HOOFDSTUK 16 MENTALE AANDOENINGEN

Transcriptie

1 HOOFDSTUK 16 MENTALE AANDOENINGEN OVERZICHT - De mentale aandoeningen worden in hoofdstuk 5 van ICD-10-CM geklasseerd. - Organische angststoornissen zijn een psychose en zijn het onmiddellijk gevolg van een medische aandoening. Deze medische aandoening wordt eerst gecodeerd. - Schizofrenie wordt geklasseerd onder de categorie F20, met een vierde karakter om het type schizofrenie weer te geven. - Affectieve stoornissen zijn frequent voorkomende mentale aandoeningen met verschillende aspecten, zoals biologische, gedrag, sociale en psychologische factoren. De meest frequente stemming (affectieve) stoornissen zijn: o Majeure depressieve aandoeningen. o Biplolaire stoornissen. o Angststoornissen. - Niet psychotische mentale aandoeningen worden ook ingedeeld. Zij omvatten o.a.: o Stress reactie (zowel de acute als de chronische) o Psychofysiologische aandoeningen - Middelenmisbruik en afhankelijkheid worden bij de mentale aandoeningen in ICD-10- CM geklasseerd: o Gebruik, misbruik en afhankelijkheid zijn verschillende aandoeningen en worden afzonderlijk gecodeerd. o Alcohol afhankelijkheid syndroom, drug afhankelijkheid, en niet afhankelijk misbruik van drugs worden in drie verschillende categorieën geclassificeerd. LEERDOELSTELLINGEN Na het doornemen van dit hoofdstuk bent u in staat om: - Verschillende mentale aandoeningen te coderen. - Het onderscheid te maken tussen de verschillende types affectieve afwijkingen. - Het verschil uit te leggen tussen het misbruik en de afhankelijkheid van middelen, en de aandoeningen en de behandelingen bij die twee verschillende zaken te coderen. TERMEN OM TE KENNEN Misbruik Problematische gebruik van medicatie of alcohol zonder verslaving. Verslaving (afhankelijkheid) Verhoogde tolerantie voor medicatie en alcohol met een drang om het middel verder te gebruiken spijts de kost; ontwenningsverschijnselen ontstaan dikwijls bij derving. TE HERINNEREN De codering van mentale aandoeningen gebeurt met de ICD-10-CM classificatie niettegenstaande psychiaters vaak de terminologie van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Diorders, Fourth Edition, Text Revision gebruiken. INLEIDING Mentale aandoeningen, onder elke vorm, worden in hoofdstuk 5 van ICD-10-CM geklasseerd.

2 Psychiaters zullen doorgaans hun diagnosen volgens de DSM-IV-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fourth Edition, Text Revision), die door de American Psychiatric Association gepubliceerd wordt, indelen. De meeste van die codes zijn dezelfde als deze die binnen de ICD-10-CM gebruikt worden, doch de terminologie verschilt. Codeerders die frequent met psychiatrische dossiers in contact komen vinden het handig om vertrouwt te zijn met dit handboek, maar de codering zal wel gebeuren met de ICD-10-CM classificatie. MENTALE AANDOENINGEN TENGEVOLGE VAN GEKENDE FYSIOLOGISCHE AFWIJKINGEN De categorieën F01 tot F09, Mental disorders due to knowm physiological conditions, omvatten een groep mentale aandoeningen, die hun oorsprong hebben in een aantoonbare cerebrale aandoening, een hersenletsel of ander letsel dat leidt tot een cerebrale dysfunctie. De cerebrale dysfunctie kan zowel primair als secundair zijn. Primaire cerebrale dysfuncties zijn aandoeningen, letsels, en toevallen die de hersenen rechtstreeks en selectief aantasten. Secundaire cerebrale dysfuncties zijn systeemziekten en aandoeningen die de hersenen aantasten als een onderdeel van de verschillende andere organen of lichaamsstelsels die aangetast worden. Figuur 16.1: zijaanzicht van de hersenen Dit hoofdstuk beschrijft volgende categorieën: F01 Vascular dementia (vasculaire dementie) F02 Dementia in other diseases classified elsewhere (dementie door aandoeningen elders geklasseerd) F03 Unspecified dementia (niet gespecificeerde dementie) F04 Amnestic disorder due to known physiological condition (Amnestische aandoeningen door gekende fysiologische afwijkingen) F05 Delirium due to known physiological condition (Delirium door gekende fysiologische afwijkingen) F06 Other mental disorders due to known physiological condition (Andere mentale aandoeningen door gekende fysiologische afwijkingen). F07 Personality and behavioral disorders due to known physiological condition (persoonlijks- en gedragsstoornissen door gekende fysiologische afwijkingen) F09 Unspecified mental disorder due to known physiological condition (niet gespecificeerde mentale aandoeningen door gekende fysiologische afwijkingen) Onder de categorieën F02 tot F09 vindt u instructies om eerst de