Een hulp tijdens de consultatie? Masterproef huisartsgeneeskunde Interuniversitair Centrum voor HuisartsenOpleiding (ICHOvzw)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "www.haios.be Een hulp tijdens de consultatie? Masterproef huisartsgeneeskunde Interuniversitair Centrum voor HuisartsenOpleiding (ICHOvzw)"

Transcriptie

1 Masterproef huisartsgeneeskunde Interuniversitair Centrum voor HuisartsenOpleiding (ICHOvzw) Een hulp tijdens de consultatie? Philippe Volders 9 jaar huisartsgeneeskunde Promotor: Prof. J. Goedhuys Katholieke Universiteit Leuven Copromotor en praktijkopleider: Dr. J. Vanschoenbeek Academiejaar

2 Abstract HAIO: Dr. Philippe VOLDERS Katholieke Universiteit Leuven Promotor: Prof. Jo GOEDHUYS Copromotor en praktijkopleider: Dr. Jan VANSCHOENBEEK Introductie Materiaal voor praktijkondersteuning en gezondheidsvoorlichting bestaat in veel vormen en is niet altijd vlot beschikbaar tijdens de raadpleging. Mijn onderzoek wil nagaan of een website, die dit materiaal bundelt en overzichtelijk aanbiedt een potentiële meerwaarde kan zijn. Onderzoeksvragen 1. Welk materiaal heeft de huisarts momenteel ter beschikking? 2. Welk materiaal mist hij? 3. Beantwoordt de online tool aan zijn vraag naar GVO en praktijkondersteunend materiaal? Methodologie Via een literatuurstudie en een enquête werd nagegaan welke materiaal de huisarts gebruikt, wat hij mist en welke moeilijkheden hij daarbij ondervindt. Op basis van deze bevindingen is de website ontwikkeld. De deelnemers aan de enquête hebben de website een viertal maanden kunnen gebruiken. Nadien is ze door de gebruikers beoordeeld op kwaliteit en (potentiële) meerwaarde. Resultaten Uit de eerste enquête blijkt dat 97% van de artsen het internet gebruikt als voornaamste zoekbron. De meest gebruikte websites zijn Domus Medica (81%), Artsennet (77%) en CEBAM (63%). Tot 60% van de artsen maakt gebruik van papieren GVO-materiaal en flowcharts. Het EMD biedt zeer weinig aan (<10%), op diëten na (20%). Het ervaren gemis aan materiaal werd opgelijst en was richtinggevend voor de ontwikkeling van de website: Deze website wordt positief geëvalueerd (4.2 op 5) met relevante, bruikbare, en huisartsgerichte informatie (4,2 op 5). De navigatie scoort minder (3,8 op 5). De aanwezigheid van flowcharts wordt door 2/3 e van de artsen als een meerwaarde beschouwd en scoort het hoogst op tevredenheid. Beelden scoren het laagst (43%). Folders en diëten worden als nuttig en handig ervaren (70-80%). Conclusies De behoefte aan materiaal voor praktijkondersteuning en GVO is reëel. Vanwege de tijdsfactor moet dit materiaal snel en eenvoudig beschikbaar zijn. De huidige EMD s schieten hierin tekort. De studie had een respons rate van 70%. 45% zocht meer informatie op tijdens de raadpleging en 89% wenst de website verder te gebruiken. Het aanbod is wel nog beperkt, de navigatie dient nog verbeterd en de bronnen duidelijker vermeld. Mutadis mutandis geldt dit ook voor andere medische websites: het gebruik ervan hangt af van een heldere structuur met een overzichtelijk lay-out, een vlotte en snelle navigatie en een aanbod dat voldoende divers en praktijkgericht is. Een hulp tijdens de consultatie? 2

3 Voorwoord Toen ik als 12-jarige de diagnose kreeg van Ziekte van Crohn had ik nooit kunnen denken dat het een aanzet zou zijn tot de studies geneeskunde met een master in de huisartsgeneeskunde. Daarom wil ik mijn eerste dankwoorden richten tot mijn naaste familie en vrienden. Zonder hun steun, vertrouwen en liefde zou ik niet staan waar ik nu sta en nooit tot dit project in staat zijn geweest. Met deze masterproef sluit ik mijn opleidingsfase af, een periode waarop ik met veel plezier en voldoening terugblik. Ik dank mijn promotor Prof. Jo Goedhuys en mijn copromotor en tevens praktijkopleider Dr. Jan Vanschoenbeek in de eerste plaats voor de kans om na mijn eerste opleidingsjaar over te schakelen naar dit uitdagende en interessante onderwerp. Verder wil ik hen bedanken voor hun professionele begeleiding en voor het vertrouwen en het geduld dat ze in mij stelden. Dankzij het ontembaar enthousiasme van Dr. Vanschoenbeek en het toeziend oog van Prof. Goedhuys ben ik in staat geweest om dit project op één jaar tijd tot een goed einde te brengen. Dit onderzoek was niet mogelijk geweest zonder de hulp van de deelnemende collega-huisartsen. Ze hebben een deel van hun tijd moeten spenderen aan de enquêtes en het gebruik van de website. Ik wens hen daarom te bedanken voor hun inzet, tijd en noodzakelijke feedback. Tot slot wil ik graag mijn mama, Cédric, Nele, Mark en Dr. Vanschoenbeek danken voor de hulp bij de opmaak en de tekstbewerking. Dankjewel! Een hulp tijdens de consultatie? 3

4 Inhoudstafel Abstract...2 Voorwoord...2 Inhoudstafel Inleiding Onderzoeksvraag Definities Praktijkondersteunend materiaal Gezondheidsvoorlichting en opvoeding (GVO) Aanpak van mijn project Kwaliteitscirkel van Deming Analyse van de factoren via een visgraatanalyse Menselijke factoren Praktijkorganisatie Middelen Externe factoren Literatuuronderzoek Internetgebruik door de huisarts Kwaliteitscontrole van het internetgebruik Hoe controleert men de kwaliteit? Online On the Spot: OOS EN Recente tool: CEBAL evidence linker Implementatie van nieuwe kennis De barrières voor implementatie Implementatiestrategieën De kernpunten voor een succesvolle implementatie Implementatie van nieuwe ICT Gebruik van de flowchart Definitie De waarde van een flowchart Het effect van een flowchart Toepassen van gezondheidsvoorlichting en -opvoeding De benodigdheden voor een goede voorlichting & educatie Schriftelijke of elektronische ondersteuning? De slaagkans van patiënteneducatie De patiëntenfolders Het nut De plaats Het gebruik De kwaliteitseisen De gemeten effecten Papieren of elektronische vorm? Diëten De positie van de huisarts i.v.m. voedingsadvies Het effect van voedingsadvies door de huisarts Voedingsvoorlichting in de huisartsenpraktijk Beelden Het effect Het gebruik Een hulp tijdens de consultatie? 4

5 Digitale afbeeldingen Onderzoeksmethode De selectie van de onderzoekspopulatie De ontwikkeling van 25 Het Nederlands voorbeeld: Resultaten Eerste meeting Samenstelling van de onderzoekspopulatie Vaardigheid van de huisartsen Zoekmedium van de huisartsen Meting naar het bezit en gebruik van medische tijdschriften Meting naar het gebruik van medische websites Meting naar het gebruik van patiëntenfolders Meting naar het bezit van vooropgestelde flowcharts, diëten, folders en beelden en hun gebruiksvorm Feedback Tweede meeting Algemene beoordeling en beoordeling van de gebruiksvorm van Beoordeling van de verschillende deelgebieden van de website: Topics, Flowcharts en GVO Toename in het gebruik van flowcharts en GVO materiaal via ja/nee vragen De registratie van het gebruik van de website Discussie De beperkingen van het onderzoek De feedback van de tweede meting Sterke punten van de website Zwakke punten van de website Aandachtspunten en uitdagingen naar de toekomst De positie van onze website t.o.v. de andere medische websites Toekomstperspectieven Het EMD in de toekomst HAweb.nl & NHG-publiekwebsite EBMplatform Conclusie Referenties Bijlagen Een hulp tijdens de consultatie? 5

6 1. Inleiding Tijdens de eerste maanden als huisarts in opleiding werd ik geconfronteerd met een tekort aan gezondheidsvoorlichting en -opvoedingsmateriaal (GVO-materiaal) en consultondersteunende tools. Er was een gebrek aan duidelijke illustraties, diëten en folders om aan patiënten uitleg te geven maar ook aan noodzakelijke attesten, korte samenvattingen en flowcharts ter ondersteuning van mijn geneeskundig handelen. Het gaat dus over de informatie die men reeds eerder gelezen of gehoord heeft maar nu opnieuw wilt oproepen tijdens het korte tijdsbestek van een consultatie. De informatie bevindt zich op zeer diverse plaatsen en zowel in elektronische als in papieren vorm. Er bestaan talrijke medische websites, handboeken en tijdschriften maar ook brochures vanwege organisaties, farmaceutische bedrijven e.a. Om het kaf van het koren te scheiden en de betere tools en GVO-materiaal terug te vinden is een gerichte zoekstrategie noodzakelijk. Bovendien is veel informatie in het Engels en zijn de betrouwbaarheid en de evidence ervan niet altijd makkelijk na te gaan. Mijn zoektocht leidde al snel tot een onoverzichtelijke en ongestructureerde informatieberg. Een aantal websites, zoals en kwamen gedeeltelijk tegemoet aan deze behoefte maar vroegen een leercurve om er vlot mee om te gaan. Voor mijn onderzoek werd een website ontwikkeld waar GVO-materiaal en praktijkondersteunende tools op één plaats worden gebundeld en aangeboden. De bedoeling was om de potentiële meerwaarde voor een bredere groep huisartsen na te gaan. De ontwikkeling van de website lag in het verlengde van eerdere projecten van mijn praktijkopleider. Hierdoor werd het mogelijk om een proefopstelling aan een brede groep huisartsen voor te leggen en deze te toetsen. In de eerste plaats heb ik onderzocht welke praktijkondersteunende tools en GVO-materiaal de huisartsen vandaag gebruiken, waar ze behoefte aan hebben en welke hinderpalen zij in de praktijk ondervinden. Nadien zijn we nagegaan of de huisartsen het online instrument als een meerwaarde of oplossing beschouwden. Eerder toevallig ontdekte ik dat men momenteel in Nederland, bij het NHG en het LHV dezelfde behoefte aanvoelt en er plannen bestaan om een dergelijk instrument te ontwikkelen. 1 Een hulp tijdens de consultatie? 6

