Voorbereidende schrijfoefeningen gaan onvoldoende Slordig of slecht leesbaar handschrift

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voorbereidende schrijfoefeningen gaan onvoldoende Slordig of slecht leesbaar handschrift"

Transcriptie

1 Ouderinformatiebrief: Motorische schrijfproblemen & kinderfysiotherapie Het belang van Schrijven is een manier om te communiceren en om je creatief te uiten. Daarom is belangrijk in de ontwikkeling van uw kind. Daarnaast is uit onderzoek gebleken dat een vaardigheid is die belangrijk is voor het ondersteunen van het leren lezen. Het onthouden van letters lukt beter als het kind deze letters geschreven heeft in plaats van alleen gelezen. Het leren lezen en zijn aan elkaar gekoppeld. Hoe vaak komen schrijfproblemen voor? Een kind is op school 60 tot 65 % van de tijd bezig met fijnmotorische vaardigheden, zoals knippen en plakken en schrijfactiviteiten. Motorische schrijfproblemen komen veel voor. Cijfers in de literatuur variëren van 5 tot 25%. Dit wil zeggen dat in een klas van 20 leerlingen bij 1 tot 5 leerlingen schrijfproblemen voorkomen. Soms zult u de term dysgrafie tegenkomen als er problemen met het bestaan. Dysgrafie betekent: een stoornis in de normale ontwikkeling van de motorische schrijfvaardigheid. Onderverdeling van schrijfproblemen in groepen Schrijven op zich is een ingewikkelde vaardigheid waarbij veel onderliggende processen een rol spelen. Doordat er veel schakels in het proces zijn, zijn er ook verschillende redenen waarom moeizaam kan gaan. In grote lijnen kun je onderscheid maken in 2 hoofdgroepen waar de problemen zitten. In onderstaand schema wordt per hoofdgroep schrijfproblemen in groep 6 aangegeven hoe dit in de praktijk tot uiting komt. Voorbeeld van kind met motorische Groep 1: Problemen op het cognitieve niveau Aandachtsproblemen Problemen met vasthouden van concentratie tijdens het Spellingsfouten Fouten in de zinsvolgorde Schrijfproblemen door dyslexie Dit zijn slechts enkele voorbeelden bij beide groepen Groep 2: Motorische problemen Geen voorkeurshand ontwikkelen Voorbereidende schrijfoefeningen gaan onvoldoende Slordig of slecht leesbaar handschrift Schrijftempo te langzaam of te snel Een kind wat vooral schrijfproblemen heeft door problemen op het cognitieve niveau (groep 1) wordt niet behandeld door een kinderfysiotherapeut. Wel is het belangrijk dat problemen op dit niveau herkend worden en dat het kind in overleg met de school en u als ouders wordt doorgestuurd voor verder onderzoek. Wanneer schrijfproblemen gelegen zijn in de motorische uitvoering, dus een motorische schrijfstoornis (groep 2), kan dit worden beschouwd als een stoornis in de fijne motoriek. Een kind met motorische schrijfproblemen komt bij de kinderfysiotherapeut of de kinderergotherapeut terecht voor behandeling.

2 De normale ontwikkeling van het tekenen en maanden krassen en krabbelt op papier 2-3 jaar Tekent van een voorbeeld na: - een verticale lijn - een horizontale lijn - een cirkel na 4-5 jaar fase van voorbereidend 5-6 jaar fase van voorbereidend 6-7 jaar fase van aanvankelijk 7-8 jaar fase van aanvankelijk 8-10 jaar fase van voortgezet jaar fase van creatief en expressief Groep 1 Groep 2 Groep 3 Groep 4 Groep 5 +6 Groep 7+8 Schema: normale ontwikkeling - begint met het ontwikkelen van: voorkeurshand, zithouding en penvatting - kleurt en tekent - zet streepjes en maakt vormen - tekent een kruis - tekent een schuine lijn naar rechts - tekent een vierkant - tekent een schuine lijn naar links - tekent een schuin kruis - tekent sommige letters en cijfers na van een voorbeeld - verder ontwikkelen van de voorkeurshand, zithouding en penvatting - tekent een driehoek na van een voorbeeld - schrijft de eigen naam - schrijft de meeste kleine letters en hoofdletters na van een voorbeeld - maakt schrijfpatronen; krullen, lussen, guirlandes, arcades, boogjes, golfjes, tanden - hanteren van optimale pengreep en zithouding - aanleren juiste papierligging - leren van letters, cijfers en letterverbindingen - eerst soepel en erna tussen lijntjes - leren van hoofdletters - letterverbindingen - verbonden schrift - automatiseren van letters en letterverbindingen - afbouwen van hulplijnen - tempo - dictee - ontwikkeling eigen handschrift - kennis maken met andere soorten schrift, zoals blokschrift - snel en leesbaar Motorische schrijfstoornis Hieronder vallen schrijfproblemen die over het motorisch deel van het schrijfproces gaan. Dit deel omvat de voorbereiding van de beweging (goede zithouding, goede pengreep, goede bladligging) tot en met de initiatie van de spieractiviteit en de feitelijke uitvoering van de schrijfbeweging. Het kind kan problemen hebben met: Het vormen van de letter zelf; het kiezen van het juiste lettertype en de goede volgorde van de halen waaruit een letter bestaat. De letter zelf wordt niet correct uitgevoerd. De verhouding tussen de lus-,romp- en of stokletters; bijvoorbeeld de letter a is even groot als de letter d.

