Ethisch redeneren. Ofwel: ethische reflectie. Cok den Hertog. Instructiecollege voor verpleegkundigen i.o. (versie sept. 2014)

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ethisch redeneren. Ofwel: ethische reflectie. Cok den Hertog. Instructiecollege voor verpleegkundigen i.o. (versie sept. 2014)"

Transcriptie

1 Ethisch redeneren Ofwel: ethische reflectie Instructiecollege voor verpleegkundigen i.o. (versie sept. 2014) Cok den Hertog

2 Wat is ethiek? Ethiek is een systematische bezinning op wat goed of slecht / juist of onjuist is. Vgl. moraal: opvattingen over wat goed of slecht is zoals die in het gedrag tot uiting komen. Bijvoeglijk naamwoord moreel (bijv. in morele opvattingen): betreft wat goed of slecht / juist of onjuist is.

3 Onderverdeling van de ethiek van de zorg Grote ethiek (rondom de grenzen van het leven): abortus, euthanasie, reanimatie Kleine ethiek, problemen van alledag, m.n. in de relatie zorgverlener-zorgvrager of omgeving. Deze zgn. kleine ethiek is groot in de verpleegkunde!

4 Vaardigheden i.v.m. ethiek van de zorgverlening onderkennen van morele problemen, analyseren ervan, communiceren erover.

5 Kennis van begrippen als voorwaarde Voorwaarde voor het verwerven van deze vaardigheden is het zich eigen maken van basisbegrippen uit de ethiek. Deze begrippen geven specifieke invalshoeken aan van waaruit je een moreel probleem kunt bekijken. In dit verband is het belangrijk zich te realiseren dat veel termen in de ethiek zoals normen, waarden en belangen, op een andere manier gebruikt worden dan je gewend bent! Ze hebben een andere, specifiekere betekenis.

6 Bedoeling van het stappenplan bij morele problemen Biedt een structuur bij het nadenken over en vat krijgen op een moreel probleem. Geeft verschillende invalshoeken aan van waaruit je een moreel probleem kunt benaderen. Voorkomt dat je belangrijke zaken over het hoofd ziet. Het stappenplan is een belangrijk hulpmiddel: het laat je kennis maken met begrippen en invalshoeken die nodig zijn om vat op een moreel probleem te krijgen.

7 Een casus: mevrouw Jansen Mevrouw Jansen is vrijwillig opgenomen met een psychotische depressie. Zij reageert goed op medicijnen, de psychose verdwijnt naar de achtergrond. Zij stopt dan met het innemen van medicijnen. Zij wordt daarna drukker.

8 Stap I.A (Gevoel bij 't probleem) Bij de voorbeeldcasus: bijv. gevoel van irritatie. In het algemeen: gevoel van onbehagen (een onderbuikgevoel ). Functie van deze stap: verwoorden van dit - morele gevoel.

9 Stap I.B (Morele vraag) Formuleren v.h. morele probleem in de vorm van een vraag. Bij de voorbeeldcasus: bijv. 'Moet ik accepteren dat mevr. Jansen weigert medicijnen in te nemen?'

10 Hoe formuleer ik een morele vraag? Min of meer kenmerkende woorden hiervoor zijn: 'mogen (niet: kunnen ), 'behoren (of moeten ), 'verantwoord zijn', er goed aan doen. Formuleer een gesloten vraag (een ja-neevraag). Gebruik de ik- of wij-vorm. Formuleer de vraag praktisch; vermijd daarbij het vermelden van morele waarden in de vraag zelf. Formuleer de vraag niet al te beperkt, toegespitst op slechts één bepaalde handeling (bijv. in gesprek gaan), tenzij het echt daarom draait.

11 Kenmerkend voor een moreel probleem is: het is niet (langer) vanzelfsprekend voor de betrokkene wat juist is om te doen in een bepaalde situatie; daarbij zijn opvattingen over wat juist is morele waarden of normen in het geding.

12 Wanneer moet je aan een moreel probleem denken? Je moet hieraan denken bij: een gevoel van onbehagen ( onderbuikgevoel ), onenigheid met een zorgvrager, onenigheid met een collega over een zorgvrager, tweestrijd bij jezelf.

13 Handelingsmogelijkheden (I.F) Je noemt hier al wat relevant is in verband met de morele vraag te doen. Vergeet niet de mogelijkheid van niks doen! Denk ook aan de mogelijkheden overleg te plegen met bijv. andere zorgverleners over wat te doen.

14 Perspectieven van zorgvrager en andere direct betrokkenen (II.B) Leef je in: voorkom dat je bij de zorgvrager teveel bij het perspectief van de zorgverlening / van jezelf blijft hangen. Een goede mogelijkheid om dat te bevorderen is dit perspectief in de ikpersoon te beschrijven (doe dat dan tussen aanhalingtekens). Geef ook aan wat er achter iemands gedrag zou kunnen zitten.

15 Argumenten bij de voorbeeld-casus (stap II.C) Moet ik accepteren dat mevr. J. weigert de medicijnen in te nemen? Ja, want: - Ze wil de medicijnen zelf niet. - Het zal niet gemakkelijk zijn haar tot andere gedachten te brengen. -.. Nee, want: - Je vreest dat ze alleen maar nog meer ontremd zal raken. - Ze heeft vermoedelijk weinig inzicht in haar situatie (ze is verminderd wilsbekwaam). - Je kunt toch niet zo maar toelaten dat ze nog verder achteruit gaat?!

16 Hoe te werk gaan bij formuleren van argumenten? 1. Formuleer een argument echt als een argument. Een argument bestaat uit een omschrijving waarom je iets wel of niet doet. Een argument bestaat uit een volzin (dus niet alleen een trefwoord). 2. De verschillende argumenten vind je door de casus vanuit verschillende gezichtspunten te bekijken; te denken valt hierbij aan de gezichtspunten van: de zorgvrager, diens omgeving, jezelf (als persoon of als verpleegkundige), andere zorgverleners, de organisatie. 3. N.B. Vermeld geen morele waarden in je argument.

17 Waarden of belangen (1) (Stap II.D resp. II.E) Accepteren v.d weigering van mevr. ja want: - Ze wil de medicijnen zelf niet. - Het zal niet gemakkelijk zijn haar tot andere gedachten te brengen. Respect voor autonomie (W) Gemak (B)

18 Waarden of belangen (2) Accepteren, nee want: - Je vreest dat ze alleen maar nog meer ontremd zal raken. - Ze heeft vermoedelijk weinig inzicht in haar situatie (ze is verminderd wilsbekwaam). - Je kunt toch niet zo maar toelaten dat ze nog verder achteruit gaat? Gezondheid (W) (Voor het aangeven van W/B is het soms nodig het argument verder te ontwikkelen: er is gebrek aan autonomie [een gebrek is geen waarde!] je moet het overnemen ) Verantwoordelijkheid (voor gezondheid; W) Verantwoordelijkheid (voor gezondheid; W)

19 Waarom is het belangrijk waarden of belangen bij argumenten aan te geven? Door het aangeven van een waarde of belang maak je duidelijk wat de precieze motivatie achter een argument is. Bij het benoemen van waarden en belangen ga je uit van jouw gezichtspunt als zorgverlener.* Dat doe je omdat het om jouw moreel probleem gaat en jij daarom de argumenten tegen elkaar moet afwegen. Door het benoemen van waarden en belangen maak jij dus duidelijk hoe jij als zorgverlener in het morele probleem staat. * Zie ook Praktische tips bij het benoemen van waarden of belangen op een van de volgende dia s.

