Schrijfprotocol. Obs de Wezeboom. Oosteinde. Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie;

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Schrijfprotocol. Obs de Wezeboom. Oosteinde. Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie; 01-08-2015 1"

Transcriptie

1 Schrijfprotocol Obs de Wezeboom Oosteinde Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie;

2 Inleiding Voor u ligt het schrijfprotocol van obs de Wezeboom. In dit protocol worden de volgende onderdelen m.b.t. schrijven beschreven. - Achtergrondinformatie over schrijven - Doorgaande leerlijn - Gemaakte afspraken m.b.t. schrijven op obs de Wezeboom Bovenstaande dient als doel om een goede doorgaande lijn door de school te realiseren en dat ieder (leerkracht, leerling en ouders) bekend zijn met onze visie op het schrijfonderwijs. Team obs de Wezeboom Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie;

3 Inhoud Achtergrondinformatie over schrijven Doorgaande leerlijn Gemaakte afspraken m.b.t. schrijven op obs de Wezeboom Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie;

4 Achtergrondinformatie Voorwaarden schrijfontwikkeling Fasen en voorwaarden in het schrijfproces Vanaf groep 1 (en eigenlijk ook al eerder) is men al in enige mate bezig met schrijfonderwijs. Kinderen bewegen en spelen en hun motoriek wordt van groot (grof) naar klein (fijn) ontwikkeld. Principe voor (schrijf)motoriek: de ontwikkeling verloopt van grote bewegingen naar kleine en van het totale lichaam naar pols, hand en vingers. De grote ruimte is het vertrekpunt en wordt beleefd met het totale lichaam (Drs. Van Engen). De voorwaarden die van belang zijn voor de schrijfontwikkeling: - De grove motoriek voor de groot motorische bewegingen - De fijne motoriek voor gedetailleerde bewegingen van de hand en vingers - De oog-, handcoördinatie voor het afstemmen van de bewegingen - De visuele waarneming om kleur, vorm, grootte en figuur te herkennen - De ruimtelijk oriëntatie om afstanden op papier in te schatten Leren schrijven is een complex proces die zich ook na groep 8 blijft ontwikkelen. Fase1 ontluikende geletterdheid : - Ontwikkeling van de motoriek (van grof naar fijn) Algemene en specifieke schrijfvoorden zijn: - Motorische vaardigheden; grove en fijne motoriek - Ruimtelijk oriëntatie; begrippen als links-rechts, boven-onder en voor-achter - Lichaamskennis; stand voeten, benen, rechte rug, buik, schouders en hoofd - Lateralisatie; ontwikkeling van de voorkeurshand - Ontspanning; ontspannend leren schrijven Specifiek schrijfvoorwaarden: - Begrippen als; lichaamshouding, pengreep, ligging papier, beweging schrijvende hand, oog-handcoördinatie Fase 2 & 3 voorbereidend (aanvankelijk) schrijven : Dit komt men tegen in groep 2 en de eerste maanden van groep 3 en sluit aan op fase 1. In deze fase wordt een vloeiende schrijfbeweging ontwikkeld waarbij gelet wordt op een juiste schrijfhouding, pengreep en schriftligging. Belangrijk is dat in deze fase de grondpatronen goed geoefend worden. Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie;

5 Deze grondpatronen zijn te oefenen op allerlei leuke werkbladen. Het doel van deze fase is het kind voorbereiden op het methodisch leren schrijven van de letters, de verbindingen en de cijfers. Wanneer de grondpatronen voldoende beheerst worden, gaat de volgende fase in. Fase 4 Vanaf halverwege groep 3 tot en met groep 4 leren de kinderen écht schrijven. Eerst het blokschrift of gelijk het lopend schrift. De voorwaarde bij beide is wel dat de grondpatronen en de letters en cijfers eerst goed geautomatiseerd moeten zijn. De leerstof wordt volgens een volgorde aangeleerd: 1) Handelend schrijven voor de lettervorm; de kinderen oefenen op allerlei manieren hoe de lettervorm is 2) Oefeningen voor de letterbeweging; de motoriek voor de letters wordt getraind 3) Letters worden verbonden tot woorden; de romp-, lus- en stokletters worden d.m.v. verbindingen met elkaar verbonden 4) Woorden worden geplaatst in de ruimte; de kinderen leren hoe de woorden te verdelen op hun papier De kinderen schrijven nu echt met hun voorkeurshand: links of rechts. Fase 5 & 6 voortgezet schrijven en schriftopvoeding : Vanaf groep 5 gaat het schrift een meer dienende functie vervullen. Het sccent ligt op de letters verder inslijpen, de verbindingen en op het schrijven als communicatiemiddel. De kinderen beginnen een meer persoonlijk handschrift te ontwikkelen. De voorwaarden zijn: - Het handschrift moet duidelijk leesbaar zijn - Het handschrift moet licht rechtshellend zijn - Het handschrift moet voldoende snel geschreven kunnen worden In deze fase leren de kinderen ook om vakoverstijgend te schrijven. Deze fase loopt tot en met groep 8, echter het schrijfproces is dan nog niet voltooid! Criteria handschrift Een goed handschrift moet aan bepaalde eisen voldoen. Niet alleen het product, maar ook het proces wordt getoetst op verschillende aspecten. Het product Een duidelijk leesbaar handschrift voldoet aan de volgende eisen: - Schrijflijn is overal even dik, zonder haperingen en vloeiend - De (hoofd)letters zijn goed van vorm - Letters, woorden en zinnen staan op de grondlijn - De (hoofd)letters zijn even groot (romp-, lus-, stokverhouding) - Alle letters staan in dezelfde richting - De afstanden tussen de letters en woorden zijn gelijk - Letterverbindingen zijn op de juiste manier geschreven - Duidelijk tekstblok met voldoende marges boven, onder, links en rechts - Cijfers zijn op de juiste manier geschreven - Cijfers zijn even groot Met deze punten kan een leerkracht het handschrift van een kind goed beoordelen. Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie;

6 Houdingen en materialen Het proces Onder het proces verstaan we de lichaamshouding, de papierligging en de pengreep. Lichaamshouding (ontspannen): - Voeten plat op de grond, één voet mag iets naar achter geplaatst zijn - De onderarmen liggen ontspannen op tafel - De lendenen en onderrug leunen tegen de leuning van de stoel - Het hoofd is licht gebogen - Het onderbeen en bovenbeen staan in een hoek van 90 - De afstand van het oog tot het schrijfblad is de lengte van een lange neus - De romp recht voor het tafelblad (vuistdikte hiertussen) - Rug, schouders en hoofd zijn recht Papierligging: De papierligging is voor links- en rechtshandigen verschillend. Met de ruitenwisserstest kan bepaald worden hoe en waar het papier moet liggen. De niet-schrijvende hand houdt het papier aan de boven- of onderkant vast. Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie;

