informatie

MEDICATIE BIJ CVA PATIËNTEN. Chinette Verhagen PA neurologie

MEDICATIE BIJ CVA PATIËNTEN. Chinette Verhagen PA neurologie MEDICATIE BIJ CVA PATIËNTEN Chinette Verhagen PA neurologie Meest gebruikte medicatie als secundair preventie: Plaatjesaggregatieremmers Ascal (persantin) Clopidogrel (plavix) Vitamine K antagonisten Acencoumarol

Nadere informatie

Kaakabces: operatieve behandeling van ontsteking in de kaak/mondholte

Kaakabces: operatieve behandeling van ontsteking in de kaak/mondholte Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Kaakabces: operatieve behandeling van ontsteking in de kaak/mondholte www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl

Nadere informatie

Wat is nieuw in Antistollingswereld?

Wat is nieuw in Antistollingswereld? Wat is nieuw in Antistollingswereld? Peter Verhamme Bloedings- en vaatziekten UZ Leuven NOACs/DOACs - Antistolling bij VKF: Waarom we NOACs verkiezen! - Peri-operatief beleid 1 Nieuwe orale anticoagulantia

Nadere informatie

Plaatsen en verwijderen van botankers

Plaatsen en verwijderen van botankers Mondheelkunde, Kaak- en Aangezichtschirurgie Behandeling Plaatsen en verwijderen van botankers 2 Patiëntenvoorlichting patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl MKA/ Plaatsen en verwijderen van botankers/13

Nadere informatie

Osteoporose profylaxe bij 80+

Osteoporose profylaxe bij 80+ Osteoporose profylaxe bij 80+ Emilie Gieling, AIOS Ziekenhuisfarmacie, CWZ Prof. Dr. Joop van den Bergh, internist-endocrinoloog, VieCurie MC Noord-Limburg, Maastricht UMC & UHasselt België (potentiële)

Nadere informatie

Pijncentrum. Behandeling van het temporomandibulaire gewricht

Pijncentrum. Behandeling van het temporomandibulaire gewricht Pijncentrum Behandeling van het temporomandibulaire gewricht Inleiding Op het pijncentrum is met u besproken dat uw pijnklachten behandeld gaan worden door middel van een behandeling van het temporomandibulaire

Nadere informatie

Sinuslifting en botopbouw

Sinuslifting en botopbouw Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Behandeling Sinuslifting en botopbouw 2 Patiëntenvoorlichting patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl MKA/ Sinuslifting en botopbouw/15 02 2013 Behandeling

Nadere informatie

Sinuslifting en botopbouw

Sinuslifting en botopbouw Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Sinuslifting en botopbouw www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl MKA004 / Sinuslifting en botopbouw /

Nadere informatie

Nascholing Antistolling

Nascholing Antistolling Nascholing Antistolling Peri-operatief Antistollingsbeleid Nivo 2 3 Een initiatief van de Stuurgroepketen Antistollingsbehandeling versie 2, februari 2012 probleem antistolling peri-operatief Igv doorgaan

Nadere informatie

Medicamenteuze behandeling van botmetastasen. Aafke Meerveld-Eggink, Internist-oncoloog i.o.

Medicamenteuze behandeling van botmetastasen. Aafke Meerveld-Eggink, Internist-oncoloog i.o. Medicamenteuze behandeling van botmetastasen Aafke Meerveld-Eggink, Internist-oncoloog i.o. Normale bothuishouding poc = voorloper osteoclast OC = osteoclast pob = voorloper osteoblast OB = osteoblast

Nadere informatie

Verwijderen van een verstandskies of wortelrest

Verwijderen van een verstandskies of wortelrest Verwijderen van een verstandskies of wortelrest marinadental.nl Waarom deze folder? Napijn U heeft een afspraak voor het verwijderen van een verstandskies of wortelrest, of deze is inmiddels verwijderd.

