Dilemmamethode. Formuleer het dilemma:

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Dilemmamethode. Formuleer het dilemma:"

Transcriptie

1 Dilemmamethode (zie: Jacques Graste, Omgaan met dilemma s. Een methode voor ethische reflectie hoofdstuk 2 in Henk Manschot en Hans van Dartel In gesprek over goede zorg. Overlegmethoden voor ethiek in de praktijk uitg. Boom, Amsterdam, 2003) Stap 1 Formuleer het dilemma: Wat is er aan de hand? Beschrijving van een dilemmasituatie (actueel of uit het verleden) door de voorbeeldgever. Formuleer de twee kanten van het dilemma in één zin Als ik.; als ik. (zie bijlage 1 Wat is een dilemma?) Formuleer de (morele) vraag Mag/moet/kan ik? Geef je intuïtieve oordeel Ja of nee? Stap 2 Benoem de waarden en normen die op het spel staan Wie zijn de betrokkenen? Wie hebben rechten, belangen of wensen in de dilemmasituatie? Welke waarden zijn in het geding voor de verschillende betrokkenen? Bijvoorbeeld: integriteit, autonomie, respect. (zie bijlage 2 Waarden) Welke normen zijn in het geding? Regels, impliciet en expliciet - do s en don ts -. Bijvoorbeeld: als een cliënt zich steeds agressief opstelt, helpen wij hem niet meer. (zie bijlage 3 Normen) Maak een tabel met als kolommen de waarden en de normen en als rij de verschillende betrokkenen. Schrijf de normen achter de waarden in de tabel. (zie bijlage 4 Tabel) Stap 3 Vind alternatieve mogelijkheden Welke mogelijkheden/gedragsalternatieven zijn er? Hoe kun je uit het geformuleerde dilemma komen (zie stap 1)? Let er op dat deze alternatieven zoveel mogelijk recht doen aan de in stap 2 genoemde kernwaarden. Stap 4 Maak een afweging en keuze Verplaats je in de voorbeeldgever Beantwoord de ethische vraag (stap 1): wat zou jij doen als je in de schoenen van de voorbeeldgever stond en waarom? Maak een afweging van de beschreven argumenten: aan welke waarde en norm moet ik het meeste gewicht toekennen (zie stap 2)? Welke handeling (stap 3) sluit hierbij aan en biedt een opening uit het dilemma? Zet de argumenten voor en tegen op een rij. Let daarbij op het onderscheid tussen gevolgen en principes. (zie bijlage 5 Gevolgen en principes) Beantwoord de ethische vraag (zie stap 1). Formuleer als volgt: het is moreel juist dat ik x doe, omwille van y (zie stap 2), ondanks z.( z is de waarde die je niet kunt honoreren, dus de prijs die je betaalt. Die probeer je dan zo veel mogelijk te repareren.) Wissel onderling de besluiten plus de gemaakte afwegingen uit. Indien een voorbeeld uit het verleden is geanalyseerd: staat de voorbeeldgever nog achter zijn/haar handelwijze en waarom?

2 Bijlage 1 Wat is een dilemma? Een dilemma is: - een situatie met een of/of karakter (ingrijpen of niet ingrijpen? dwang gebruiken of niet?) - aan beide mogelijkheden zitten negatieve consequenties, beide mogelijkheden lijken niet goed - het geheel heeft een dwingend karakter; je moet een keuze maken (óf het één, óf het ander), niets doen is ook een keuze! Het is het knooppunt waarin twee mogelijkheden knel zijn komen te zitten. Als jij beslist wat goed is voor de cliënt, ontneem je hem zijn autonomie. Als je het aan zijn eigen verantwoordelijkheid over laat, weet je dat hij een ongezonde keuze maakt. De twee mogelijkheden lijken elkaar uit te sluiten, zodat er een patstelling ontstaat. Soms wordt de metafoor van een fuik gebruikt: je wordt als het ware in een net gezogen waar je niet meer uit lijkt te kunnen komen. Tegelijkertijd is een dilemma ook een aanknopingspunt : wanneer je erbij stilstaat en de twee kanten benoemt, zie je dat er aan beide kanten fundamentele waarden op het spel staan, die elkaar uit lijken te sluiten. De vraag doen we wel de juiste dingen en doen we de juiste dingen wel op de goede wijze? Dit kun je gebruiken als een signaal: - er wordt een vanzelfsprekende regel ter discussie gesteld, of - de vinger wordt gelegd op een onduidelijkheid over afspraken (tussen zorgverleners onderling, tussen zorgverlener en cliënt, tussen management en professional), of - de situatie is complexer dan die op het eerste gezicht lijkt, of - er botsen waarden en normen van (of ín) betrokkenen. (zie: Jacques Graste, Omgaan met dilemma s. Een methode voor ethische reflectie hoofdstuk 2 in Henk Manschot en Hans van Dartel In gesprek over goede zorg. Overlegmethoden voor ethiek in de praktijk uitg. Boom, Amsterdam, 2003)

3 Bijlage 2 Waarden Openheid/transparantie Autonomie Verantwoordelijkheid t.o.v. het personeel (medewerkers) Maatschappelijke verantwoordelijkheid Hoge kwaliteit van zorg Bejegening bewoners Kostenbeheersing Flexibiliteit Veranderingsbereidheid Zorg op maat Cliëntgerichtheid/ Cliëntvriendelijkheid Naastenliefde/Barmhartigheid Deskundigheid Veiligheid Doelmatigheid Samenwerkingsbereidheid Collegialiteit Hoge kwaliteit Helderheid (Heldere taakafbakening binnen de organisatie) Transparantie Imago Kostenbeheersing Productiviteit/Productiviteitsverbetering Rechtvaardigheid (Rechtvaardige verdeling van middelen) Inventiviteit Aandachtige betrokkenheid Responsiviteit/wederkerigheid Plezier Respect Integriteit Betrokkenheid Zorgzaamheid Zorgvuldigheid Privacy Authenticiteit Saamhorigheid Vertrouwen Professionaliteit Menselijkheid Uniciteit Solidariteit Loyaliteit Veiligheid Vernieuwingsgezindheid Gemeenschappelijkheid Gemeenschapsgerichtheid Efficiëntie Zuinigheid Behulpzaamheid Taakafbakening Empathie Plichtsgetrouwheid Oprechtheid

4 Bijlage 3 Normen Informatie moet voor iedereen toegankelijk zijn. Alles moet bespreekbaar zijn. Conflicten ga je gewoon aan. Doe waar je goed in bent. Je mag fouten maken. Afspraak is afspraak. Neem nooit een beslissing in je eentje. Je moet de grenzen van anderen respecteren. Je eigen belang hoort niet boven het algemeen belang te gaan. Je behoort iedereen gelijk te behandelen/je mag geen onderscheid maken. Je moet het goede voorbeeld geven. Houd je aan de regels. Je moet voldoen aan verwachtingen van anderen. Kom voor jezelf op. De deur moet altijd op slot. Je moet met iedereen kunnen samenwerken. Je blijft met je vingers van de spullen van een ander af. In je eigen kamer mag je doen wat je wilt.