7 Pengreep: De ontwikkeling van de pengreep begint al bij de kleuters met de vuistgreep. Hierna volgt de precisiegreep. Een verkeerde pengreep is moeilijk om weer af te leren. Pengreep: - De pen wordt vastgehouden tussen duim en wijsvinger - De wijsvinger ligt ontspannen op de pen en is soepel gebogen - De duim is gebogen bij het eerste kootje - De pen rust op de middelvinger en de achterkant van de pen rust op de ronding tussen de duim en wijsvinger - De zijkant van de hand en de pink rusten licht op de tafel - Linkshandigen houden hun pen iets hoger vast dan rechtshandigen Schrijfmaterialen Tafel en stoel: Ideaal is een schuin oplopend tafelblad, maar een nadeel is, dat wat er op ligt, er snel van af glijdt. De stoel, tafel en kind moeten goed op elkaar afgestemd zijn. Schoolmeubilair heeft een kleurencode, waarbij de tafel en stoel bij elkaar horen. Wanneer het kind de juiste zithouding kan aannemen (eerder beschreven) en ontspannen kan zitten, dan heeft het meubilair de juiste hoogte. Lokaal: Ook het lokaal kan van invloed zijn op het schrijfproces. Het moet voldoen aan: - Voldoende lichtinval of gebruik van goede lampen - Voldoende ventilatie, temperatuur rond de 20 C - Plaats in het lokaal; links- en rechtshandigen mogen elkaar niet kunnen aanstoten Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie;

8 Liniëring van het schrift: Vanaf dat een kind leert schrijven (groep 3) heeft het schrijfpapier nodig met liniëring. Vanaf groep 3 lopen de liniëringen op van groot naar geen liniëring. Hoe beter de fijne motoriek ontwikkeld is, hoe minder (grote) steunlijnen er nodig zijn. Schrijfinstrument: Er zijn een aantal eisen verbonden aan dit materiaal: - Het moet goed tussen de (kleine) vingers van het kind passen - Het schrijfspoor moet goed leesbaar en zonder onderbrekingen zijn - De weerstand op het papier mag niet te groot of vaag zijn - Het moet een duurzame kwaliteit hebben. Een (zeskantig) potlood voldoet aan veel eisen. Meestal leert een kind hiermee ook schrijven. Wanneer het kind de juiste pengreep heeft, een goede druk van het potlood op het papier heeft én het schrijfspoor regelmatig is, dan kan er besloten worden om over te gaan op de vulpen. Eventueel kunnen de kinderen, die moeite hebben met schrijven met een vulpen, ook gebruik maken van een fijnschrijver. Ook voor linkshandigen kan deze pen veel geknoei voorkomen. Kerndoelen van het schrijven Aan het eind van groep 8 moet de basisschool aan een aantal kerndoelen voldoen. Kerndoel 1 De leerlingen leren informatie te verwerven uit gesproken taal. Ze leren tevens die informatie, mondeling of schriftelijk, gestructureerd weer te geven. Kerndoel 5 De leerlingen leren naar inhoud en vorm teksten te schrijven met verschillende functies, zoals: informeren, instrueren, overtuigen of plezier verschaffen. Kerndoel 8 De leerlingen leren informatie en meningen te ordenen bij het schrijven van een brief, een verslag, een formulier of een werkstuk. Zij besteden daarbij aandacht aan zinsbouw, correcte spelling, een leesbaar handschrift, bladspiegel, eventueel beeldende elementen en kleur Kerndoel 9 De leerlingen krijgen plezier in het lezen en schrijven van voor hen bestemde verhalen, gedichten en informatieve teksten. Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie;

9 Rol van de leerkracht in het schrijfproces De leerkracht heeft een cruciale rol in het schrijfonderwijs. De leerkracht is verantwoordelijk voor het behalen van de verschillende fasen, voorwaarden, eisen en kerndoelen door de kinderen. Om dit te kunnen halen dient de leerkracht goed schrijfonderwijs te geven in de groep. Als eerste moet de leerkracht zelf voldoen aan de eisen van een goed handschrift. Verder zorgt de leerkracht voor de voorwaarden en materialen die de leerlingen in elke fase nodig hebben. Voorbeeld van een schrijfles: - Warm-up grove motoriek - Warm-up fijne motoriek - Introductie van de letter - Begeleide oefening - Zelfstandig met ondersteuning van de leerkracht - Geheel zelfstandig - Verwante activiteiten De leerkracht moedigt leerlingen aan, is alert, spreidt de aandacht, geeft positieve feedback en loopt veel rond om na te gaan waar de kinderen mee bezig zijn en of zij ook hulp nodig hebben. Schrijfproblemen voorkomen is beter dan ze later corrigeren! Het is belangrijk dat de leerkracht ook bij andere schrijfsituaties let op een goede houding, papierligging, pengreep en goed verzorgd handschrift. Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie;

10 Doorgaande leerlijn Op onze school gebruiken wij de methode Pennenstreken. Deze methode voldoet aan de schrijffasen en de kerndoelen van het schrijfonderwijs. De methode beschrijft de volgende doorgaande lijn: - Groep 1-2: in het kleuterdeel van Pennenstreken ligt het zwaarste accent op de ontwikkeling van de motorische vaardigheden. Er worden systematisch spel- en groepsactiviteiten aangeboden, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen de grove en fijne motoriek. Naast een goede ontwikkeling van de motoriek is de ontwikkeling van een goede schrijfhouding van groot belang. Op een speelse manier leren, ervaren en oefenen de oudste kleuters de goede zithouding, papierligging en potloodhantering. - Groep 3: hier ligt het accent op het leren schrijven van de losse schrijfletters. Pas als de kinderen dit beheersen, wordt het aan elkaar schrijven geoefend. Dit gebeurt met eenlettergrepige woorden. In deze groep worden ook de cijfers aangeboden. - Groep 4: in deze groep leren de kinderen de hoofdletters. De hoofdletters worden eerst apart aangeboden en ingeoefend. Hierna worden de hoofdletters en hun verbinding met de volgende, kleine letter geoefend. Ook is hier nog aandacht voor de cijfers. - Groep 5: herhalen en automatiseren van het methodische schrift staat centraal. - Groep 6: in deze groep maken de kinderen een begin met temposchrijven en met reflectie op hun eigen schrijfresultaten. - Groep 7-8: hier is nog regelmatig aandacht voor het versnellen van het handschrift in methodisch schrift. Naast het methodisch schrift komt in groep 7 het blokschrift aan de orde. Einddoelstelling Pennenstreken: Teksten kunnen schrijven in een acceptabel tempo en in een goed leesbaar handschrift. Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie;