onderliggende fysiologische afwijking te coderen, uitgezonderd onder F03, Unspecified dementia. Categorie F01, Vascular dementia, heeft als instructie om eerst de onderliggende afwijking of het sequel van een cerebrovasculaire aandoening te coderen. Organisch hersenen syndroom Het organisch hersenen syndroom is een oude algemene term die gebruikt wordt om een gedaalde mentale functie ten gevolge van een medische, niet psychiatrische aandoening weer te geven. Over het algemeen zal een organisch hersenensyndroom agitatie; confusie; langdurig verlies van de hersenenfunctie (dementie); en ernstig, kortstondig verlies van de hersenenfuncties (delirium) veroorzaken Het organische hersenen syndroom wordt dikwijls bij ouderen waargenomen, doch is geen deel van het normale verouderingsproces. Het organisch hersenen syndroom, niet anders gespecificeerd wordt gecodeerd met de code F09, Unspecified mental disorder due to known physiological condition. Het onderliggende lijden wordt eerst gecodeerd. Het posttraumatisch organisch

3 hersenensyndroom wordt gecodeerd met de code F07.81, Postconcussional syndrome, met een bijkomende code om de posttraumatische, geassocieerde hoofdpijn weer te geven. Organische angststoornissen Organische angststoornissen zijn voorbijgaande organische psychosen gekenmerkt door een klinisch, significante angst. Ze worden beschouwd als een direct fysiologisch gevolg op een algemene medische aandoening. De code voor de algemene aandoening wordt eerst gezet, met een nevendiagnose F06.4 Anxiety disorder due to known physiological condition. Dementia bij andere aandoeningen, elders geclassificeerd Wanneer de oorzaak van de dementie niet gekend is wordt ze geklasseerd onder de subcategorie F03.9, Dementia, unspecified, met een vijfde karakter om het verschil te geven tussen met (F03.91) of zonder (F03.90) gedragsstoornissen. Niet gespecificeerde dementie met gedragsstoornissen zoals agressie, strijdlust, of hevig wordt geklasseerd onder de code F Subcategorie F02.8, Dementia in other diseases classified elsewhere, geeft de aanwezigheid of afwezigheid van gedragsstoornissen weer, zoals agressief gedrag, gewelddadig gedrag, destructief of strijdlustig gedrag. De dementie die in de subcategorie F02.8 geclassificeerd wordt, is het onmiddellijke fysiologische gevolg van een algemene medische aandoening. De dementie wordt gekenmerkt door het ontstaan van verschillende cognitieve afwijkingen zoals geheugenverlies en cognitieve verstoringen zoals afasie, apraxie en agnosie. Wanneer de code F02.80 en F02.81 gebruikt worden, codeert men eerst, de onderliggende fysiologische aandoening die geassocieerd is aan de dementie, zoals de ziekte van Alzheimer (G30.-) of de ziekte van Parkinson (G20). Indien de patiënt de neiging heeft tot dwalen, kan de code Z91.83, Wandering in diseases classified elsewhere, bij de codes F02.81 of F03.91 gezet worden. GEWIJZIGDE MENTALE TOESTAND Een wijziging in het bewustzijn dat niet geassocieerd kan worden met een delirium (een verminderd vermogen om de aandacht op externe prikkels gericht te houden) of een andere geïdentificeerde aandoening, wordt geclassificeerd onder de categorie R40 in hoofdstuk 18 van ICD-10-CM. Categorie R40 wordt verder onderverdeeld om aan te geven of het om een slaperigheid (somnolence) (R40.0), versuffing (stupor) (R40.1), coma (R40.2-), permanente vegetatieve status (R40.3) of een tijdelijke wijziging van het bewustzijn (R40.4) gaat. Een gewijzigde mentale status, of een wijziging in de mentale toestand door een onbekende oorzaak wordt gecodeerd met R41.82, Altered mental status, unspecified. Wanneer de aandoening, die de wijziging van de mental toestand veroorzaakt, gekend is, zal men niet de code R41.82 gebruiken maar wel de code voor die aandoening. VOORBIJGAANDE VOLLEDIGE AMNESIE De voorbijgaande volledige amnesie is een bijzondere vorm van de amnesie van ongekende oorzaak, gekenmerkt door een plots verlies van de geheugenfunctie. Gedurende een episode is de patiënt niet in staat om een geheugen te vormen of om zich recente zaken te herinneren, waardoor hij steeds opnieuw dezelfde vraag stelt, omdat hij zich het antwoord niet meer herinnert. De episode duurt meestal enkel uren, gevolgd door een totaal of bijna totaal herstel van het geheugen, niettegenstaande hij wel amnestisch blijft voor die periode zelf. De voorbijgaande totale amnesie is van niet psychotische aard en wordt niet toegeschreven aan ischemie; ze is daarentegen een bijzonder vorm van een cerebrovasculaire aandoening die een eigen code heeft, G45.4.