Nadere informatie

Indicatie antistolling. NOAC/DOAC Is de praktijk net zo verwarrend als de naam.? Indicaties VKA in NL Wat gebruikten we. Het stollingsmechanisme

Indicatie antistolling. NOAC/DOAC Is de praktijk net zo verwarrend als de naam.? Indicaties VKA in NL Wat gebruikten we. Het stollingsmechanisme Indicatie antistolling NOAC/DOAC Is de praktijk net zo verwarrend als de naam.? Behandeling DVT/ longembolie Atriumfibrilleren Mechanische hartklep Arterieel vaatlijden Hartfalen met kamerdilatatie ( alleen

Nadere informatie

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Maligne hematologie Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Indeling Leukemie acuut AML (acute myeloïde leukemie) ALL (acute lymfoïde leukemie) chronisch CML (chronische myeloïde

Nadere informatie

MOND-, KAAK- EN AANGEZICHTSCHIRURGIE IMPLANTATEN. Patiënteninformatie

MOND-, KAAK- EN AANGEZICHTSCHIRURGIE IMPLANTATEN. Patiënteninformatie MOND-, KAAK- EN AANGEZICHTSCHIRURGIE IMPLANTATEN Patiënteninformatie 1. Wat is een implantaat? Een implantaat is een kunstwortel, gemaakt van titanium, die in het bot wordt geschroefd. Titanium is een

Nadere informatie

Marijse Koelewijn huisarts

Marijse Koelewijn huisarts PIJN Marijse Koelewijn huisarts Je hoeft tegenwoordig toch geen pijn meer te lijden Moeilijk behandelbare pijn Om welke pijnen gaat het? Welke therapeutische mogelijkheden zijn er? Opzet workshop: Korte

Nadere informatie

Allereerst krijgt u voor de behandeling verschillende recepten voor medicijnen die u bij de apotheek kan halen.

Allereerst krijgt u voor de behandeling verschillende recepten voor medicijnen die u bij de apotheek kan halen. Behandeling algemeen De voorbehandeling Allereerst krijgt u voor de behandeling verschillende recepten voor medicijnen die u bij de apotheek kan halen. Antibioticum -> de avond voor de behandeling start

Nadere informatie

Richtlijnen voor de behandeling van voorkamerfibrillatie. Dr E Raymenants Cardiologie St Maarten

Richtlijnen voor de behandeling van voorkamerfibrillatie. Dr E Raymenants Cardiologie St Maarten Richtlijnen voor de behandeling van voorkamerfibrillatie Dr E Raymenants Cardiologie St Maarten Inhoud o Epidemiologie Prevalentie Prognose Associatie met CV en andere aandoeningen o Definities & types

Nadere informatie

Is Parodontitis een risicofactor voor bisfosfonaat gerelateerde necrose van de kaak?

Is Parodontitis een risicofactor voor bisfosfonaat gerelateerde necrose van de kaak? Paro-info juli 2014 Geachte lezer, Vanaf medio juli a.s. zal Conroy Faber, MSc student parodontologie ACTA, stage lopen bij de Parodontologische Kliniek Den Haag. Hij zal onder begeleiding van Ilara Zerbo

Nadere informatie

Kaakchirurgie. Implantaten in de kaak

Kaakchirurgie. Implantaten in de kaak Kaakchirurgie Implantaten in de kaak Inleiding Uw specialist heeft zojuist met u gesproken over de mogelijkheid om één of meerdere implantaten in uw kaak/kaken aan te brengen. In deze folder leest u wat

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Botaugmentatie (botopbouw) met schedelbot

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Botaugmentatie (botopbouw) met schedelbot Botaugmentatie (botopbouw) met schedelbot BOTAUGMENTATIE (BOTOPBOUW) MET SCHEDELBOT INLEIDING U komt in aanmerking voor een operatie voor botopbouw. Dit is een ingreep waarvoor u een nacht in het ziekenhuis

Nadere informatie

Behandeling van wervelkanaalstenose

Behandeling van wervelkanaalstenose Pijncentrum Behandeling van wervelkanaalstenose Aperius PercLID System Inleiding De anesthesioloog-pijnspecialist heeft met u besproken dat uw pijnklachten behandeld gaan worden door middel van een Aperius