11 Tussendoelstellingen: Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie;

12 Gemaakte afspraken op obs de Wezeboom Op obs de Wezeboom hebben we de volgende afspraken, m.b.t. schrijven, gemaakt. Groep 1-2: Inzet van Kleuterdeel Pennenstreken Schrijven met (driekante) potloden Letten op pengreep, papierligging en zithouding Vanaf groep 2; oefenen met schrijfpatronen Groep 3-4: Midden groep 3: Aanleren van (kleine) schrijfletters en cijfers Groep 4; Aanleren van (hoofd)schrijfletters Vanaf groep 3 schrijven met (zeskantig) potlood Letten op pengreep, goede druk van potlood op het papier, regelmatig schrijfspoor Letten op papierligging en zithouding Vanaf midden groep 4 schrijven met vulpen (wel voldoen aan bovenstaande punten) Linkshandigen schrijven evt. met Stabilo fijnschrijver Leerlingen krijgen hun vulpen (eenmalig) van school, evt. ook de linkse fijnschrijver. Schrift-liniëring: o Groep 3: 7, ,5 o Groep 4: of o Rekenen: ruit 5 mm met voorlijn Tijdsbesteding: o Groep 3: 100 minuten per week o Groep 4: 100 minuten per week Groep 5-6: Leren automatiseren van de schrijfletters Letten op pengreep, papierligging en zithouding Kinderen schrijven met een vulpen, met uitzonderingen: o Linkshandigen die over hun schrijfspoor vegen o Kinderen die echt niet uit de voeten komen met een vulpen Vanaf groep 6 start met temposchrijven Reflecteren op eigen schrijfproduct en schrijfproces Schrift-liniëring: o Groep 5: o Groep 6: o Rekenen: of 24 lijn met 2,5 mm schaduwlijn 24 lijn met voorlijn commerciaal 4 x 7,5 mm met voorlijn Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie;

13 Tijdsbesteding: o Groep 5: o Groep 6: 30 minuten per week 30 minuten per week Groep 7-8: Versnellen van het handschrift in methodisch schrift Schrift-liniëring: o Groep 7-8: 24 lijn met voorlijn o Rekenen: commerciaal 4 x 7,5 mm met voorlijn Tijdsbesteding: o Groep 7: 20 minuten per week o Groep 8: 20 minuten per week Schoolafspraak: In werkboeken schrijven met potlood In schriften schrijven met vulpen Lijnen, tabellen etc. tekenen met potlood en liniaal Aandacht voor schrijven en schrijfhouding bij alle lessen Eenmalige uitgifte van vulpen of Stabilo fijnschrijver (in groep 4) Inktpatronen te verkrijgen op school, ook inktpatronen voor de fijnschrijvers Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie;

handschrift Structuur van het vak Het aanleren van handschrift is opgebouwd uit een drietal kernconcepten, namelijk vormgeving, materialen

handschrift Structuur van het vak Het aanleren van handschrift is opgebouwd uit een drietal kernconcepten, namelijk vormgeving, materialen handschrift Belang van het vak Het kind kan zich pas cultureel ontwikkelen als het een goede beheersing heeft van het schrift van de samenleving waarin hij opgroeit. Handschrift is een basisvaardigheid.

Nadere informatie

Schrift 3290 SCHRIFT 1

Schrift 3290 SCHRIFT 1 Schrift Kinderen een leesbaar en verzorgd handschrift helpen verwerven behoort tot de opdrachten van de basisschool. Deze opdracht is echter niet eenvoudig. We merken dat de ontwikkeling tot een vloeiend

Nadere informatie

5.3.2.0. OMSCHRIJVING VAN HET VAKGEBIED

5.3.2.0. OMSCHRIJVING VAN HET VAKGEBIED DEELSCHOOLWERKPLAN; SCHRIJVEN INHOUDSOPGAVE; 5.3.2.0. omschrijving vakgebied 5.3.2.1. visie op schrijven 5.3.2.2. bijdrage van het leergebied aan de integrale doelen 5.3.2.3. beginsituatie 5.3.2.4. globale

Nadere informatie

SCHRIJVEN. Doel workshop. Definitie van schrijven. Soorten schrijfproblemen. Handvatten om het schrijven te verbeteren

SCHRIJVEN. Doel workshop. Definitie van schrijven. Soorten schrijfproblemen. Handvatten om het schrijven te verbeteren SCHRIJVEN Doel workshop Soorten schrijfproblemen Handvatten om het schrijven te verbeteren Definitie van schrijven Schrijven is het op papier zetten van een boodschap Motorische vaardigheid Communicatiemiddel

Nadere informatie

Handschrift ontwikkeling

Handschrift ontwikkeling 2.4.1 Handschrift ontwikkeling Marjolein van Buuren Anne van Wensveen Werkcollege 6 Werkcollege 6 Doelen Je kunt jouw kennis van de handschriftontwikkeling van kinderen in groep 1 t/m 3 gebruiken om deze

Nadere informatie

Voorbereidende schrijfoefeningen gaan onvoldoende Slordig of slecht leesbaar handschrift

Voorbereidende schrijfoefeningen gaan onvoldoende Slordig of slecht leesbaar handschrift Ouderinformatiebrief: Motorische schrijfproblemen & kinderfysiotherapie Het belang van Schrijven is een manier om te communiceren en om je creatief te uiten. Daarom is belangrijk in de ontwikkeling van

Nadere informatie

Versjes en liedjes bij schrijflessen

Versjes en liedjes bij schrijflessen Versjes en liedjes bij schrijflessen 1. Versjes voor algemene aandachtspunten: zit- schrijfhouding en penhantering Algemeen: Mijn voeten stevig op de grond. Tegen de leuning met mijn kont. Mijn rug is

Nadere informatie

Ko observatielijst/ Kern(tussen)doelen TULE SLO Van November 2006

Ko observatielijst/ Kern(tussen)doelen TULE SLO Van November 2006 1 Ko observatielijst/ Kern(tussen)doelen TULE SLO Van November 2006 Mondeling onderwijs Kerndoel 1 Kerndoel 2 Kerndoel 3 Schriftelijk onderwijs Kerndoel 4 Bijlage kerndoel 4 leestechniek Kerndoel 5 Kerndoel

Nadere informatie

Oefenschrift. 24 oefeningen met de griffix -Waskrijtstift. Eerste oefeningen met de waskrijtstift voor een optimale bewegingsuitvoering. Naam.

Oefenschrift. 24 oefeningen met de griffix -Waskrijtstift. Eerste oefeningen met de waskrijtstift voor een optimale bewegingsuitvoering. Naam. Leren schrijven Oefenschrift Eerste oefeningen met de waskrijtstift voor een optimale bewegingsuitvoering. Naam Klas 24 oefeningen met de griffix -Waskrijtstift Leren Schrijven -systeem Succesvol leren

Nadere informatie

TAALONTWIKKELING 2. Activiteiten bij leren. Inspiratie:

TAALONTWIKKELING 2. Activiteiten bij leren. Inspiratie: TAALONTWIKKELING 2 Boek: Activiteiten bij leren Inspiratie: Blz. 15 Blz. 18 Blz. 39 Taalactiviteiten bij een boek Leergebieden in samenhang (kerndoelen) linken naar Taalactiviteiten rond een boek Voor

Nadere informatie

Gereedschap. Joop Stoeldraijer

Gereedschap. Joop Stoeldraijer Gereedschap Joop Stoeldraijer Schrijfmethodes In het vorige artikel van Gereedschap heb ik uitgebreid aandacht besteed aan Schrijf actief. Er zijn uiteraard nog veel meer schrijfmethodes te koop. Deze

Nadere informatie

9-2-2016. Het volgen en ontwikkelen van de kleine motoriek. Wat heb je met de kleine motoriek? MOTORISCHE ONTWIKKELING. Breda 2 februari 2016