5 Bijlage 4 Tabel Betrokkenen Waarden Normen

6 Bijlage 5 Gevolgen en principes Gevolgenethiek (consequentionalisme) Bij deze invalshoek wordt het antwoord op de vraag Wat behoor ik te doen? bepaald vanuit de gevolgen (consequenties) van de handeling. Het moreel juiste is volgens deze benadering datgene wat in zijn gevolgen het meeste bijdraagt aan het opgetelde welzijn van alle betrokkenen. Ofwel, zoals Jeremy Bentham ( ), één van de grondleggers van deze denkwijze zei: the greatest good for the greatest number. In de afweging worden de positieve en de negatieve gevolgen van alle handelingsalternatieven op een rij gezet, zodat dat alternatief gekozen kan worden dat het meeste welzijn en het minste aantal nadelige gevolgen voor de meeste betrokkenen oplevert. Het gaat dus om het algemeen welzijn, níet om dat van de belangrijkste betrokkene. Prinicipe-(of: beginsel)ethiek (deontologische benadering) Bij deze invalshoek wordt het antwoord op de vraag Wat behoor ik te doen? bepaald op basis van principes (grondbeginselen, waarden, rechten) die centraal staan. Het gaat dan om uitgangspunten die als ijkpunt dienen bij de beoordeling van goed en slecht, in plaats van dat er gekeken wordt naar de gevolgen van een handeling. Voorbeelden zijn: het recht op vrijheid van meningsuiting, de fundamentele gelijkheid van alle mensen onafhankelijk van godsdienst, ras of sekse, etc. Immanuel Kant ( ) is de filosoof die bij deze benadering hoort. Hij zei bedenk of je kunt willen dat je handeling een algemene regel zou zijn (in de volksmond vaak zo: wat gij niet wil dat U geschiedt, doe dat ook een ander niet ). Verder lezen: Bolt, L.L.E., M.F. Verweij, J.J.M. van Delden Ethiek in praktijk (geheel herziene uitgave) Koninklijke Van Gorcum, Assen, 2003 Karssing E. Morele competentie in organisaties Koninklijke Van Gorcum, Assen, 2004 Tenwolde H. en M. Houtlosser Met alle respect. Leerboek verpleegethiek HB Uitgevers, Baarn, 2002

Moreel Beraad. Roelie Dijkman, specialist ouderengeneeskunde SHDH

Moreel Beraad. Roelie Dijkman, specialist ouderengeneeskunde SHDH Moreel Beraad Roelie Dijkman, specialist ouderengeneeskunde SHDH Wat is goed handelen? Wat en wie bepaalt dat? Ethiek Het systematisch nadenken over normen en waarden die in handelings- en beslissituaties

Nadere informatie

Professionaliteit in wetenschap en zorg

Professionaliteit in wetenschap en zorg Professionaliteit in wetenschap en zorg Symposium: in balans Utrecht 27 november 2015 Dr. Hans van Dartel, ethicus, verpleegkundige (np) Voorzitter Commissie Ethiek V&VN Opzet Verkenning waarden van praktijken

Nadere informatie

Dilemma s: op gevoel of met verstand

Dilemma s: op gevoel of met verstand Dilemma s: op gevoel of met verstand een analyse in stappen voor het nemen van moeilijke beslissingen in de medische praktijk Ede, 11 juni 2009 door Victor van Lieshout Kenmerken van een dilemma Keuze

Nadere informatie

Morele dilemma s in de tandheelkundige zorg voor ouderen

Morele dilemma s in de tandheelkundige zorg voor ouderen 1 Morele dilemma s in de tandheelkundige zorg voor ouderen Guy Widdershoven Amsterdam Center on Aging Take-home messages 1. Belang van mensvisie in de ouderenzorg: autonomie in afhankelijkheid 2. Kwaliteit

Nadere informatie

a. Welke van die vier principes wordt door de huidige politiek van de medische sector een beetje verwaarloosd?

a. Welke van die vier principes wordt door de huidige politiek van de medische sector een beetje verwaarloosd? Vraag 1 Wat is een ethische commissie? Waarom is het verpleeghuis Reggeland begonnen met een ethische commissie? Vraag 2 Welke drie zaken bij het personeel worden beïnvloed door het functioneren van de

Nadere informatie

Ethiek en welzijn. Helicon Opleidingen MBO Nijmegen

Ethiek en welzijn. Helicon Opleidingen MBO Nijmegen Ethiek en welzijn Helicon Opleidingen MBO Nijmegen Jos Hendriks, docent dierenhouderij Prof.Dr. Hub Zwart, ethicus Radboud Universiteit Prof.Dr. Johan de Tavernier, ethicus K.U. Leuven Mens dier relatie

Nadere informatie

Stap 1: Print deze oefening (als het even kan op wat dikker papier) en knip de waardenkaarten uit.

Stap 1: Print deze oefening (als het even kan op wat dikker papier) en knip de waardenkaarten uit. Oefening: Waarden Sorteertaak. Wat zijn waarden eigenlijk? Waarden zijn de dingen die jij als persoon écht belangrijk vindt in het leven. Het is belangrijk ze niet te verwisselen met normen, wat je meer

Nadere informatie

Ethiek bij dementie. Wat is ethiek? Ethiek bij dementie. Wat is ethiek? Wat is ethiek? Bespreekbaar maken ethische vraagstukken.