Nadere informatie

Thuis in de antistolling

Thuis in de antistolling Thuis in de antistolling met orale anticoagulantia Informatiebrochure patiënten 2 Thuis in de antistolling 3 1. Wat zijn anticoagulantia?...4 2. Hoe neemt u anticoagulantia?...5 2.1 De dosis...5 2.2 Het

Nadere informatie

Plastische chirurgie. Bovenbeenlift. www.catharinaziekenhuis.nl

Plastische chirurgie. Bovenbeenlift. www.catharinaziekenhuis.nl Plastische chirurgie Bovenbeenlift www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl PLA004 / Bovenbeenlift / 13-11-2015 2 Bovenbeenlift U hebt met de plastisch

Nadere informatie

Wondjes bij een patient met een THP. Wel of geen antibiotica?

Wondjes bij een patient met een THP. Wel of geen antibiotica? Wondjes bij een patient met een THP. Wel of geen antibiotica? Initiatief: Nederlandse Orthopaedische Vereniging In samenwerking met: Koninklijk Genootschap voor Fysiotherapie Nederlandse Vereniging voor

Nadere informatie

Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOACs)

Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOACs) Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOACs) Regionaal Formularium Zwolle Daphne Bertholee, ziekenhuisapotheker i.o. Douwe van der Meer, coördinator Regionaal Formularium Zwolle FTO 15 oktober 2013 Isala Inleiding

Nadere informatie

Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane

Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane Drs. A.M. Karsch, anesthesioloog pijnspecialist UMC Utrecht Drs. G. Hesselmann, oncologieverpleegkundige, epidemioloog UMCU Wat is pijn? lichamelijk

Nadere informatie

Een tandheelkundige behandeling onder algehele anesthesie Adviezen voor thuis

Een tandheelkundige behandeling onder algehele anesthesie Adviezen voor thuis Vandaag heeft: u uw kind de door u begeleide patiënt met lichamelijke en/of verstandelijke beperking een tandheelkundige behandeling ondergaan. Graag geven wij u informatie over wat u kunt verwachten na

Nadere informatie

Palliatieve behandeling van het bronchuscarcinoma

Palliatieve behandeling van het bronchuscarcinoma 1 Palliatieve behandeling van het bronchuscarcinoma Tessa Dieudonné Pneumologe H.Hartziekenhuis Mol Palliatieve zorg 2 1. Definitie 2. Pijnbestrijding 3. Symptoombestrijding 4. Palliatieve sedatie : richtlijnen

Nadere informatie

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Inhoud workshop Inventarisatie vragen Waar of niet waar Medicatie en hun bijwerkingen Pijnbestrijding Antidepressiva Benzodiazepinen

Nadere informatie

Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS. New Class Warnings

Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS. New Class Warnings HMG-CoA Reductase Inhibitors and safety the risk of new onset diabetes/impaired glucose metabolism Final SmPC and PL wording agreed by PhVWP December 2011 Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY

Nadere informatie

TAR s: Combinaties, Do s & Don ts

TAR s: Combinaties, Do s & Don ts TAR s: Combinaties, Do s & Don ts Congressponsoren AstraZeneca Bayer BoehringerIngelheim Pfizer/BMS Rolf Veldkamp, cardioloog Ravee Rambharose, kaderhuisarts HVZ Aris Prins, apotheker Indeling Trombocytenaggregatie

Nadere informatie

Bewegingsapparaat bij het ouder worden

Bewegingsapparaat bij het ouder worden Meer leren over lichaam en gezondheid Bewegingsapparaat bij het ouder worden Sandrine Bours Reumatoloog MUMC+ Agenda Inleiding Osteoporose Artrose Artritis Reumatoïde artritis Jicht Inleiding Skelet nodig

Nadere informatie

Endoscopie en anticoagulantia: een update.