7 2. Onderzoeksvraag Voor mijn masterproef stelde ik de volgende onderzoeksvragen over het materiaal van de huisarts voor praktijkondersteuning en gezondheidsvoorlichting en opvoeding: 1. Welk materiaal heeft hij momenteel ter beschikking? 2. Welk materiaal mist hij? 3. Beantwoordt de online tool aan zijn vraag naar GVO en praktijkondersteunend materiaal? Een hulp tijdens de consultatie? 7

8 3. Definities 3.1 Praktijkondersteunend materiaal Hieronder verstaan we de tools die de huisarts kan aanwenden om zijn medisch handelen en streven naar EBM te ondersteunen. Deze tools omvatten een breed gamma. In de eerste plaats denken we aan flowcharts die het handelen van de arts kunnen sturen en ondersteunen. Verder zijn er ook diverse vragen-, score- en controlelijsten. De arts kan deze lijsten aanwenden voor diagnostiek, behandeling en follow-up. 3.2 Gezondheidsvoorlichting en opvoeding (GVO) Gezondheidsvoorlichting en -opvoeding omvat de informatie die artsen tijdens de consultatie aan patiënten geven om hun gezondheidstoestand beter te leren begrijpen waarna een gezamenlijk beleid wordt uitgestippeld. Hiervoor heeft de arts een aantal tools, zoals aangepaste diëten, patiëntenfolders en afbeeldingen ter beschikking. Ze dienen om de kennis en het gedrag van de patiënt te verbeteren. Via een goede voorlichting kan angstreductie, betere therapietrouw en ziekteinzicht bekomen worden. 2-3 Enerzijds voldoet men zo aan de vraag van patiënten om hun zelfredzaamheid te verhogen, anderzijds voelen de patiënten zich door hun huisarts meer erkend. 4 Deze voorlichting is dus één van de belangrijkste taken van de huisarts. Een hulp tijdens de consultatie? 8

9 4. Aanpak van mijn project Om mij ervan te verzekeren dat het project aanleiding kan geven tot kwaliteitsverbetering heb ik gewerkt volgens de principes van de kwaliteitscirkel van Deming 5 en heb ik een analyse gemaakt van de verschillende factoren via een visgraatanalyse Kwaliteitscirkel van Deming De kwaliteitscirkel van Deming (PDCA-cirkel) is een cyclisch model om een kwaliteitsverbeterend project in kaart te brengen. 5 Uitgewerkt in mijn project geeft dit: P Plan Via literatuuronderzoek en een enquête heb ik de beschikbaarheid en het gemis aan materiaal voor GVO en praktijkondersteuning onderzocht en werd een stappenplan opgesteld. D Do Dr. Vanschoenbeek ontwikkelde de website voor de interventie. Na het invullen van de enquête kregen de artsen toegang tot de website. C Check Na de interventie hebben de artsen opnieuw een vragenlijst moeten invullen waarbij gepeild werd naar het gebruik en de meerwaarde van een dergelijke website. A Act Aan de hand van deze feedback werd de website verder ontwikkeld. 4.2 Analyse van de factoren via een visgraatanalyse Via een visgraatanalyse heb ik onderzocht welke factoren het gebruik van materiaal voor GVO en praktijkondersteuning kunnen beïnvloeden. 5 Er zijn m.n. vier factoren die inspelen op het bezit en het gebruik van dit materiaal: Menselijke factoren De menselijke factoren hebben betrekking op zowel de arts als de patiënt. Kennis, attitude en vaardigheden van de arts bepalen of hij gebruik maakt van deze tools. De arts moet voldoende kennis hebben van PC, internet, taal, zoekstrategieën en zoekbronnen. De tijdsinvestering en de attitude van de arts bepalen mee of gevolgde opleidingen en aangereikte tools in de praktijk worden geïmplementeerd. Enerzijds moet de arts openstaan om praktijkondersteunend en GVO-materiaal te gebruiken. Anderzijds moet het materiaal binnen het tijdsbestek van de raadpleging (15 ) terug te vinden en hanteerbaar zijn. Hierbij speelt ook de factor patiënt een rol. Een hulp tijdens de consultatie? 9

10 De patiënt moet begrijpen dat per consult maar een beperkt aantal klachten behandeld kunnen worden. Bovendien raadplegen meer en meer patiënten het internet voor medische informatie en brengen ze dit mee tijdens de raadpleging. Hoe vaardiger de arts zelf informatie kan opzoeken, hoe vlotter hij met deze evoluties kan omgaan Praktijkorganisatie Time management is hierbij heel belangrijk omdat de consultatie van de huisarts in tijd beperkt is. Maar de grootste uitdaging is het archief van de arts waarbij het materiaal op een overzichtelijke manier in een databank geordend wordt. Papieren documenten zijn moeilijk te klasseren en zijn meestal niet direct bij de hand tijdens de raadpleging. Snel terugvinden is geen sinecure. Een praktijkbibliotheek en folderrek komen ten dele hieraan tegemoet. De PC en het EMD (Elektronisch Medisch Dossier) zijn ideale hulpmiddelen om dit materiaal te bewaren en bieden een snelle toegang. Maar de meeste huidige EMD s hebben slechts een beperkt aanbod op dit gebied. Bijhouden van documenten op de computer vraagt van de arts een consequent archiveren op dezelfde manier teneinde een toegankelijke databank te creëren. Dit vraagt discipline. Het gebruik van archiveringssoftware is bovendien duur en vraagt ook een extra leercurve Middelen Een computer, internetaansluiting en eventueel een server geven de arts de mogelijkheid om online bronnen maximaal te benutten. Door gebruik te maken van de favorietenlijst kan de arts snel naar kwaliteitsvolle websites. In Vlaanderen zijn er veel websites ter beschikking met het nodige toezicht (Domus Medica, BCFI, Minerva, CEBAM, Artsennet). De aangeboden tools moeten immers kwalitatief in orde zijn. In België bestaat er momenteel geen huisartsgerichte portal met een vlotte toegang tot praktijkondersteuning en patiënteneducatie. Ons onderzoek is er net op gericht na te gaan of hier behoefte aan is en het door ons aangeboden format aanslaat Externe factoren De beschikbare informatie is aanwezig, maar heel verspreid. Elke site heeft een eigen opbouw maar door een gebrek aan reliëf tonen slechts enkele onmiddellijk de essentie. De arts moet vaak te veel doorklikken of grasduinen in PDF-bestanden alvorens de juiste informatie te vinden. Het gebruik van de website wordt ook afgeremd doordat de structuur van de websites onderling sterk verschilt en telkens een andere zoekprocedure omvat. Een hulp tijdens de consultatie? 10

11 5. Literatuuronderzoek Mijn literatuuronderzoek is onderverdeeld in: 1. Internetgebruik door de huisarts 2. Kwaliteitscontrole van internetgebruik 3. Implementatie van nieuwe kennis 4. Gebruik van de flowchart 5. Gezondheidsvoorlichting en -opvoeding: Patiëntenfolders, Diëten, Beelden Zowel praktijkondersteuning als patiënteneducatie kunnen verlopen via heel uiteenlopende tools. Voor elk van hen heb ik een zoektocht ondernomen. De hiervoor gebruikte zoektermen waren folder(s), beslisbo(o)m(en), flowchart(s), scorelijst(en), vragenlijst(en), GVO, gezondheidsvoorlichting, (patiënten)educatie, voorlichting, beelden, diëten, praktijkondersteuning, besliskunde en computerondersteuning voor de Nederlandstalige databanken. De Nederlandstalige databanken waren de verschillende literatuurdatabanken van Domus Medica, Huisarts & Wetenschap, Medisch Contact, Bijblijven, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, Belgisch Tijdschrift voor Geneeskunde en de abstracten van de masterproeven huisartsgeneeskunde van 2008 t.e.m. mei Tevens werden in pubmed volgende zoektermen gebruikt: decision support/aid (systems), (at the) point-of-care (information), information storage and retrieval, internet, health education en health promotion. Beide zoektochten vonden plaats van augustus 2010 t.e.m. januari Door de omvang en de vele zoektermen ben ik door een sneeuwbaleffect bij veel nieuwe artikels terechtgekomen. In totaal werden 79 artikels weerhouden. 5.1 Internetgebruik door de huisarts De evolutie van het internetgebruik door de artsen is vooral in Nederland bestudeerd. In 2003 bleek 75% van alle medici enkele keren per week via het internet informatie op te zoeken. Hierdoor stond het medium internet op de 3 e plaats na vakliteratuur en bijscholing. Uit hetzelfde onderzoek bleek dat artsen minder geneigd waren om patiëntgerichte informatie op te zoeken. Er was ook een verschil tussen specialisten en huisartsen. De specialisten maakten bijna dubbel zo veel gebruik van het internet dan de huisartsen (65% t.o.v. 33%). 6 Een nieuwe Nederlandse studie in 2006 toonde aan dat huisartsen slechts beperkt gebruik maakten van het internet voor medische doeleinden (ondanks de aanwezigheid van een internetaansluiting in de spreekkamer). Slechts de helft van deze huisartsen gebruikte één keer per week het internet voor het opzoeken van richtlijnen en het uitwisselen van informatie met het ziekenhuis. Tot dan vormde dit geen routine Een hulp tijdens de consultatie? 11