Ethiek bij dementie. Wat is ethiek? Ethiek bij dementie. Wat is ethiek? Wat is ethiek? Bespreekbaar maken ethische vraagstukken. Bespreekbaar maken ethische vraagstukken Ethiek bij dementie Doel - Bewustworden van ethische dilemma s - Handvat om met dilemma s om te gaan Opzet - - : 4 stappen 1 2 Ethiek bij dementie Associëren: Waar

Nadere informatie

Informatie & Beroepsgeheim

Informatie & Beroepsgeheim Informatie & Beroepsgeheim Duffel 1 december 2009 Axel Liégeois, Waarden in dialoog, hoofdstuk 7, p. 147-181. Inleiding Afbakening onderwerp Alle gegevens over zorgvrager in zijn of haar leefwereld Mondeling

Nadere informatie

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur Inleiding Sociaal Medisch Overleg (SMO) is een gestructureerd en multidisciplinair overleg over individuele casuïstiek tussen het management en diens adviseur(s) aangaande verzuim en re-integratie. Deelnemers

Nadere informatie

reflectieopdrachten en door middel van het toepassen van het analysemodel in praktijkcases.

reflectieopdrachten en door middel van het toepassen van het analysemodel in praktijkcases. Toelichting vooraf Een van onze auteurs, Pierre Winkler, heeft op verzoek van de landelijke kenniskring ethiek in het mbo, een lezing gehouden over plaats en vormgeving van ethiek in SLB, Burgerschap en

Nadere informatie

3 daagse cursus: Train de Trainer Morele Dilemma s

3 daagse cursus: Train de Trainer Morele Dilemma s 3 daagse cursus: Train de Trainer Morele Dilemma s Wat? EtiQs en Nyenrode Business Universiteit organiseren een train de trainer - training voor belangstellenden. Het doel van de train-de-trainer is dat

Nadere informatie

Het (gedeeld) beroepsgeheim

Het (gedeeld) beroepsgeheim Reling Sint-Truiden, 20 januari 2015 Het (gedeeld) beroepsgeheim Axel Liégeois KU Leuven Broeders van Liefde Morele intuïtie Probleemstelling en ethische reflectie Patiëntenrechten: recht op informatie

Nadere informatie

Ethisch redeneren. Ofwel: ethische reflectie. Cok den Hertog. Instructiecollege voor verpleegkundigen i.o. (versie sept. 2014)

Ethisch redeneren. Ofwel: ethische reflectie. Cok den Hertog. Instructiecollege voor verpleegkundigen i.o. (versie sept. 2014) Ethisch redeneren Ofwel: ethische reflectie Instructiecollege voor verpleegkundigen i.o. (versie sept. 2014) Cok den Hertog Wat is ethiek? Ethiek is een systematische bezinning op wat goed of slecht /

Nadere informatie

Wijkteams en informele zorg. 22 juni 2015 Inge Redeker (Vilans)

Wijkteams en informele zorg. 22 juni 2015 Inge Redeker (Vilans) Wijkteams en informele zorg 22 juni 2015 Inge Redeker (Vilans) 1 Kort kennismaken Wie zit er in de zaal? Professionals uit wijkteams? Mantelzorgers? Vrijwilligers? Overig? Wir-war aan wijkteams In veel

Nadere informatie

Autonomie en afhankelijkheid in de langdurige zorg

Autonomie en afhankelijkheid in de langdurige zorg Sint-Niklaas, P.C. Sint-Hiëronymus 13 november 2014 Autonomie en afhankelijkheid in de langdurige zorg Een pleidooi voor verbondenheid en verantwoordelijkheid Axel Liégeois KU Leuven Broeders van Liefde

Nadere informatie

Ethisch leiderschap ethiek en dilemma s

Ethisch leiderschap ethiek en dilemma s Ethisch leiderschap ethiek en dilemma s Prof. Dr. Ronald Jeurissen Leadership Entrepreneurship Stewardship info@nyenrode.nl +31 (0)346-291 291 www.nyenrode.nl Programma Inleiding Ethiek en ethische handelen

Nadere informatie

Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers

Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers Verantwoording van het onderzoek en Toelichting op de handreiking Literatuurstudie Ethiek en gezondheidszorg voor kwetsbare groepen en asielzoekers

Nadere informatie

Christen zijn in de zorg het onderzoek: details en discussie

Christen zijn in de zorg het onderzoek: details en discussie Christen zijn in de zorg het onderzoek: details en discussie Workshop Congres Geloof in Zorg De Werelt - 5 oktober 2012 Bart Cusveller & René van Leeuwen Steekproef % (n=672) Leeftijd Geslacht Opleiding

Nadere informatie

B².DNA Strategische GedragsVerbetering. Visie op Leiderschap. www.b2dna.nl

B².DNA Strategische GedragsVerbetering. Visie op Leiderschap. www.b2dna.nl Visie op Leiderschap Leiderschapsvisie? Kortweg: een visie is wat er over 1 tot twee jaar moet staan, hoe dat functioneert en voelt. En: jouw visie op leiderschap is de toetssteen en de leidraad voor de

Nadere informatie

STAPPENPLAN ETHISCHE ANALYSE

STAPPENPLAN ETHISCHE ANALYSE STAPPENPLAN ETHISCHE ANALYSE Inhoudsopgave: STAP 1: FEITEN VERZAMELEN... 1 STAP 2: VERHELDEREN VAN HET PROBLEEM EN WAT BELANGRIJK IS... 3 STAP 3: EEN BELEIDSPLAN OPSTELLEN... 4 STAP 4: ADVIES... 5 STAP

Nadere informatie

Beroepsgeheim in de drughulpverlening

Beroepsgeheim in de drughulpverlening Beroepsgeheim in de drughulpverlening KU Leuven Broeders van Liefde Studiedag De8 Antwerps Integratiecentrum Antwerpen, 15 januari 2013 Inleiding Specifieke invalshoek Vanuit West-Europese en Vlaamse cultuur

Nadere informatie

Informatieblad voor zorglandbouwsector over de cliënt staat centraal

Informatieblad voor zorglandbouwsector over de cliënt staat centraal Informatieblad voor zorglandbouwsector over de cliënt staat centraal De cliënt staat centraal is een uitspraak die we breed in de maatschappij tegen komen. Soms iets anders verwoordt; bijvoorbeeld klant

Nadere informatie

Gedragscode Talis. Talis thuis in Nijmegen en Wijchen.