Endoscopie en anticoagulantia: een update. Endoscopie en anticoagulantia: een update. Dr. Koen Van Dycke, Prof. Dr. Isabelle Colle, Prof. Dr. Martine De Vos. Dienst Gastro-enterologie UZ Gent. De Pintelaan 185 9000 Gent Abstract: Door de toenemende

Nadere informatie

Tandheelkundige implantaten

Tandheelkundige implantaten Infobrochure Tandheelkundige implantaten Mond-, kaak- en aangezichtsheelkunde Tel 011 826 215 mensen zorgen voor mensen Inleiding Roken kan leiden tot ontsteking van het tandvlees en uiteindelijk tot verlies

Nadere informatie

Nr Naam Beschrijving Mogelijke waarden of verwijzingen 1 Patiëntidentificatie Een uniek patiëntidentificatienummer Vrije tekst

Nr Naam Beschrijving Mogelijke waarden of verwijzingen 1 Patiëntidentificatie Een uniek patiëntidentificatienummer Vrije tekst Toelichting op het registratieformulier oktober 2014 Optionele variabelen zijn in donkergrijs weergegeven op het registratieformulier en in deze toelichting. Nr Naam Beschrijving Mogelijke waarden of verwijzingen

Nadere informatie

Kaak osteotomie Chirurgische kaakcorrectie. Mond-, Kaak- en Aangezichtschirurgie (MKA) IJsselland Ziekenhuis

Kaak osteotomie Chirurgische kaakcorrectie. Mond-, Kaak- en Aangezichtschirurgie (MKA) IJsselland Ziekenhuis Kaak osteotomie Chirurgische kaakcorrectie Mond-, Kaak- en Aangezichtschirurgie (MKA) IJsselland Ziekenhuis Inleiding Meestal wordt een afwijking in de stand van het gebit behandeld door een orthodontist.

Nadere informatie

Carotischirurgie, een halszaak. BRV jaarcongres Reehorst, Ede 12-03-2016

Carotischirurgie, een halszaak. BRV jaarcongres Reehorst, Ede 12-03-2016 Carotischirurgie, een halszaak BRV jaarcongres Reehorst, Ede 12-03-2016 Anatomie Carotis pathologie Stenoserend vaatlijden Dilaterend vaatlijden Dissectie Carotis pathologie Dilaterend Zeldzaam Atherosclerose,

Nadere informatie

Sigmoïdoscopie. Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar

Sigmoïdoscopie. Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar Sigmoïdoscopie Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar Inleiding Door middel van deze folder wil het Ikazia Ziekenhuis u informeren over de sigmoïdoscopie die voor u is afgesproken. In de folder wordt

Nadere informatie

ANTITROMBOTISCHE BEHANDELING: ENKELE RECENTE PUBLICATIES

ANTITROMBOTISCHE BEHANDELING: ENKELE RECENTE PUBLICATIES ANTITROMBOTISCHE BEHANDELING: ENKELE RECENTE PUBLICATIES De indicaties en praktische problemen van de antitrombotica waren reeds tweemaal het onderwerp van een themanummer van de Folia [Folia februari

Nadere informatie

Bloeding: wat nu? Workshop Antistolling: oh FAQ! Take home:

Bloeding: wat nu? Workshop Antistolling: oh FAQ! Take home: Bloeding: wat nu? Workshop Antistolling: oh FAQ! Monique Tjon-A-Tsien, kaderhuisarts HVZ Paula Ypma, hematoloog HagaZiekenhuis 5 februari 2014 Congressponsoren AstraZeneca Bayer BoehringerIngelheim Pfizer/BMS

Nadere informatie

NOAC s: New Oral Anticoagulants

NOAC s: New Oral Anticoagulants NOAC Safety protocol NOAC s: New Oral Anticoagulants Willem Bax, Internist-nefroloog-vasculair geneeskundige Namens Werkgroep NOAC s Werkgroep safety protocol NOAC s Matthijs Westerman, Internist Hematoloog

Nadere informatie

NOACs in de dagelijkse praktijk. Menno Huisman Afdeling Trombose en Hemostase LUMC Leiden m.v.huisman@lumc.nl