4 SCHIZOFRENE AANDOENINGEN Schizofrenie is een ernstige mentale ziekte gekenmerkt door verschillende symptomen zoals, maar niet beperkt tot: - Verlies van de realiteitszin. - Bizar gedrag. - Ongeorganiseerd denken. - Ongeorganiseerd spreken. - Gedaalde emotioneel uitdrukkingsvermogen. - Verminderd of verloren contact met de realiteit. - Verminderde of volledig sociale terugtrekking. Schizofrene aandoeningen worden in de categorie F20 geklasseerd, met een vierde karakter dat het type schizofrenie weergeeft, als volgt: F20.0 Paranoid shizophrenia Patiënten met deze vorm van schizofrenie hebben wanen onder de vorm van, te worden gestraft of te worden vervolgd door derden. F20.1 Disorganized schizophrenia Bij dit type schizofrenie zijn de patiënten doorgaans verward en onlogisch; hun gedrag is ongeorganiseerd, emotieloos en ongepast. Hierdoor zal de patiënt beperkt worden in zijn normaal dagelijks leven en activiteiten. F20.2 Catatonic schizophrenia Bij dit type schizofrenie reageren de patiënten niet meer en hebben ze beperkte fysische reacties. F20.3 Undifferentiated schizophrenia Een vorm van schizofrenie gekenmerkt door een aantal schizofrene symptomen, zoals wanen, ongeorganiseerd gedrag, ongeorganiseerde spraak, emotieloos, of hallucinaties, maar die niet voldoen aan de criteria van één van de andere types schizofrenie. F20.5 Residual schizophrenia Dit type schizofrenie wordt gekenmerkt door minder ernstige symptomen van schizofrenie. De wanen, de hallucinaties, en de andere symptomen zijn aanwezig maar zijn minder ernstig dan wanneer ze oorspronkelijk werden gediagnosticeerd. F20.8 Other schizophrenia Deze subcategorie wordt verder onderverdeeld, als volgt: F20.81 Schizophreniform disorder Dit is een vorm van schizofrenie van korte duur waarbij de manier van denken, handelen, het emotioneel reageren, het waarnemen van de realiteit en de intermenselijke relaties verstoord zijn. Deze schizofrene aandoening duurt minder dan zes maanden, terwijl de schizofrenie een levenslange aandoening is. F20.89 Other schizophrenia Deze code omvat de coenesthesiopathische schizofrenie (een subgroep binnen de schizofrenie, gekenmerkt en gedomineerd door abnormale lichaamsgewaarwordingen) en de simpele schizofrenie (een aandoening gekenmerkt door een sluipende maar gestage ontwikkeling van eigenaardig gedrag, onvermogen om te voldoen aan de eisen van de maatschappij, en totaal verlies van het prestatievermogen). F20.9 Schizophrenia, unspecified Dit is in feite geen type schizofrenie, maar deze code zal gebruikt worden wanneer het type schizofrenie niet gespecificeerd wordt. AFFECTIEVE STOORNISSEN (stemmingsstoornissen)

5 Affectieve stoornissen zijn veel voorkomende mentale aandoeningen met verschillende aspecten, zoals biologische, gedrag, sociale en psychologische factoren. Majeure depressieve aandoeningen, bipolaire stoornissen, en angststoornissen zijn de meest voorkomende affectieve afwijkingen. Affectieve stoornissen hebben symptomen die gaan van mild en lastig, tot ernstig en levensbedreigend. Affectieve stoornissen zijn doorgaans mentale aandoeningen gekenmerkt door stemmingsstoornissen. Stemmingsstoornissen (affectieve-) worden geklasseerd onder de categorie F30-F39 in ICD-10-CM. Majeur depressieve aandoening (MDD) is ook gekend als de monopolaire depressie of unipolaire stemmingsstoornis. MDD veroorzaakt langdurige periodes van emotionele, mentale en fysieke uitputting. Patiënten met dergelijke ziekte hebben een hoog risico voor zelfdestructief gedrag, dat soms tot zelfmoord leidt. MDD wordt in ICD-10-CM geklasseerd onder: F32.- Major depressive disorder, single episode F33.- Major depressive disorder, recurrent De categorieën F32 en F33 worden verder onderverdeeld met een vierde karakter (of vijfde karakter) om meer informatie over de ernst van de ziekte weer te geven, als volgt: 0 Mild 1 Matig 2 Ernstig, zonder psychotische kenmerken 3 Ernstig, met psychotische kenmerken 4 In partiële remissie (wordt gebruikt voor de categorie F32 om de partiële remissie weer te geven; onder de categorie F33 wordt het vierde karakter 4 gebruikt om de remissie weer te geven en wordt verder onderverdeeld met een vijfde karakter om deze te verfijnen; niet gespecificeerde remissie, partiële remissie, of volledige remissie) 5 In volledige remissie (enkel voor de categorie F32) 8 Overig 9 Ongespecificeerd Het vierde karakter 1 tot 8 wordt enkel toegekend als de behandelende arts de ernst van de ziekte in het patiëntendossier