Gedragscode Talis. Talis thuis in Nijmegen en Wijchen. Gedragscode Talis De gedragscode Talis bevat informatie over de algemene werkafspraken die gelden in het kader van integriteit. Algemeen: - Het beleid van Talis dragen wij eenduidig uit. - Wij erkennen

Nadere informatie

Hand out Voorkomen en oplossen van pesten bij kinderen met autisme

Hand out Voorkomen en oplossen van pesten bij kinderen met autisme Hand out Voorkomen en oplossen van pesten bij kinderen met autisme In deze hand-out vindt u een korte samenvatting terug van de deelonderwerpen die Helen Wildeboer, trainer van de Stichting Omgaan met

Nadere informatie

Filosofie en actualiteit. Tweede bijeenkomst

Filosofie en actualiteit. Tweede bijeenkomst Filosofie en actualiteit Tweede bijeenkomst Journalistieke vragen Over wat voor soort gebeurtenis hebben we het? Wat is de oorzaak? Wat gebeurt er verder? Hoe moeten we deze gebeurtenis beoordelen? Filosofische

Nadere informatie

Instructie bij het leggen van de eigen-waarden kaartjes

Instructie bij het leggen van de eigen-waarden kaartjes 1. Maak ruimte op een tafel 2. Knip de kaartjes uit en leg ze op een stapeltje 3. Leg aan de linkerzijde van je werkveld de 4 categoriekaartjes Op dit moment het meest belangrijk, Op dit moment ook belangrijk,

Nadere informatie

Ethisch redeneren Ofwel: ethische reflectie

Ethisch redeneren Ofwel: ethische reflectie Ethisch redeneren Ofwel: ethische reflectie (Versie augustus 2016) Onderdeel van verpleegkundige beroepsethiek Cok den Hertog Wanneer moet je aan een moreel (ethisch) probleem denken? Je moet hieraan denken

Nadere informatie

Royal Cosun Gedragscode

Royal Cosun Gedragscode Royal Cosun Gedragscode De gedragscode dat ben je zelf Breda, 2010 Cosun Gedragscode Inhoud Inleiding... 1 Gedragscode... 2 KERNBEGRIPPEN... 2 KERNNORMEN... 3 Interne relaties... 3 Externe relaties...

Nadere informatie

workshop: waardengericht leidinggeven mbv een socratische dialoog als intervisiemodel

workshop: waardengericht leidinggeven mbv een socratische dialoog als intervisiemodel Socratische dialoog workshop: waardengericht leidinggeven mbv een socratische dialoog als intervisiemodel Tijdens een socratische dialoog volgen we een vast patroon. Het gesprek begint met het opvragen

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 13. Deel 1 Persoonlijke ontwikkeling 19

Inhoud. Inleiding 13. Deel 1 Persoonlijke ontwikkeling 19 Inhoud Inleiding 13 Deel 1 Persoonlijke ontwikkeling 19 1 Reflecteren 21 1.1 Wat is reflecteren? 21 1.2 STARRT 25 1.3 Zelfhantering 26 1.4 Johari-venster 28 1.5 Evalueren 29 1.6 Opdrachten 29 1.7 Reflectie

Nadere informatie

ZORGETHISCHE DILEMMA'S BESPREKEN voor goede zorg en goede samenwerking in teams

ZORGETHISCHE DILEMMA'S BESPREKEN voor goede zorg en goede samenwerking in teams ZORGETHISCHE DILEMMA'S BESPREKEN voor goede zorg en goede samenwerking in teams Marijn Gilhuis, geestelijke verzorger en voorzitter van de commissie ethiek Bavo-Europoort Inleiding Hulpverleners moeten

Nadere informatie

Positioning Paper Professionele Integriteit

Positioning Paper Professionele Integriteit Positioning Paper Professionele Integriteit IPMA-NL Versie: 1 Auteurs: Arjan van Bommel, Paul van der Steur IPMA-NL Professionele Integriteit januari 2016 2016 IPMA-NL POSITIONING PAPER PROFESSIONELE INTEGRITEIT

Nadere informatie

AUTONOMIE: HOEKSTEEN OF STRUIKELBLOK?

AUTONOMIE: HOEKSTEEN OF STRUIKELBLOK? AUTONOMIE: HOEKSTEEN OF STRUIKELBLOK? PATIËNTENRECHTEN EN ETHIEK IN DE PSYCHIATRIE AXEL LIÉGEOIS Inleiding Verschillende benaderingen van de zorgrelatie Ethische beschouwingen bij de Wet Patiëntenrechten

Nadere informatie

Op dit moment ook belangrijk. Avontuur Competitie Creativiteit. Dienstbaarheid Discipline Duurzaamheid. Eenvoud Erkenning Evenwicht

Op dit moment ook belangrijk. Avontuur Competitie Creativiteit. Dienstbaarheid Discipline Duurzaamheid. Eenvoud Erkenning Evenwicht Op dit moment het meest belangrijk Op dit moment ook belangrijk Op dit moment enigszins belangrijk Op dit moment niet belangrijk Afwisseling en variatie Ambitie Avontuur Competitie Creativiteit Dienstbaarheid

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg Zorg om de zorg Menselijke maat in de gezondheidszorg Prof.dr. Chris Gastmans Prof.dr. Gerrit Glas Prof.dr. Annelies van Heijst Prof.dr. Eduard Kimman sj Dr. Carlo Leget Prof.dr. Ruud ter Meulen (red.)

Nadere informatie

Het normatieve, het subjectieve en het objectieve.

Het normatieve, het subjectieve en het objectieve. Wat is een ethisch dilemma? Het normatieve, het subjectieve en het objectieve. Wat is een ethisch dilemma? Dilemma s s, issue s s en problemen. Casus. Di Drie bedreigingen bd i van het moreel bewustzijn.