20 Een norm is: een regel hoe je je moet gedragen in een bepaalde situatie. Opmerkingen: - Achter een norm zit een waarde; bijv. achter Je mag niet liegen de waarde van waarachtigheid / eerlijkheid. - Voorbeelden van normen vind je in wetten maar ook in de Beroepscode.

21 Nationale Beroepscode voor Verpleegkundigen en Verzorgenden (V&VN en NU 91, Jan. 2007) Bijv. 2.4: 'Als verpleegkundige/verzorgende stem ik de zorgverlening zoveel mogelijk af op de zorgbehoeften, waarden en normen, culturele en levensbeschouwelijke opvattingen van de zorgvrager.' Deze norm is als argument te gebruiken (je kunt je er immers in relatie tot andere zorgverleners, m.n. bij verpleegkundigen, op beroepen)! Achter deze norm zit een waarde, bijv. achter art. 2.4: respect (m.n. voor iemands eigenheid of cultuur). Voor deze Beroepscode zie verder bijv. (gebruik de brochure: dat is de volledige uitgave).

22 Belangrijke waarden in de gezondheidszorg Gezondheid (heeft vooral een medische inhoud), welzijn (lichamelijk, psychisch en/of sociaal; het gaat om je bent), welbevinden (het gaat om hoe je je voelt); autonomie* (= zelfbeschikking), respect (voor )**; waarachtigheid (= de waarheid spreken, eerlijkheid ), vertrouwen (relatie met de patiënt), vertrouwelijkheid (van persoonsgegevens; betreft m.n. geheimhouding) en privacy; verantwoordelijkheid (voor )**, veiligheid, rechtmatigheid (= volgens wetten of officiële regels v.d. overheid), gelijkheid, rechtvaardigheid (gaat over de verdeling tussen mensen, bijv. van zorg)*. * Voor uitleg zie verder de toelichting in bijlage 1 bij Ethische reflectie. ** Moet aangevuld worden (dan wordt het doel duidelijker).

23 Kenmerken van een (morele) waarde: Kort gezegd gaat het bij een waarde om iets goeds wat je nastreeft. Het heeft gewoonlijk betrekking op anderen, in principe echter op iedereen (dus incl. jou zelf). (Formele kenmerken zijn:) Het gaat bij een waarde altijd om een abstract begrip. Een waarde wordt primair door een zelfstandig naamwoord aangegeven.

24 Voorbeelden van belangen in het kader van de ethiek gemak, eigen comfort, uitdaging; conflictvermijding, voorkomen van aansprakelijkheid; sociale acceptatie, erkenning (krijgen van jezelf), macht (= het laatste woord willen hebben), beroepseer, reputatie; ziektewinst (baat van iemand bij de aandoening, bijv. aandacht, uitkering ); inkomen / inkomsten, behoud van je baan; tijdsbesparing, efficiëntie, werkbaarheid; gezonde financiën, voortbestaan van de instelling.

25 Wat verstaat men in ethische context onder belangen? Vooropmerking: in een ethische context wordt gewoonlijk geen onderscheid gemaakt tussen belangen en eigenbelangen. N.B. Als je eigenbelang noemt, geef dan (dus) aan om welk eigen belang het gaat! Het gaat bij een belang om een voordeel voor een bepaald individu, een groep of organisatie. Een belang heeft daarbij een geïsoleerd karakter: het is niet verbonden met een morele waarde. Toelichting. In de ethiek probeer je allereerst morele waarden te benoemen. Wat in het dagelijkse leven belangen genoemd worden is in het kader van de ethiek enkel interessant als ze duidelijk buiten de sfeer van deze waarden vallen.

26 Praktische tips bij het benoemen van waarden of belangen bij argumenten (1) (Heel belangrijk! het gaat hierbij vaak mis.) Of iets een waarde of belang is wordt sterk door je gezichtspunt bepaald. Voorkom verwarring door waarden of belangen steeds vanuit jouw gezichtspunt als zorgverlener te benoemen. De waarde of belang (II.D-E) moet direct in verband staan met het argument. Soms moet je dit argument preciseren of aanvullen vóór je een waarde of een belang kunt noemen en dit goed bij het argument aansluit (zie ook de bespreking van het voorbeeld). Bij een bepaald argument past in het algemeen òf één bepaalde waarde òf één bepaald belang, niet beide of meerdere van een van deze twee.

27 Praktische tips bij het benoemen van waarden of belangen bij argumenten (2) (Heel belangrijk! het gaat hierbij vaak mis.) Een waarde is iets goeds waarnaar je streeft. Als je een bepaalde waarde bij een argument noemt, controleer dan of dit juist is: is dit wel waarnaar je streeft als je het argument bij de morele vraag aanvoert? Een belang betreft een voordeel. Als je een bepaald belang bij een argument noemt, controleer dan of dit juist is: is dit wel het voordeel dat je wilt behalen (of waar je bij anderen op botst) als je het argument bij de morele vraag vermeldt? Voor de vaststelling of het om waarde of belang gaat kun je ook gebruik maken van de beslisboom in Ethische reflectie ( 6.7, bij stap II.D & E).

28 Een dilemma (stap II.F) Bij II.F moet je eerst en vooral een dilemma formuleren. Wat is een dilemma? In de ethiek gaat het bij een dilemma om een bepaald soort probleem: het gaat dan om twee mogelijkheden die allebei van belang zijn maar elkaar min of meer uitsluiten (di-lemma = [uit het Grieks] letterlijk (iets) tweevoudig [vgl. duo] nemen / opvatten een dilemma heeft dus twee kanten.)

29 Hoe formuleer je een dilemma? Het dilemma dat aan de orde is, kun je omschrijven aan de hand van dit model: 'aan de ene kant wil ik / willen wij ', 'maar aan de andere kant wil ik / willen wij ook Bijv. Aan de ene kant zou ik de eigen keuze van mevr. willen respecteren maar aan de andere kant wil ik ook voorkomen dat haar toestand achteruit gaat. (Zoals uit het voorbeeld blijkt:) Bij de formulering van het dilemma kun je gebruik maken van je voornaamste voorargument en je voornaamste tegenargument. [Net als bij een morele vraag geldt:] Formuleer het dilemma praktisch; vermijd het noemen van waarden in de formulering van een dilemma zelf. Beschrijf het dilemma vanuit jouw gezichtspunt (als verpleegkundige)! Gebruik hierbij dus de ik- of wij-vorm.