NOACs in de dagelijkse praktijk. Menno Huisman Afdeling Trombose en Hemostase LUMC Leiden m.v.huisman@lumc.nl NOACs in de dagelijkse praktijk Menno Huisman Afdeling Trombose en Hemostase LUMC Leiden m.v.huisman@lumc.nl Belangen Voordrachten tijdens wetenschappelijke verenigingen ondersteund door farma; honoraria

Nadere informatie

Complexe wondzorg Dr. H. Bontinck - Dr. J. Bontinck. Bijscholingsdagen heelkunde 16/10/2014 en 21/10/2014

Complexe wondzorg Dr. H. Bontinck - Dr. J. Bontinck. Bijscholingsdagen heelkunde 16/10/2014 en 21/10/2014 Complexe wondzorg Dr. H. Bontinck - Dr. J. Bontinck Bijscholingsdagen heelkunde 16/10/2014 en 21/10/2014 Fysiologie van de wondheling Wonde = pathologische toestand waarbij verschillende weefsels van elkaar

Nadere informatie

Warmtebehandeling van aangezichtspijn (Sweet)

Warmtebehandeling van aangezichtspijn (Sweet) Warmtebehandeling van aangezichtspijn (Sweet) U heeft samen met uw arts besloten dat u voor uw aangezichtspijnklachten een warmtebehandeling volgens Sweet zal ondergaan. In deze folder vindt u informatie

Nadere informatie

Kwaliteit van Leven na Hartchirurgie

Kwaliteit van Leven na Hartchirurgie Kwaliteit van Leven na Hartchirurgie 15 april 2014 Thanasie Markou Cardio-thoracaal chirurg A.L.P. Markou Quality of life after cardiac surgery Quality of life after cardiac surgery A.L.P. Markou Kwaliteit

Nadere informatie

Wisselend reageren, inadequaat Voorkeursstand ogen en hoofd naar rechts Verkramping linkerarm

Wisselend reageren, inadequaat Voorkeursstand ogen en hoofd naar rechts Verkramping linkerarm Neurologische valkuilen 9 oktober 2014 Elly Pouwels Neuroloog Informatie bekend bij neuroloog via Man uit 1948, blanco huisarts Aanmelding als trombolyse Sinds 30 min ogen naar rechts, in de war/ afasie

Nadere informatie

CEA Carotis endarteriectomie. ASZ Vaat Event Rudolf Tutein Nolthenius vaatchirurg

CEA Carotis endarteriectomie. ASZ Vaat Event Rudolf Tutein Nolthenius vaatchirurg CEA Carotis endarteriectomie ASZ Vaat Event Rudolf Tutein Nolthenius vaatchirurg Anatomie: vaten Anatomie: vaten Anatomie: vaten Anatomie: cirkel van Willis Anatomie: zenuwen Symptomen Voordracht Kerkhoff

Nadere informatie

Perioperatief antistollingsbeleid UMCG. Samenvatting

Perioperatief antistollingsbeleid UMCG. Samenvatting 1 2 Perioperatief antistollingsbeleid UMCG Samenvatting Patiënten ingesteld op antistollingsmiddelen hebben bij continuatie van de antistolling een verhoogde kans op bloedverlies en bij het staken van

Nadere informatie

Nascholing Antistolling

Nascholing Antistolling Nascholing Antistolling Algemene module nivo 1 en 2 Een initiatief van de Stuurgroepketen Antistollingsbehandeling Dr. R. Fijnheer, versie 1, november 2011 doel antistollings therapie behandelen van arteriële

Nadere informatie

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Wat is de invloed van tractie op een lumbale

Nadere informatie

Diabetische voet. Preventie - neuropathie. Preventie. Pascal Van Waeyenberghe

Diabetische voet. Preventie - neuropathie. Preventie. Pascal Van Waeyenberghe Diabetische voet Pascal Van Waeyenberghe Practical guidlines on the management and prevention of the diabetic foot 2007 Preventie - neuropathie Preventie 1 Inspectie van de schoenen Door een naad is er