3 Het op de juiste manier verbinden van de letters. Het uitvoeren van de schrijfbeweging met de juiste grootte, richting, druk en snelheid. Het aansturen van de gewenste bewegingen met de juiste tijdsduur en de juiste kracht. Dit komt tot uiting in slordig schrift, te traag of te snel, maar soms ook in problemen met spelling en dictee. Dit laatste komt omdat het kind zoveel tijd en energie moet steken in het motorisch bezig zijn. Een kind met een motorische schrijfstoornis kan alleen schrijfproblemen hebben maar het kan ook voorkomen dat een kind met schrijfproblemen zwak is in het uitvoeren van handvaardigheden zoals knippen, kralen rijgen, veters strikken, enz. Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat sprake is van een combinatie van schrijfproblemen en problemen met de motoriek in het algemeen zoals vangen van een bal, hinken, op 1 been staan, enz. Wat is de oorzaak van een motorische schrijfprobleem? De oorzaken van schrijfproblemen kunnen heel divers zijn. Hier volgen enkele voorbeelden: Te weinig uren oefening; in het huidige onderwijssysteem is de tijd die besteed wordt aan het minder waardoor kinderen die motorisch zwakker zijn relatief te weinig oefening krijgen. Hypermobiliteit. Schrijfkramp. Motorische ziekte bijvoorbeeld het hebben van een spierziekte of aandoening met spasticiteit. Algeheel motorische problemen: niet alleen de fijne motoriek. Geen optimale zithouding. Onvoldoende omgevingsstructuur: - geen afgestemd meubilair zoals een tafeltje en een stoel - onvoldoende ruimte op het tafeltje - ongeschikt schrijfmateriaal - onjuiste papierplaatsing Het achterblijven van de ontwikkeling van het kind: - de algemene ontwikkeling blijft achter. - vertraagde senso-motorische ontwikkeling; de ontwikkeling van het vermogen om zintuiglijke prikkels (visueel, tactiel, vestibulair, proprioceptief, auditief) en bewegingen op elkaar af te stemmen. Vanaf welke leeftijd naar de kinderfysiotherapeut? In groep 1 en 2 van het basisonderwijs worden vaak al de eerste tekenen van mogelijke problemen met zichtbaar. Vaak zal dit door de leerkrachten opgemerkt worden, die dit met u als ouders zullen bespreken. Natuurlijk is van echt in groep 1 en 2 nog geen sprake maar er wordt wel een begin gemaakt met het aanleren van schrijfvoorwaarden. Onder schrijfvoorwaarden verstaan we een goede zithouding,, het ontwikkelen van een voorkeurshand als schrijfhand, een optimale pengreep, vloeiend uitvoeren van voorbereidende schrijfoefeningen. Indien bij het aanleren en oefenen van deze schrijfvoorwaarden problemen optreden waardoor de leerkracht twijfelt of een overstap naar groep 3 in verband met het wel mogelijk is, is het zinvol om een kinderfysiotherapeut in te schakelen die eventueel samen met de leerkrachten, kinderergotherapeut, intern begeleidster/remedial teacher de mogelijke hulpvraag en problemen goed in beeld brengt. In groep 3 gaat het kind letters en cijfers leren en wordt het een belangrijk onderdeel van de lessen. In groep 4 komt het van de hoofdletters en het aan elkaar erbij. Een kind dat motorisch al niet heel sterk is, heeft in groep 3 en 4 zijn of haar handen vol aan het leren. Dit omdat naast het motorisch bezig zijn meer gevraagd wordt van de

4 cognitieve vaardigheden. Daarom worden vooral in deze leeftijdscategorie kinderen met schrijfproblemen verwezen naar de kinderfysiotherapeut. In groep 5 t/m 8 wordt een groter beroep gedaan op het schrijftempo van het kind. Een kind met motorische schrijfproblemen kan bij voldoende tijd vaak nog meekomen met de groep, maar op deze leeftijd wordt het werktempo verhoogd, waardoor kinderen alsnog kunnen uitvallen. Dit uit zich naast een traag schrijftempo ook in een te snel schrijftempo en/of een slordig schrift. Hoe brengt de kinderfysiotherapeut het schrijfprobleem in kaart? Om erachter te komen waardoor het schrijfprobleem veroorzaakt wordt, voert de kinderfysiotherapeut een onderzoek uit dat bestaat uit: A. Het verzamelen van informatie door een algemeen vraaggesprek eventueel aangevuld door het verzamelen van informatie uit vragenlijsten. B. Een algemeen fysiotherapeutisch onderzoek. Hierbij worden testen uitgevoerd met betrekking tot: Algemene motorische vaardigheden; handvaardigheid, balvaardigheid en activiteiten die evenwicht vereisen. Fijnmotorische vaardigheden; papier- en pentaken en fijnmotorische taken. Schrijftest; leesbaarheid en snelheid van het schrift. Visuele waarneming; kan het kind wat het ziet ook produceren? Hoe is de ooghandcoördinatie? Het doel van het onderzoek is om uiteindelijk antwoord te krijgen op de volgende vragen: 1. Wat kan uw kind? 2. Hoe voert uw kind de beweging uit? 3. Waarom beweegt/schrijft uw kind op deze manier? De behandeling van motorische schrijfproblemen De kinderfysiotherapeut stelt samen met u en uw kind een behandelplan op waarbij samen gewerkt wordt aan een zo optimaal mogelijke begeleiding van uw kind die aansluit op de hulpvraag die u en uw kind heeft. Daarbij is het van groot belang dat naast de behandeling door de kinderfysiotherapeut ook thuis geoefend wordt. Uit onderzoek is gebleken dat dagelijks oefenen noodzakelijk is voor een optimaal resultaat. Daarnaast is het belangrijk dat school wordt geïnformeerd en geïnstrueerd ten aanzien van de aandachtspunten die bij uw kind van belang zijn. Meestal is het hierbij zinvol dat de betreffende leerkracht persoonlijk contact heeft met de kinderfysiotherapeut. Prognose van schrijfproblemen Ongeveer de helft van de schrijfproblemen gaat niet vanzelf over. Daarom is het van het grootste belang om schrijfproblemen zo snel mogelijk op te sporen en indien nodig te behandelen. De kwaliteit van het handschrift heeft een groot effect op schrijf- en schoolse prestaties. Daarnaast kan slecht invloed hebben op het zelfbeeld van het kind. Uit onderzoek blijkt dat kinderfysiotherapie vooral effect heeft op de leesbaarheid van het product. Wordt ondanks alle inspanning om het te verbeteren onvoldoende resultaat geboekt, kan men in de huidige maatschappij op latere leeftijd praktisch gemakkelijker met een schrijfprobleem overweg omdat gebruik gemaakt kan worden van computers of tablets. Uiteraard wordt in de eerste plaats altijd gestreefd naar een goed leesbaar schrift.

5 Wordt kinderfysiotherapie bij schrijfproblemen vergoed? Voor onderzoek door de kinderfysiotherapeut is een verwijzing niet noodzakelijk. Bij kinderen tot 18 jaar vergoeden de meeste zorgverzekeraars 18 behandelingen per jaar uit de basisverzekering. Bestaan naast schrijfproblemen andere motorische problemen die ervoor zorgen dat er sprake is van motorische retardatie, heeft uw kind tot 18 jaar recht op onbeperkt fysiotherapie. U heeft dan wel een verwijzing nodig van de kinderarts, kinderneuroloog of revalidatiearts.