30 De volgende deelstap bij het formuleren van een dilemma Nadat je het voornaamste morele dilemma vanuit jouw gezichtspunt geformuleerd hebt, geef je vervolgens aan welke waarden of belangen bij dit dilemma tegenover elkaar staan (W<-->W of W<-->B*). * Niet B<-->B: dan zou de morele kant aan het probleem niet aan de orde komen. Toepassing op het casusvoorbeeld: Aan de ene kant zou ik de eigen keuze van mevr. willen respecteren (waarde: respect voor autonomie) maar aan de andere kant wil ik ook voorkomen dat haar toestand achteruit gaat (waarde: verantwoordelijkheid voor de gezondheid).

31 Stap III.A: Afweging Bijv.: - Nummer 1 is voor mij de waarde verantwoordelijkheid voor gezondheid : ik wil allereerst voorkomen dat de toestand mevrouw verslechtert. - Nummer 2 is de waarde respect voor autonomie: ik vind de medewerking van mevrouw ook belangrijk. De afweging dus steeds toelichten!

32 Stap III.B: aangeven hoe je met het morele probleem wilt omgaan Enkele aandachtspunten: Meestal zul je de morele vraag niet zonder meer met ja of met nee beantwoorden maar met beide kanten in meerdere of in mindere mate rekening houden. Kenmerkend voor een moreel probleem is dat je als zorgverlener de waarheid niet in pacht hebt, dus ligt overleg met de belangrijkste betrokkenen en met name met de zorgvrager voor de hand. Wat je noemt moet in overeenstemming met III.A zijn, dat betekent dus dat je zo nodig III.B òf juist III.A moet aanpassen. Controleer dit!

33 Stap III.C: Formuleren van morele kwaliteiten Bij de voorbeeldcasus: inlevingsvermogen, geduld. Belang van deze stap: beter voorbereid zijn op wat je gaat doen.

34 Voorbeelden van morele kwaliteiten morele kwaliteiten in eigenlijke zin ( deugden ): zorgvuldigheid, betrokkenheid, inlevingsvermogen, verantwoordelijkheid, integriteit, geduld, moed, verdraagzaamheid (bijv. niet opdringen van eigen normen) enz.; kwaliteiten met een moreel aspect (o.a. vaardigheden): kundigheid*, professionaliteit*, gespreksvaardigheden*, initiatief, creativiteit enz. * Als je deze heel brede begrippen gebruikt, licht deze dan toe: geef dan tussen haakjes aan waar het daarbij in de gegeven situatie precies om gaat. Zie ook de bijlage in Ethische reflectie.

35 Kenmerken van morele kwaliteiten Het gaat hierbij om bepaalde persoonlijke kwaliteiten (een zaak dus van houding) en vaardigheden. die nodig zijn om bepaalde activiteiten goed uit te kunnen voeren. [Net als bij waarden geldt:] Het gaat om abstracte begrippen. Ze worden allereerst door een zelfstandig naamwoord weergegeven.

36 Literatuur Deze powerpoint vormt enkel een schets van de stof. Een uitwerking ervan vind je in C. den Hertog, Ethische reflectie, 2014, in Koetsenruijter, R, & Heide, W. van der (2014), Reflecteren: Handvatten voor verpleegkundigen, Den Haag: Boom Lemma, Hoofdstuk 6. Dit stuk bestaat uit een uitvoerige toelichting van de basisbegrippen uit de ethiek + een uitgewerkte voorbeeldbespreking van een casus.

Ethisch redeneren Ofwel: ethische reflectie

Ethisch redeneren Ofwel: ethische reflectie Ethisch redeneren Ofwel: ethische reflectie (Versie augustus 2016) Onderdeel van verpleegkundige beroepsethiek Cok den Hertog Wanneer moet je aan een moreel (ethisch) probleem denken? Je moet hieraan denken

Nadere informatie

Toetsverslag van ethisch redeneren (onderdeel van verpleegkundige beroepsethiek)

Toetsverslag van ethisch redeneren (onderdeel van verpleegkundige beroepsethiek) [Ter inleiding Hieronder wordt een voorbeeld van een format voor toetsuitwerking getoond Bij ethisch redeneren moeten studenten onder meer een inleiding schrijven over hun eigen waarden en belangen in

Nadere informatie

Inleiding in de bedrijfsethiek / organisatie-ethiek

Inleiding in de bedrijfsethiek / organisatie-ethiek Inleiding in de bedrijfsethiek / organisatie-ethiek Versie sept. 2016 Praktijkleren 3 e jaar Onderdeel van verpleegkundige beroepsethiek Cok den Hertog De opdracht in het kort (zie verder de cursushandleiding)

Nadere informatie

Normatieve professionaliteit

Normatieve professionaliteit Normatieve professionaliteit Versie sept. 2016 Praktijkleren 4 e jaar Onderdeel van verpleegkundige beroepsethiek Cok den Hertog De opdracht in het kort (zie verder de cursushandleiding) Een bepaald handelen,

Nadere informatie

Ethische reflectie ontwikkelversie

Ethische reflectie ontwikkelversie Ethische reflectie ontwikkelversie Vooropmerkingen Versie augustus 2016. N.B. Je kunt dit stuk op de volgende wijze vermelden: Bronvermelding in de tekst bij citeren (volgens APA-regels): (Den Hertog,

Nadere informatie

Beroepscode doktersassistent. Nederlandse Vereniging van Doktersassistenten

Beroepscode doktersassistent. Nederlandse Vereniging van Doktersassistenten Beroepscode doktersassistent Nederlandse Vereniging van Doktersassistenten Beroepscode Doktersassistent Wat is een beroepscode? Een beroepscode bevat ethische en praktische normen en waarden van het beroep.