Nadere informatie

Inleiding CBCT voor tandartsen en tandarts specialisten. Hero Breuning

Inleiding CBCT voor tandartsen en tandarts specialisten. Hero Breuning Inleiding CBCT voor tandartsen en tandarts specialisten Hero Breuning CBCT Relatief nieuw, in 2000 was de eerste CBCT scanner commercieel verkrijgbaar De apparaten die beschikbaar zijn variëren allemaal

Nadere informatie

NOAC s. Bossche Samenscholingsdagen 2014 N. Péquériaux Laboratoriumarts/Medisch leider trombosedienst M. Jacobs Cardioloog

NOAC s. Bossche Samenscholingsdagen 2014 N. Péquériaux Laboratoriumarts/Medisch leider trombosedienst M. Jacobs Cardioloog NOAC s Bossche Samenscholingsdagen 2014 N. Péquériaux Laboratoriumarts/Medisch leider trombosedienst M. Jacobs Cardioloog Antistollingsmedicatie Toegepast ter preventie en behandeling van arteriële en

Nadere informatie

Osteoporotische indeukingsfracturen conservatief of kyphoplasty/vertebroplasty. Koen hendrix Heup/rug campus Henri Serruys Consulent UZ Gent rug

Osteoporotische indeukingsfracturen conservatief of kyphoplasty/vertebroplasty. Koen hendrix Heup/rug campus Henri Serruys Consulent UZ Gent rug Osteoporotische indeukingsfracturen conservatief of kyphoplasty/vertebroplasty Koen hendrix Heup/rug campus Henri Serruys Consulent UZ Gent rug Behandeling van osteoporotische indeukingsfracturen 1984

Nadere informatie

Plaats van biologicals in reumatisch lijden. AZ Damiaan Oostende Dr. M. Maertens Reumatologie

Plaats van biologicals in reumatisch lijden. AZ Damiaan Oostende Dr. M. Maertens Reumatologie Plaats van biologicals in reumatisch lijden AZ Damiaan Oostende Dr. M. Maertens Reumatologie Welke aandoeningen? Plaats van deze biologicals? Welke biologicals? Specifieke aandachtspunten bij patiënt behandeld

Nadere informatie

Implantaten in de kaak

Implantaten in de kaak Implantaten in de kaak Mondziekten, Kaak en Aangezichtschirurgie Inleiding De kaakchirurg heeft zojuist met u gesproken over de mogelijkheid om één of meerdere implantaten in uw kaak/kaken aan te brengen.

Nadere informatie

Dr. Du Chau (Huisarts)

Dr. Du Chau (Huisarts) CASUS Chondrosarcoom Dr. Du Chau (Huisarts) Dr. Huysentruyt (Pijnarts) Niet-medische context Vrouw 21 jaar Gehuwd Medische voorgeschiedenis Sinds 2j intermittente last in de regio van het RECHTER SI-gewricht,

Nadere informatie

Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Afdeling maag-darm-leverziekten Inleiding Uw arts heeft een behandeling met infliximab voorgesteld. Infliximab is

Nadere informatie

Luchtwegen: luchtpijp. luchtwegen spirometrie. Longblaasjes: Alveolen longvolumes diffusie

Luchtwegen: luchtpijp. luchtwegen spirometrie. Longblaasjes: Alveolen longvolumes diffusie Interstitiële longziekten Prof. Dr. Guy Brusselle Dienst Longziekten UZ GENT BVP, 23/11/2013 Interstitiële longziekten (ILZ): Inleiding Kenmerken overzicht ILZ met gekende oorzaken ILZ met ongekende oorzaken:

Nadere informatie

Mondverzorging na verwijdering van een kies, tand of wortelrest

Mondverzorging na verwijdering van een kies, tand of wortelrest Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Mondverzorging na verwijdering van een kies, tand of wortelrest www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl

Nadere informatie

Verwijderen van de sternumdraden

Verwijderen van de sternumdraden Cardiothoracale chirurgie Verwijderen van de sternumdraden www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl CTC006 / Verwijderen van de sternumdraden / 10-10-2013

Nadere informatie

Instructies voor het gebruik van Ustekinumab-Stelara

Instructies voor het gebruik van Ustekinumab-Stelara Instructies voor het gebruik van Ustekinumab-Stelara Inhoud 1. Inleiding 2. Wie is geschikt voor deze therapie 3. Voor het starten met de behandeling 4. Starten met Stelara 5. Toediening 6. Effectiviteit

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen. 'Zuinig met maagprotectie bij NSAIDgebruik is zuur voor de maag Voorbeeld

Workshop voor apothekers en huisartsen. 'Zuinig met maagprotectie bij NSAIDgebruik is zuur voor de maag Voorbeeld Workshop voor apothekers en huisartsen 'Zuinig met maagprotectie bij NSAIDgebruik is zuur voor de maag Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Onderzoeken van PHARMO en Vonkeman Presentatie van regionale

Nadere informatie

Gnathologie: diagnostiek en behandeling van temporomandibulaire disfuncties (TMD) in de algemene praktijk. Datum

Gnathologie: diagnostiek en behandeling van temporomandibulaire disfuncties (TMD) in de algemene praktijk. Datum Gnathologie: diagnostiek en behandeling van temporomandibulaire disfuncties (TMD) in de algemene praktijk Datum Naam spreker Orofaciale pijn Dentogeen TMD Neuralgiforme pijn Hoofdpijn Gerefereerde pijn

Nadere informatie

De Q koorts epidemie in Nederland

De Q koorts epidemie in Nederland De Q koorts epidemie in Nederland Coxiella burnetii Wim van der Hoek, artsepidemioloog, Centrum Infectieziektebestrijding 1 Huisarts Herpen Toename Q koorts? Microbioloog Huisarts Sint Oedenrode Mei Juni

Nadere informatie

Implantaten. Wat is een implantaat.

Implantaten. Wat is een implantaat. Implantaten Wat is een implantaat Wanneer komt u in aanmerking voor implantaten? Eén of twee behandelingen? Boorsjabloon De ingreep Mogelijke bijwerkingen en complicaties Implantaten en botopbouw bij verlies

Nadere informatie

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C 10 C

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C 10 C C. Wervelkolom nhoudsopgave 1 C 2 C 3 C 4 C 5 C 6 C 7 C 8 C 9 C 1 C Congenitale aandoeningen... 1 Myelopathie (excl. trauma s van de wervelkolom)... 1 Mogelijke atlanto-axiale subluxatie... 1 Nekpijn...

Nadere informatie

casuistiek: bloedingscomplicaties bij het gebruik van de nieuwe generaties antistollingsmiddelen

casuistiek: bloedingscomplicaties bij het gebruik van de nieuwe generaties antistollingsmiddelen casuistiek: bloedingscomplicaties bij het gebruik van de nieuwe generaties antistollingsmiddelen Dr. Marieke JHA Kruip Internist- hematoloog Erasmus MC inhoud casus indica>es nieuwe orale middelen risico

Nadere informatie

Inleiding Wat is Methotrexaat? Voor welke patiënten is Methotrexaat geschikt? Wanneer mag Methotrexaat niet gebruikt worden?

Inleiding Wat is Methotrexaat? Voor welke patiënten is Methotrexaat geschikt? Wanneer mag Methotrexaat niet gebruikt worden? METHOTREXAAT 1173 Inleiding In deze folder vindt u informatie over de werking en bijwerkingen van Methotrexaat. De folder is bedoeld voor psoriasispatiënten die behandeld worden met Methotrexaat. Wat is

Nadere informatie

Mondverzorging na verwijdering van een kies, tand of wortelrest

Mondverzorging na verwijdering van een kies, tand of wortelrest Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Behandeling Mondverzorging na verwijdering van een kies, tand of wortelrest 2 Patiëntenvoorlichting 040 239 8413 patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl

Nadere informatie