9-2-2016. Het volgen en ontwikkelen van de kleine motoriek. Wat heb je met de kleine motoriek? MOTORISCHE ONTWIKKELING. Breda 2 februari 2016 MOTORISCHE ONTWIKKELING Wat heb je met de kleine motoriek? Het volgen en ontwikkelen van de kleine motoriek Breda 2 februari 2016 Hans Stroes Voorkennis? Hoe volg jij de kleinmotorische ontwikkeling? En

Nadere informatie

6 een mogelijke opbouw van oefeningen

6 een mogelijke opbouw van oefeningen 6 een mogelijke opbouw van oefeningen We bieden hier een oefenpakket aan, bestaande uit oefeningen die onmiddellijk in de klas of thuis kunnen worden gemaakt. Het is absoluut niet de bedoeling om een volledige

Nadere informatie

Handschrift ontwikkeling Marjolein van Buuren

Handschrift ontwikkeling Marjolein van Buuren 2.4.1 Handschrift ontwikkeling Marjolein van Buuren Hoorcollege 1 2.4.1 taal en zaakvakken Samenhang: In werkcollege 2 wordt het win-winmodel ingezet om belangrijke begrippen uit het handschriftonderwijs

Nadere informatie

Signalering motorische problemen bij schoolgaande kinderen met een mogelijke indicatie voor kinderfysiotherapie

Signalering motorische problemen bij schoolgaande kinderen met een mogelijke indicatie voor kinderfysiotherapie Signalering motorische problemen bij schoolgaande kinderen met een mogelijke indicatie voor kinderfysiotherapie Leeftijd Kleuter 4-5 jaar Signalen - Er is nog geen voorkeurshouding aanwezig - Kind hanteert

Nadere informatie

Leren schrijven 4/5 JAAR. Van puntjes tot lijn. Lijnen en versiering. Van lijn tot letter. Om thuis te doen

Leren schrijven 4/5 JAAR. Van puntjes tot lijn. Lijnen en versiering. Van lijn tot letter. Om thuis te doen K E O B F IJ R H C S MIJN Leren schrijven 4/5 JAAR Van puntjes tot lijn Lijnen en versiering Van lijn tot letter Om thuis te doen 2 Van school tot thuis Van school tot thuis Beste ouders, Leren schrijven

Nadere informatie

Zijn zithouding heeft de volgende kenmerken: - te dicht op papier - schouders/ hoofd scheef - rechterelleboog niet op tafel - zit onderuitgezakt

Zijn zithouding heeft de volgende kenmerken: - te dicht op papier - schouders/ hoofd scheef - rechterelleboog niet op tafel - zit onderuitgezakt Samenvatting Aangezien het niveau van de motorische - en schrijfvaardigheden van de kinderen in mijn stagegroep laag ligt, wil ik de kwaliteit van het handschrift verbeteren. In dit onderzoek geef ik antwoord

Nadere informatie

Schrijven een complexe beweging

Schrijven een complexe beweging Schrijven een complexe beweging Margriet Vegter Marja Kolen Richard Koningstein mei 2009 obs Schuilingsoord Zuidlaren 1 Inhoudsopgave Hoofdstuk Blz. Hoofdstuk 1: Aanleiding en onderzoeksvraag 3 Hoofdstuk

Nadere informatie

DEELBEWEGING 1 VAN HET SCHRIJVEN: LINKSHANDIG VERSUS RECHTSHANDIG

DEELBEWEGING 1 VAN HET SCHRIJVEN: LINKSHANDIG VERSUS RECHTSHANDIG DEELBEWEGING 1 VAN HET SCHRIJVEN: LINKSHANDIG VERSUS RECHTSHANDIG LINKSHANDIG RECHTSHANDIG DEELBEWEGING 2 VAN HET SCHRIJVEN: LINKSHANDIG VERSUS RECHTSHANDIG LINKSHANDIG RECHTSHANDIG DEELBEWEGING 3 VAN

Nadere informatie

Alles over. Pennenstreken. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Pennenstreken. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Pennenstreken Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken. In samenwerking

Nadere informatie

Zin in taal/ Zin in spelling tweede editie

Zin in taal/ Zin in spelling tweede editie Zin in taal/ Zin in spelling tweede editiee Kerndoelanalyse SLO Juli 2011 Verantwoording 2011 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt

Nadere informatie

Bij rekenen werken we met de met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster.

Bij rekenen werken we met de met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. Rekenen Bij rekenen werken we met de met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. Niet alle kinderen rekenen even makkelijk en vlot. Onze

Nadere informatie

Karakter in een notendop PRESENTATIEBUNDEL

Karakter in een notendop PRESENTATIEBUNDEL Karakter in een notendop PRESENTATIEBUNDEL Karakter in een notendop waarom een nieuwe methode schrijven? eennieuwschriftbeeld: nieuw de karakterletters karakter in het eerste leerjaar karakter kt in het

Nadere informatie

Taal in beeld/ Spelling in beeld (tweede versie) Kerndoelanalyse SLO

Taal in beeld/ Spelling in beeld (tweede versie) Kerndoelanalyse SLO Taal in beeld/ Spelling in beeld (tweede versie) Kerndoelanalyse SLO Oktober 2015 Verantwoording 2015 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Mits de bron wordt vermeld, is het

Nadere informatie

Op stap naar het 1 e leerjaar Wat is schoolrijpheid? Ook de ouders doen er toe!

Op stap naar het 1 e leerjaar Wat is schoolrijpheid? Ook de ouders doen er toe! Op stap naar het 1 e leerjaar Wat is schoolrijpheid? Ook de ouders doen er toe! Lieven Coppens Vooraf De ontwikkeling van een kind verloopt op verschillende domeinen. Elk kind ontwikkelt op zijn eigen

Nadere informatie

Informatieboekje groep 3

Informatieboekje groep 3 Informatieboekje groep 3 Schooljaar 2014-2015 Informatieboekje groep 3 Aansluitend aan de informatieavond geven wij u graag dit boekje mee. Hierin kunt u (bijna) alles lezen over hetgeen er speelt in groep

Nadere informatie

Taal in beeld Spelling in beeld

Taal in beeld Spelling in beeld Taal in beeld/ / Spelling in beeld Kerndoelanalyse SLO Juli 2011 Verantwoording 2011 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt vermeld

Nadere informatie

De schrijfsleutel INFORMATIEBROCHURE

De schrijfsleutel INFORMATIEBROCHURE De schrijfsleutel INFORMATIEBROCHURE 1 Voorwoord 3 2 De schrijfsleutel in het kort 4 3 Kinderen leren tegelijkertijd lezen en schrijven 6 4 Kinderen ontwikkelen een goed handschrift 7 5 Direct aan de slag

Nadere informatie

Overzicht competenties Schrijven

Overzicht competenties Schrijven Overzicht competenties Schrijven Inleiding De insteek bij alle hbo-opleidingen is om in de komende jaren een competentiegerichte aanpak te gaan hanteren. De bedoeling daarbij is om onder andere de student

Nadere informatie

Staal. Kerndoelanalyse SLO

Staal. Kerndoelanalyse SLO Staal Kerndoelanalyse SLO oktober 2014 Verantwoording 2014SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Mits de bron wordt vermeld, is het toegestaan zonder voorafgaande toestemming van

Nadere informatie

Alles over. Schrijven in de basisschool. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Schrijven in de basisschool. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Schrijven in de basisschool Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken.