Nadere informatie

Palliatieve zorg: Ethiek

Palliatieve zorg: Ethiek Palliatieve zorg: Ethiek Hogeschool van Amsterdam Naam: Lauri Linn Konter Studentnr: 500642432 Klas: Lv12-2E2 Jaar: 2012-2013 Docent: P. Vleugels Inhoudsopgave Inleiding Blz: 3 Omschrijving praktijksituatie

Nadere informatie

Moreel Beraad. Roelie Dijkman, specialist ouderengeneeskunde SHDH

Moreel Beraad. Roelie Dijkman, specialist ouderengeneeskunde SHDH Moreel Beraad Roelie Dijkman, specialist ouderengeneeskunde SHDH Wat is goed handelen? Wat en wie bepaalt dat? Ethiek Het systematisch nadenken over normen en waarden die in handelings- en beslissituaties

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 11 Inleiding 17. Deel I Ethische reflectie 19

Inhoud. Voorwoord 11 Inleiding 17. Deel I Ethische reflectie 19 Voorwoord 11 Inleiding 17 Deel I Ethische reflectie 19 1 Wat is ethische reflectie en waarom is het belangrijk? 21 1.1 Eigen welzijn 22 1.2 Algemeen welzijn 25 1.2.1 Afhankelijkheid van andere mensen 25

Nadere informatie

Beroepsopdracht 3: Zorg voor de veiligheid en voorlichting geven

Beroepsopdracht 3: Zorg voor de veiligheid en voorlichting geven l Beroepsopdracht 3: Zorg voor de veiligheid en voorlichting geven Pagina 1 van16 Werkprocessen en competenties gericht op het verpleegplan 1.1 Stelt verpleegkundige diagnose en stelt het verpleegplan

Nadere informatie

Dilemmamethode. Formuleer het dilemma:

Dilemmamethode. Formuleer het dilemma: Dilemmamethode (zie: Jacques Graste, Omgaan met dilemma s. Een methode voor ethische reflectie hoofdstuk 2 in Henk Manschot en Hans van Dartel In gesprek over goede zorg. Overlegmethoden voor ethiek in

Nadere informatie

Over een relatie met een (ex-)zorgvrager. Aanvulling bij Omgaan met aspecten van seksualiteit tijdens de beroepsuitoefening

Over een relatie met een (ex-)zorgvrager. Aanvulling bij Omgaan met aspecten van seksualiteit tijdens de beroepsuitoefening Over een relatie met een (ex-)zorgvrager Aanvulling bij Omgaan met aspecten van seksualiteit tijdens de beroepsuitoefening 1 Inleiding In 2011 heeft de V&VN Commissie Ethiek de notitie Omgaan met aspecten

Nadere informatie

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur Inleiding Sociaal Medisch Overleg (SMO) is een gestructureerd en multidisciplinair overleg over individuele casuïstiek tussen het management en diens adviseur(s) aangaande verzuim en re-integratie. Deelnemers

Nadere informatie

Robert Meijburg, VSggz & opleider Parnassia Groep

Robert Meijburg, VSggz & opleider Parnassia Groep Robert Meijburg, VSggz & opleider Parnassia Groep (potentiele) belangenverstrengeling Geen Voor deze bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Nee Sponsoring/ onderzoeksgeld Honorarium Aandeelhouder

Nadere informatie

TAKEN EN PROFIEL. van de mentor

TAKEN EN PROFIEL. van de mentor TAKEN EN PROFIEL van de mentor Mei 2011 MNN / regio Stichting Mentorschap Amsterdam 1 Inleiding In deze notitie zijn de taken en het profiel van de mentor beschreven. Bij het opstellen van deze notitie

Nadere informatie

WIJ DENKEN OVER DENKEN, HANDELEN EN VOELEN. Verwerkingsboek. Philippe Boekstal DAMON. WD wb 4sept vsb.indd 1 05-09-2008 10:21:08

WIJ DENKEN OVER DENKEN, HANDELEN EN VOELEN. Verwerkingsboek. Philippe Boekstal DAMON. WD wb 4sept vsb.indd 1 05-09-2008 10:21:08 WIJ DENKEN OVER DENKEN, HANDELEN EN VOELEN Verwerkingsboek Philippe Boekstal DAMON WD wb 4sept vsb.indd 1 05-09-2008 10:21:08 VOORWOORD Dit verwerkingsboek bevat teksten en opdrachten die aansluiten bij

Nadere informatie

Leren van je eigen mores Spreken over waarden en normen met verpleegkundigen

Leren van je eigen mores Spreken over waarden en normen met verpleegkundigen Nurse Academy lustrumcongres 2014 Leren van je eigen mores Spreken over waarden en normen met verpleegkundigen Amersfoort, 17 november 2014 Jos de Munnink, gespreksleider moreel beraad GGNet Contact: j.demunnink@ggnet.nl

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

Ethiek als stagevaardigheid een leerlijn ethiek

Ethiek als stagevaardigheid een leerlijn ethiek Ethiek als stagevaardigheid een leerlijn ethiek Dit artikel is verschenen in Onderwijs en gezondheidzorg, oktober 2013. De ingeleverde tekst is hieronder hier en daar verbeterd. Voor nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

AUTONOMIE: HOEKSTEEN OF STRUIKELBLOK?

AUTONOMIE: HOEKSTEEN OF STRUIKELBLOK? AUTONOMIE: HOEKSTEEN OF STRUIKELBLOK? PATIËNTENRECHTEN EN ETHIEK IN DE PSYCHIATRIE AXEL LIÉGEOIS Inleiding Verschillende benaderingen van de zorgrelatie Ethische beschouwingen bij de Wet Patiëntenrechten

Nadere informatie

Gedeelde besluitvorming in de beroepsethiek: beyond informed consent

Gedeelde besluitvorming in de beroepsethiek: beyond informed consent Gedeelde besluitvorming in de beroepsethiek: beyond informed consent Kees Jan van der Boom, klinisch psycholoog Lid Bestuurscommissie Ethische Zaken & Taskforce Privacy (NIP) Beroepscode NIP, artikel 100

Nadere informatie

Ethiek bij dementie. Wat is ethiek? Ethiek bij dementie. Wat is ethiek? Wat is ethiek? Bespreekbaar maken ethische vraagstukken.

Ethiek bij dementie. Wat is ethiek? Ethiek bij dementie. Wat is ethiek? Wat is ethiek? Bespreekbaar maken ethische vraagstukken. Bespreekbaar maken ethische vraagstukken Ethiek bij dementie Doel - Bewustworden van ethische dilemma s - Handvat om met dilemma s om te gaan Opzet - - : 4 stappen 1 2 Ethiek bij dementie Associëren: Waar

Nadere informatie

Het goede GOED doen. Gerda van Brummelen - adviseur vereniging. 3 juli 2014 Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland

Het goede GOED doen. Gerda van Brummelen - adviseur vereniging. 3 juli 2014 Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland Het goede GOED doen Gerda van Brummelen - adviseur vereniging inhoud Professionele standaard Individuele professionaliteit Niet pluis gevoel Pak je invloed Professionele standaard Professionele standaard

Nadere informatie

Ethiek in de ouderenzorg Over waarden, dialoog en grondhoudingen

Ethiek in de ouderenzorg Over waarden, dialoog en grondhoudingen Visies Visies Artevelde Algemene op op Hogeschool zorgrelatie zorgrelatie casus Gent Gent, 24 mei 2016 Ethiek in de ouderenzorg Over waarden, dialoog en grondhoudingen Axel Liégeois KU Leuven Broeders

Nadere informatie

Mensen en naasten. Over de vervlochtenheid van individuen. Dr. Dorothea Touwen Ethiek en Recht LUMC 20 MEI 2016