SCHRIJVEN. Doel workshop. Definitie van schrijven. Soorten schrijfproblemen. Handvatten om het schrijven te verbeteren

SCHRIJVEN. Doel workshop. Definitie van schrijven. Soorten schrijfproblemen. Handvatten om het schrijven te verbeteren SCHRIJVEN Doel workshop Soorten schrijfproblemen Handvatten om het schrijven te verbeteren Definitie van schrijven Schrijven is het op papier zetten van een boodschap Motorische vaardigheid Communicatiemiddel

Nadere informatie

Eerstelijns ergotherapie voor schoolgaande kinderen

Eerstelijns ergotherapie voor schoolgaande kinderen Eerstelijns ergotherapie voor schoolgaande kinderen Sterk in beweging Ergotherapie voor kinderen De ontwikkeling van kinderen verloopt niet altijd vanzelfsprekend. Een kind kan problemen hebben met allerlei

Nadere informatie

Schrift 3290 SCHRIFT 1

Schrift 3290 SCHRIFT 1 Schrift Kinderen een leesbaar en verzorgd handschrift helpen verwerven behoort tot de opdrachten van de basisschool. Deze opdracht is echter niet eenvoudig. We merken dat de ontwikkeling tot een vloeiend

Nadere informatie

Zijn zithouding heeft de volgende kenmerken: - te dicht op papier - schouders/ hoofd scheef - rechterelleboog niet op tafel - zit onderuitgezakt

Zijn zithouding heeft de volgende kenmerken: - te dicht op papier - schouders/ hoofd scheef - rechterelleboog niet op tafel - zit onderuitgezakt Samenvatting Aangezien het niveau van de motorische - en schrijfvaardigheden van de kinderen in mijn stagegroep laag ligt, wil ik de kwaliteit van het handschrift verbeteren. In dit onderzoek geef ik antwoord

Nadere informatie

Schrijfprotocol. Obs de Wezeboom. Oosteinde. Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie; 01-08-2015 1

Schrijfprotocol. Obs de Wezeboom. Oosteinde. Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie; 01-08-2015 1 Schrijfprotocol Obs de Wezeboom Oosteinde Schrijfprotocol obs de Wezeboom versie; 01-08-2015 1 Inleiding Voor u ligt het schrijfprotocol van obs de Wezeboom. In dit protocol worden de volgende onderdelen

Nadere informatie

Checklist voor motorisch onhandige kinderen, van 4 12 jaar

Checklist voor motorisch onhandige kinderen, van 4 12 jaar Checklist voor motorisch onhandige kinderen, van 4 12 jaar Deze checklist is bedoeld voor leerkrachten en intern begeleiders van basisscholen. Het doel van deze vragenlijst is om te inventariseren wat

Nadere informatie

5.3.2.0. OMSCHRIJVING VAN HET VAKGEBIED

5.3.2.0. OMSCHRIJVING VAN HET VAKGEBIED DEELSCHOOLWERKPLAN; SCHRIJVEN INHOUDSOPGAVE; 5.3.2.0. omschrijving vakgebied 5.3.2.1. visie op schrijven 5.3.2.2. bijdrage van het leergebied aan de integrale doelen 5.3.2.3. beginsituatie 5.3.2.4. globale

Nadere informatie

Overzicht competenties Schrijven

Overzicht competenties Schrijven Overzicht competenties Schrijven Inleiding De insteek bij alle hbo-opleidingen is om in de komende jaren een competentiegerichte aanpak te gaan hanteren. De bedoeling daarbij is om onder andere de student

Nadere informatie

Signalering motorische problemen bij schoolgaande kinderen met een mogelijke indicatie voor kinderfysiotherapie

Signalering motorische problemen bij schoolgaande kinderen met een mogelijke indicatie voor kinderfysiotherapie Signalering motorische problemen bij schoolgaande kinderen met een mogelijke indicatie voor kinderfysiotherapie Leeftijd Kleuter 4-5 jaar Signalen - Er is nog geen voorkeurshouding aanwezig - Kind hanteert

Nadere informatie

Handschrift ontwikkeling

Handschrift ontwikkeling 2.4.1 Handschrift ontwikkeling Marjolein van Buuren Anne van Wensveen Werkcollege 6 Werkcollege 6 Doelen Je kunt jouw kennis van de handschriftontwikkeling van kinderen in groep 1 t/m 3 gebruiken om deze

Nadere informatie

Schrijven een complexe beweging

Schrijven een complexe beweging Schrijven een complexe beweging Margriet Vegter Marja Kolen Richard Koningstein mei 2009 obs Schuilingsoord Zuidlaren 1 Inhoudsopgave Hoofdstuk Blz. Hoofdstuk 1: Aanleiding en onderzoeksvraag 3 Hoofdstuk

Nadere informatie

DE KINDERFYSIOTHERAPEUT

DE KINDERFYSIOTHERAPEUT DE KINDERFYSIOTHERAPEUT WANNEER NAAR DE KINDERFYSIOTHERAPEUT KINDEREN ONTWIKKELEN SPELENDERWIJS HUN ZINTUIGEN EN MOTORIEK. IN SOMMIGE GEVALLEN GEBEURT DIT ECHTER NIET. KINDEREN DIE ONDERSTEUNING NODIG

Nadere informatie

DEELBEWEGING 1 VAN HET SCHRIJVEN: LINKSHANDIG VERSUS RECHTSHANDIG

DEELBEWEGING 1 VAN HET SCHRIJVEN: LINKSHANDIG VERSUS RECHTSHANDIG DEELBEWEGING 1 VAN HET SCHRIJVEN: LINKSHANDIG VERSUS RECHTSHANDIG LINKSHANDIG RECHTSHANDIG DEELBEWEGING 2 VAN HET SCHRIJVEN: LINKSHANDIG VERSUS RECHTSHANDIG LINKSHANDIG RECHTSHANDIG DEELBEWEGING 3 VAN

Nadere informatie

Wat is kinderfysiotherapie en wanneer is het nodig?

Wat is kinderfysiotherapie en wanneer is het nodig? De Klimboom De Klimboom is een centrum voor hulp aan kinderen die problemen hebben in het bewegen, de communicatie en het gedrag en heeft als visie dat bij kinderen met complexe problematiek een multidisciplinaire

Nadere informatie

handschrift Structuur van het vak Het aanleren van handschrift is opgebouwd uit een drietal kernconcepten, namelijk vormgeving, materialen

handschrift Structuur van het vak Het aanleren van handschrift is opgebouwd uit een drietal kernconcepten, namelijk vormgeving, materialen handschrift Belang van het vak Het kind kan zich pas cultureel ontwikkelen als het een goede beheersing heeft van het schrift van de samenleving waarin hij opgroeit. Handschrift is een basisvaardigheid.