gedocumenteerd heeft. Bipolaire stemmingsstoornissen worden in verschillende types ingedeeld volgens de symptomen die voorkomen. Andere benamingen voor de bipolaire affectieve stoornis zijn de manisch depressieve afwijking, de cyclothymie, de manisch depressieve ziekte en de bipolaire aandoening. Patiënten met deze aandoening hebben manische (hyper exciteerbare) periodes afgewisseld met periodes van diepe depressie. Deze aandoeningen zijn chronisch en terugkerend met verschillende graden van ernst. Een ernstige crisis kan leiden tot zelfmoordpogingen tijdens de depressieve periodes of tot fysiek geweld tegenover zichzelf of derden tijdens de manische periodes. Bij de meeste patiënten zijn de periodes mild en niet zo frequent. Soms heeft men gemende vormen waarbij elementen van depressie samen met elementen van manie samen aanwezig zijn. Bepaalde patiënten met een bipolaire stemmingsstoornis vertonen snelle cyclische wijzigingen tussen de manische en depressieve status. ICD-10-CM klasseert de bipolaire stoornissen onder de volgende categorieën/codes: F30.- Manische episode (o.a. de bipolaire stoornis, de enkelvoudige manische episode, en de gemende affectieve episode) F31.- Bipolaire stoornissen (o.a. manisch depressieve aandoeningen, manisch depressieve psychose, en manisch depressieve reactie) F34.- Persisterende stemmingsstoornissen [affectieve -] (o.a. cyclothymische aandoeningen en dysthymische aandoeningen)

6 F39 Niet gespecificeerde stemmingsstoornissen [affectieve -] (o.a. affectieve psychose niet anders gespecificeerd) Categorie F30, Manische episode, wordt verder onderverdeeld om de ernst van de huidige episode aan te geven en weer te geven dat er psychotische symptomen bij zijn. Categorie F31, Bipolaire stoornis, wordt verder onderverdeel om de ernst van de episode weer te geven; om weer te geven of het om een hypomanische, manische of gemengde vorm gaat; en of er al dan niet psychotische elementen aanwezig zijn. Daarenboven is er een vijfde karakter beschikbaar voor de patiënten met een bipolaire stoornis die in remissie zijn (F31.7- ) om aan te geven of de patiënt in volledige remissie is, dan wel of dat de laatste episode een hypomanische, manische, depressieve, gemengde, of niet gespecificeerde episode is. OEFENINGEN 16.1 Codeer de volgende diagnosen en procedures. Codeer niet de uitwendige oorzaken. 1. Schizoaffectieve psychose van het depressieve type F Schizofrenie van het catatone type F Schizofrenie van het paranoïde type F Ernstige recurrente, depressieve stoornis waarbij de huidige episode gekenmerkt wordt door psychotische symptomen F Reactieve depressieve psychose F Milde bipolaire stoornis in manische fase F Bipolaire stemmingsstoornis in partiële remissie, waarbij de meest recente episode van het gemengde type is F31.77 NIET PSYCHOTISCHE MENTALE STOORNISSEN Verschillende vormen van angst, dissociatieve, stress-gerelateerde, somatoforme en andere niet psychotische mentale aandoeningen worden geklasseerd in de categorieën F40 tot F48. Hierin zitten aandoeningen zoals de angstfobieën, de stressreacties, de dissociatieve en conversie aandoeningen, de somatoforme aandoeningen en de andere niet psychotische mentale stoornissen. Angststoornissen Angststoornissen zijn frequente psychiatrische aandoeningen en worden ook aanzien als één van de meest onbehandelde en over het hoofd geziene gezondheidsproblemen. De belangrijkste uitingen zijn de panische aanvallen, de fobieën, chronische veralgemeende angststoornissen, obsessieve compulsieve stoornissen, en posttraumatische stoornissen. Een fobie is een persisterende en onredelijke angst voor een bijzonder voorwerp, dier, activiteit of situatie. Angststoornissen worden geklasseerd in de ICD-10-CM onder de volgende categorieën: F40 Fobische angststoornissen F41 Andere angststoornissen F42 Obsessieve compulsieve stoornissen. Stress reacties ICD-10-CM klasseert onder de categorie F43 de reacties op ernstige stress en aanpassingsstoornissen. Code F43.0, Acute stress reaction, klasseert de acute stressreacties, zoals de acute crisissen, de oorlogsmoeheid, de crisis status en de psychische shock. Een acute stressreactie is het gevolg van het doormaken of het getuige zijn van een traumatische voorval, waarbij het individu extreme, verstorende of onverwachte angst, stress, of pijn meemaakt en waarbij dat individu of iemand anders een ernstig letsel wordt toegediend, ofwel waarbij een ernstig letsel of zelfs de dood het gevolg zouden kunnen geweest zijn.