12 5.2 Kwaliteitscontrole van het internetgebruik Om snel informatie terug te vinden maken veel artsen gebruik van Google. Het achterhalen van de validiteit van deze informatie vormt daarbij een probleem. Vaak worden enkel de eerste websites van een zoekresultaat geraadpleegd. De links bovenaan de webpagina zijn daar vaak dankzij e- marketing terechtgekomen Hoe controleert men de kwaliteit? Via de formule van Slawson & Shaugnessy kan men de bruikbaarheid en de kwaliteit van de gevonden informatie inschatten. 11 Deze formule is tot stand gekomen bij de ontwikkeling van het POEMs (Patient Oriented Evidence that Matters) concept. De gevonden informatie moet relevant, gevalideerd en vlot toegankelijk zijn. De informatie is relevant als ze (vaak) toepasbaar is voor de huisarts en de patiënt. De informatie is valide als ze volgens de principes van evidence based medicine tot stand is gekomen. Ook de snelheid waarmee men informatie terugvindt is hierbij zeer belangrijk. B = R x V / W (B: Bruikbaarheid; R: Relevantie; V: Validiteit; W: Werktijd) Online On the Spot: OOS EN In 2003 ontwierp Dr. Van Duppen een model om medische informatie energiezuinig en doelgericht te raadplegen. Dit model is gericht op het snel online vinden van een antwoord op een medische vraag tijdens de raadpleging via enkele kwalitatieve wetenschappelijke bronnen. Zo kan de huisarts de meest actuele medische gegevens nog tijdens de raadpleging aan zijn patiënt voorleggen. 10,12-13 Principe: Het principe van OOS en bestaat erin te werken met een watervalsysteem. Meestal start de zoektocht bij richtlijnen. Deze zijn op huisartsen gericht, behandelen de meest frequente pathologieën in de huisartsenpraktijk, voldoen aan de huidige evidence en zijn opgesteld om makkelijk tijdens de raadpleging te gebruiken. Als richtlijnen niet de gewenste informatie verschaffen, wordt er beroep gedaan op online handboeken, de Tripdatabase of CKS. Ook gespecialiseerde websites zoals die van het BCFI voor farmacologische informatie en van het Tropisch Instituut in Antwerpen voor reizigersinformatie worden bezocht. Voorwaarden: Voor een optimale toepassing moet aan een aantal voorwaarden voldaan zijn. In de eerste plaats heeft men een computer met snelle internetverbinding nodig. Er wordt door de ontwikkelaars van het OOS en geopteerd om toegang te hebben tot CEBAM. Kennis van CEBAM en andere zoekbronnen en -strategieën zijn noodzakelijk. Bovendien moet men over goede communicatieve vaardigheden beschikken om op een vlotte en natuurlijke manier de interactie met de patiënt tijdens het OOS en te onderhouden. Uit onderzoek blijken patiënten te appreciëren dat de arts tijdens het OOS en commentaar geeft bij wat hij juist Een hulp tijdens de consultatie? 12

13 aan het doen is. Door patiënten mee te laten kijken op het computerscherm ontdekken ze de waarde van EBM. Tijdsduur: In de praktijk waar het model ontwikkeld werd, duurde de zoektocht na wat oefenen drie tot vijf minuten. Het was niet mogelijk om bij elke patiënt een zoektocht te ondernemen. Gemiddeld werd in de praktijk bij één op de acht patiënten naar informatie gezocht. Kwaliteitscontrole: Dr. Van Duppen heeft de formule van Slawson & Shaugnessy verder aangevuld met een extra parameter, de interactiemogelijkheid. Dit omvat de interactie tussen informatiebron en zoekende. B = R x V x I / W (B: Bruikbaarheid; R: Relevantie; V: Validiteit; I: Interactiemogelijkheid; W: Werktijd) Bedenkingen: Het online-on-the-spot-model kan zeer nuttig en doeltreffend zijn maar stelt toch een aantal eisen. Bezit van een computer met toegang tot het internet en CEBAM zijn noodzakelijk. De arts moet op de hoogte zijn van bruikbare en kwaliteitsvolle websites. De toegangsdrempel tot CEBAM is verlaagd daar men sinds 2010 via het lidmaatschap bij Domus Medica een toegangscode ontvangt. Enkel regelmatig gebruik van websites laat toe om de navigatie te beheersen. Naast kennis van computer en internet moet de arts ook over de nodige communicatieve vaardigheden beschikken om het contact met de patiënt tijdens het consult niet te verliezen. Om tijd te besparen stellen de ontwikkelaars voor websites aan de favorietenlijst toe te voegen en gebruik te maken van een computerscherm waarop de patiënt kan meekijken. Een overladen favorietenlijst leidt al snel tot een verlies aan overzicht Recente tool: CEBAM evidence linker De laatste ontwikkeling om -in het overaanbod aan online EBM- tijdens de raadpleging snel de correcte en gewenste informatie terug te vinden is de CEBAM evidence linker. De linker werd geïntroduceerd in het EMD en linkt rechtstreeks vanuit een diagnose of probleem in het EMD naar de desbetreffende richtlijnen van Domus Medica, NHG, BAPCOC en de cochrane reviews. Ontwikkeling gebeurde door IVS Iscientia en Health One in Dr. De Greef heeft een enquête naar het gebruik hiervan afgenomen. Uit zijn proefproject bleek dat artsen over betere online zoekinstrumenten wilden beschikken. 78% van de gebruikers vonden de CEBAM evidence linker een meerwaarde en 88% wilden er in de toekomst verder gebruik van maken. Projecten, die vlot toegankelijk en weinig tijdrovend zijn, worden door huisartsen geapprecieerd. 14 Een hulp tijdens de consultatie? 13

14 5.3 Implementatie van nieuwe kennis Nieuwe kennis in de geneeskunde vindt moeilijk zijn weg naar de praktijk. 15 Ze moet op het (klinische) beslismoment beschikbaar zijn om te kunnen worden toegepast. De inzichten zijn meestal wel aanwezig en worden aangeboden in een simpel en bruikbaar instrument. Toch is dit geen waarborg voor een correcte opvolging want aanbieden alleen volstaat niet. Er zijn veel middelen en menskracht nodig om ingewortelde gewoonten te veranderen Uit onderzoek blijkt dat 30 tot 40% van de patiënten niet de gewenste medische zorg krijgen. 20 tot 25% van de patiënten krijgen zelfs onnodige of schadelijke behandelingen. In 2007 werd slechts 50% van de Amerikaanse bevolking correct behandeld. 18 Implementatie van (nieuwe) kennis is daarom één van de belangrijkste actiepunten in de gezondheidszorg en zal pas succesvol zijn als uitgebreide interventies gecombineerd worden met actieve en individuele huisartsgerichte benaderingen De barrières voor implementatie De toepassing van nieuwe kennis, richtlijnen en werkwijzen stuit op een aantal zeer uiteenlopende obstakels. De barrières vindt men op verschillende niveaus,m.n. op deze van de huisarts zelf, van de patiënt, van de organisatorische en van de sociale context. 15, De verrichte studies moeten kwalitatief in orde zijn en in een huisartsensetting zijn uitgevoerd. Dit geeft transparante, relevante, kwaliteitsvolle en beschikbare informatie voor de huisarts. 2. Taal speelt een belangrijke rol: publicaties in Nederlandse vakbladen zijn beter toegankelijk. 3. Praktiserende huisartsen moeten een actieve rol krijgen om inzicht te geven in de dagelijkse praktijkvoering en de toenemende comorbiditeit in de huisartsenpopulatie. 4. Nieuwe kennis moet overzichtelijk en helder zijn en goed aansluiten bij bestaande routines. Daarom moet aandacht besteed worden aan praktijkruimte, opleiding, werkbelasting, kosten en de onzekerheid bij de artsen. Huisartsen passen nieuwe kennis sneller toe als het niet veel tijd kost, vergoed wordt en een directe meerwaarde betekent. 5. Gebrek aan externe steun door gezondheidsorganisaties en beroepsverenigingen staan implementatie van onderzoeksresultaten soms in de weg (bv. invoering van GMD plus). Een coherente en consequente strategie zijn hierbij belangrijk. 6. Ondersteuning door folders verhoogt het gebruik van nieuwe kennis. Ook hulpmiddelen zoals beslisbomen, (elektronische) decision aids en samenvattingen dragen hiertoe bij. 7. Aanbevelingen moeten kort, eenvoudig en in een goed format gepresenteerd worden. Hun kwaliteit en implementeerbaarheid beoordeelt men met het AGREE-instrument. Richtlijnen met reliëf, algoritmen, samenvattingen en elektronische hyperlinks komen tegemoet aan de behoeften van arts en patiënt. 8. Vernieuwingen moeten leiden tot een betere diagnostiek en meer zekerheid van de arts, waardoor hij meer plezier beleeft aan zijn prestaties. Het pure aanbieden van richtlijnen heeft maar een matig effect op veranderingen van zorgprocessen. Een hulp tijdens de consultatie? 14