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie bij DCDproblematiek. jaar

Poliklinische revalidatie bij DCDproblematiek. jaar Poliklinische revalidatie bij DCDproblematiek bij kinderen van 4 tot 12 jaar Inleiding Stil zitten, veters strikken, schrijven, met bestek eten of een bal vangen. Dit zijn een aantal activiteiten waarvan

Nadere informatie

Maakt leren schrijven. leuker. www.jufinabox.com

Maakt leren schrijven. leuker. www.jufinabox.com Maakt leren schrijven leuker www.jufinabox.com 1 op de 4 leerlingen heeft moeite met schrijven Motorische schrijfproblemen komen veel voor in het basisonderwijs. Cijfers in de literatuur variëren van 5

Nadere informatie

Gereedschap. Joop Stoeldraijer

Gereedschap. Joop Stoeldraijer Gereedschap Joop Stoeldraijer Schrijfmethodes In het vorige artikel van Gereedschap heb ik uitgebreid aandacht besteed aan Schrijf actief. Er zijn uiteraard nog veel meer schrijfmethodes te koop. Deze

Nadere informatie

Onderzoek door het Kinderrevalidatieteam. Kinderrevalidatie

Onderzoek door het Kinderrevalidatieteam. Kinderrevalidatie Onderzoek door het Kinderrevalidatieteam Kinderrevalidatie U bent met uw kind bij de kinderrevalidatie-arts geweest. Samen met de revalidatie-arts is besloten dat uw kind onderzocht wordt door het Kinderrevalidatieteam.

Nadere informatie

. In een notendop. Over de auteur

. In een notendop. Over de auteur Boek : DCD-hulpgids voor leerkrachten. Achtergrond en adviezen bij de motorische coördinatiestoornis. Auteur : Eelke van Haeften 2009, Pica ISBN: 9789077671276 Bespreker : Sofie Bruyneel Datum : april

Nadere informatie

Alles over. Handschrift. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Handschrift. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken. In samenwerking met de educatieve

Nadere informatie

Draaiboek voor de begeleiding van leerlingen met DYSORTHOGRAFIE of SPELLINGSproblemen en dyslexie (schrijven)

Draaiboek voor de begeleiding van leerlingen met DYSORTHOGRAFIE of SPELLINGSproblemen en dyslexie (schrijven) Draaiboek voor de begeleiding van leerlingen met DYSORTHOGRAFIE of SPELLINGSproblemen en dyslexie (schrijven) Naam leerling: Klas:.. Wat is het? DYSORTHOGRAFIE Moeizame automatisatie aan de klank-tekenkoppeling.

Nadere informatie

Fysiotherapie voor kinderen. Afdeling Fysiotherapie

Fysiotherapie voor kinderen. Afdeling Fysiotherapie 00 Fysiotherapie voor kinderen Afdeling Fysiotherapie 1 Spelenderwijs ontwikkelen kinderen hun zintuigen en motoriek. Meestal gaat dat goed en bijna ongemerkt. Maar bij sommige kinderen duurt het langer

Nadere informatie

9-2-2016. Het volgen en ontwikkelen van de kleine motoriek. Wat heb je met de kleine motoriek? MOTORISCHE ONTWIKKELING. Breda 2 februari 2016

9-2-2016. Het volgen en ontwikkelen van de kleine motoriek. Wat heb je met de kleine motoriek? MOTORISCHE ONTWIKKELING. Breda 2 februari 2016 MOTORISCHE ONTWIKKELING Wat heb je met de kleine motoriek? Het volgen en ontwikkelen van de kleine motoriek Breda 2 februari 2016 Hans Stroes Voorkennis? Hoe volg jij de kleinmotorische ontwikkeling? En

Nadere informatie

Karakter in een notendop PRESENTATIEBUNDEL

Karakter in een notendop PRESENTATIEBUNDEL Karakter in een notendop PRESENTATIEBUNDEL Karakter in een notendop waarom een nieuwe methode schrijven? eennieuwschriftbeeld: nieuw de karakterletters karakter in het eerste leerjaar karakter kt in het

Nadere informatie

Alles over. Klinkers. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Klinkers. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken. In samenwerking met de educatieve

Nadere informatie

Het motorisch onhandige kind

Het motorisch onhandige kind Workshop Het motorisch onhandige kind Signalering en doorverwijzing door de leerkracht 01-10-2014 Ester Litjens, Ergotherapeute Pia Hoezen, Kinderfysiotherapeute (Master Pediatric Physical Therapy MPPT)

Nadere informatie

Dyspraxie - DCD. DCD = Developmental Coördination Disorder

Dyspraxie - DCD. DCD = Developmental Coördination Disorder Dyspraxie - DCD DCD = Developmental Coördination Disorder DCD = ONTWIKKELINGSSTOORNIS is niet verworven, maar aanwezig vanaf de geboorte verandert voortdurend tijdens de ontwikkeling, er duiken leeftijdsgebonden

Nadere informatie

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen.

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen. Onderbouwrapport In het onderbouwrapport waarderen wij alle genoemde aspecten ten opzichte van de leeftijd. Een waardering wordt uitgedrukt in een cijfer. U kunt via de beknopte omschrijvingen in het rapport

Nadere informatie

Voorwoord. Inhoud : 1. Wat is dyslexie 2. Onderzoek 3. Hulp middelen 4. Logopedie 5. Mijn dyslexie 6. Nawoord

Voorwoord. Inhoud : 1. Wat is dyslexie 2. Onderzoek 3. Hulp middelen 4. Logopedie 5. Mijn dyslexie 6. Nawoord Voorwoord Ik hou mijn spreekbeurt over Dyslexie. Zelf heb ik ook dyslexie. Ik hoop dat jullie mij beter begrijpen wat dyslexie is en wat het betekent om dyslexie te hebben. Ook waarom ik een laptop en

Nadere informatie

Developmental Coordination Disorder. Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts

Developmental Coordination Disorder. Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts Developmental Coordination Disorder Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts 11-06-2015 Inhoud Developmental Coordination Disorder Criteria Kenmerken Comorbiditeiten Pathofysiologie Behandeling Prognose

Nadere informatie

Op stap naar het 1 e leerjaar

Op stap naar het 1 e leerjaar Op stap naar het 1 e leerjaar Schoolrijpheid? Ook de ouders doen er toe! Zwevegem, 26 november 2009 Lieven Coppens Inleiding Uit de kindermond Ik wil niet naar het eerste leerjaar want daar mag ik niet

Nadere informatie

Waar dyslexie precies vandaan komt, kun je bij de oorzaak van dyslexie lezen.