Nadere informatie

DEONTOLOGISCHE CODE BINNENLANDSE ZAKEN. dienstuitoefening externe relaties. verticale relaties. interne relaties. basiswaarden

DEONTOLOGISCHE CODE BINNENLANDSE ZAKEN. dienstuitoefening externe relaties. verticale relaties. interne relaties. basiswaarden DEONTOLOGISCHE CODE dienstuitoefening externe relaties interne relaties verticale relaties basiswaarden FEDERALE OVERHEIDSDIENST BINNENLANDSE ZAKEN De maatschappij is de laatste jaren sterk geëvolueerd

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 11 Inleiding 17. Deel I Ethische reflectie 19

Inhoud. Voorwoord 11 Inleiding 17. Deel I Ethische reflectie 19 Voorwoord 11 Inleiding 17 Deel I Ethische reflectie 19 1 Wat is ethische reflectie en waarom is het belangrijk? 21 1.1 Eigen welzijn 22 1.2 Algemeen welzijn 25 1.2.1 Afhankelijkheid van andere mensen 25

Nadere informatie

Gedragscode Martini Ziekenhuis

Gedragscode Martini Ziekenhuis Gedragscode Martini Ziekenhuis Gedragscode Martini Ziekenhuis Het Martini Ziekenhuis, dat zijn wij. Een dienstverlenende instelling die als speerpunt gastvrijheid heeft en waar mensen centraal staan. Samen

Nadere informatie

Solidariteit DE KERNWAARDEN

Solidariteit DE KERNWAARDEN Integer gedrag Samen zorgen voor een prettig woon-, werk- en leefklimaat Openheid, respect en eerlijkheid voor goede zorg Stichting Zorgcombinatie Marga Klompé is een sociale organisatie waar mensen met

Nadere informatie

Blij kuiken of veilig kuiken?

Blij kuiken of veilig kuiken? Blij kuiken of veilig kuiken? Een dilemma tussen welzijn en voedselveiligheid Mariska van Asselt, DVM Inhoud Aanleiding Welzijn vleeskuikens Voedselveiligheid Morele waarden Afweging Conclusie Aanleiding:

Nadere informatie

Meerkeuzevragen. Vraag 1. Vraag 2. Vraag 3. Vraag 4. Vraag 5. Vraag 6. Vraag 7

Meerkeuzevragen. Vraag 1. Vraag 2. Vraag 3. Vraag 4. Vraag 5. Vraag 6. Vraag 7 Meerkeuzevragen Vraag 1 De belangrijkste morele reden voor collegiale samenwerking is: a. Het is inspirerend b. Je voelt je er prettig bij. c. Streven naar een optimale hulpverlening. d. Omdat het in het

Nadere informatie

VOORBEELD CASUS. Mag je publiekelijk ingaan tegen je baas? een socratisch gesprek uitgeschreven

VOORBEELD CASUS. Mag je publiekelijk ingaan tegen je baas? een socratisch gesprek uitgeschreven VOORBEELD CASUS een socratisch gesprek uitgeschreven Hieronder tref je een beschrijving van een socratisch gesprek van ca. 1 1/2 uur, in 5 stappen. Voor de volledigheid eerst nog even de gespreksstappen:

Nadere informatie

Leren van je eigen mores Spreken over waarden en normen met verpleegkundigen

Leren van je eigen mores Spreken over waarden en normen met verpleegkundigen Nurse Academy lustrumcongres 2014 Leren van je eigen mores Spreken over waarden en normen met verpleegkundigen Amersfoort, 17 november 2014 Jos de Munnink, gespreksleider moreel beraad GGNet Contact: j.demunnink@ggnet.nl

Nadere informatie

Zingeving/Ethiek. Lisanne Koopman VR3 B1B Hogeschool van Amsterdam 25-1-2011

Zingeving/Ethiek. Lisanne Koopman VR3 B1B Hogeschool van Amsterdam 25-1-2011 2011 Zingeving/Ethiek Lisanne Koopman VR3 B1B Hogeschool van Amsterdam 25-1-2011 Inhoud Casus: seksuele handelingen in de zorg... 3 1. Zingevingsvragen... 3 2. Een moreel dilemma en de onderliggende waarden..3

Nadere informatie

Casus Seksuele handelingen als zorgvraag: directe aanpassing beroepscode?

Casus Seksuele handelingen als zorgvraag: directe aanpassing beroepscode? Casus Seksuele handelingen als zorgvraag: directe aanpassing beroepscode? 1. Inleiding In de media was de afgelopen weken uitgebreid aandacht voor de casus van de studente verpleegkunde die geacht werd

Nadere informatie

Onderhandelen en afspraken maken

Onderhandelen en afspraken maken OPDRACHTFORMULIER Onderhandelen en afspraken maken Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent.

Nadere informatie

Samen maken wij het verschil!

Samen maken wij het verschil! Samen maken wij het verschil! Biest 43 6001 AP Weert T 0495 456 491 F 0495 456 499 www.landvanhorne.nl WAAR STAAN WE VOOR EN WAAR GAAN WE VOOR? inhoud onze identiteit 4 onze zorgvisie 6 onze kernwaarden

Nadere informatie

Robert Meijburg, VSggz & opleider Parnassia Groep

Robert Meijburg, VSggz & opleider Parnassia Groep Robert Meijburg, VSggz & opleider Parnassia Groep (potentiele) belangenverstrengeling Geen Voor deze bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Nee Sponsoring/ onderzoeksgeld Honorarium Aandeelhouder

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1: Enkele filosofische kaders m.b.t. handicaps en rechtvaardigheid 15

Inhoud. Deel 1: Enkele filosofische kaders m.b.t. handicaps en rechtvaardigheid 15 5 Inhoud Woord vooraf 11 Deel 1: Enkele filosofische kaders m.b.t. handicaps en rechtvaardigheid 15 Hoofdstuk 1: John Rawls en personen met een handicap: een moeizame relatie 19 Rechtvaardigheid als billijkheid

Nadere informatie

Samenspel Formeel - Informeel. Vanuit ieders waarde en nieuw verhaal schrijven, 22-5-15, Jolanda Elferink

Samenspel Formeel - Informeel. Vanuit ieders waarde en nieuw verhaal schrijven, 22-5-15, Jolanda Elferink Samenspel Formeel - Informeel Vanuit ieders waarde en nieuw verhaal schrijven, 22-5-15, Jolanda Elferink 6/12/2015 Programma - Korte kennismaking; - Ontwikkelingen in de vrijwillige zorg; - Uitgangspunt

Nadere informatie

Ethische uitgangspunten bij praktijkonderzoek

Ethische uitgangspunten bij praktijkonderzoek Ethische uitgangspunten bij praktijkonderzoek 1 Inleiding Deze notitie betreft een richtlijn waarin een aantal ethische uitgangspunten worden gegeven die passen bij het praktijkonderzoek dat verbonden

Nadere informatie

Dansen op een slappe koord. Deontologie van de jeugdambtenaar

Dansen op een slappe koord. Deontologie van de jeugdambtenaar Dansen op een slappe koord Deontologie van de jeugdambtenaar Prof. Dr. Jeroen Maesschalck Marijke Roosen Leuvens Instituut voor Criminologie K.U.Leuven 1 Overzicht Inleiding Niveau van de organisatie:

Nadere informatie

Samenvatting G e z o n d e b e l a n g s t e l l i n g v o o r z i e k t e?