15 Implementatiestrategieën Voor het verspreiden van nieuwe kennis is een intensieve, systematische en goed voorbereide aanpak nodig, bij voorkeur op maat van de huisarts. Men start met een goede voorbereiding en planning. 19 Dit houdt in dat men een zicht krijgt op het medisch handelen met aandacht voor knelpunten, behoeften, gewoonten, rituelen, gevoelens van arts en patiënt, kosten, werkdruk en werkruimte. Vervolgens creëert men enkele concrete en haalbare doelstellingen die overeenstemmen met het draagvlak in de doelgroep. Deze veranderingsstrategie moet afgestemd zijn op de problemen en de gebruiker. Meerdere maatregelen en interventies zijn nodig om zo n veranderingsstrategie te ontwikkelen. De gebruiker moet voldoende lang actief deelnemen zodat de effectiviteit getoetst kan worden. 15,32-33 Implementatie start best met een proefproject op kleinere schaal om nadien uit te breiden. Gemiddeld wordt slechts een klein effect waargenomen wanneer enkel educatief materiaal verspreid wordt. Een huisartsgerichte benadering met opleiding, feedback, reminders en communicatietraining dragen bij tot een medisch handelen, dat nauwer aansluit bij richtlijnen. De implementatieinterventie moet zich focussen op de problemen, de doelgroep, de setting en de beschikbare middelen. 15,32,34,36-37 Ondersteuning van de huisarts door bijscholingen, software, vergoedingen en opleiding zorgt voor een betere organisatie en coördinatie van de medische zorg. Tot vandaag heeft men echter nog niet kunnen aanduiden hoeveel componenten van een implementatiestrategie nodig zijn om de effectiviteit te verhogen. Om de arts te stimuleren worden er vaak financiële prikkels gebruikt, zonder duidelijk effect of met als nevenwerking dat niet-vergoede zorgaspecten achteruitgaan ,38-39 Om de vernieuwing te bestendigen moeten zowel de medische als de zorginhoudelijke aspecten van de patiëntenzorg verbeteren en moet het project langdurig (minimum 6-12 maanden) en op grote schaal toegepast worden. 15,35 Een hulp tijdens de consultatie? 15

16 De kernpunten voor een succesvolle implementatie Enthousiaste, competente coördinator in een klein team Betrek doelgroep in formuleren van doelen en implementatiemethoden Continue betrokkenheid van de leiding Focus op kleine, concrete veranderingen Begin op kleine schaal, breid geleidelijk aan uit Zorg voor continue gegevensverzameling Aanpak baseren op analyse van problemen en knelpunten Implementatie-onderneming mag het dagelijks werk niet verstoren Realistische planning (geen te grote ambities) Implementatie van nieuwe ICT Om tijdens de raadpleging te beschikken over de laatste inzichten zijn computersystemen nodig. Deze systemen ondersteunen het medisch handelen en stellen materiaal ter beschikking om patiënten te informeren. Eerdere ICT-veranderingen, zoals het elektronisch voorschrijfsysteem, met controle van de voorschriften op interacties, allergieën en intoleranties bleken succesvolle verbeteringen geweest en zijn in onze huidige praktijk niet meer weg te denken. ICT-systemen zorgen ook voor een betere communicatie door een kwaliteitsvolle briefwisseling vanuit het EMD. 35 Het huidige EMD beschikt reeds over heel wat niet-patiëntgebonden informatie. Ze maakt integraal deel uit van een dossier en kan in bepaalde situaties nuttig zijn. Voorbeelden hiervan zijn attesten en folders. Een bijkomende meerwaarde in het EMD vormen de decision support applicaties. Tot de meer geavanceerde systemen behoren de Medisch Besliskundige Ondersteunende Systemen en Software (MBOS). De MBOS kunnen als applicatie in het EMD zelf worden opgestart. 18,40 In de gezondheidszorg faalt gemiddeld 60% van de ICT-projecten doordat er veel partijen bij betrokken zijn. Artsen hebben meestal geen zin in technologische veranderingen waarvan ze de meerwaarde niet onmiddellijk ervaren of inzien. Men moet artsen enkel datgene geven dat hun werk zichtbaar verbetert en ze moeten betrokken worden bij de ontwikkeling en de vormgeving van de software. Enkel via een doordachte tactiek -inspelend op de noden en de vragen van de arts- zal nieuwe ICT met succes geïmplementeerd kunnen worden. 35 Kaiser Permanente, de grootste non-profitzorgaanbieder in de USA, heeft een systeem ontworpen waarbij de arts bij het ingeven van een diagnose de eerste keuze behandeling wordt aangereikt. Het is een simpel en effectief systeem maar was onmogelijk in het papieren tijdperk. Nadeel aan het systeem is dat een continue updating van recente behandelstandaarden noodzakelijk is. 18 In 2000 was er een gelijkaardig initiatief in Nederland met EVS Stand alone. Het Elektronisch Voorschrijf Systeem werd geactualiseerd met een cd-rom waarop men informatie en adviezen kon selecteren op basis van de ingevoerde gegevens over leeftijd, geslacht, klacht of ziekte van de patiënt. 41 Een hulp tijdens de consultatie? 16

17 Vernieuwende ICT vraagt volgende aanpak: 18,35 1. Peilen naar de interesse in een nieuw ondersteunend systeem. 2. De arts is de geschikte persoon om de toepasbaarheid van de nieuwe ICT te verbeteren. 3. De motivatie van deelnemers wordt vergroot als zij gestuurd worden door een collega. 4. Vernieuwingen in de ICT zijn enkel succesvol als men inspeelt op de menselijke factoren. Technische problemen zijn te herleiden tot menselijke problemen zoals een slechte communicatie en een gebrek aan betrokkenheid. 5. Implementatie van de medische ICT zal succesvol zijn als het gezondheidswinst koppelt aan toegenomen tevredenheid bij de arts en de patiënt. 5.4 Gebruik van de flowchart Definitie Een flowchart of beslisboom is een grafische weergave van een beslissingsproces. Flowcharts vatten richtlijnen op een heldere manier samen en kunnen de arts leiden in zijn handelingen. EBM, epidemiologie, kansberekening en wetenschappelijke kennis van de medische materie zijn nodig om een flowchart te ontwikkelen. Het doel van de flowchart (en de onderliggende guideline) is streven naar kwaliteitsverbetering De waarde van een flowchart De grootste waarde is het stimuleren van een denkwijze waarin aan alle gegevens van heel uiteenlopende aard de nodige aandacht wordt geschonken. Dit stimuleert de bewustwording van het eigen handelen maar vraagt ook studie en overleg met anderen. 43 Flowcharts maken de informatie hanteerbaar, stimuleren systematisch denken maar dicteren geen oplossingen. De professionele bekwaamheid van de arts blijft onontbeerlijk Door de bewustwording is de arts in staat om bij de individuele patiënt de nodige afwijkingen van de algemene richtlijnen in te schatten. Zo voorkomt hij kookboekgeneeskunde. De beslisboom dient vooral als referentiekader voor het behandelen van de individuele patiënt. De volgende fase is dat deze algoritmen ook via de computer ter beschikking worden gesteld en in het EMD worden ingebouwd Het effect van een flowchart Algoritmen zijn erop gericht om tot een kosteneffectieve diagnose en behandeling te komen. Dit leidt, indien correct toegepast, tot een optimale patiëntenzorg met een zo efficiënt mogelijk gebruik van de beschikbare middelen. Hieronder een overzicht van de voordelen voor zowel de zorgverleners, de patiënten als de maatschappij. Een hulp tijdens de consultatie? 17