Waar dyslexie precies vandaan komt, kun je bij de oorzaak van dyslexie lezen. Wat is dyslexie? Dat zoeken we op! Van Dale zegt het volgende: Of dyslexie hetzelfde is als woordblindheid, valt te betwisten (zie kopje dyslexie of woordblind? ), maar moeite met lezen, schrijven en spellen

Nadere informatie

Passen in de klas. voor het onderwijs

Passen in de klas. voor het onderwijs Passen in de klas voor het onderwijs Passen in de klas! Revalidatie Friesland is er ook voor kinderen waarvan men nog niet goed weet wat er aan de hand is, die bijvoorbeeld onhandig zijn en daardoor problemen

Nadere informatie

Zorgboekje. Kindgegevens

Zorgboekje. Kindgegevens Zorgboekje De pedagogisch medewerker vult dit boekje behorende bij het overdrachtdocument peuter kleuter in als er een zorgbehoefte bij het kind is gesignaleerd. Zij/ hij vult in wat van toepassing is

Nadere informatie

Writing Readiness Inventory Tool In Context (WRITIC)

Writing Readiness Inventory Tool In Context (WRITIC) WRITIC Scoreboek jaar maand dag Naam: Datum: Groep: Geboortedatum: Therapeut: Chronologische leeftijd: 1. Kind 1.1 Interesse papier- en pentaken Hoe vaak kleur je een kleurplaat of maak je een tekening

Nadere informatie

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist

Vakgebieden Methoden Omschrijving Taal Groep 1-2. Schatkist Nederlandse taal Kinderen ontwikkelen mondelinge en schriftelijke vaardigheden waarmee ze de Nederlandse taal leren gebruiken in situaties die zich in het dagelijkse leven voordoen. Tevens verwerven ze

Nadere informatie

Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas

Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas 18.1. Voorleessoftware compenserend inzetten voor leerlingen met een ernstige beperking 235 18.2. Voorleessoftware leerondersteunend inzetten

Nadere informatie

Developmental Coordination Disorder (DCD) Informatie en behandeling

Developmental Coordination Disorder (DCD) Informatie en behandeling Developmental Coordination Disorder (DCD) Informatie en behandeling Developmental Coordination Disorder Schrijven, met bestek eten, een bal vangen, een logisch verhaal vertellen of huiswerkopdrachten uitvoeren.

Nadere informatie

Karakter in een notendop PRESENTATIEBUNDEL

Karakter in een notendop PRESENTATIEBUNDEL Karakter in een notendop PRESENTATIEBUNDEL In een notendop: Waarom een nieuwe methode? Een nieuw schriftbeeld: de karakterletters Voorbereidend schrijven Karakter in heteersteeerste leerjaar Karakter in

Nadere informatie

Op stap naar het 1 e leerjaar Wat is schoolrijpheid? Ook de ouders doen er toe!

Op stap naar het 1 e leerjaar Wat is schoolrijpheid? Ook de ouders doen er toe! Op stap naar het 1 e leerjaar Wat is schoolrijpheid? Ook de ouders doen er toe! Lieven Coppens Vooraf De ontwikkeling van een kind verloopt op verschillende domeinen. Elk kind ontwikkelt op zijn eigen

Nadere informatie

Intakevragenlijst ouders Datum van invullen Ingevuld door

Intakevragenlijst ouders Datum van invullen Ingevuld door Intakevragenlijst ouders Datum van invullen Ingevuld door Uw kind komt in aanmerking voor onderzoek naar lees- en spellingsproblemen. Wij willen u vragen om ten behoeve van dit onderzoek onderstaande vragenlijst

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Coördinatiestoornis bij kinderen en jongeren

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Coördinatiestoornis bij kinderen en jongeren UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Coördinatiestoornis bij kinderen en jongeren Developmental Coordination Disorder (DCD) Wat staat er in deze folder? Inleiding voor ouders 1 Informatie

Nadere informatie

Behandeling van schrijfproblemen: wie kent het recept? Dr. M.W.G. Nijhuis- van der Sanden, maart 2004

Behandeling van schrijfproblemen: wie kent het recept? Dr. M.W.G. Nijhuis- van der Sanden, maart 2004 Behandeling van schrijfproblemen: wie kent het recept? Dr. M.W.G. Nijhuis- van der Sanden, maart 2004 Inleiding Schrijven is voor alle kinderen en volwassenen wereldwijd een vaardigheid die hen in staat

Nadere informatie

rapportage Portfolio Naast het rapport gebruiken de kinderen ook een portfolio, die ze eens per jaar in een gesprek presenteren aan hun ouders.

rapportage Portfolio Naast het rapport gebruiken de kinderen ook een portfolio, die ze eens per jaar in een gesprek presenteren aan hun ouders. PROTOCOLLEN rapportage pag.: 1 datum: 21-11-2012 versie: 3 Doel Het doel van dit protocol is informeren m.b.t. de vormgeving, de invulling en de gang van zaken rond rapportage. Dit protocol bundelt al

Nadere informatie

KINDER FYSIO THERAPIE

KINDER FYSIO THERAPIE KINDER FYSIO THERAPIE SPELENDERWIJS ONTWIKKELEN KINDEREN HUN ZINTUIGEN EN MOTORIEK. MEESTAL GAAT DAT GOED, MAAR BIJ SOMMIGE KINDEREN DUURT HET LANGER OF WIJKT DE ONTWIKKELING AF VAN WAT GEBRUIKELIJK IS

Nadere informatie

Nieuwsbrief van cbs De Bron

Nieuwsbrief van cbs De Bron Nieuwsbrief van cbs De Bron Nieuwsbrief d.d. 8 januari 2016 Komende evenementen Screening Kwink Voedselbank Hardenbergkids.nl Vrije middagen Ik hoor bij een groep Nieuwsvaria - Algemeen Redactie: Bert

Nadere informatie

Algemene informatie groep 1-2. Ontwikkeling van kleuters:

Algemene informatie groep 1-2. Ontwikkeling van kleuters: Algemene informatie groep 1-2 Ontwikkeling van kleuters: Van kleuters is bekend dat de ontwikkeling veel sprongsgewijs verloopt. Niet alle kinderen ontwikkelen dezelfde gebieden op hetzelfde moment. We

Nadere informatie

De schrijfsleutel INFORMATIEBROCHURE

De schrijfsleutel INFORMATIEBROCHURE De schrijfsleutel INFORMATIEBROCHURE 1 Voorwoord 3 2 De schrijfsleutel in het kort 4 3 Kinderen leren tegelijkertijd lezen en schrijven 6 4 Kinderen ontwikkelen een goed handschrift 7 5 Direct aan de slag

Nadere informatie

6 een mogelijke opbouw van oefeningen

6 een mogelijke opbouw van oefeningen 6 een mogelijke opbouw van oefeningen We bieden hier een oefenpakket aan, bestaande uit oefeningen die onmiddellijk in de klas of thuis kunnen worden gemaakt. Het is absoluut niet de bedoeling om een volledige

Nadere informatie

Evaluatie Pilot Klasse-ergo basisschool De Bolster Amersfoort Ergotherapie Kinderen Amersfoort

Evaluatie Pilot Klasse-ergo basisschool De Bolster Amersfoort Ergotherapie Kinderen Amersfoort Evaluatie Pilot Klasse-ergo basisschool De Bolster Amersfoort Ergotherapie Kinderen Amersfoort Groep: 2 Leerkracht : Arianne van der Laan IB-er: Ria Ruyne Ergotherapeuten: Eelke van Haeften en Viviane

Nadere informatie

Auteursrechten voorbehouden aan Leentje Lotje 1

Auteursrechten voorbehouden aan Leentje Lotje 1 Ouderinformatiebrief: Hypermobiliteit & kinderfysiotherapie Wat is hypermobiliteit? De term hyper betekent dat iets meer of groter is dan gebruikelijk. Mobiliteit betekent beweeglijkheid. Hypermobiliteit

Nadere informatie

Leerlingdossier Vergoedingsregeling Dyslexie

Leerlingdossier Vergoedingsregeling Dyslexie Leerlingdossier Vergoedingsregeling Dyslexie dekroon,diagnostiek enbehandelcentrum Koningin Wilhelminalaan 9 7415 KPDeventer Tel:06-81285377 info@centrumdekroon.nl Leerlingdossier Vergoedingsregeling Dyslexie

Nadere informatie

Casus: Ik kan niet mooi schrijven en ik ben ook nog onhandig. Een frequent voorkomend schrijfprobleem.