7 Posttraumatische stress aandoening (PTSD) wordt in ICD-10-CM geklasseerd onder de categorie F43.1, met een vijfde karakter dat aangeeft of ze niet gespecificeerd, acuut of chronisch is. PTSD is een ernstige angststoornis dat zich kan ontwikkelen na de blootstelling aan een voorval dat resulteert in een psychisch trauma. Als gevolg van een psychisch trauma, zal PTSD minder frequent voorkomen en langer duren dan de meer voorkomende acute stressreactie. De symptomen van PTSD zijn het herbeleven van de oorspronkelijke trauma s via flashbacks of nachtmerries; waarbij prikkels vermeden worden die aan het trauma worden geassocieerd; en die patiënten kampen met een verhoogde prikkelbaarheid zoals het moeilijk inslapen of doorslapen, boosheid, en verhoogde waakzaamheid. Deze symptomen houden langer dan een maand aan en veroorzaken een significante vermindering van het sociale -, arbeidsfunctioneren of het functioneringsverlies in andere belangrijke domeinen. Aanpassingsstoornissen zijn een psychologisch antwoord op herkenbare stressfactoren of een groep van stressfactoren, die belangrijke emotionele en gedragssymptomen veroorzaken. Zij verschillen van de acute stressstoornissen en de PTSD in het feit dat de aanpassingsstoornissen doorgaans uitgelokt worden door minder ernstige stressfactoren. Aanpassingsstoornissen worden geklasseerd in de subcategorie F43.2, met een vijfde karakter dat de reactie kenmerkt bijvoorbeeld, angst, depressie, gedragsstoornissen, of andere symptomen. Volgende situaties vallen onder deze categorie: F43.21 Patiënt is in depressie door het overlijden van een zoon F43.24 Het kind dat uit een ander continent geadopteerd wordt en lijdt onder de cultuurshock en een gedragsstoornis ontwikkelt Dissociatieve en conversiestoornissen ICD-10-CM klasseert de dissociatieve en conversiestoornissen onder de categorie F44. Dissociatieve stoornissen verwijzen naar aandoeningen die het geheugen, de waakzaamheid, de identiteit en/of de waarnemingen verstoren. Vier codes voor de dissociatieve stoornissen zijn beschikbaar, zoals: F44.0 Dissociatieve amnesie F44.1 Dissociatieve vlucht (fuge) F44.2 Dissociatieve verdoving F44.81 Dissociatieve identiteitsstoornis Conversiestoornissen zijn aandoeningen waarbij de patiënt neurologische symptomen heeft die niet het gevolg zijn van een neurologisch veinzen of aandoening, maar waar een psychologisch mechanisme achter zit. De symptomen variëren van zwakte/paralyse van een lidmaat of het ganse lichaam tot verstoord gehoor en visus, verlies van het gevoel, verstoring van de spraak, toevallen, syncope, en andere neurologische bevindingen. De volgende codes worden gebruikt om de conversiestoornissen te beschrijven: F44.4 Conversiestoornissen met motorische symptomen of tekorten F44.5 Conversiestoornissen met stuipen of convulsies F44.6 Conversiestoornissen met sensoriële symptomen of tekorten F44.7 Conversiestoornissen met gemengde symptomen Daarenboven zijn er twee andere codes beschikbaar voor de overige (F44.89) en de niet gespecificeerde (F44.9) dissociatieve en conversiestoornissen. Voorbeelden van aandoeningen die onder categorie F44 vallen: F44.4 Psychogene paralyse F44.4 Abnormale hysterische gang F44.0 Hysterische amnesie F44.6 Emotionele blindheid

8 Somatoforme aandoeningen Somatoforme aandoeningen zijn mentale aandoeningen gekenmerkt door fysieke symptomen, die een fysieke aandoening of letsel nabootsen waarvoor er geen duidelijke fysieke oorzaak kan gevonden worden. De symptomen worden veroorzaakt door mentale factoren. Een diagnose van een somatoforme aandoening impliceert dat de mentale factoren een van de voornaamste componenten zijn van de symptomen, de ernst en de duur. ICD-10- CM klasseert de somatoforme aandoeningen onder categorie F45. Voorbeelden van aandoeningen die onder categorie F45 vallen zijn: F45.8 Psychogene diarree F45.8 Psychogene dysmenorrhee F45.20 Hypochondrische aandoeningen Wanneer codes uit de categorieën F44 en F45 worden toegekend is het belangrijk om het onderscheid te maken tussen deze aandoeningen en gelijkaardige aandoeningen die onder de neurotische stoornissen, de psychose, of de organische afwijkingen vallen. Pijn die zuiver psychologisch is, coderen we met de code F45.41, Pain disorder exlusively related to psychological factors. Wanneer het dossier melding maakt van een psychologische component bij een patiënt met acute of chronische pijn, dan coderen we een code uit de categorie G89, Pain, not elsewhere classified, gevolgd door de code F Wanneer de patiënt psychologische gevolgen heeft bij zijn acute of chronische pijn dan codeert men de code F45.42, Pain disorder with related psychological factors, samen met de code uit de categorie G89. GEDRAGSSYNDROMEN GEASSOCIEERD AAN FYSIOLOGISCHE STOORNISSEN EN FYSIEKE FACTOREN Categorie F50 tot F59 zijn gewijd aan gedragssyndromen geassocieerd aan fysiologische verstoringen en fysische factoren. Deze codes worden niet gebruikt wanneer de aandoeningen het gevolg zijn van een mentale aandoening die elders wordt geclassificeerd of wanneer ze van organische oorsprong zijn. Deze groep codes omvatten: F50.