Nadere informatie

SLO-kerndoelanalyse Alles-in-1/Alles apart. Uitgeverij Alles-in-1

SLO-kerndoelanalyse Alles-in-1/Alles apart. Uitgeverij Alles-in-1 SLO-kerndoelanalyse Alles-in-1/Alles apart Uitgeverij Alles-in-1 Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede 2 maart 2010 Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt vermeld is het toegestaan om zonder

Nadere informatie

SLO-kerndoelanalyse Alles-in-1/Alles apart. Uitgeverij Alles-in-1

SLO-kerndoelanalyse Alles-in-1/Alles apart. Uitgeverij Alles-in-1 SLO-kerndoelanalyse Alles-in-1/Alles apart Uitgeverij Alles-in-1 Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede 2 maart 2010 Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt vermeld is het toegestaan om zonder

Nadere informatie

Alles over. Schrijven in de basisschool. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Schrijven in de basisschool. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Schrijven in de basisschool Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken.

Nadere informatie

Writing Readiness Inventory Tool In Context (WRITIC)

Writing Readiness Inventory Tool In Context (WRITIC) WRITIC Scoreboek jaar maand dag Naam: Datum: Groep: Geboortedatum: Therapeut: Chronologische leeftijd: 1. Kind 1.1 Interesse papier- en pentaken Hoe vaak kleur je een kleurplaat of maak je een tekening

Nadere informatie

platformhso@home.nl Maria van der Heijden (E-mail: mariavdheijden@hotmail.com) Onderwerp: Eigenschappen van schrijfmateriaal

platformhso@home.nl Maria van der Heijden (E-mail: mariavdheijden@hotmail.com) Onderwerp: Eigenschappen van schrijfmateriaal platformhso@home.nl Maria van der Heijden (E-mail: mariavdheijden@hotmail.com) Onderwerp: Eigenschappen van schrijfmateriaal Je vraag (d.d. 08.04.09) Gisteren kwam vraag 94 telefonisch binnen: Hoe heet

Nadere informatie

Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen.

Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Rekenen Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Niet alle kinderen rekenen even makkelijk en vlot. Onze methode houdt daar

Nadere informatie

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist Nederlandse taal Kinderen ontwikkelen mondelinge en schriftelijke vaardigheden waarmee ze de Nederlandse taal leren gebruiken in situaties die zich in het dagelijkse leven voordoen. Tevens verwerven ze

Nadere informatie

Op stap naar het 1 e leerjaar

Op stap naar het 1 e leerjaar Op stap naar het 1 e leerjaar Schoolrijpheid? Ook de ouders doen er toe! Zwevegem, 26 november 2009 Lieven Coppens Inleiding Uit de kindermond Ik wil niet naar het eerste leerjaar want daar mag ik niet

Nadere informatie

KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek 1e rapport: Datum gesprek 2e rapport: KIJK! 1-2 Bazalt Educatieve Uitgaven www.bazalt.

KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek 1e rapport: Datum gesprek 2e rapport: KIJK! 1-2 Bazalt Educatieve Uitgaven www.bazalt. KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek : Datum gesprek : KIJK! Lijst 1. Basiskenmerken Een kind dat lekker in zijn vel zit, zal zich goed en vlot ontwikkelen. Het is van nature nieuwsgierig

Nadere informatie

Uit de greep van de pen.

Uit de greep van de pen. Uit de greep van de pen. Met mijn kleine fijne handjes kom ik ook in jouw wereld zien. Ik wil rekken, strekken, plooien, draaien, graaien. Met alle vingers tien. Laat me sukkelen en proberen. Geef me wat

Nadere informatie

2011 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede

2011 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Taalfontein Kerndoelanalyse SLO Juli 2011 Verantwoording 2011 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt vermeld is het toegestaan om

Nadere informatie

Leergebied Taal Domein Schrijven Schrijfmethode IK PEN.

Leergebied Taal Domein Schrijven Schrijfmethode IK PEN. Leergebied Taal Domein Schrijven Schrijfmethode IK PEN. Wat zegt het leerplan Ontwikkelingsdoelen NEDERLANDS "SCHRIJVEN" in de kleuterschool De kleuters kunnen : 4.1. een ervaring, een verhaal weergeven

Nadere informatie

Het volgen en ontwikkelen van de kleine motoriek. Anne Frank school Utrecht 19 april Wat heb je met de kleine motoriek?

Het volgen en ontwikkelen van de kleine motoriek. Anne Frank school Utrecht 19 april Wat heb je met de kleine motoriek? MOTORISCHE ONTWIKKELING Wat heb je met de kleine motoriek? Het volgen en ontwikkelen van de kleine motoriek Anne Frank school Utrecht 19 april 2016 Hans Stroes Voorkennis? Hoe volg jij de kleinmotorische

Nadere informatie

Karakter in een notendop PRESENTATIEBUNDEL

Karakter in een notendop PRESENTATIEBUNDEL Karakter in een notendop PRESENTATIEBUNDEL In een notendop: Waarom een nieuwe methode? Een nieuw schriftbeeld: de karakterletters Voorbereidend schrijven Karakter in heteersteeerste leerjaar Karakter in

Nadere informatie

PROBLEMEN HRIJFMOTORISCHE SPELLING HOORWOORDEN WERKEN AAN ZORG

PROBLEMEN HRIJFMOTORISCHE SPELLING HOORWOORDEN WERKEN AAN ZORG WERKEN AAN ZORG SPELLING HOORWOORDEN HRIJFMOTORISCHE PROBLEMEN Ficho niotorischc prohlernon > Letierfoutun en lettc-rvorbindingen SCHRIJFMOTORISCHE PROBLEMEN Letterfouten en letterverbindingen Schrijven

Nadere informatie

Handleiding leerkrachten. Eigen strip maken. Kerndoelen: Taal en ict 1x per week 4 tot 5 weken

Handleiding leerkrachten. Eigen strip maken. Kerndoelen: Taal en ict 1x per week 4 tot 5 weken Handleiding leerkrachten Eigen strip maken Doelgroep: Vak: Duur: Midden/bovenbouw Taal en ict 1x per week 4 tot 5 weken Inhoud: Het project wordt uitgevoerd tijdens de taallessen die ingeroosterd zijn.