Casus: Ik kan niet mooi schrijven en ik ben ook nog onhandig. Een frequent voorkomend schrijfprobleem. Casus: Ik kan niet mooi schrijven en ik ben ook nog onhandig. Een frequent voorkomend schrijfprobleem. Ingrid van Bommel-Rutgers*, Anneloes Overvelde, Ida Bosga-Stork, Ria Nijhuis-van der Sanden. vanbommelingrid@yahoo.com

Nadere informatie

Naar de kinderfysiotherapeut. Dé specialist in bewegen van kinderen

Naar de kinderfysiotherapeut. Dé specialist in bewegen van kinderen Naar de kinderfysiotherapeut Dé specialist in bewegen van kinderen Spelenderwijs leren bewegen Spelenderwijs ontwikkelen kinderen hun zintuigen en motoriek. Meestal gaat dat goed en bijna ongemerkt. Maar

Nadere informatie

Vragenlijst leergeschiedenis lees- en spellingvaardigheid bestemd voor school / groepsleerkracht en interne leerlingenbegeleider

Vragenlijst leergeschiedenis lees- en spellingvaardigheid bestemd voor school / groepsleerkracht en interne leerlingenbegeleider Vragenlijst leergeschiedenis lees- en spellingvaardigheid bestemd voor school / groepsleerkracht en interne leerlingenbegeleider Gegevens leerling Naam leerling :.. 0 jongen 0 meisje Geboortedatum Groep

Nadere informatie

Motorisch functioneren in Noonan syndroom: Een interview met Noonan syndroom personen en/of hun ouders

Motorisch functioneren in Noonan syndroom: Een interview met Noonan syndroom personen en/of hun ouders Motorisch functioneren in Noonan syndroom: Een interview met Noonan syndroom personen en/of hun ouders Ellen Croonen, AIOS kindergeneeskunde Radboudumc Inhoudsopgave Achtergrond Doel Methode Resultaten

Nadere informatie

Invuldatum leerling dossier: 1. School en leerling gegevens. 2. Gegevens leerling. Naam school adres Postcode en plaats

Invuldatum leerling dossier: 1. School en leerling gegevens. 2. Gegevens leerling. Naam school adres Postcode en plaats Leerling dossier dyslexie Om te kunnen bepalen of een leerling in aanmerking komt voor vergoeding van het onderzoek en de behandeling van ernstige enkelvoudige dyslexie, vragen wij aan school om onderstaand

Nadere informatie

Groeidocument deel A. Interventie Wie (naam+functie) Datum. Naam. Geboortedatum. Groepsverloop. Startdatum groeidocument. Leerkracht.

Groeidocument deel A. Interventie Wie (naam+functie) Datum. Naam. Geboortedatum. Groepsverloop. Startdatum groeidocument. Leerkracht. Groeidocument deel A Naam Geboortedatum Groepsverloop Startdatum groeidocument Leerkracht Huidige groep Beginsituatie / aanleiding tot opstellen groeidocument en hulpvraag: (wat zie je, welke zorgen heb

Nadere informatie

Handschrift ontwikkeling Marjolein van Buuren

Handschrift ontwikkeling Marjolein van Buuren 2.4.1 Handschrift ontwikkeling Marjolein van Buuren Hoorcollege 1 2.4.1 taal en zaakvakken Samenhang: In werkcollege 2 wordt het win-winmodel ingezet om belangrijke begrippen uit het handschriftonderwijs

Nadere informatie

Inleiding Gedragsprotocol Kinderfysiotherapie op het basisonderwijs

Inleiding Gedragsprotocol Kinderfysiotherapie op het basisonderwijs Inleiding Gedragsprotocol Kinderfysiotherapie op het basisonderwijs Het bestuur van de Nederlandse Vereniging voor Kinderfysiotherapie (NVFK) erkent dat er op verschillende manieren wordt gewerkt binnen

Nadere informatie

Signaleringslijst Voor kinderen en jongeren met hersenletsel 1-6 jaar juni 2013

Signaleringslijst Voor kinderen en jongeren met hersenletsel 1-6 jaar juni 2013 1 Signaleringslijst Voor kinderen en jongeren met hersenletsel 1-6 ar juni 2013 Instructies Bij het gebruik van de signaleringslijst voor kinderen van 1-6 ar met hersenletsel Mensen kunnen een hersenletsel

Nadere informatie

Motorische ontwikkeling bij kinderen. Erika Velders Kinderfysiotherapeut 1 e lijn Docent Opleiding kinderfysiotherapie

Motorische ontwikkeling bij kinderen. Erika Velders Kinderfysiotherapeut 1 e lijn Docent Opleiding kinderfysiotherapie Motorische ontwikkeling bij kinderen Erika Velders Kinderfysiotherapeut 1 e lijn Docent Opleiding kinderfysiotherapie Motorische ontwikkeling bij kinderen? Mijlpalen Motometrisch Kwantiteit Gebaseerd op

Nadere informatie

Alles over. Schrijven in de basisschool. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Schrijven in de basisschool. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Schrijven in de basisschool Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken.

Nadere informatie

Alles over. Schrijven in de basisschool. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Schrijven in de basisschool. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Schrijven in de basisschool Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken.

Nadere informatie

Leer- en leesproblemen

Leer- en leesproblemen Visuele training voor Leer- en leesproblemen De enige manier om informatie op te nemen is via onze zintuigen. De informatie op school/werk wordt tegenwoordig voor het overgrote deel visueel aangeboden

Nadere informatie

Handschrift ontwikkeling Marjolein van Buuren

Handschrift ontwikkeling Marjolein van Buuren 2.4.1 Handschrift ontwikkeling Marjolein van Buuren Werkcollege 3 Werkcollege 3 Lesdoelen: Je leert effectieve instructiestrategieën voor het handschriftonderwijs. Je krijgt een goed voorbeeld van een

Nadere informatie

Dyslexieprotocol 0 Hooghuis Heesch

Dyslexieprotocol 0 Hooghuis Heesch Dyslexieprotocol 0 Hooghuis Heesch Inhoudsopgave 1.1 Uitgangspunten pag. 2 2.1 Definitie dyslexie pag. 3 2.2 Kenmerken van dyslexie pag. 3 2.2.1 Problemen bij lezen pag. 3 2.2.2 Problemen bij spellen pag.