18 De voordelen van beslisbomen: 44 Arts Patiënt Maatschappij Middel tot klinisch probleemoplossend denken Vraagstelling en probleemdefinitie scherp omschrijven Systematisch en wetenschappelijk denken en handelen Efficiënter handelen Optimaal behandelingsresultaat Efficiëntere hulp Voorkomen van overbodige onderzoeken en behandelingen Noodzakelijke behandelingen geven Leidraad voor efficiënt overleg Uniforme behandelingen Raamwerk voor kennis Toetsen van medisch handelen Kostenbeheersing Beter zicht op de kwaliteit van medisch handelen 5.5 Toepassen van gezondheidsvoorlichting en -opvoeding (GVO) Gezondheidsvoorlichting en -opvoeding is een belangrijke taak voor de huisarts om zo de kennis en het gedrag van de patiënt te verbeteren. Ook vanuit het patiëntenperspectief is de vraag naar informatie groot. Patiënten verwachten informatie om hun gezondheidstoestand beter te kunnen interpreteren. Zo kunnen ze zich een realistisch beeld vormen van de prognose en de waarde van de verschillende onderzoeken en behandelingen. Bovendien willen patiënten hun zelfredzaamheid verhogen en zich erkend voelen De benodigdheden voor een goede voorlichting & educatie Een goede en effectieve voorlichting wordt bereikt door efficiënte en verstaanbare mondelinge adviezen te ondersteunen met een schriftelijke herhaling. 2,47-48 Goede communicatie wordt bereikt door gebruik te maken van samenvattingen, herhalingen en een eenvoudig taalgebruik. De arts moet luisteren naar de patiënt en zijn persoonlijke behoeften en standpunten. Vervolgens wordt de gewenste informatie aangereikt en is er ruimte voor een interactieve uitleg afgestemd op het referentiekader van de patiënt. De arts moet tevens openstaan voor reacties en gevoelens van de patiënt. Hij moet de informatie beperken tot de essentie. Twee kernboodschappen zijn meer dan voldoende Om de verwerking van de informatie te ondersteunen kan de arts gebruik maken van grafieken, beelden, plaatjes en folders. Dit leidt ook tot een grotere tevredenheid bij de patiënt. 48,50 Het gebruik van geschreven materiaal tijdens de raadpleging vervangt de uitleg van de arts niet. Zowel het Een hulp tijdens de consultatie? 18

19 auditief als het visueel geheugen van de patiënt worden aangesproken en dit leidt tot een betere herinnering van de boodschap Schriftelijke of elektronische ondersteuning? In Denemarken werden huisartsen ondervraagd over hun gebruik van geschreven informatief materiaal. Liefst 97% van de artsen gebruikte wel eens schriftelijke ondersteuning bij de consultatie, 50% zelfs dagelijks. 52 Uit een Britse studie bleek dat schema s voor dieet, zelfgetekende schetsen en folders het populairst waren. 53 Opvallend is dat alle ondervraagde artsen al eens geschreven materiaal hadden gebruikt als aanvulling tijdens de raadpleging. Veel huisartsen vonden een blok wit papier de meest zinvolle bondgenoot voor patiënteneducatie. Bovendien bleek veel informatief materiaal afkomstig te zijn van de farmaceutische industrie. IT schept nieuwe mogelijkheden voor patiënteneducatie. Het internet vormt de koploper en de opslagmogelijkheden van de PC zijn schier eindeloos. De artsen kunnen tijdens de raadpleging makkelijk informatie opzoeken en indien nodig afprinten en aan de patiënt meegeven De slaagkans van patiënteneducatie Voor het welslagen van patiënteneducatie is het noodzakelijk zich te baseren op de informatie die de patiënten wensen en verwachten. 51 Verschillende proefprojecten vonden reeds plaats, elk met hun eigen succes en hun noodzakelijke logistieke aanpassingen. GVO steunt op 3 grote pijlers, m.n. patiëntenfolders, diëten en beelden. 5.6 De patiëntenfolders Het nut Verschillende onderzoeken tonen aan dat het aanbieden van patiëntenfolders voor gezondheidsvoorlichting en -opvoeding het functioneren van de arts ten goede komt. Bijkomend positief effect is de grotere tevredenheid bij de patiënten De plaats Wat is nu de geschikte plaats om de patiëntenfolder aan te bieden? Is het nuttig om folders in de wachtzaal aan te bieden? Onderzoek vertoont uiteenlopende resultaten. Enerzijds tonen de meeste onderzoeken aan dat het effect van folders in de wachtzaal beperkt is. Een hulp tijdens de consultatie? 19

20 Een Canadese studie toonde aan dat opvallend meer folders vanuit de consultatieruimte dan vanuit de wachtzaal werden meegenomen. Een verklaring werd niet direct gevonden. 56 Een Nederlands proefproject onderzocht het effect van een elektronisch foldersysteem in de wachtzaal. Patiënten maakten hier slechts beperkt gebruik van door een gebrek aan voldoende medische kennis omtrent hun klachten, ongerustheid en reeds uitgevoerd opzoekwerk thuis. 57 Een Brits onderzoek toonde aan dat slechts 22% van de ondervraagde patiënten zich minstens één onderwerp van de in de praktijk tentoongestelde informatieborden konden herinneren. Amper 10% van de patiënten lazen of namen folders mee uit de wachtzaal. 58 Anderzijds blijkt uit het onderzoek van Moerenhout T., uitgevoerd in 10 praktijken, dat 37,8% van de patiënten folders lezen in de wachtzaal. Slechts 7,7% neemt een folder mee naar huis en slechts 5,6% geeft aan nooit een folder in de wachtzaal te lezen. 51 De folders zijn het meest efficiënt wanneer ze gebruikt worden als aanvulling op de consultatie, als ze voorafgegaan worden door een korte inleiding, als ze individueel worden toegepast en als de patiënt nadien de kans krijgt om bijkomende vragen te stellen. 49 Om folders optimaal te gebruiken is een individuele aanpak nodig. Dit houdt in dat de folder bij de patiënt moet passen en vice versa. 51 Patiënteneducatie moet op een actieve manier gebeuren. 2 Patiëntenfolders zijn een goedkoop instrument en zeer geschikt voor gezondheidsvoorlichting en - educatie. Folders kunnen gebruikt worden als aanvulling op de raadpleging. Ze vormen een herhaling van de gegeven mondelinge informatie en kunnen thuis opnieuw geraadpleegd worden. Folders fungeren als een geheugensteun, zijn educatief en bevorderen daarbij ook de zelfverantwoordelijkheid van de patiënt. 59 Voor een goed en correct gebruik van folders is het belangrijk dat zowel de arts als de patiënt tevreden zijn over de patiëntenfolder Het gebruik Voor een adequaat gebruik van folders moet de huisarts aan drie belangrijke voorwaarden voldoen. Hij moet de inhoud van de folders kennen, hij moet de discipline hebben om er telkens aan te denken en hij heeft een goede logistieke ondersteuning nodig. De folders moeten binnen handbereik liggen of vlot afdrukbaar zijn tijdens de consultatie. 54 In een grote Amerikaanse observationele studie heeft men het uitdeelgedrag van folders vergeleken. Men heeft een vergelijking gemaakt tussen praktijken met een groot aantal folders en praktijken met minder folders. Dit onderzoek toonde aan dat het gemiddeld gebruik hoger lag bij de artsen die over een lager aantal folders beschikten. 60 De masterproef van Ayla Ali bevestigt dat het gebruik van folders vermeerderd (verdubbeld) wordt door het aantal folders te verminderen en te labelen. Een overzichtelijke folderkast nodigde meer uit tot gebruik omdat men niet veel tijd nodig had om de betreffende folder te vinden. Bovendien waren de artsen volledig op de hoogte van het soort en de inhoud van de beschikbare folders. 3 Uit ander onderzoek over het gebruik van de folders van het NHG blijkt dat het meegeven van één folder per consult voldoende is. 61 Een hulp tijdens de consultatie? 20

www.gezondheidenwetenschap.be

www.gezondheidenwetenschap.be www.gezondheidenwetenschap.be Initiatieven in Vlaanderen om gezondheidsvaardigheden te verhogen: CEBAM-Publiekscommunicatie www.gezondheidenwetenschap.be Patrik Vankrunkelsven, directeur Cebam 17 september

Nadere informatie

NIEUWSTE TOOLS IN DE THUISVERPLEGING: E-LEARNING. Wit-Gele Kruis van Vlaanderen. Kristel De Vliegher. Oostende, 24 maart 2015

NIEUWSTE TOOLS IN DE THUISVERPLEGING: E-LEARNING. Wit-Gele Kruis van Vlaanderen. Kristel De Vliegher. Oostende, 24 maart 2015 NIEUWSTE TOOLS IN DE THUISVERPLEGING: E-LEARNING Oostende, 24 maart 2015 Wit-Gele Kruis van Vlaanderen Kristel De Vliegher OVERZICHT 1. Inleiding 2. Literatuurstudie 3. Onderzoek in de thuisverpleging

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die worden uitgevoerd om uit het gevonden bronnenmateriaal

Nadere informatie

Domus Medica Actief voor huisarts en kringen

Domus Medica Actief voor huisarts en kringen Domus Medica Actief voor huisarts en kringen Online informatie Op de volgende bladzijden worden relevante onderwerpen voor starters uitgelicht. Surf naar www.domusmedica.be om zelf aan de slag te gaan.