Nadere informatie

HET KLOKHUIS ZOEKT ONTWERPERS. Handleiding docent

HET KLOKHUIS ZOEKT ONTWERPERS. Handleiding docent HET KLOKHUIS ZOEKT ONTWERPERS Handleiding docent Inhoudelijke informatie Leeftijd Inzenddatum Tijdsindicatie Groep 6, 7, 8 basisonderwijs Uiterlijk 19 december 2014. Tenminste 6 uur. Te verdelen over meerdere

Nadere informatie

Basisarrangement. Groep: AGL fase 1 Leerjaar 1 Vak: Nederlandse taal. 5x per week 45 minuten werken aan de basisdoelen

Basisarrangement. Groep: AGL fase 1 Leerjaar 1 Vak: Nederlandse taal. 5x per week 45 minuten werken aan de basisdoelen Basis Groep: AGL fase 1 Leerjaar 1 Vak: Nederlandse taal 5x per week 45 minuten werken aan de basisdoelen Deviant methode leer/werkboek VIA vooraf op weg naar 1F. De 8 thema s in het boek hebben terugkerende

Nadere informatie

Alles over. Handschrift. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Handschrift. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken. In samenwerking met de educatieve

Nadere informatie

Hierbij treft u een informatiebrochure aan met de gegevens over de leer- en oefenstof en de manier van werken in groep 3 op de Haafakkers.

Hierbij treft u een informatiebrochure aan met de gegevens over de leer- en oefenstof en de manier van werken in groep 3 op de Haafakkers. Groep 3-1 - INLEIDING Beste ouder(s), Hierbij treft u een informatiebrochure aan met de gegevens over de leer- en oefenstof en de manier van werken in groep 3 op de Haafakkers. Naast de ouderavonden, de

Nadere informatie

Alles over. Klinkers. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Klinkers. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken. In samenwerking met de educatieve

Nadere informatie

Schoolontwikkelingsproject: Het schrijfonderwijs. Basisschool Sint-Lambertus te Gemonde.

Schoolontwikkelingsproject: Het schrijfonderwijs. Basisschool Sint-Lambertus te Gemonde. Schoolontwikkelingsproject: Het schrijfonderwijs. Basisschool Sint-Lambertus te Gemonde. Floor Hoezen. 1195. Cohort 8-9. Mei 1 Samenvatting: Op basisschool Sint-Lambertus te Gemonde is er onderzoek gedaan

Nadere informatie

Mogen wij zien wat uw leerlingen al kunnen?

Mogen wij zien wat uw leerlingen al kunnen? Mogen wij zien wat uw leerlingen al kunnen? ÿs±c

Nadere informatie

Checklist voor motorisch onhandige kinderen, van 4 12 jaar

Checklist voor motorisch onhandige kinderen, van 4 12 jaar Checklist voor motorisch onhandige kinderen, van 4 12 jaar Deze checklist is bedoeld voor leerkrachten en intern begeleiders van basisscholen. Het doel van deze vragenlijst is om te inventariseren wat

Nadere informatie

Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen.

Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Rekenen Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Niet alle kinderen rekenen even makkelijk en vlot. Onze methode houdt daar

Nadere informatie

LESVOORBEREIDING Coteaching

LESVOORBEREIDING Coteaching KAREL DE GROTE HOGESCHOOL Professionele bachelor in het onderwijs: lager onderwijs Onderwijsgroep Welzijn, Onderwijs en gezondheid Campus Zuid, Brusselstraat 45-2018 Antwerpen T: 03/613.14.66 M: praktijkcel.pbklo@kdg.be

Nadere informatie

Handschrift ontwikkeling Marjolein van Buuren

Handschrift ontwikkeling Marjolein van Buuren 2.4.1 Handschrift ontwikkeling Marjolein van Buuren Werkcollege 3 Werkcollege 3 Lesdoelen: Je leert effectieve instructiestrategieën voor het handschriftonderwijs. Je krijgt een goed voorbeeld van een

Nadere informatie

Energie: hoe duurzaam is jouw school? Esther van der Meer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.

Energie: hoe duurzaam is jouw school? Esther van der Meer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Esther van der Meer 05 June 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/31896 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

. In een notendop. Over de auteur

. In een notendop. Over de auteur Boek : DCD-hulpgids voor leerkrachten. Achtergrond en adviezen bij de motorische coördinatiestoornis. Auteur : Eelke van Haeften 2009, Pica ISBN: 9789077671276 Bespreker : Sofie Bruyneel Datum : april

Nadere informatie

Schrijfmotoriek in de klas (kleuter- en lager onderwijs)

Schrijfmotoriek in de klas (kleuter- en lager onderwijs) Schrijfmotoriek in de klas (kleuter- en lager onderwijs) 1) Hoe loopt het normaal? 2) Wat kan er fout gaan? 3) Praktische tips Werkgroep grafo- en schrijfmotoriek Gratis ter beschikking op www.sig-net.be

Nadere informatie

Pengrepen bij kinderen in groepen 2 tot en met 8

Pengrepen bij kinderen in groepen 2 tot en met 8 Pengrepen bij kinderen in groepen 2 tot en met 8 Mot research totaal pengrepen vier basisscholen jan 2010 Inleiding Doel van het onderzoek was om op enkele scholen te onderzoeken welke pengrepen door kinderen

Nadere informatie

Werkmap. Opdrachtgever OBS De Klim-Op te Bovenkarspel Tom Velkers en Emmy Kok. Junioradviseurs Ingrid den Haan Esther Hiele Suzan Kok

Werkmap. Opdrachtgever OBS De Klim-Op te Bovenkarspel Tom Velkers en Emmy Kok. Junioradviseurs Ingrid den Haan Esther Hiele Suzan Kok Werkmap Hoe leerkrachten tijdig eventuele schrijf- en motoriekproblematiek kunnen signaleren bij kinderen in de onderbouw en hoe zij hen adequate begeleiding kunnen bieden, zodat het kind kan blijven participeren

Nadere informatie

Schrijven doe je zo! Informatiebundel voor ouders en leerkrachten

Schrijven doe je zo! Informatiebundel voor ouders en leerkrachten Schrijven doe je zo! Informatiebundel voor ouders en leerkrachten Nu uw kind leert schrijven of al volop begonnen is, is het voor u als ouder fijn te weten waar er nu allemaal op gelet moet worden en aan

Nadere informatie

Linkshandigheid Uit: Schrijf Actief, Malmberg 1999

Linkshandigheid Uit: Schrijf Actief, Malmberg 1999 Linkshandigheid Uit: Schrijf Actief, Malmberg 1999 In elke groep zitten wel kinderen die links schrijven. Voor veel opvoeders is dat niet zo'n probleem. Met dezelfde stellige overtuiging waarmee men vroeger

Nadere informatie

Cbs De Akker. Informatieboekje van groep 3/4

Cbs De Akker. Informatieboekje van groep 3/4 Cbs De Akker Informatieboekje van groep 3/4 2014-2015 Het informatieboekje van groep 3/4 In dit boekje willen we u informatie geven over het werken in de combinatiegroep 3/4. Verschillende praktische zaken

Nadere informatie

Informatie groep 4 Taal Spelling Begrijpend lezen Rekenen Thuis oefenen is daarbij heel belangrijk!