Mensen en naasten. Over de vervlochtenheid van individuen. Dr. Dorothea Touwen Ethiek en Recht LUMC 20 MEI 2016 Mensen en naasten Over de vervlochtenheid van individuen Dr. Dorothea Touwen Ethiek en Recht LUMC 20 MEI 2016 Kwesties ter bespreking Belangen Wilsbekwaamheid en vertegenwoordiging Identiteit Sociaal leven

Nadere informatie

Professionaliteit in wetenschap en zorg

Professionaliteit in wetenschap en zorg Professionaliteit in wetenschap en zorg Symposium: in balans Utrecht 27 november 2015 Dr. Hans van Dartel, ethicus, verpleegkundige (np) Voorzitter Commissie Ethiek V&VN Opzet Verkenning waarden van praktijken

Nadere informatie

Communicatie in de zorg Niveau 3 + 4

Communicatie in de zorg Niveau 3 + 4 Antwoorden stellingen Communicatie in de zorg Niveau 3 + 4 NU ZORG Editie 2014 Pagina 1 Hoofdstuk 1. Communiceren 1. Communiceren met je lichaam noemen we non-verbale communicatie. 2. Voor de informatie-uitwisseling

Nadere informatie

B².DNA Strategische GedragsVerbetering. Visie op Leiderschap. www.b2dna.nl

B².DNA Strategische GedragsVerbetering. Visie op Leiderschap. www.b2dna.nl Visie op Leiderschap Leiderschapsvisie? Kortweg: een visie is wat er over 1 tot twee jaar moet staan, hoe dat functioneert en voelt. En: jouw visie op leiderschap is de toetssteen en de leidraad voor de

Nadere informatie

Het goede GOED doen. Gerda van Brummelen - adviseur vereniging. 9 december 2014 Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland

Het goede GOED doen. Gerda van Brummelen - adviseur vereniging. 9 december 2014 Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland Het goede GOED doen Gerda van Brummelen - adviseur vereniging V&VN Beroepsvereniging >60.000 leden, grootste beroepsvereniging Alle sectoren, alle transities Beroepsontwikkeling Wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Het Pi-manifest Kracht door persoonlijke groei & eigenheid

Het Pi-manifest Kracht door persoonlijke groei & eigenheid Inleiding Pi-groep is opgericht op 17 maart 2004. De visie die ten grondslag ligt aan het ontstaan van Pi-groep is in dit document vastgelegd. Met het vastleggen van de visie, missie en doelstellingen

Nadere informatie

Morele dilemma s in de tandheelkundige zorg voor ouderen

Morele dilemma s in de tandheelkundige zorg voor ouderen 1 Morele dilemma s in de tandheelkundige zorg voor ouderen Guy Widdershoven Amsterdam Center on Aging Take-home messages 1. Belang van mensvisie in de ouderenzorg: autonomie in afhankelijkheid 2. Kwaliteit

Nadere informatie

In gesprek over digitale zorg

In gesprek over digitale zorg In gesprek over digitale zorg Ervaringen en meningen van cliënten en zorgprofessionals met digitale zorg. 2 oktober 2015 Programma Welkom Brengen en halen Wat weten we al? Wat vind jij? Nagesprek 2 cliënten

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

ETHIEK TAKE HOME TOETS

ETHIEK TAKE HOME TOETS ETHIEK TAKE HOME TOETS Naam: Danissa Loocks Studentennummer: 500621916 Groep: LV12-2F1 Datum: 18 Januari 2013 Blok naam: 2.2 Naam opleiding : HBO- V Hoge School van Amsterdam Naam docent: Paul Vleugels

Nadere informatie

Casus Seksuele handelingen als zorgvraag: directe aanpassing beroepscode?

Casus Seksuele handelingen als zorgvraag: directe aanpassing beroepscode? Casus Seksuele handelingen als zorgvraag: directe aanpassing beroepscode? 1. Inleiding In de media was de afgelopen weken uitgebreid aandacht voor de casus van de studente verpleegkunde die geacht werd

Nadere informatie

Beroepscode OND. Verpleging en verzorging

Beroepscode OND. Verpleging en verzorging Beroepscode OND Verpleging en verzorging Inleiding Wat is een beroepscode? Een beroepscode bevat ethische en praktische normen en waarden van het beroep. Omdat verpleegkundigen en verzorgenden een belangrijke

Nadere informatie

Stellingen leerlingvragenlijst

Stellingen leerlingvragenlijst Stellingen leerlingvragenlijst Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs 1.0 sept 2011 ZIEN! is een product van, in samenwerking met ParnasSys ZIEN!PO leerlingvragenlijst Stellingen en toelichtingen

Nadere informatie

BBL-4, topklinisch traject RdGG Pagina 1 van 5 Persoonlijke ontwikkeling Reflecteren

BBL-4, topklinisch traject RdGG Pagina 1 van 5 Persoonlijke ontwikkeling Reflecteren BBL-4, topklinisch traject RdGG Pagina 1 van 5 Inleiding en leerdoelen Reflectie is de weerkaatsing van licht in bijvoorbeeld een spiegel. Reflectie zoals je dat in deze opdracht zult leren is eigenlijk

Nadere informatie

11 Omgaan met verbale agressie

11 Omgaan met verbale agressie 11 Omgaan met verbale agressie AGRESSIE Praktijkinformatie Welke vormen zijn er? Hoe buig je opkomende verbale agressie om? Hoe en wanneer stel je je grens? EN Omgaan met verbale agressie Tip 1 Herken

Nadere informatie

reflectieopdrachten en door middel van het toepassen van het analysemodel in praktijkcases.

reflectieopdrachten en door middel van het toepassen van het analysemodel in praktijkcases. Toelichting vooraf Een van onze auteurs, Pierre Winkler, heeft op verzoek van de landelijke kenniskring ethiek in het mbo, een lezing gehouden over plaats en vormgeving van ethiek in SLB, Burgerschap en

Nadere informatie

Gedragscode. Gewoon goed doen

Gedragscode. Gewoon goed doen Gedragscode Gewoon goed doen 2 Inhoudsopgave pagina 1. Missie, ambitie en kernwaarden 4 2. Gewoon goed doen 5 3. Waarom een gedragscode? 6 4. Omgaan met de patiënt/klant: respectvol en gastvrij 7 5. Professioneel

Nadere informatie

Keuzedeel mbo. Zorg en technologie. gekoppeld aan één of meerdere kwalificaties mbo. Code K0137

Keuzedeel mbo. Zorg en technologie. gekoppeld aan één of meerdere kwalificaties mbo. Code K0137 Keuzedeel mbo Zorg en technologie gekoppeld aan één of meerdere kwalificaties mbo Code K0137 Penvoerder: Sectorkamer zorg, welzijn en sport Gevalideerd door: Sectorkamer Zorg, welzijn en sport Op: 26-11-2015