Nadere informatie

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 155 Chapter 9 Samenvatting SAMENVATTING Richtlijnen en protocollen worden ontwikkeld om de variatie van professioneel handelen te reduceren, om kwaliteit van

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Communicatie voor iedereen

Communicatie voor iedereen Communicatie voor iedereen 7 basiselementen: 1. Kies bewust de communicatiemix 2. Zorg dat iedereen de informatie vindt 3. Bouw de communicatie logisch op 4. Gebruik een toegankelijke lay-out 5. Zorg voor

Nadere informatie

MEER TIJD. voor uw patiënt

MEER TIJD. voor uw patiënt MEER TIJD voor uw patiënt Het EMD (Elektronisch Medisch Dossier) is uitgegroeid tot een onmisbaar instrument in de huisartsenpraktijk. Het is daarom belangrijk dat u over een programma beschikt dat naadloos

Nadere informatie

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs 1 ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs Prof. dr. T. Schellens Leen Casier Veerle Lagaert Prof. dr. B. De Wever Prof. dr. M. Valcke 2 ENW-project Professionaliseringspakket

Nadere informatie

Beïnvloedende factoren vanuit EBNN die de implementatie van innovaties op verpleegafdelingen bevorderen

Beïnvloedende factoren vanuit EBNN die de implementatie van innovaties op verpleegafdelingen bevorderen Associatiedag Katrin Gillis, Krista Turnhout Heeren 12 en september Hilde Lahaye 2011 Beïnvloedende factoren vanuit EBNN die de implementatie van innovaties op verpleegafdelingen bevorderen 1 De EBNN bijdragen

Nadere informatie

palliatieve zorg Prof. Dr. Paul Van Royen Universiteit Antwerpen

palliatieve zorg Prof. Dr. Paul Van Royen Universiteit Antwerpen Kwaliteitsdenken in de geneeskunde en palliatieve zorg Prof. Dr. Paul Van Royen Vakgroep Eerstelijns- en Interdisciplinaire i i Zorg Universiteit Antwerpen Voorwaarden voor kwaliteit van zorg De praktijk

Nadere informatie

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Augustus 2011 Waar werknemers onderdeel zijn van een organisatie, wordt beoordeeld.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3

Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3 Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3 Handleiding Voltijd Jaar 3 Studiejaar 2015-2016 Stage-opdrachten Tijdens stage 3 worden 4 stage-opdrachten gemaakt (waarvan opdracht 1 als toets voor de

Nadere informatie

PREVIEW: ZELFZORGADVIES IN DE APOTHEEK PRAKTIJKGIDS

PREVIEW: ZELFZORGADVIES IN DE APOTHEEK PRAKTIJKGIDS PREVIEW: ZELFZORGADVIES IN DE APOTHEEK PRAKTIJKGIDS INHOUDSOPGAVE Inhoud 1. Het boek 1 2. Woord vooraf 2 3. Onmisbare wegwijzer voor de aanpak van zelfzorg in de apotheek 3 4. Over de initiatiefnemers

Nadere informatie

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding Versiedatum: 0-0-06 Pagina van 5 De wetenschappelijke onderbouwing van het huisartsgeneeskundig handelen vormt een belangrijke leidraad voor de huisarts. Deze moet een wetenschappelijke onderbouwing kunnen

Nadere informatie

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Nederlandse Associatie voor Examinering 1 Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Met de scriptie voor Compensation & Benefits Consultant (CBC) toont de kandidaat een onderbouwd advies

Nadere informatie

DIS. Digital Information System

DIS. Digital Information System DIS Digital Information System Inhoud Digital Information System........................................ 4 ORGANI - Your Profit.................................................. 8 Digital Information

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011)

Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011) Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011) Inhoudsopgave Verslag 2-4 Grafieken 5-10 Samenvatting resultaten 11-16 Bijlage - Vragenlijst 17+18 Cohesie Cure and Care Hagerhofweg 2 5912 PN

Nadere informatie

Samenwerkingsinitiatief. regio Tielt

Samenwerkingsinitiatief. regio Tielt 2011 Samenwerkingsinitiatief rookstop regio Tielt De huisartsenkring t Oost van West-Vlaanderen en het St. Andriesziekenhuis te Tielt slaan de handen in elkaar. De werking van het rookstopaanbod in de

Nadere informatie

Thomas Voorbeeld. Thomas Leiderschap Vragenlijst. Persoonlijk & Vertrouwelijk

Thomas Voorbeeld. Thomas Leiderschap Vragenlijst. Persoonlijk & Vertrouwelijk 360-rapport Thomas Voorbeeld Thomas Leiderschap Vragenlijst Persoonlijk & Vertrouwelijk Inhoud Inleiding Toelichting bij het 360-rapport Gemiddelde per competentie Weergave van de 5 hoogste en 5 laagste

Nadere informatie

1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen

1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen 1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen Wanneer je als student in het hoger onderwijs de opdracht krijgt om te zoeken naar wetenschappelijke informatie heb je de keuze uit verschillende informatiebronnen.

Nadere informatie

Patiëntenoordeel huisarts

Patiëntenoordeel huisarts Patiëntenoordeel huisarts Feedback van de patiëntenenquêtes 17-11-2014 Bakkum Patiëntenoordeel De Europep vragenlijst is het product van een internationaal project (van de EQUIP groep) en wordt inmiddels

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Performante ICT voor (zelfstandige) zorgverstrekkers in de eerste lijn.

Performante ICT voor (zelfstandige) zorgverstrekkers in de eerste lijn. Performante ICT voor (zelfstandige) zorgverstrekkers in de eerste lijn. Prof. Jan De Maeseneer Vakgroep huisartsgeneeskunde en eerstelijnsgezondheidszorg UGent, Interuniversitair Samenwerkingsverband Huisartsopleiding

Nadere informatie

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte De ontwikkeling van de ehealth-koffer Naam : Seline Kok en Marijke Kuipers School : Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding : HBO-Verpleegkunde voltijd

Nadere informatie

Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland

Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland Mei 2014 Aanleiding Het CVZ beschrijft in het Rapport geneeskundige GGZ deel 2 de begrenzing

Nadere informatie

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte, J. Hofstede & M. Heijmans, NIVEL, november

Nadere informatie

Module 1. Welke soorten informatiebronnen zijn er? www.thomasmore.be/bibliotheek

Module 1. Welke soorten informatiebronnen zijn er? www.thomasmore.be/bibliotheek www.thomasmore.be/bibliotheek Module 1 Welke soorten informatiebronnen zijn er? Gebaseerd op de tutorials informatievaardigheden van Bibliotheek Letteren - K.U.Leuven Module 1 In deze module maak je kennis

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

Checklist. Een nieuwe website, hoe begin ik er aan?

Checklist. Een nieuwe website, hoe begin ik er aan? Checklist Een nieuwe website, hoe begin ik er aan? 1 1. DOEL Een goede website maakt geïntegreerd deel uit van de communicatie van het bedrijf. :: Doelstellingen. Wat zijn op heden de belangrijkste doelstellingen

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting op het onderwijsmateriaal 1 Dit onderwijsmateriaal is gebaseerd op de NHGStandaard M71 van mei 2012 Van geen enkel medicament is aangetoond dat dit effectief zou zijn bij de behandeling

Nadere informatie

Evidence-Based Nursing. Bart Geurden, RN, MScN

Evidence-Based Nursing. Bart Geurden, RN, MScN Evidence-Based Nursing Bart Geurden, RN, MScN Trends in Verpleegkunde Jaren 1980: Systematisch werken Focus op proces Jaren 1990: Verpleegkundige diagnostiek Focus op taal Aandacht verschuift van proces

Nadere informatie

Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen

Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen Vandaag de dag heb je verschillende media ter beschikking om je doelgroep te bereiken. Maar welk medium kies je? Dat hangt af van je doel, doelgroep en de context

Nadere informatie

Programma Stichting Educatie Atrium Innovations GEZONDHEID

Programma Stichting Educatie Atrium Innovations GEZONDHEID Programma Stichting Educatie Atrium Innovations GEZONDHEID Groeien in gezondheid door kennis Onze gezondheid is ons belangrijkste bezit. Daarom is het goed dat we ons er steeds meer van bewust worden dat

Nadere informatie

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER)

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) Juni 2004 INLEIDING Voor u ligt een stappenplan dat gebaseerd is op de CBO-richtlijn

Nadere informatie

Het elektronisch dossier van de zorgverlener en de patiënt wordt het belangrijkste instrument om nieuwe medische kennis te verwerven

Het elektronisch dossier van de zorgverlener en de patiënt wordt het belangrijkste instrument om nieuwe medische kennis te verwerven Diagnostics Quality of care EMD als registratie- en kennisinstrument Education development Care for the elderly Nicolas Delvaux, 22 oktober 2015 www.achg.be Het elektronisch dossier van de zorgverlener

Nadere informatie

richtlijnen basis voor kwaliteit

richtlijnen basis voor kwaliteit richtlijnen basis voor kwaliteit het IKNL alles-in-één concept Alle kankerpatiënten in Nederland hebben recht op de best mogelijke zorg tijdens en na hun behandeling. U, als zorgprofessional, zet zich

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Zowel beleidsmakers en zorgverleners als het algemene publiek zijn zich meer en meer bewust van de essentiële rol van kwaliteitsmeting en - verbetering in het verlenen van

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE OVER OVERLEG APOTHEKERS-HUISARTSEN

RESULTATEN ENQUÊTE OVER OVERLEG APOTHEKERS-HUISARTSEN RESULTATEN ENQUÊTE OVER OVERLEG APOTHEKERS-HUISARTSEN Om na te gaan in welke mate de huisartsen en apothekers uit dezelfde wijk contact hebben en met elkaar overleggen, verstuurden de Apothekers van Brussel

Nadere informatie

Ouders over tevredenheidmetingen.

Ouders over tevredenheidmetingen. Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 fax 09/233.35.89 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be Mei 2009 december 2010 Ouders over tevredenheidmetingen. Dit is een bundeling van bemerkingen

Nadere informatie

Verbeteraanpak TOB praktijk voor telefonische bereikbaarheid huisartsen.