Informatie groep 4 Taal Spelling Begrijpend lezen Rekenen Thuis oefenen is daarbij heel belangrijk! Taal Onze taalmethode heet Taalactief. Deze methode werkt met verschillende thema s, bijvoorbeeld vriendschap. De eerste 3 weken van een thema krijgen alle kinderen basisinstructie. Daarbij moeten ze een

Nadere informatie

Inleiding. Ophalen en neerhalen (1e van 2 lessen) groep 7/8

Inleiding. Ophalen en neerhalen (1e van 2 lessen) groep 7/8 Ophalen en neerhalen (1e van 2 lessen) groep 7/8 Inleiding De methode " " is grafo-cognitief. Dit houdt in dat de vaardigheid van de kinderen wordt geoefend, in samenhang met hun letterkennis. In deze

Nadere informatie

Afval: hoe duurzaam is jouw school? Esther van der Meer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Afval: hoe duurzaam is jouw school? Esther van der Meer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Esther van der Meer 01 October 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/31580 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

We zitten in groep 3!

We zitten in groep 3! We zitten in groep 3! Juf Ginette Juf Marushka regels afspraken gewoontes Tassen en spulletjes Eten en drinken Tassen netjes buiten zetten Spullen + huiswerk in de klas Iets kwijt? Laat het ons weten!

Nadere informatie

BRUSHLETTERING VOOR IEDEREEN OEFENSCHRIFT

BRUSHLETTERING VOOR IEDEREEN OEFENSCHRIFT = BRUSHLETTERING VOOR IEDEREEN OEFENSCHRIFT + = + Dit oefenschrift Brushlettering voor iedereen hoort bij het gelijknamige handboek met tips en technieken over brushlettering. Maak kennis met brushpennen

Nadere informatie

Aanvankelijk staan de lijnen van een baan ver uit elkaar; later komen ze dichter bijeen.

Aanvankelijk staan de lijnen van een baan ver uit elkaar; later komen ze dichter bijeen. VORMTEKENEN EERSTE KLAS 1. Voorbereidende schrijfoefeningen Alle schrijfbewegingen van grote en kleine drukletters, van kleine en hoofdletters in het lopend schrift (handschrift) analyseren en er oefeningen

Nadere informatie

224740_SH_HL 8 vw 23-05-2008 13:59 Pagina 1 HANDLEIDING 8. Hoofdauteurs Rianne Jansens Mieke Knaapen. Auteur Gerda Végh.

224740_SH_HL 8 vw 23-05-2008 13:59 Pagina 1 HANDLEIDING 8. Hoofdauteurs Rianne Jansens Mieke Knaapen. Auteur Gerda Végh. 4740_SH_HL 8 vw -05-008 :59 Pagina HANDLEIDING 8 Hoofdauteurs Rianne Jansens Mieke Knaapen Auteur Gerda Végh Wolters-Noordhoff 4740_SH_HL 8 vw -05-008 :59 Pagina Auteur Gerda Végh (blz. 4 t/m 4) Vormgeving

Nadere informatie

Schrijfbegeleiding in de bovenbouw

Schrijfbegeleiding in de bovenbouw Praktijkwerkstuk in het kader van het Fontys Opleidingscentrum voor Speciale Onderwijszorg Schrijfbegeleiding in de bovenbouw Een stand van zake HBO-Master Special Educational Needs Amsterdam Studie begeleider:

Nadere informatie

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen.

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen. Onderbouwrapport In het onderbouwrapport waarderen wij alle genoemde aspecten ten opzichte van de leeftijd. Een waardering wordt uitgedrukt in een cijfer. U kunt via de beknopte omschrijvingen in het rapport

Nadere informatie

Papier: A4, liefst 120 g of iets meer met daarop de lijnen geprint, liefst in kleur.

Papier: A4, liefst 120 g of iets meer met daarop de lijnen geprint, liefst in kleur. Leren schrijven didactiek Luc Cielen 2016 1 LEREN SCHRIJVEN DIDACTIEK Luc Cielen Het leren schrijven wordt voorafgegaan door een lange reeks bandtekeningen (vormtekeningen) waarin alle bewegingen van het

Nadere informatie

Groep 3. Fijn, dat jij er bent!

Groep 3. Fijn, dat jij er bent! Groep 3 Fijn, dat jij er bent! Dagplanning Elke dag hebben we een dagplanning, zodat de kinderen kunnen zien wat we die dag gaan doen voorspelbaarheid. Inloop Vanaf 8.20u bent u samen met uw kind welkom.

Nadere informatie

VALCKESTEYN Beleid Doubleren of Versnellen

VALCKESTEYN Beleid Doubleren of Versnellen Openbare basisschool VALCKESTEYN Beleid Doubleren of Versnellen Januari 2013 Doel van dit protocol Het vaststellen van de criteria op grond waarvan een leerling al dan niet doubleert of versnelt naar een

Nadere informatie

Algemene informatie groep 1-2. Ontwikkeling van kleuters:

Algemene informatie groep 1-2. Ontwikkeling van kleuters: Algemene informatie groep 1-2 Ontwikkeling van kleuters: Van kleuters is bekend dat de ontwikkeling veel sprongsgewijs verloopt. Niet alle kinderen ontwikkelen dezelfde gebieden op hetzelfde moment. We

Nadere informatie

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl Aansluiting Nieuwsservice bij curriculum Bijlage bij Handleiding Nieuwsservice Primair Onderwijs is een uitgave van Nieuws in de klas. Deze bijlage hoort bij de Handleiding Nieuwsservice Primair Onderwijs

Nadere informatie

ONLEESBAAR HANDSCHRIFT IN DE BOVENBOUW: NIETS MEER AAN (TE) DOEN?! HARRIËT HENDRIKSEN ISELINGE HOGESCHOOL BEGELEIDEND DOCENT: MIEKE KNAAPEN

ONLEESBAAR HANDSCHRIFT IN DE BOVENBOUW: NIETS MEER AAN (TE) DOEN?! HARRIËT HENDRIKSEN ISELINGE HOGESCHOOL BEGELEIDEND DOCENT: MIEKE KNAAPEN HARRIËT HENDRIKSEN 1110048 ISELINGE HOGESCHOOL BEGELEIDEND DOCENT: MIEKE KNAAPEN ONLEESBAAR HANDSCHRIFT IN DE BOVENBOUW: NIETS MEER AAN (TE) DOEN?! 141201-2B NOVEMBER 2015 Samenvatting Aan een onleesbaar

Nadere informatie

Aanbevelingen handschrift en tablet BO VO

Aanbevelingen handschrift en tablet BO VO Primas Scholen Groep Aanbevelingen handschrift en tablet BO VO De BOVO-werkgroep Handschrift en tablet Basisonderwijs: Mirjam Krijger, Prisma-scholengroep (St. Jozefschool) Gwendolijn Meulenbroek, Onze

Nadere informatie

Van kleutertekening tot schrijven

Van kleutertekening tot schrijven Van kleutertekening tot schrijven Martin Keulen Corrie van Eerd-Smetsers Eerste druk Van kleutertekening tot schrijven Van kleutertekening tot schrijven Martin Keulen Corrie van Eerd-Smetsers Eindredactie:

Nadere informatie

Cbs De Akker. Informatieboekje van groep 3/4

Cbs De Akker. Informatieboekje van groep 3/4 Cbs De Akker Informatieboekje van groep 3/4 2015-2016 Het informatieboekje van groep 3/4 In dit boekje willen we u informatie geven over het werken in de combinatiegroep 3/4. Verschillende praktische zaken

Nadere informatie

Alfaschrift. Een cursus schriftbeheersing voor analfabete anderstaligen. Docentenhandleiding. Drs. M. van den Brandt

Alfaschrift. Een cursus schriftbeheersing voor analfabete anderstaligen. Docentenhandleiding. Drs. M. van den Brandt Alfaschrift Een cursus schriftbeheersing voor analfabete anderstaligen Docentenhandleiding Drs. M. van den Brandt Inhoudsopgave Voorwoord...5 1 Wat is Alfaschrift?...7 1.1 Doelgroep en startniveau...7

Nadere informatie

Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen.

Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Rekenen Rekenen staat vijf keer in de week op het rooster. We werken met de vierde versie van de methode De wereld in getallen. Niet alle kinderen rekenen even makkelijk en vlot. Onze methode houdt daar

Nadere informatie

ARRANGEMENTKAART SCHRIFTELIJKE TAAL SO- AFDELING

ARRANGEMENTKAART SCHRIFTELIJKE TAAL SO- AFDELING ARRANGEMENTKAART SCHRIFTELIJKE TAAL SO- AFDELING Standaarden Rafael Leeftijd 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Gevorderd 25% 5 5 5 6 6 7 7 8 9 Voldoende 75% 3 3 3 4 4 5 5 6 6 Minimum 90% 1 1 2 2 2 2 2 3 3 Arrangementen

Nadere informatie

Mobiliserende oefeningen voor thuis

Mobiliserende oefeningen voor thuis Mobiliserende oefeningen voor thuis Oefeningen om het lichaam zo soepel mogelijk te houden Oefeningen Cervicale wervelkolom HCWK 1) Extensie: Ga rechtop zitten op een stoel en plaats de middelvingers van

Nadere informatie

2015, Uitgeverij Boom, Amsterdam

2015, Uitgeverij Boom, Amsterdam 2015, Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,

Nadere informatie

Arrangementen dagbesteding VSO Oriëntatiefase Verdiepingsfase Integratiefase Leerjaar 1 (de

Arrangementen dagbesteding VSO Oriëntatiefase Verdiepingsfase Integratiefase Leerjaar 1 (de ARRANGEMENTKAART maart 2013 Arbeid schriftelijke taal VSO- AFDELING Standaarden VSO Leeftijd à 13 14 15 16 17 18 19 Gevorderd 25% 10 10 11 11 11 12 12 Voldoende 75% 7 7 8 8 9 9 10 Minimum 90% 3 4 4 4 5

Nadere informatie

rapportage Portfolio Naast het rapport gebruiken de kinderen ook een portfolio, die ze eens per jaar in een gesprek presenteren aan hun ouders.

rapportage Portfolio Naast het rapport gebruiken de kinderen ook een portfolio, die ze eens per jaar in een gesprek presenteren aan hun ouders. PROTOCOLLEN rapportage pag.: 1 datum: 21-11-2012 versie: 3 Doel Het doel van dit protocol is informeren m.b.t. de vormgeving, de invulling en de gang van zaken rond rapportage. Dit protocol bundelt al

Nadere informatie

Huiswerkbeleid 2 0 1 5-2 0 1 6

Huiswerkbeleid 2 0 1 5-2 0 1 6 Huiswerkbeleid 2 0 1 5-2 0 1 6 Inhoud Inhoud 1 1. Waarom geven wij huiswerk? 2 2. In welke groepen krijgen de kinderen huiswerk? 3 3. Wat kunnen de ouders van de school verwachten? 3 4. Wat verwacht de

Nadere informatie

Informatie avond groep 3-4

Informatie avond groep 3-4 Informatie avond groep 3-4 Algemene zaken Taal/lees methode: Veilig Leren Lezen Rekenmethode: Wereld in getallen Schrijfmethode: Pennenstreken Begrijpend Lezen: Nieuwsbegrip Technisch lezen groep 4: Estafette

Nadere informatie

Klassenbrief. Groep 3, Groep 6, Algemene informatie. De leerkrachten: Groep 6a Meester Ronald Groep 6/7 juf Floor

Klassenbrief. Groep 3, Groep 6, Algemene informatie. De leerkrachten: Groep 6a Meester Ronald Groep 6/7 juf Floor Groep 6, 2016-2017 Groep 3, 2015-2016 Algemene informatie De leerkrachten: Groep 6a Meester Ronald Groep 6/7 juf Floor In de klas gelden verschillende afspraken: - De kinderen begroeten de leerkracht bij

Nadere informatie

Huiswerkprotocol Mattheusschool

Huiswerkprotocol Mattheusschool Huiswerkprotocol Mattheusschool De Mattheusschool geeft huiswerk aan onze leerlingen vanaf groep 3. Dit huiswerk past in onze visie dat de omgeving steeds meer eisen aan de kinderen stelt naarmate ze ouder

Nadere informatie

We zitten in groep 3!

We zitten in groep 3! We zitten in groep 3! Juf Ginette Juf Tusa regels afspraken gewoontes Tassen en spulletjes Tassen netjes buiten zetten Spullen + huiswerk in de klas Iets kwijt? Laat het ons weten! Eten en drinken Water

Nadere informatie

Het schrijven begeleiden bij kinderen met DCD

Het schrijven begeleiden bij kinderen met DCD Het schrijven begeleiden bij kinderen met DCD Hilde Maréchal studente bachelor in het onderwijs: lager onderwijs, Katholieke Hogeschool Brugge Oostende Leren schrijven is niet gemakkelijk. Schrijven is

Nadere informatie

LEREN LEZEN MET DE DAVIS LEERSTRATEGIE.

LEREN LEZEN MET DE DAVIS LEERSTRATEGIE. LEREN LEZEN MET DE DAVIS LEERSTRATEGIE. Leren lezen is een ingewikkeld proces, waarbij heel wat vaardigheden moeten worden ontwikkeld. OBS Dijkerhoek heeft daarom heel bewust gekozen voor de Davis leerstrategie

Nadere informatie

Kleine motoriek & Schrijven

Kleine motoriek & Schrijven Leerlingvolgsysteem bewegen en spelen Kleine motoriek & Schrijven Leerlingvolgsysteem bewegen en spelen Schweitzer, Stroes & van Gelder, Elsevier Maarssen, 2002 1 Hoofdstuk 4 Het observeren van kleinmotorische

Nadere informatie

De les kost minstens een half uur. Afhankelijk van je groep en je uitvoering kun je er ook twee lessen van maken.

De les kost minstens een half uur. Afhankelijk van je groep en je uitvoering kun je er ook twee lessen van maken. Les rompverhoudingen groep 6,7 Inleiding De methode " " is grafo-cognitief. Dit houdt in dat de vaardigheid van de kinderen wordt geoefend, in samenhang met hun letterkennis. In deze les is vooral de letterkennis

Nadere informatie