Nadere informatie

Uitgeverij Schoolsupport

Uitgeverij Schoolsupport 11 Hoofdstuk 1 Over DCD Wat is DCD? DCD is een coordinatieontwikkelingsstoornis. Als je DCD hebt, heb je een probleem met coördinatie. Het is dan moeilijk voor je om op de juiste wijze bewegingen uit te

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Project Leerzorg. Achtergrond

Hoofdstuk 2. Project Leerzorg. Achtergrond Hoofdstuk Project Leerzorg Achtergrond 3 . Project Leerzorg - Achtergrond ONTSTAAN Het Project Leerzorg werd ingediend in antwoord op de oproep tot voorstellen voor netoverschrijdende en multidisciplinaire

Nadere informatie

Schrijven leer je zo!

Schrijven leer je zo! Henk Schweitzer Handleiding Schrijven leer je zo! ELSEVIER Educatief Handleiding Schrijven leer je zo! Henk Schweitzer Elsevier educatief, Maarssen Eerste druk 2002 Tweede herziene druk 2006 Elsevier,

Nadere informatie

Welkom in groep 4-5 EVEN VOORSTELLEN.

Welkom in groep 4-5 EVEN VOORSTELLEN. Welkom in groep 4-5 EVEN VOORSTELLEN. Groep 4 Wereld in getallen rekenen (snappet) Deze methode gaat uit van het dagelijks leven. Schema s en tekeningen worden hierbij gebruikt om de problematiek inzichtelijk

Nadere informatie

2 Motorische ontwikkeling

2 Motorische ontwikkeling 2 Motorische ontwikkeling 2.1 Babyreflexen 2.2 Controle over de bewegingen 2.3 Motoriek stimuleren in de kleuterklas De motoriek is een belangrijk gegeven in de ontwikkeling van een kind. Bij een jonge

Nadere informatie

TAALONTWIKKELING 2. Activiteiten bij leren. Inspiratie:

TAALONTWIKKELING 2. Activiteiten bij leren. Inspiratie: TAALONTWIKKELING 2 Boek: Activiteiten bij leren Inspiratie: Blz. 15 Blz. 18 Blz. 39 Taalactiviteiten bij een boek Leergebieden in samenhang (kerndoelen) linken naar Taalactiviteiten rond een boek Voor

Nadere informatie

We zitten in groep 3!

We zitten in groep 3! We zitten in groep 3! Juf Ginette Juf Marushka regels afspraken gewoontes Tassen en spulletjes Eten en drinken Tassen netjes buiten zetten Spullen + huiswerk in de klas Iets kwijt? Laat het ons weten!

Nadere informatie

Aanvankelijk staan de lijnen van een baan ver uit elkaar; later komen ze dichter bijeen.

Aanvankelijk staan de lijnen van een baan ver uit elkaar; later komen ze dichter bijeen. VORMTEKENEN EERSTE KLAS 1. Voorbereidende schrijfoefeningen Alle schrijfbewegingen van grote en kleine drukletters, van kleine en hoofdletters in het lopend schrift (handschrift) analyseren en er oefeningen

Nadere informatie

General information of the questionnaire

General information of the questionnaire General information of the questionnaire Name questionnaire: Developmental Coordination Disorder Questionnaire Original author: Wilson Translated by: Schoemaker, Reinders-Messelink, & de Kloet Date version:

Nadere informatie

Naam:... Adres:... Postcode:... Woonplaats:... Geboortedatum:... Naam:... Adres:... Postcode:... Woonplaats:... Telefoonnummer:... E-mailadres:...

Naam:... Adres:... Postcode:... Woonplaats:... Geboortedatum:... Naam:... Adres:... Postcode:... Woonplaats:... Telefoonnummer:... E-mailadres:... 1 Aanmeldingsformulier algemeen voor school Graag vraag ik u om de volgende vragen zo volledig mogelijk te beantwoorden (in zoverre dat kan). Ook vraag ik u de uitgevoerde handelingsplannen en gegevens

Nadere informatie

Bijlage 4: Leidraad taxatie ontwikkelingsproblemen kleuters: Motorische ontwikkeling

Bijlage 4: Leidraad taxatie ontwikkelingsproblemen kleuters: Motorische ontwikkeling Bijlage 4: Leidraad taxatie ontwikkelingsproblemen kleuters: Motorische ontwikkeling Syntheseblad Zijn er op vlak van de motorische ontwikkeling aanwijzingen voor o Leeftijdsadequaat functioneren o Een

Nadere informatie

1. LEZEN Inleiding: doel en structuur Gebaren lezen

1. LEZEN Inleiding: doel en structuur Gebaren lezen 1. LEZEN Inleiding: doel en structuur De doorloopklok wordt gezet, zodat de leerlingen weten tot wanneer er wordt gewerkt. De leerkracht vertelt welke lesonderdelen aan bod zullen komen en vertelt ook

Nadere informatie

Alles over. Pennenstreken. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Pennenstreken. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Pennenstreken Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken. In samenwerking

Nadere informatie

Kinderfysiotherapie in het St. Anna ziekenhuis

Kinderfysiotherapie in het St. Anna ziekenhuis Kinderfysiotherapie in het St. Anna ziekenhuis Kinderfysiotherapie Binnen de afdeling fysiotherapie van het St. Anna Ziekenhuis bestaat ook de afdeling kinderfysiotherapie. De kinderfysiotherapeuten die

Nadere informatie

Twintig keer fijne motoriek in de gymzaal

Twintig keer fijne motoriek in de gymzaal Twintig keer fijne motoriek in de gymzaal Waslijn ophangen Laat de leerling een berg kleren ophangen op de waslijn. Stel de eis dat ze netjes opgehangen worden. Kan hij of zij zonder hulp de wasknijpers

Nadere informatie

Juf ik weet het niet meer

Juf ik weet het niet meer Juf ik weet het niet meer Voorbeelden uit de praktijk Wijnand Dekker Praktijk Dekker & Dooyeweerd, Ede www.dekkerdooyeweerd.nl info@dekkerdooyeweerd.nl Wat vertellen kinderen ons?! Je eigen naam schrijven,