Samenvatting G e z o n d e b e l a n g s t e l l i n g v o o r z i e k t e? Samenvatting Gezonde belangstelling voor ziekte? Het begon ooit met een opname in de tv-studio, waarbij artsen of patiënten spraken over ziekte en zorg. Inmiddels is er een scala aan programma s waarin

Nadere informatie

Deel 1 Over het wat en hoe 15. 1 Over het wat 17

Deel 1 Over het wat en hoe 15. 1 Over het wat 17 Inhoud Deel 1 Over het wat en hoe 15 1 Over het wat 17 Alles is sociaal: sociale competentie in schema 17 De activiteiten 19 Geen methode, maar een methodiek 19 De opzet van het boek 21 2 Over het hoe

Nadere informatie

Klik om de stijl te bewerken. Klik om de stijl te bewerken. Visite kaartje

Klik om de stijl te bewerken. Klik om de stijl te bewerken. Visite kaartje Klik om de stijl te bewerken Klik om de stijl te bewerken Visite kaartje Ontwerpen Gebruiken Maken Tips en trucs Klik om de stijl te bewerken Klik om de stijl te bewerken Klik Klik om om voorbeelden de

Nadere informatie

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel STICHTING KINDANTE Visie Personeel Visie Personeel 1 Inleiding De onderwijskundige visie van stichting Kindante vormt de basis voor de wijze waarop de Kindantescholen hun onderwijs vormgeven. Dit vraagt

Nadere informatie

VOORBEELD CASUS. Wanneer ben je verantwoordelijk voor een ander? een socratisch gesprek uitgeschreven

VOORBEELD CASUS. Wanneer ben je verantwoordelijk voor een ander? een socratisch gesprek uitgeschreven VOORBEELD CASUS Wanneer ben je verantwoordelijk voor een ander? een socratisch gesprek uitgeschreven Hieronder tref je een beschrijving van een socratisch gesprek van ca. 1 1/2 uur, in 5 stappen. Voor

Nadere informatie

Gedragscode. Gewoon goed doen

Gedragscode. Gewoon goed doen Gedragscode Gewoon goed doen 2 Inhoudsopgave pagina 1. Missie, ambitie en kernwaarden 4 2. Gewoon goed doen 5 3. Waarom een gedragscode? 6 4. Omgaan met de patiënt/klant: respectvol en gastvrij 7 5. Professioneel

Nadere informatie

INTEGRITEITSCODE GOED WONEN ZEDERIK

INTEGRITEITSCODE GOED WONEN ZEDERIK INTEGRITEITSCODE GOED WONEN ZEDERIK Vastgesteld door het MT op 14 oktober 2008 1 Integriteitscode Goed Wonen Zederik werkt met maatschappelijk kapitaal aan de realisatie van belangrijke maatschappelijke

Nadere informatie

Ethisch reflecteren. aan de slag met een stappenplan. Karen Versluys Zorgprogramma voor de Geriatrische Patiënt UZ Gent

Ethisch reflecteren. aan de slag met een stappenplan. Karen Versluys Zorgprogramma voor de Geriatrische Patiënt UZ Gent Ethisch reflecteren aan de slag met een stappenplan Karen Versluys Zorgprogramma voor de Geriatrische Patiënt UZ Gent Taboes Van Dale: Iets dat niet gedaan of gezegd mag worden Wikipedia Bij taboes in

Nadere informatie

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck Overtuigend (om)praten Jan De Boeck Jan De Boeck Overtuigend en constructief gesprekken voeren. De carrière van een doorsnee jeugddienstmedewerker is doorspekt met professionele gesprekken. Met je secretaris,

Nadere informatie

Levensvragen tevoorschijn luisteren

Levensvragen tevoorschijn luisteren Levensvragen tevoorschijn luisteren Westervoort Wout Huizing 10 oktober 2014 Pietje, patje, poe Opdracht : Wat zijn levensvragen? Van wie zijn levensvragen? Hoe signaleer je een levensvraag? Wat doe je

Nadere informatie

Het veerkrachtig handelen van de hulpverlener bij feedback

Het veerkrachtig handelen van de hulpverlener bij feedback Het veerkrachtig handelen van de hulpverlener bij feedback Ayse Dogan OPZ Geel- 6 Dec. 2012 Verloop Korte inleiding Reflectie- oefening Handvatten in veerkrachtig handelen bij feedback Tot slot Reflectie-

Nadere informatie

Sessie 1 De eudaimonistische ethiek van Aristoteles

Sessie 1 De eudaimonistische ethiek van Aristoteles Sessie 1 De eudaimonistische ethiek van Aristoteles Wat vertelde Aristoteles lang geleden in Athene in zijn colleges aan het Lyceum over ethiek? Wat beschouwde hij als het doel van handelen? Wat verstond

Nadere informatie

Waarom welzijn? Over de ethiek van diergebruik en de waarde van welzijn

Waarom welzijn? Over de ethiek van diergebruik en de waarde van welzijn Waarom welzijn? Over de ethiek van diergebruik en de waarde van welzijn Dr. Franck L.B. Meijboom Ethiek Instituut & Faculteit Diergeneeskunde Universiteit Utrecht Welzijn We zijn niet de eerste! Welzijn

Nadere informatie

Workshop overtuigingen

Workshop overtuigingen Workshop overtuigingen Inleiding Overtuigingen zijn vaak automatische gedachten, die de keuze- en handelingsvrijheid van mensen onnodig beperken. Het zijn vaak algemene, sterk emotioneel geladen ideeën

Nadere informatie

Belevingsgericht werken binnen ZorgSaam

Belevingsgericht werken binnen ZorgSaam Belevingsgericht werken binnen ZorgSaam Een introductie Belevingsgericht werken binnen ZorgSaam Belevingsgericht werken is het centraal stellen van de cliënt en er voor zorgen dat de cliënt zich begrepen