Nadere informatie

Ethische Dilemma s. Zorgboogberaad 11 januari 2010 Lea Peen specialist ouderengeneeskunde

Ethische Dilemma s. Zorgboogberaad 11 januari 2010 Lea Peen specialist ouderengeneeskunde Ethische Dilemma s Zorgboogberaad 11 januari 2010 Lea Peen specialist ouderengeneeskunde Deze presentatie Wat is ethiek Waarom ethiek Zorgethiek Casuïstiek Ethiek in de zorgorganisatie Ethiek: Nadenken

Nadere informatie

Kwaliteitsvol praktijkvoeren OLA Het klinisch consult. Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht KU Leuven

Kwaliteitsvol praktijkvoeren OLA Het klinisch consult. Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht KU Leuven Kwaliteitsvol praktijkvoeren OLA Het klinisch consult Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht KU Leuven Medische ethiek van theorie naar praktijk Eerste semester Modellen en methoden in medische ethiek

Nadere informatie

Een voorlopige balans (Periode 1)

Een voorlopige balans (Periode 1) Een voorlopige balans (Periode 1) Omschrijving van deze periode We hebben tijdens dit schooljaar al heel wat gediscussieerd, besproken, nagedacht, Je hebt in deze gesprekken, maar ook in de logboekopdrachten

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie

Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie Kariene Mittendorff, lectoraat Innovatief en Effectief Onderwijs Studieloopbaanbegeleiding Binnen scholen wordt op verschillende manieren gewerkt aan

Nadere informatie

Dilemma s: op gevoel of met verstand

Dilemma s: op gevoel of met verstand Dilemma s: op gevoel of met verstand een analyse in stappen voor het nemen van moeilijke beslissingen in de medische praktijk Ede, 11 juni 2009 door Victor van Lieshout Kenmerken van een dilemma Keuze

Nadere informatie

HOE SPREEK JE JE COLLEGA S AAN RECHTSTREEKS AANSPREKEN

HOE SPREEK JE JE COLLEGA S AAN RECHTSTREEKS AANSPREKEN HOE SPREEK JE JE COLLEGA S AAN RECHTSTREEKS AANSPREKEN PROFESSIONALITEIT Ortho Consult Congres voor elke mentor - december 2016 - Anneke Blaauwendraad RECHTSTREEKS AANSPREKEN Wat is je doel? Belangstelling

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Ke(r)n jouw waarde. Ontdek jouw kernwaarden.

Ke(r)n jouw waarde. Ontdek jouw kernwaarden. Ke(r)n jouw waarde Ontdek jouw kernwaarden Ontdek jouw kernwaarden - pag. 2 Ontdek jouw kernwaarden Wat jou drijft in jouw leven en werk bepalen jouw keuzes. Het is dus belangrijk om te weten wát je drijft,

Nadere informatie

Vraag 1. Vraag 2. Vraag 3. Vraag 4. Vraag 5. Vraag 6. Feedbackvragen Samenwerken en onderhandelen. Lees de Leerdoelen die bij deze casus horen

Vraag 1. Vraag 2. Vraag 3. Vraag 4. Vraag 5. Vraag 6. Feedbackvragen Samenwerken en onderhandelen. Lees de Leerdoelen die bij deze casus horen Feedbackvragen Samenwerken en onderhandelen Vraag 1 Lees de Leerdoelen die bij deze casus horen Geef per doel aan of je dit al beheerst, waarbij N = nee, O = om verder te ontwikkelen en J = ja. Type achter

Nadere informatie

Je doel behalen met NLP.

Je doel behalen met NLP. Je doel behalen met NLP. NLP werkt het beste als al je neurologische niveaus congruent zijn. Met andere woorden: congruent zijn betekent wanneer je acties en woorden op 1 lijn zijn met je doelen, overtuigingen,

Nadere informatie

Samen maken wij het verschil!

Samen maken wij het verschil! Samen maken wij het verschil! Biest 43 6001 AP Weert T 0495 456 491 F 0495 456 499 www.landvanhorne.nl WAAR STAAN WE VOOR EN WAAR GAAN WE VOOR? inhoud onze identiteit 4 onze zorgvisie 6 onze kernwaarden

Nadere informatie

GRENZEN IN HET BIEDEN VAN ZORG : DE PRAKTIJK..

GRENZEN IN HET BIEDEN VAN ZORG : DE PRAKTIJK.. GRENZEN IN HET BIEDEN VAN ZORG : DE PRAKTIJK.. Katrien Naudts Diensthoofd Zorgkwaliteit Domeinverantwoordelijke Ethisch zorg verlenen 1 Overzicht 1.Inleiding 2.Onderzoek Artevelde Hogeschool 3.Stappenplan

Nadere informatie

Ethisch reflecteren. aan de slag met een stappenplan. Karen Versluys Zorgprogramma voor de Geriatrische Patiënt UZ Gent

Ethisch reflecteren. aan de slag met een stappenplan. Karen Versluys Zorgprogramma voor de Geriatrische Patiënt UZ Gent Ethisch reflecteren aan de slag met een stappenplan Karen Versluys Zorgprogramma voor de Geriatrische Patiënt UZ Gent Taboes Van Dale: Iets dat niet gedaan of gezegd mag worden Wikipedia Bij taboes in

Nadere informatie

Inhoud Inleiding Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding Een nieuwe start bouwt voort op het voorgaande Relaties aangaan Omgaan met gevoelens

Inhoud Inleiding Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding Een nieuwe start bouwt voort op het voorgaande Relaties aangaan Omgaan met gevoelens Inhoud Inleiding 9 1 Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding 11 1.1 Het beroep Social Work 11 1.2 Beelden over leren mentale modellen 15 1.3 Competentiegericht leren 16 1.4 Een open leerhouding 17 1.5 Leren

Nadere informatie

Stappenplan bevorderen van therapietrouw in de eerste lijn

Stappenplan bevorderen van therapietrouw in de eerste lijn Stappenplan bevorderen van therapietrouw in de eerste lijn Bevorderen van therapietrouw bij ouderen die chronisch medicatie gebruiken Stap 1: screenen op therapietrouw (kruis aan) Is het u duidelijk hoe

Nadere informatie

CAT B / Cursusafhankelijke toets

CAT B / Cursusafhankelijke toets Oefentoets CAT B1.2.4 0809 / Cursusafhankelijke toets Cursus B1.2 4 0708 het verhaal van de patiënt Cursuscoördinator dr. A.K. Oderwald 4 Opdrachten, gesloten boek, open vragen, MET antwoord aanwijzingen

Nadere informatie

Help! Verzuim voorkomen

Help! Verzuim voorkomen TIP: dit is een interactieve pdf. de inhoudsopgave en het menu onder aan de pagina s zijn clickable. Help! Verzuim voorkomen Een leidraad voor werkoverleg met medewerkers over verzuim Deze publicatie is

Nadere informatie

Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers

Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers Verantwoording van het onderzoek en Toelichting op de handreiking Literatuurstudie Ethiek en gezondheidszorg voor kwetsbare groepen en asielzoekers

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

%&& '() % & "! ' #( #" )& ##, "* #+ # # +, #! -.& +" */ 0,1++ 5 +!!2 678 +!!2 678 -" "(. 9.6 9-+ "" 03 1- * & -!