- Eetstoornissen (zoals anorexia nervosa en boulemia nervosas) F51.- Slaapstoornissen niet te wijten aan een substantie of een gekende fysiologische aandoening F52.- Sexuele dysfuncties niet te wijten aan een substantie of een gekende fysiologische aandoening F53 Puerperale psychose F54 Psychologische en gedragsfactoren geassocieerd aan stoornissen of aandoeningen, elders geclassificeerd F55.- Misbruik van niet psychoactieve substanties F59 Niet gespecificeerde gedragssyndromen geassocieerd aan fysiologische verstoringen en fysische factoren Code F54 klasseert psychologische en gedragsfactoren die geassocieerd zijn aan aandoeningen die elders geclassificeerd zijn. Typische aandoeningen die onder de code F54 vallen zijn het astma, de ulceratieve colitis, en de dermatitis. Indien een dergelijke aandoening zijn oorsprong vindt in de psychogene sfeer, wordt eerst de fysieke stoornis gecodeerd, gevolgd door de code F54. Bijvoorbeeld: J F54 Mild intermittent psychogeen astma I F54 Psychogene paroxysmale atriale tachycardie OEFENINGEN 16.2

9 Codeer de volgende diagnosen 1. Acuut delirium veroorzaakt door een Hemophilus influenza pneumonie F05 + J14 2. Passieve agressieve persoonlijkheid F Angstdepressie met een convulsieve conversiestoornis F F Adolescente aanpassingsreactie, met ernstige gedragsstoornisf Recurrente ernstige depressie F Psychomotore stressreactie F43.0 AANDOENINGEN TEN GEVOLGE VAN MIDDELENMISBRUIK Middelenmisbruik en afhankelijkheid worden geklasseerd in ICD-10-CM onder de mentale aandoeningen. Deze aandoeningen zitten onder de categorieën F10 tot F19. Niettegenstaande de termen, misbruik en afhankelijkheid door elkaar worden gebruikt in behandelingsprogramma s, zijn het wel degelijk verschillende aandoeningen die verschillend in de ICD-10-CM gecodeerd worden. Alcoholafhankelijkheid en -misbruik Alcoholafhankelijkheid en -misbruik worden in ICD-10-CM onder de categorie F10 geklasseerd. Een afzonderlijke bijkomende code voor de alcoholspiegel in het bloed kan erbij gecodeerd worden indien toepasbaar (Y90.-). Alcoholmisbruik is het terugkerend gebruik van alcoholische dranken ondanks de negatieve gevolgen ervan. Alcoholafhankelijkheid, zoals beschreven in de DSM-IV, is een psychiatrische diagnose die een aandoening beschrijft waarbij een individu alcohol gebruik ondanks significante disfunctionele gevolgen, bewezen lichamelijke afhankelijkheid, en/of gerelateerde problemen. Alcoholafhankelijkheid wordt onderscheiden van alcoholmisbruik door de aanwezigheid van symptomen zoals tolerantie en ontwenningsverschijnselen. Zowel de alcohol afhankelijkheid als het alcohol misbruik worden beiden soms onder de niet specifieke noemer van alcoholisme genoemd. Alcoholmisbruik zit in de categorie F10.1, Alcohol abuse, in de ICD-10-CM, terwijl de alcoholafhankelijkheid onder de categorie F10.2, Alcohol dependence, zit. Indien alcohol gebruikt wordt zonder verdere documentatie dat het ofwel om een misbruik dan wel om een afhankelijkheid gaat, wordt deze geklasseerd onder de subcategorie F10.9, Alcohol use, unspecified. De drie subcategorieën worden verder onderverdeeld om aan te geven of er een intoxicatie is of een delirium. Bijkomende karakters geven ook aan of de alcohol een stemmingsstoornis geeft, een psychotische aandoening of andere alcohol geïnduceerde aandoeningen. De codes in de subcategorie F10.23-, Alcohol dependence with withdrawal, geven extra informatie over de ontwenningsverschijnselen, zoals het delirium of de verstoring van de waarneming. Code F10.129, Alcohol abuse with intoxication, unspecified, wordt gebruikt voor de diagnose van gewone dronkenschap. Let op, acute alcohol dronkenschap bij alcoholisme valt onder de code F10.229, Alcohol dependence with intoxication, unspecified; chronische dronkenschap valt onder F10.20, Alchol dependence, uncomplicated; en chronische dronkenschap in remissie staat onder de code F10.21, Alcohol dependence, in remission. De selectie van de code F10.21 voor in remissie vraagt een beslissing van de arts, zoals gedefinieerd wordt in de ICD-10-CM officiële codeerregels, eerder dan een oordeel van de verpleegkundige of een andere persoon. Noteer ook dat het toxisch effect van alcohol niet geklasseerd wordt onder de categorie F10 maar onder de subcategorie T Middelen afhankelijkheid en misbruik ICD-10-CM klasseert de middelen afhankelijkheid en het misbruik ervan onder de volgende categorieën, volgens het middel: F11 Aandoeningen door opiaten