Verbeteraanpak TOB praktijk voor telefonische bereikbaarheid huisartsen. Fact sheet Verbeteraanpak TOB praktijk voor telefonische bereikbaarheid huisartsen. Bureau Obelon voorwoord Iedereen kent de huisartsenpraktijk die s ochtends heel moeilijk bereikbaar is en waar s middags

Nadere informatie

Bij gebrek aan bewijs

Bij gebrek aan bewijs Bij gebrek aan bewijs kennis is macht! internet in de spreekkamer P.A. Flach Bedrijfsarts Arbo- en milieudienst RuG 09-10-2006 1 3 onderdelen 1. Wat is EBM 2. Zoeken in PubMed 3. Beoordelen van de resultaten

Nadere informatie

In 10 stappen van project naar effect!

In 10 stappen van project naar effect! In 10 stappen van project naar effect! een handleiding voor slim zorgen > Betrek de belangrijke sleutelpersonen > Stel projectteam samen & kies pilotteams > Screen de huidige situatie > Organiseer een

Nadere informatie

Achtergrondinformatie LOKK en LOKK-activiteiten

Achtergrondinformatie LOKK en LOKK-activiteiten Achtergrondinformatie voor de LOKKorganisator Achtergrondinformatie LOKK en LOKK-activiteiten Inhoud 1. Info over LOKK, peer review en gewone LOKK-activiteit... 2 2. Wie doet wat?... 2 3. LOKK-activiteit...

Nadere informatie

Eerste graad A-stroom

Eerste graad A-stroom EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Vijverbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde Het natuurlijk milieu Reliëf 16* De leerlingen leren respect opbrengen voor de waarde van

Nadere informatie

CLIENTSCAN - CITATENVERSLAG

CLIENTSCAN - CITATENVERSLAG Vertrouwelijk CLIENTSCAN - CITATENVERSLAG AT-RECRUITMENT Auditor: Pieter van Galen Datum: 05/08/11 Management Information Ninoofsesteenweg 1078 bus 1 1080 Brussel, Tel. (02) 414 25 00 Informatie over Qfor:

Nadere informatie

Van Google tot paper!

Van Google tot paper! Van Google tot paper! Een zoektocht naar informatie Dirk Smits Diensthoofd PRAGODI K.A. Leuven, 01/02/2008 Onderzoekscompetentie Oriënteren op een onderzoeksprobleem: gericht informatie verzamelen, ordenen

Nadere informatie

BEVORDERING VAN DE COMMUNICATIE TUSSEN ZORGVERLENERS BETROKKEN BIJ DE ZORG VOOR OUDERE AFHANKELIJKE PERSONEN EINDRAPPORT - PERIODE : 2007

BEVORDERING VAN DE COMMUNICATIE TUSSEN ZORGVERLENERS BETROKKEN BIJ DE ZORG VOOR OUDERE AFHANKELIJKE PERSONEN EINDRAPPORT - PERIODE : 2007 BEVORDERING VAN DE COMMUNICATIE TUSSEN ZORGVERLENERS BETROKKEN BIJ DE ZORG VOOR OUDERE AFHANKELIJKE PERSONEN EINDRAPPORT - PERIODE : 2007 COORDINATEN VAN DE GDT : GDT van de regio: oostende Adres :Hospitaalstraat

Nadere informatie

Eindopdracht Verbeterplan zorg aan chronisch zieken

Eindopdracht Verbeterplan zorg aan chronisch zieken OEFENTOETS 1 Dit document bevat een uitwerking van de eindopdracht behorende bij de Praktijkcursus Gezondheidszorg, namelijk het schrijven van een verbeterplan voor de zorg aan chronisch zieke patiënten

Nadere informatie

HOOFD RUSTHUISSECRETARIAAT

HOOFD RUSTHUISSECRETARIAAT 1 COMPETENTIEFICHE C1-C3 EN C4-C5 LEIDINGGEVEND HOOFD RUSTHUISSECRETARIAAT INTERN FORMULIER WZC IMMACULATA OCMW EDEGEM Leiding geven Op gestructureerde wijze prestaties opvolgen zowel op kwantitatief als

Nadere informatie

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie

Helpt het hulpmiddel?

Helpt het hulpmiddel? Helpt het hulpmiddel? Het belang van meten Zuyd, Lectoraat Autonomie en Participatie Faculteit Gezondheidszorg Dr. Ruth Dalemans, Prof. Sandra Beurskens 08-10-13 Doelstellingen van deze presentatie Inzicht

Nadere informatie

Publishing & Printing Company B.V.

Publishing & Printing Company B.V. STAPPENPLAN WEBSITE Versie 1.3 Publishing & Printing Company B.V. Weth. Sangersstraat 38 (0)46-437 73 11 KVK 140.41959 6191 NA Beek web@pp-company.nl BTW NL 0085.52.861.B01 Algemene voorwaarden www.pp-company.nl

Nadere informatie

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ sformulier voor de projectvoorstellen. sformulier projectvoorstellen KFZ Callronde: Versie 14-02-13 Instelling: Naam project: 1) Algemeen Het beoordelingsformulier wordt gebruikt om de projectvoorstellen

Nadere informatie

SMART- Leerdoel Mathijs de Bok Emotion - RMM42

SMART- Leerdoel Mathijs de Bok Emotion - RMM42 SMART- Leerdoel Mathijs de Bok Emotion - RMM42 Inhoudsopgave 1.0 Inhoudsopgave 1 1.0 Inleiding 2 1.1 Algemeen 2 1.2 Mijn leerdoelen 2 2.0 Beschrijving leerdoel 2 3 2.1 Responsive 3 2.2 Up- to- date HTML&CSS

Nadere informatie

Evaluatie Elektronisch Patiëntendossier (EPD)

Evaluatie Elektronisch Patiëntendossier (EPD) Evaluatie Elektronisch Patiëntendossier (EPD) Index 1. Samenvatting en conclusies 2. Inleiding 3. Bekendheid EPD 4. Kennis over het EPD 5. Houding ten aanzien van het EPD 6. Informatiebehoefte 7. Issue

Nadere informatie

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID TWEEDE MEERJARENPLAN 2013-2017 Contract 2013 ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE Sp-ziekenhuizen 1 1. Inleiding Hierna volgt

Nadere informatie

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd:

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd: Samenvatting De opkomst van Health 2.0 en e-health zorgt ervoor dat de patiënt verandert naar zorgconsument. Health 2.0 zorgt voor een grote mate van patiënt-empowerment; zorgconsumenten nemen zelf de

Nadere informatie

Hoe kies ik een zelfzorgtool die bij mij past?

Hoe kies ik een zelfzorgtool die bij mij past? Hoe kies ik een zelfzorgtool die bij mij past? Een bijdrage van de werkgroep tooling, gebaseerd op de kennis, ervaring en feedback opgedaan tijdens de werkzaamheden van september 2013 t/m december 2014,

Nadere informatie

Visie Ehealth Longfonds

Visie Ehealth Longfonds Visie Ehealth Longfonds Dit document beschrijft de visie en standpuntbepaling van het Longfonds in relatie tot E-health. En is de basis voor de ontwikkelde checklist voor toetsing van E-health initiatieven

Nadere informatie

Palliatieve Zorg. Onderdeel: Kwalitatief onderzoek. Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2

Palliatieve Zorg. Onderdeel: Kwalitatief onderzoek. Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2 Palliatieve Zorg Onderdeel: Kwalitatief onderzoek Naam: Sanne Terpstra Studentennummer: 500646500 Klas: 2B2 Inhoudsopgave Inleiding Blz 2 Zoekstrategie Blz 3 Kwaliteitseisen van Cox et al, 2005 Blz 3 Kritisch

Nadere informatie

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg Samenvatting Palliatieve zorg is de zorg voor mensen waarbij genezing niet meer mogelijk is. Het doel van palliatieve zorg is niet om het leven te verlengen of de dood te bespoedigen maar om een zo hoog

Nadere informatie

Medewerker pedagogische cel - Kwaliteitsbewaking

Medewerker pedagogische cel - Kwaliteitsbewaking Doel van de functie Medewerker pedagogische cel - Kwaliteitsbewaking De medewerker pedagogische cel coördineert ook de EVC- en EVK-procedure en ziet toe op de correcte afhandeling van de aanvragen. Ook

Nadere informatie

een goed begin is het halve werk

een goed begin is het halve werk een goed begin is het halve werk een goed begin is het halve werk Een oude wijsheid, maar een jong initiatief in de zorg: als zowel patiënt als dokter beter voorbereid zijn op het eerste consult in het

Nadere informatie

De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie

De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie Ilse Weeghmans Vlaams Patiëntenplatform vzw B.A.A.S. Congres 27 februari 2015 Neder-over-Heembeek Inhoud 1. Het Vlaams Patiëntenplatform vzw 2. Wat is een

Nadere informatie

STAP, STress AanPakken Psycho-educatief lesprogramma over. Procesevaluatie van een proefimplementatie. depressie. Cursus

STAP, STress AanPakken Psycho-educatief lesprogramma over. Procesevaluatie van een proefimplementatie. depressie. Cursus Inleiding Procesevaluatie van een proefimplementatie STAP als praktijkvoorbeeld Tom Van Daele Prof. dr. Omer Van den Bergh Prof. dr. Dirk Hermans Prof. dr. Chantal Van Audenhove STAP, STress AanPakken

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015 Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk Lies Braam, verpleegkundig specialist neurologie 26 maart 2015 V &VN neurocongres Definitie EBP Bij EBP gaat het om klinische beslissingen op basis van