Nadere informatie

Het advies in praktijk

Het advies in praktijk Het advies in praktijk Werken met een ethisch stappenplan Studiedag 23 januari 2009 Laura is 17 en heeft sedert haar geboorte een diep mentale handicap. Meermaals per dag kent zij ernstige woedeuitbarstingen,

Nadere informatie

GEDRAGSCODE ( Code of conduct )

GEDRAGSCODE ( Code of conduct ) GEDRAGSCODE ( Code of conduct ) KALB Accountants & Adviseurs Wie zijn wij en waar staan wij voor? Mensen die integriteit, respect en teamwerk laten zien Energieke en enthousiaste mensen die plezier in

Nadere informatie

Inleiding Ethiek Havo

Inleiding Ethiek Havo Inleiding Ethiek Havo 1 DE ETHISCHE OPTIEK Doel en opzet van dit hoofdstuk. In dit hoofdstuk krijg je een inleiding in ethiek. Het is de bedoeling dat je na dit hoofdstuk: - weet wat een ethische benadering

Nadere informatie

Werkvormen motiverende gespreksvoering

Werkvormen motiverende gespreksvoering 23 september 2016 Utrecht Werkvormen motiverende gespreksvoering Congres Motiverende gespreksvoering; Trainen met Compassie Onderdeel van de workshop PRACTICE WHAT YOU PREACH Joyce Bakker Tel: 06 154 65233

Nadere informatie

Je waarden zijn o.a. bepalend voor de dingen die je doet. Ze vormen als het ware de onderlaag van waaruit je de keuzes maakt in het leven.

Je waarden zijn o.a. bepalend voor de dingen die je doet. Ze vormen als het ware de onderlaag van waaruit je de keuzes maakt in het leven. Waarden oefening Je waarden zijn o.a. bepalend voor de dingen die je doet. Ze vormen als het ware de onderlaag van waaruit je de keuzes maakt in het leven. Bekijk de waarden die hieronder vermeld staan.

Nadere informatie

Workshop Integriteit & Financiën Jaarcongres Controlling Alex van Groningen

Workshop Integriteit & Financiën Jaarcongres Controlling Alex van Groningen Workshop Integriteit & Financiën Jaarcongres Controlling Alex van Groningen Theo Quaijtaal (HighQ) 18-04-2013 1 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (Pleonasme) De maatschappelijke en daarmee ethische

Nadere informatie

Zorg in vrijheid. Vrijheidsbeperkende maatregelen Informatie over beleid Voor cliënten en familie. Versie 4

Zorg in vrijheid. Vrijheidsbeperkende maatregelen Informatie over beleid Voor cliënten en familie. Versie 4 Zorg in vrijheid Vrijheidsbeperkende maatregelen Informatie over beleid Voor cliënten en familie Versie 4 Inleiding Vrijheid is voor de meeste mensen in Nederland een gegeven. Toch komt het in zorginstellingen

Nadere informatie

BureauJeugdzorgDrenthe. februari 2005 / 05 004

BureauJeugdzorgDrenthe. februari 2005 / 05 004 BureauJeugdzorgDrenthe februari 2005 / 05 004 Bureau Jeugdzorg Drenthe Jeugdreclassering Heel wat jongeren tussen 12 en 18 komen in aanraking met jeugdreclassering. Justitie of de Raad voor de Kinder bescherming

Nadere informatie

Studiedag MIO 24 juni Handleiding Workshop. Ethische reflectie

Studiedag MIO 24 juni Handleiding Workshop. Ethische reflectie Studiedag MIO 24 juni 2010 Handleiding Workshop Ethische reflectie 1 2 Methodiek voor ethische reflectie Mieke Clement, Erna Ponds Verloskundigen komen in hun dagelijkse werkzaamheden dilemma s of morele

Nadere informatie

Communiceren is teamwork

Communiceren is teamwork Communiceren is teamwork Je werkt vaak zelfstandig, maar blijft altijd onderdeel van je team. Samen met je collega s zorg je zo goed mogelijk voor jullie cliënten. Samenwerken vereist veel communicatie.

Nadere informatie

SAMENWERKING TUSSEN MOREEL BERAAD IN HET SOCIALE TEAM PROFESSIONALS EN VRIJWILLIGERS

SAMENWERKING TUSSEN MOREEL BERAAD IN HET SOCIALE TEAM PROFESSIONALS EN VRIJWILLIGERS SAMENWERKING TUSSEN PROFESSIONALS EN VRIJWILLIGERS In het sociale domein wordt meer en meer gewerkt met werkwijzen die de morele oordeelsvorming ondersteunen. Werkwijzen die helpen morele kwesties te onderzoeken

Nadere informatie

SJABLOON ETHISCHE ANALYSE aan de hand van een stappenplan

SJABLOON ETHISCHE ANALYSE aan de hand van een stappenplan Case 4: Kwaliteit van geleverd werk Een ICT bedrijf werkt aan een efficiënt accounting systeem voor de overheid. Het systeem zal de belastingbetaler jaarlijks een substantieel bedrag besparen. De ICT professional,

Nadere informatie

DUBBEL en DWARS. Zorgmakelaar: diermanager en cliëntmanager ineen. Vincent Pompe Symposium: Dierenwelzijn in de zorg 1 juni Animal Welfare Group

DUBBEL en DWARS. Zorgmakelaar: diermanager en cliëntmanager ineen. Vincent Pompe Symposium: Dierenwelzijn in de zorg 1 juni Animal Welfare Group DUBBEL en DWARS Zorgmakelaar: diermanager en cliëntmanager ineen Vincent Pompe Symposium: Dierenwelzijn in de zorg 1 juni 2012 Dubbel en Dwars De essentie van dieren in de zorg is. Dat er een verbinding

Nadere informatie

Pedagogisch fundament. handboek ikc leeuwarden

Pedagogisch fundament. handboek ikc leeuwarden Pedagogisch fundament handboek ikc leeuwarden pedagogisch fundament Inhoud Moreel kader IKC Leeuwarden Dit handboek is een hulpmiddel te komen tot een pedagogisch fundament voor een IKC s. Uitgangspunt

Nadere informatie

Een oplossingsgerichte methodiek voor koppels die hun seksleven willen verbeteren