10 F12 Aandoeningen door Cannabis F13 Aandoeningen door sedativa, hypnotica of anxiolytica F14 Aandoeningen door cocaïne F15 Aandoeningen door overige stimulantia F16 Aandoeningen door hallucinogenen F17 Nicotine afhankelijkheid F18 Aandoeningen door inhalatie F19 Aandoeningen door andere psychoactieve middelen In de meeste gevallen zal een vierde karakter aangeven of gaat om een niet afhankelijk misbruik (1), afhankelijkheid (2), of niet gespecificeerd gebruik (9). Er zijn ook nog bijkomende karakters om aan te geven of het gaat om een intoxicatie, een delirium, of een verstoorde perceptie. Patiënten die middelen misbruiken of er afhankelijk van zijn, ontwikkelen vaak gerelateerde psychische complicaties of psychotische symptomen. Deze complicaties worden ingedeeld onder het specifieke middelen misbruik of afhankelijkheid, door middel van een vijfde of zesde karakter om meer informatie te geven over de geassocieerde stemmingsstoornissen, psychotische afwijkingen, ontwenningsverschijnselen, en andere middelen geïnduceerde aandoeningen (zoals sexuele disfuncties of slaapstoornissen). Patiënten die afhankelijk zijn van alcohol, drugs, of beide hebben regelmatig ontwenningsverschijnselen waarvoor zij een desintoxicatie nodig hebben. Ontwenning omschrijft een groep van symptomen die ontstaan door het plots stoppen of het drastisch verminderen van de ingenomen hoeveelheden medicatie, drugs of alcohol. De symptomen en tekenen van ontwenning verschillen volgens het middel en het individu. Ze omvatten tremoren, agitatie, prikkelbaarheid, verstoorde slaap, anorexie, autonome hyperactiviteit, stuipen, en hallucinaties. Een ernstige vorm van ontwenning is gekend onder de naam van delirium tremens waarbij er koorts, tachycardie, hypertensie of hypotensie, hallucinaties, agitatie, verwardheid, wisselende mentale toestanden en stuipen aanwezig zijn. ICD-10-CM bevat codes die zowel het misbruik als de afhankelijkheid van alcohol en middelen samen met hun complicaties weergeven. Enkele voorbeelden hiervan: F Alcoholic withdrawal delirium due to alcohol dependence F Alcohol-induced psychotic disorder with hallucinations due to alcohol dependence F Alcohol-induced anxiety disorder due to alcohol abuse F Heroin dependence with heroin-induced psychosis and delusions Categorie F19, Other psychoactive substance related disorders, kan gebruikt worden wanneer het middel niet gespecificeerd wordt. Gelijkaardig aan de code F10.21, Alcohol dependence, in remission, zal de keuze in remissie voor de categorieën F11-F19, weergegeven met een -.21, enkel gebruikt worden na een artsenbesluit. De keuze zal enkel gecodeerd worden als de arts dit documenteert in het patiëntendossier (zoals voorgeschreven in de ICD-10-CM officiële codeerregels). Gebruik van psychoactieve middelen Naast de codes voor het misbruik of de afhankelijkheid van psychoactieve middelen, heeft de ICD-10-CM ook codes voor het gebruik van psychoactieve middelen (F10.9-, F11.9-, F12.9-, F13.9-, F14.9-, F15.9-, F16.9-). Zoals voor alle andere diagnosen, zullen deze codes enkel toegekend worden als de arts dit zo documenteert en als zij voldoen aan de definitie van te rapporteren diagnosen, zoals weergegeven in hoofdstuk III van de officiële codeerrichtlijnen van ICD-10-CM. Deze codes worden enkel gebruikt wanneer deze