%&& '() % & ! ' #( # )& ##, * #+ # # +, #! -.& + */ 0,1++ 5 +!!2 678 +!!2 678 - (. 9.6 9-+  03 1- * & -! !" #$! "# $" %&& '() *+($ % & "! ' #( #" )& ##, "* #+ # # +, #! -.& +" */ 0,1++ *23+ 4+ 5 +!!2 678 +!!2 678 -" "(. 9.6 9-+ "" 03 1- "#:- * & -! 5/23/2008 , &'&+'! & -&%**!*!.!!($$)! *! &&'&+/*-!.* '+!!!

Nadere informatie

Medestudenten/collega s: 1. 4. 2. 5. 3. 6. Docenten/praktijkbegeleiders: 1. 4. 2. 5. 3. 6.

Medestudenten/collega s: 1. 4. 2. 5. 3. 6. Docenten/praktijkbegeleiders: 1. 4. 2. 5. 3. 6. CHECKLIST BASIS(DEEL)KWALIFICATIES VOOR HET METEN VAN DE BASISCOMPETENTIE, VIA HET OBSERVEREN VAN DE HOUDING OP ATTITUDE EN GEDRAG IN PRAKTIJK- EN OPLEIDINGSSITUATIES Cursus/werkperiode: Datum: Namen en

Nadere informatie

VOORBEELD / CASUS. Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven

VOORBEELD / CASUS. Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven Maakt geld gelukkig? VOORBEELD / CASUS Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven Hieronder tref je een beschrijving van een socratisch gesprek van ca. 2 ½ uur. Voor de volledigheid hieronder eerst

Nadere informatie

TBN - Beroepscode Tarotprofessional

TBN - Beroepscode Tarotprofessional De Tarot Beroepsvereniging Nederland zet zich in voor de belangen van tarotprofessionals in Nederland. De bij de Tarot beroepsvereniging aangesloten leden werken door het hele land. Door opleiding en nascholing

Nadere informatie

Enquête: De spirituele dimensie in de palliatieve zorg

Enquête: De spirituele dimensie in de palliatieve zorg BIJLAGE 2 : ENQUÊTE Enquête: De spirituele dimensie in de palliatieve zorg Deel 1 : Persoonskenmerken Vooraleer we effectief met de vragen beginnen, had ik graag wat gegevens over u zelf vernomen : 1.

Nadere informatie

Wijziging pagina 5: het centraal examen duurt 180 minuten FILOSOFIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

Wijziging pagina 5: het centraal examen duurt 180 minuten FILOSOFIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V Wijziging pagina 5: het centraal examen duurt 180 minuten FILOSOFIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V17.09.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens

Nadere informatie

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Jouw uitslag... 4 Pagina 2 van 8 1. Inleiding Hallo Sander, Dit is de uitslag van jouw Ik-Wijzer. Hierin staat wat jij belangrijk vindt en wat je minder belangrijk vindt.

Nadere informatie

Gesprekskaarten pedagogisch handelen

Gesprekskaarten pedagogisch handelen Gesprekskaarten pedagogisch handelen Samenwerkingsproject Samen Opleiden tussen Peel en Maas en Dommel en Aa Themagroep Pedagogisch Handelen kaarten.indd 1 28-01-17 19:17 kaarten.indd 2 28-01-17 19:17

Nadere informatie

Informatieblad voor zorglandbouwsector over de cliënt staat centraal

Informatieblad voor zorglandbouwsector over de cliënt staat centraal Informatieblad voor zorglandbouwsector over de cliënt staat centraal De cliënt staat centraal is een uitspraak die we breed in de maatschappij tegen komen. Soms iets anders verwoordt; bijvoorbeeld klant

Nadere informatie

Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn

Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn Praat erover: 1. Je hoeft niet alles te weten of te begrijpen over euthanasie bij

Nadere informatie

Voorbereiding op de studiekeuzecheck 1. Lees aandachtig het meegezonden artikel. 2. Maak hiervan een samenvatting van 10 regels. 3.

Voorbereiding op de studiekeuzecheck 1. Lees aandachtig het meegezonden artikel. 2. Maak hiervan een samenvatting van 10 regels. 3. Welkom Voorbereiding op de studiekeuzecheck 1. Lees aandachtig het meegezonden artikel. 2. Maak hiervan een samenvatting van 10 regels. 3. Onderstreep de woorden waarvan je de betekenis niet weet en zoek

Nadere informatie

ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 4. 2.1 Begeleidt een zorgvrager bij zelfredzaamheid Antwoordmodellen

ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 4. 2.1 Begeleidt een zorgvrager bij zelfredzaamheid Antwoordmodellen ThiemeMeulenhoff Zorg Niveau 4 2.1 Begeleidt een zorgvrager bij zelfredzaamheid Antwoordmodellen Inhoudsopgave 1 Een zorgvrager begeleiden 5 1.1 Begeleiden 5 Praktijk: Niet meer snoepen 5 Praktijk: Culturele

Nadere informatie

Zingeving/Ethiek. Lisanne Koopman VR3 B1B Hogeschool van Amsterdam 25-1-2011

Zingeving/Ethiek. Lisanne Koopman VR3 B1B Hogeschool van Amsterdam 25-1-2011 2011 Zingeving/Ethiek Lisanne Koopman VR3 B1B Hogeschool van Amsterdam 25-1-2011 Inhoud Casus: seksuele handelingen in de zorg... 3 1. Zingevingsvragen... 3 2. Een moreel dilemma en de onderliggende waarden..3

Nadere informatie

Kenniscafe ethiek 19 januari 2017

Kenniscafe ethiek 19 januari 2017 Kenniscafe ethiek 19 januari 2017 Wie doet wat? Start en inleiding Stem 1 Stem 2 Stem 3 Stem 4 Stem 5 Stem 6 Stem 7 Leiden moreel beraad groep A Leiden moreel beraad groep B Leiden moreel beraad groep

Nadere informatie

Je waarden zijn o.a. bepalend voor de dingen die je doet. Ze vormen als het ware de onderlaag van waaruit je de keuzes maakt in het leven.

Je waarden zijn o.a. bepalend voor de dingen die je doet. Ze vormen als het ware de onderlaag van waaruit je de keuzes maakt in het leven. Waarden oefening Je waarden zijn o.a. bepalend voor de dingen die je doet. Ze vormen als het ware de onderlaag van waaruit je de keuzes maakt in het leven. Bekijk de waarden die hieronder vermeld staan.