Een oplossingsgerichte methodiek voor koppels die hun seksleven willen verbeteren De seksuele handleiding Een oplossingsgerichte methodiek voor koppels die hun seksleven willen verbeteren Overzicht De handleiding in het kort Hoe verlopen seksuele relaties Wie kan de handleiding gebruiken

Nadere informatie

Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit

Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Het is belangrijk dat de begeleiding rond omgangsvormen, weerbaarheid en seksualiteit

Nadere informatie

PiM Team. Strategie. Creatie & productie Concept& communicatie

PiM Team. Strategie. Creatie & productie Concept& communicatie # PiM Team Strategie Creatie & productie Concept& communicatie Voor wie? Agenda Introductie - kernwaarden en gedrag Wim Haan Blok 1: Core values, praktijkvoorbeelden, Business Code Blok 2: Pauze - de

Nadere informatie

de Groeiacademie: Ethische Gedragscode v1.2, verschenen op 6 Januari 2015

de Groeiacademie: Ethische Gedragscode v1.2, verschenen op 6 Januari 2015 de Groeiacademie: Ethische Gedragscode v1.2, verschenen op 6 Januari 2015 De Groeiacademie Ethische Gedragscode Definities: Coach: Iemand die coacht. Coachee: Iemand die gecoacht wordt. Coachen: Het strategisch

Nadere informatie

CAT B / Cursusafhankelijke toets

CAT B / Cursusafhankelijke toets Oefentoets CAT B1.2.4 0809 / Cursusafhankelijke toets Cursus B1.2 4 0708 het verhaal van de patiënt Cursuscoördinator dr. A.K. Oderwald 4 Opdrachten, gesloten boek, open vragen, MET antwoord aanwijzingen

Nadere informatie

1 2 1 Bemoeizorg is als begrip (en zorgvorm) komen overwaaien uit Nederland, wordt gehanteerd in de context van zorgwekkende zorgmijders. Dit zijn: mensen met ernstige psychische en/of psychosociale problemen

Nadere informatie

6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V.

6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V. 6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V. Inleiding Wij willen graag dat de cliënten van THUIS met zorg Zaanstreek thuiszorg tevreden zijn over de zorg die aan hen wordt geboden. Ook vinden we het

Nadere informatie

VOORBEELD CASUS. Wat is de winst van wachten tot het laatste moment? een socratisch gesprek uitgeschreven

VOORBEELD CASUS. Wat is de winst van wachten tot het laatste moment? een socratisch gesprek uitgeschreven VOORBEELD CASUS Wat is de winst van wachten tot het laatste moment? een socratisch gesprek uitgeschreven Hieronder tref je een beschrijving van een socratisch gesprek van ca. 1 1/2 uur, in 5 stappen. Voor

Nadere informatie

Inschatting wilsbekwaamheid volgens KNMG richtlijn

Inschatting wilsbekwaamheid volgens KNMG richtlijn Naam patiënt:.. Geboortedatum patiënt:... Naam afnemer: Datum afname: Inschatting wilsbekwaamheid volgens KNMG richtlijn 1. Wilsbekwaamheid wordt altijd beoordeeld ter zake een bepaald onderzoek of bepaalde

Nadere informatie

Introductie in professionele identiteit. LVSC Amsterdam en Noord Holland

Introductie in professionele identiteit. LVSC Amsterdam en Noord Holland Introductie in professionele identiteit LVSC Amsterdam en Noord Holland Manon Ruijters Amersfoort april2016 Wat is jouw vak? En wat is de essentie van je vak voor jou? april 2016 2 Wat zijn jouw eigen

Nadere informatie

Richtlijnen voor het werken in een multiculturele setting

Richtlijnen voor het werken in een multiculturele setting Richtlijnen voor het werken in een multiculturele setting Quality needs diversity 1. Inleiding Deze richtlijnen zijn een uitwerking van de kernwaarde Ruimte voor talent en groei voor iedereen, onderdeel

Nadere informatie

Module 1 Leren & Loopbaan begint bij jezelf

Module 1 Leren & Loopbaan begint bij jezelf Module 1 Leren & Loopbaan begint bij jezelf Hoofdstuk 7 Je handelt professioneel Inhoud 7.1 Professionaliteit Opdracht 1 Professioneel handelen van Charlotte Opdracht 2 Impulsief handelen en gevolgen Opdracht

Nadere informatie

Gedeelde besluitvorming in de beroepsethiek: beyond informed consent

Gedeelde besluitvorming in de beroepsethiek: beyond informed consent Gedeelde besluitvorming in de beroepsethiek: beyond informed consent Kees Jan van der Boom, klinisch psycholoog Lid Bestuurscommissie Ethische Zaken & Taskforce Privacy (NIP) Beroepscode NIP, artikel 100

Nadere informatie

Mensen en naasten. Over de vervlochtenheid van individuen. Dr. Dorothea Touwen Ethiek en Recht LUMC 20 MEI 2016

Mensen en naasten. Over de vervlochtenheid van individuen. Dr. Dorothea Touwen Ethiek en Recht LUMC 20 MEI 2016 Mensen en naasten Over de vervlochtenheid van individuen Dr. Dorothea Touwen Ethiek en Recht LUMC 20 MEI 2016 Kwesties ter bespreking Belangen Wilsbekwaamheid en vertegenwoordiging Identiteit Sociaal leven

Nadere informatie

Bijlage 4 - Verslag Normen en waarden

Bijlage 4 - Verslag Normen en waarden Bijlage 4 - Verslag Normen en waarden Assertiviteit Begrip Behulpzaamheid Betrouwbaarheid Creativiteit Dankbaarheid Dienstbaarheid Doelgerichtheid Eenheid Eerlijkheid Eerzaamheid Enthousiasme Flexibiliteit

Nadere informatie

MinVWS_instrument_jeugdzorg_wt 19-4-2011 16:33 Pagina 1. Samenwerken in de jeugdketen Een instrument voor gegevensuitwisseling

MinVWS_instrument_jeugdzorg_wt 19-4-2011 16:33 Pagina 1. Samenwerken in de jeugdketen Een instrument voor gegevensuitwisseling MinVWS_instrument_jeugdzorg_wt 19-4-2011 16:33 Pagina 1 Samenwerken in de jeugdketen Een instrument voor gegevensuitwisseling Versie 1.0 voorjaar 2011 MinVWS_instrument_jeugdzorg_wt 19-4-2011 16:33 Pagina

Nadere informatie