Nadere informatie

Geachte ouder(s)/verzorger(s),

Geachte ouder(s)/verzorger(s), Infobrief groep 3 Geachte ouder(s)/verzorger(s), Uw kind zit nu in groep 3. Het lijkt ons goed om via deze infobrief wat informatie te geven over het reilen en zeilen van groep 3. Voor de kinderen en voor

Nadere informatie

kt! 2 Leren lezen en spellen, een aanpak periode in groep 3 en de hogere

kt! 2 Leren lezen en spellen, een aanpak periode in groep 3 en de hogere Leren lezen en spellen, een aanpak kt! 2 In het vorige artikel- Instructie werkt! (r), opgenomen in Praxis~ bulletin, nummer 7 - zijn een " aantal algemene tips beschreven én speciale tips voor de klankzuiuere

Nadere informatie

Alles over. Code26. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen

Alles over. Code26. Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Alles over Achtergrondinformatie, bestellijsten en additionele materialen Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd wordt om vervolgens de juiste keuze te kunnen maken. In samenwerking met de educatieve

Nadere informatie

Inleiding. Ophalen en neerhalen (1e van 2 lessen) groep 7/8

Inleiding. Ophalen en neerhalen (1e van 2 lessen) groep 7/8 Ophalen en neerhalen (1e van 2 lessen) groep 7/8 Inleiding De methode " " is grafo-cognitief. Dit houdt in dat de vaardigheid van de kinderen wordt geoefend, in samenhang met hun letterkennis. In deze

Nadere informatie

Even voorstellen; Cor Reusen; - fysiotherapeut s Heerenloo - consulent SI voor CCE - docent SI bij estasi-training

Even voorstellen; Cor Reusen; - fysiotherapeut s Heerenloo - consulent SI voor CCE - docent SI bij estasi-training Even voorstellen; Cor Reusen; - fysiotherapeut s Heerenloo - consulent SI voor CCE - docent SI bij estasi-training Even voorstellen; Marlèn Lemmens; - Logopedist - Consulent Expertisecentrum Doofblindheid

Nadere informatie

Overgangsprotocol VPCO

Overgangsprotocol VPCO Overgangsprotocol VPCO Vastgesteld november 2015 Overgangsprotocol FO-scholen Inleiding Ieder kind heeft recht op een ononderbroken ontwikkeling binnen het Funderend Onderwijs. In principe doorlopen leerlingen

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Taalvrijwilligers. Begeleiden bij schrijven

Achtergrondinformatie Taalvrijwilligers. Begeleiden bij schrijven Achtergrondinformatie Taalvrijwilligers Begeleiden bij schrijven 1 Inhoudsopgave Snippers... 3 Verder Lezen... 5 2 Snippers 1 Onderdelen schrijfproces Schrijven is zowel een denktaak als een doetaak. Denken

Nadere informatie

Het schrijven begeleiden bij kinderen met DCD

Het schrijven begeleiden bij kinderen met DCD Het schrijven begeleiden bij kinderen met DCD Hilde Maréchal studente bachelor in het onderwijs: lager onderwijs, Katholieke Hogeschool Brugge Oostende Leren schrijven is niet gemakkelijk. Schrijven is

Nadere informatie

` Into Bounce Leren in beweging ` Onderstaand onderzoek laat de effecten zien

` Into Bounce Leren in beweging ` Onderstaand onderzoek laat de effecten zien Erik Scherder, hoogleraar bewegingswetenschappen aan de Rijksuniversiteit van Groningen, zegt: `Bewegen is niet alleen goed voor conditie, maar ook voor cognitie!` `In de hersenen vertonen neuronale systemen

Nadere informatie

Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven

Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven 14.1. Inleiding 199 14.2. Sneller typen met woordvoorspelling 201 14.3. Beter spellen en schrijven zonder typen 203 Deel 4 - ICT als brug tussen capaciteit

Nadere informatie

Hoe is uw gezinssamenstelling op dit moment? Vul eerst de gegevens van u en uw partner in en daarna de gegevens van uw kinderen, van oud naar jong.

Hoe is uw gezinssamenstelling op dit moment? Vul eerst de gegevens van u en uw partner in en daarna de gegevens van uw kinderen, van oud naar jong. Orthopedagogenpraktijk Athena drs. Simone Verhoeven W.M. Dudokweg 10 a-b 1703 DB Heerhugowaard info@athenaweb.nl Intake vragenlijst bij dyslexieonderzoek Ingevuld door: U wordt vriendelijk gevraagd deze

Nadere informatie

Presentatie Ineke Vliem: anders denken, anders leren 9 oktober 2012. anders denken, anders leren. anders denken, anders leren

Presentatie Ineke Vliem: anders denken, anders leren 9 oktober 2012. anders denken, anders leren. anders denken, anders leren Presentatie Ineke Vliem: 9 oktober 2012 Dia 1 anders denken anders leren Ineke Vliem Dia 2 Anders denken, anders leren: en -problemen bij hoogbegaafdheid, ADHD, ADD, dyslexie Hoog sensitiviteit (HSP) Beelddenken

Nadere informatie

Spieren en het brein Multidisciplinaire expertise over leren, ontwikkeling en gedrag van kinderen, jongeren en jongvolwassenen met een spierziekte

Spieren en het brein Multidisciplinaire expertise over leren, ontwikkeling en gedrag van kinderen, jongeren en jongvolwassenen met een spierziekte NEUROLOGISCHE LEER- EN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN Spieren en het brein Multidisciplinaire expertise over leren, ontwikkeling en gedrag van kinderen, jongeren en jongvolwassenen met een spierziekte Het centrum

Nadere informatie

Overgang kleuters eerste leerjaar. Overgangsdagen

Overgang kleuters eerste leerjaar. Overgangsdagen Overgang kleuters eerste leerjaar Kleuters voorbereiden op het eerste leerjaar is een belangrijke taak van de kleuterschool. Dat begint al vanaf de eerste schooldag dat uw kleuter naar onze kleuterwerking

Nadere informatie

veilig leren Veilig leren lezen Artikelen - Letterkennis, aanpak b/d-probleem lezen Auteur: Susan van der Linden Stap 1

veilig leren Veilig leren lezen Artikelen - Letterkennis, aanpak b/d-probleem lezen Auteur: Susan van der Linden Stap 1 veilig leren lezen Letterkennis Aanpak b/d-probleem Auteur: Susan van der Linden De letters b en d zijn voor veel kinderen een bron van verwarring. Dit komt door hun gelijke vorm. Toch kunt u dit probleem

Nadere informatie

Leerlingdossier Dyslexie

Leerlingdossier Dyslexie LET OP! Voor het invullen van dit formulier is Adobe Reader nodig. U kunt deze gratis downloaden via www.adobe.nl. Leerlingdossier Dyslexie Deze intakevragenlijst is bedoeld voor ouders/verzorgers van

Nadere informatie