Nadere informatie

Individueel verslag Timo de Reus klas 4A

Individueel verslag Timo de Reus klas 4A Individueel verslag de Reus klas 4A Overzicht en tijdsbesteding van taken en activiteiten 3.2 Wanneer Planning: hoe zorg je ervoor dat het project binnen de beschikbare tijd wordt afgerond? Wat Wie Van

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist Doel van de functiefamilie Vanuit de eigen technische specialisatie voorbereiden en opmaken van plannen, ontwerpen of studies en de uitvoering ervan opvolgen specialistische

Nadere informatie

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180 ESSAY Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay Lexington Baly 1592180 Seminar: Dream Discover Do Essay Docent: Rob van den Idsert Effectief gebruik

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Om opgenomen te worden in het kwaliteitsregister moet een kinesitherapeut aan de volgende voorwaarden voldoen:

Om opgenomen te worden in het kwaliteitsregister moet een kinesitherapeut aan de volgende voorwaarden voldoen: 1. Voorwaarden Procedure voor het kwaliteitsregister 2. Praktische aspecten van de kwaliteitsbevordering 3. Organisatie van de permanente navorming en intercollegiale toetsing 4. Erkenning van navormingsactiviteiten

Nadere informatie

Innovatieve oplossingen in de zorg

Innovatieve oplossingen in de zorg Innovatieve oplossingen in de zorg Zoekt u E-Health oplossingen die op korte termijn inzetbaar zijn binnen het primaire zorgproces? Of die uw medewerkers ontlasten in de dagelijks registratieverplichtingen?

Nadere informatie

Informatie Certificering. voor het

Informatie Certificering. voor het Informatie Certificering voor het werken met persolog Profielen juli 2014 INHOUD 1. Waarom profielen van persolog? 2. Certificering modules Module 1 Assessment met Online profielen Module 2 Training Module

Nadere informatie

De studie B2B Press: De vakmedia bezetten een sleutelpositie in het medialandschap

De studie B2B Press: De vakmedia bezetten een sleutelpositie in het medialandschap 1 De studie B2B Press: De vakmedia bezetten een sleutelpositie in het medialandschap I. WIE IS B2B PRESS? 2 3 B2B Press: de federatie van de vakpers B2B Press is één van de vijf departementen * die samen

Nadere informatie

WELZIJN VAN ARTSEN: ZORG VOOR ZICHZELF & DREMPELS TOT HULP. Saartje Jooris, huisarts Eline Van Tilburgh, huisarts

WELZIJN VAN ARTSEN: ZORG VOOR ZICHZELF & DREMPELS TOT HULP. Saartje Jooris, huisarts Eline Van Tilburgh, huisarts WELZIJN VAN ARTSEN: ZORG VOOR ZICHZELF & DREMPELS TOT HULP Saartje Jooris, huisarts Eline Van Tilburgh, huisarts Er was eens Jaarlijks: Ø 25,53 / 1000 artsen Ø 20,23 / 1000 advocaten Ø 15,93 / 1000 dominees

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Dimarso-onderzoek naar de effectiviteit van de Bloso sensibiliseringscampagne Sportelen, Beweeg zoals je bent

Dimarso-onderzoek naar de effectiviteit van de Bloso sensibiliseringscampagne Sportelen, Beweeg zoals je bent Dimarso-onderzoek naar de effectiviteit van de Bloso sensibiliseringscampagne Sportelen, Beweeg zoals je bent Nadat uit onderzoek bleek dat minder dan een kwart van de 50-plussers voldoende beweegt of

Nadere informatie

Procesevaluatie Effectief Actief 2013. Drs. L. Ooms Dr. C.Veenhof

Procesevaluatie Effectief Actief 2013. Drs. L. Ooms Dr. C.Veenhof Procesevaluatie Effectief Actief 2013 Drs. L. Ooms Dr. C.Veenhof VOORWOORD Effectief Actief (EA) is een programma geïnitieerd door het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB). Het heeft als doel

Nadere informatie

TECHNISCHE ASSISTENTIE MEDISCH ASSISTENT C. Functiefamilie: Niveau:

TECHNISCHE ASSISTENTIE MEDISCH ASSISTENT C. Functiefamilie: Niveau: Functiefamilie: Niveau: TECHNISCHE ASSISTENTIE MEDISCH ASSISTENT C Doel van de functiefamilie Toedienen van verzorging en basis medische hulp teneinde bij te dragen tot de geestelijke en fysieke gezondheid

Nadere informatie

Klare taal rendeert. Over het belang van een taalbeleid voor bedrijven en organisaties

Klare taal rendeert. Over het belang van een taalbeleid voor bedrijven en organisaties Klare taal rendeert Over het belang van een taalbeleid voor bedrijven en organisaties Taalbeleid: geen overbodige luxe Duidelijk en transparant taalgebruik vermijdt misverstanden, verbetert de samenwerking

Nadere informatie

Belangrijkste zoekmachine optimalisatiefactoren

Belangrijkste zoekmachine optimalisatiefactoren Belangrijkste zoekmachine optimalisatiefactoren Er zijn verschillende technieken die je kunt of moet inzetten om een betere positie voor zoektermen te krijgen in Google en andere zoekmachines. On Page

Nadere informatie

Arbokennis ontsloten

Arbokennis ontsloten Arbokennis ontsloten Kennis voor en door(?) arboprofessionals NVvA symposium maart 2012 Door: Huib Arts Kennisbronnen (1) Tekst communicatie: De wetenschappelijke wereld / Kennisinstituten Handboeken en

Nadere informatie

Iedereen online, van 9 tot 99 jaar. Les 3 ... Google: zoeken op het internet. Deze iconen tonen aan voor wie het document is

Iedereen online, van 9 tot 99 jaar. Les 3 ... Google: zoeken op het internet. Deze iconen tonen aan voor wie het document is Les 3... Google: zoeken op het internet. Deze iconen tonen aan voor wie het document is Leerkrachten WebExperts Senioren Leerlingen Achtergrondinformatie Achtergrondinformatie voor de leerkracht Waarom?

Nadere informatie

Taal, expressie en communicatie ondersteund met ICT-tools in de lerarenopleiding

Taal, expressie en communicatie ondersteund met ICT-tools in de lerarenopleiding Ronde 1 Geert Kraeye en Barbara Linsen Arteveldehogeschool, Gent Contact: geert.kraeye@arteveldehs.be barbara.linsen@arteveldehs.be Taal, expressie en communicatie ondersteund met ICT-tools in de lerarenopleiding

Nadere informatie

Evaluatie van een masterproef Opleiding wiskunde, UGent

Evaluatie van een masterproef Opleiding wiskunde, UGent Evaluatie van een masterproef Opleiding wiskunde, UGent Student Naam UGent Studentennummer Afstudeerrichting Masterproef Titel Promotor Copromotor Begeleider Verdediging (datum, uur, locatie) Quotering

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10. Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12

Inhoud. Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10. Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12 Inhoud Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10 Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12 1 Inleiding 14 1.1 Wat is evidence-based handelen? 14 1.2 Evidentie in de logopedie

Nadere informatie

Naam project :Ontslag matrix Zorgeenheid : VCCH Namen indiener(s) : Mirjam Al en Simone Kok Hoofd zorgeenheid : Hilda Ket

Naam project :Ontslag matrix Zorgeenheid : VCCH Namen indiener(s) : Mirjam Al en Simone Kok Hoofd zorgeenheid : Hilda Ket verpleegkunde prijs 2014 VU medisch centrum Naam project :Ontslag matrix Zorgeenheid : VCCH Namen indiener(s) : Mirjam Al en Simone Kok Hoofd zorgeenheid : Hilda Ket Mailadres contactpersoon : m.al@vumc.nl

Nadere informatie

en psychosociale werkkenmerken voorspellen wie van de nog actief werkende bedrijfsen/

en psychosociale werkkenmerken voorspellen wie van de nog actief werkende bedrijfsen/ Moe! Studies naar hulpzoekend gedrag laten zien dat het besluit om een arts te bezoeken doorgaans het resultaat is van een complex proces. Niet alleen gezondheidsgerelateerde, maar ook sociale, culturele

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS Gezondheidscentrum Heelkom ARGO BV 2015 Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van Gezondheidscentrum Heelkom is vorig jaar een tevredenheidsonderzoek

Nadere informatie

How to present online information to older cancer patients N. Bol

How to present online information to older cancer patients N. Bol How to present online information to older cancer patients N. Bol Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Goede informatievoorziening is essentieel voor effectieve

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

Informatievaardigheden

Informatievaardigheden Informatievaardigheden (in het onderwijs) Jaap Walhout & Saskia Brand-Gruwel Overzicht Introductie Opdracht Nabespreken opdracht Informatievaardigheden & 10 jaar onderzoek Discussie Vooruitblik & huiswerk

Nadere informatie

WHITEPAPER. Wat is een. Responsive website? Voordelen van een. Responsive website? Hoe start je met een. Responsive website? RESPONSIVE WEBSITES

WHITEPAPER. Wat is een. Responsive website? Voordelen van een. Responsive website? Hoe start je met een. Responsive website? RESPONSIVE WEBSITES WHITEPAPER RESPONSIVE WEBSITES Wat is een Responsive website? Voordelen van een Responsive website? Hoe start je met een Responsive website? INTRODUCTIE Met het downloaden van deze whitepaper kunnen we

Nadere informatie