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

De eigen grenzen bewaken

De eigen grenzen bewaken 1 1 1 1 1 0 1 0 Opdrachtformulier De eigen grenzen bewaken Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je

Nadere informatie

a. Welke van die vier principes wordt door de huidige politiek van de medische sector een beetje verwaarloosd?

a. Welke van die vier principes wordt door de huidige politiek van de medische sector een beetje verwaarloosd? Vraag 1 Wat is een ethische commissie? Waarom is het verpleeghuis Reggeland begonnen met een ethische commissie? Vraag 2 Welke drie zaken bij het personeel worden beïnvloed door het functioneren van de

Nadere informatie

Drijfveren. Een belangrijke (on)bewuste drijfveer is dat ZELF beter wil zijn dan de ANDER

Drijfveren. Een belangrijke (on)bewuste drijfveer is dat ZELF beter wil zijn dan de ANDER Inleiding Kennis over het tot stand komen van gedrag Bewustwording van de invloed van ons eigen gedrag op onze omgeving? Ervaren wat JIJ kan doen om je eigen gedrag en dat van anderen te verbeteren Drijfveren

Nadere informatie

BBL-4, topklinisch traject RdGG Pagina 1 van 5 Persoonlijke ontwikkeling Samenwerken

BBL-4, topklinisch traject RdGG Pagina 1 van 5 Persoonlijke ontwikkeling Samenwerken BBL-4, topklinisch traject RdGG Pagina 1 van 5 Inleiding en leerdoelen Als verpleegkundige werk je niet alleen. Je hebt veel contact met anderen, onder andere collega s, patiënten en andere disciplines.

Nadere informatie

Stellingen en normering leerlingvragenlijst

Stellingen en normering leerlingvragenlijst Stellingen en normering leerlingvragenlijst Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs 2.0 juli 2012 ZIEN! is een product van, in samenwerking met ParnasSys ZIEN!PO leerlingvragenlijst 2.0 Stellingen

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Symposium Meten is weten 14 oktober 2011

Symposium Meten is weten 14 oktober 2011 \ Symposium Meten is weten 14 oktober 2011 Inzicht verbreden en kennis verdiepen Hannie Aartsen Afd Medische Ethiek en Filosofie van de geneeskunde Jurist en kinderverpleegkundige Verpleegkunde is een

Nadere informatie

Eed van Verpleegkundigen en Verzorgenden

Eed van Verpleegkundigen en Verzorgenden Eed van Verpleegkundigen en Verzorgenden 1/6 Eed van Verpleegkundigen en Verzorgenden Ik zweer / beloof dat ik mijn beroep als verpleegkundige/verzorgende * op een verantwoorde en betrouwbare wijze zal

Nadere informatie

Kwaliteitszorg. Test jezelf.

Kwaliteitszorg. Test jezelf. Kwaliteitszorg. Test jezelf. Pagina 1 Weet jij hoe je je deskundigheid of die van je collega s kunt bevorderen of professionaliseren? Kun je goed samenwerken? Kun je kwaliteitszorg leveren? Doe de testjes

Nadere informatie

OPLEIDING tot MBO- VERPLEEGKUNDIGE. Ondersteuningsmagazijn. Beroepstaak E Beginner

OPLEIDING tot MBO- VERPLEEGKUNDIGE. Ondersteuningsmagazijn. Beroepstaak E Beginner OPLEIDING tot MBO- VERPLEEGKUNDIGE Ondersteuningsmagazijn Beroepstaak E Beginner Albeda college Branche gezondheidszorg Kwalificatieniveau 4 Crebo 95 Versie: Juli 2013 Fase: beginner Naam deelnemer:. 2

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel mensen met een licht

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Protocol Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld binnen de zorgstructuur van het Karel de Grote College Nijmegen.

Protocol Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld binnen de zorgstructuur van het Karel de Grote College Nijmegen. Protocol Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld binnen de zorgstructuur van het Karel de Grote College Nijmegen. Sinds juli 2013 is het onderwijs wettelijk verplicht om op scholen met de Meldcode

Nadere informatie

Methode voor moreel beraad uit het moresprudentieproject

Methode voor moreel beraad uit het moresprudentieproject Methode voor moreel beraad uit het moresprudentieproject Moreel beraad is een dialogische werkvorm waarin het onderzoeken van een casus centraal staat. Het is een stappenplan waarin zowel houdingsgerichte

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Kennisdocument 2: INTERCULTUREEL PARTNERSCHAP

Kennisdocument 2: INTERCULTUREEL PARTNERSCHAP Kennisdocument 2: INTERCULTUREEL PARTNERSCHAP Inhoud 1. DE PROJECTEIGENAAR 4 2. HET VERWACHTINGSPATROON & WEDERZIJDSE KWALITEITEN 5 3. PROJECT GEZAMENLIJK PLANNEN EN OPZETTEN 6 4. VASTLEGGEN AFSPRAKEN

Nadere informatie

Goede zorg en dwang. Ethische vragen rond BOPZ kwesties in de ouderenzorg. Dr. Dorothea Touwen Ethiek en Recht van de Gezondheidszorg

Goede zorg en dwang. Ethische vragen rond BOPZ kwesties in de ouderenzorg. Dr. Dorothea Touwen Ethiek en Recht van de Gezondheidszorg Goede zorg en dwang Ethische vragen rond BOPZ kwesties in de ouderenzorg Dr. Dorothea Touwen Ethiek en Recht van de Gezondheidszorg DINSDAG 27 JUNI 2017 Thema s Waarden en wensen Betrokkenheid van naasten

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

Gewetensvol handelen: Wat houdt dat in? Op zoek naar goede zorg. Claudicatiocongres 10 maart 2016 Mirjam Kleinveld

Gewetensvol handelen: Wat houdt dat in? Op zoek naar goede zorg. Claudicatiocongres 10 maart 2016 Mirjam Kleinveld Gewetensvol handelen: Wat houdt dat in? Op zoek naar goede zorg. Claudicatiocongres 10 maart 2016 Mirjam Kleinveld Mirjam Kleinveld? Praktiserend fysiotherapeut, m.n afdeling geriatrie van het Jeroen Bosch

Nadere informatie

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen.

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen. Theoreasy de theorie is eenvoudig. Je gaat ontdekken dat het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen denken en doen dé sleutel is tot a beautiful way of life. Als je nog steeds hoopt dat oplossingen

Nadere informatie

Introductie in effectief en bewust communiceren. Communicatie; wat is dat eigenlijk?

Introductie in effectief en bewust communiceren. Communicatie; wat is dat eigenlijk? Introductie in effectief en bewust communiceren. Communicatie; wat is dat eigenlijk? Zodra er twee of meer mensen in 1 ruimte zijn is er sprake van communicatie, ook al wordt er niet gesproken. Het is

Nadere informatie