11 psychoactieve substantie aanleiding geeft tot een mentale aandoening of gedragsstoornis, en als die relatie door de arts gedocumenteerd wordt. Hiërarchie tussen de codes voor gebruik, misbruik en afhankelijkheid van psychoactieve middelen Wanneer de arts documenteert dat er zowel gebruik, misbruik als afhankelijkheid van een zelfde middel (oa. Alcohol, opiaten, cannabis) is, dan zal slechts één code gebruikt worden om het gebruikspatroon weer te geven, en dit volgens volgende regels: - Indien zowel gebruik als misbruik gedocumenteerd staat, codeert men enkel de code voor het misbruik. - Indien zowel misbruik als afhankelijkheid gedocumenteerd staat, gebruikt men enkel de code voor afhankelijkheid. - Indien gebruik, misbruik en afhankelijkheid gedocumenteerd staat, gebruikt men enkel de code voor afhankelijkheid. - Indien gebruik en afhankelijkheid gedocumenteerd staat, gebruikt men enkel de code voor afhankelijkheid. Keuze van de hoofddiagnose. De keuze van de hoofddiagnose voor patiënten die opgenomen worden met een misbruik of afhankelijkheid van middelen, wordt bepaald door de opnameomstandigheden, bepaald als volgt: 1. Wanneer de patiënt opgenomen wordt voor een detoxificatie of ontwenning voor zowel drugs als alcohol misbruik of afhankelijkheid, en beiden worden behandeld, kan elke aandoening als hoofddiagnose gekozen worden. 2. Wanneer een patiënt met de diagnose van middelen misbruik of afhankelijkheid opgenomen wordt omwille van de fysieke aandoening, zal deze eerst gecodeerd worden, gevolgd door een code voor het misbruik of de afhankelijkheid. 3. Wanneer een patiënt met de diagnose van alcohol of drug misbruik of afhankelijkheid opgenomen wordt voor een niet gerelateerde aandoening, volg dan de gebruikelijke codeerregels voor de keuze van de hoofddiagnose. Behandeling van middelenmisbruik De behandeling van patiënten met de diagnose van middelenmisbruik of afhankelijkheid bestaat uit detoxificatie, ontwenning (rehabilitatie), of beide. Het misbruik of de afhankelijkheid is de hoofddiagnose voor de patiënt die omwille van die reden wordt opgenomen. Detoxificatie (ontgifting) is de behandeling van de ontwenningsverschijnselen bij een patiënt die fysisch afhankelijk is van alcohol of drugs. Dit is meer dan enkel een observatie; het gaat over een intensieve actieve behandeling. De behandeling bestaat o.a. uit de evaluatie, de observatie en het monitoren, en de toediening van thiamine an multivitamines als voedingsbestanddelen alsook andere medicamenten (zoals methadone, langwerkende barbituraten of benzodiazepines, of carbamazepine) indien nodig. De ontgifting van een alcohol afhankelijke patiënt gebeurt doorgaans over een opname van vier à vijf dagen, niettegenstaande sommige patiënten ook ambulant kunnen behandeld worden, afhankelijk van de ernst van de ontwenningsverschijnselen. Ontgifting duurt langer voor opiaten en sedativa/hypnotica, doorgaans van drie weken tot een maand, en kan zowel in een instelling als ambulant gebeuren. Indien de arts documenteert dat de detoxificatie heeft plaats gevonden, zal deze code gecodeerd worden, ook al worden er niet direct medicamenten toegediend. Ontwenning of rehabilitatie is een gestructureerd programma met als doelstelling het misbruik van ofwel alcohol als drugs onder controle te houden. Verschillende programma s kunnen toegepast worden. Zo zijn de methadone substituties, de behandeling in

12 leefgroepen, en de langdurige ambulante opvolgingen. Wanneer een patiënt met een drugs afhankelijkheid onder medicatie staat voor ontgifting of een ontwenningsprogramma volgt om de ontwenningsverschijnselen te voorkomen (bijvoorbeeld, methadone voor afhankelijkheid van opiaten), zal men de code voor de drugs afhankelijkheid gebruiken i.p.v. de code Z79.891, Long-term (current) use of opiate analgesic, of Z79.899, Other long-term (current) drug therapy. OEFENINGEN 16.3 Codeer de volgende diagnosen 1. Paranoïde alcohol psychose bij alcohol afhankelijkheid F Alcoholische lever cirrose bij chronisch alcoholisme K F Acute alcohol intoxicatie met alcoholspiegels in het bloed van 59 mg/100ml F Y Afhankelijkheid van marihuana F Acute alcohol intoxicatie en afhankelijkheid F Misbruik van barbituraten met slaapstoornissen F Cocaïne afhankelijkheid F Amfetamine misbruik F Afhankelijkheid van barbituraten en heroïne F F Opname omwille van ontoereikende aanmaak van antidiuretisch hormoon ten gevolge van chronisch alcoholisme E F10.20 CODERING VAN BEHANDELINGEN IN DE GEESTELIJKE GEZONDHEID EN HET MIDDELENMISBRUIK Mentale aandoeningen, andere dan middelenmisbruik, worden frequent behandeld met psychodynamische therapie ( praten ), medicatie, elektroshocks, of een combinatie van therapeutische middelen. Omdat de diagnose alleen niet altijd de ligduur of het middelenverbruik weergeeft, zijn de procedurecodes belangrijk om deze zorg te analyseren. ICD-10-PCS heeft twee secties voor de geestelijke gezondheid en het middelenmisbruik, o.a.: G Geestelijke gezondheid H Behandeling van middelenmisbruik Geestelijke gezondheid procedures De geestelijke gezondheid sectie in ICD-10-PCS bevat specifieke waarden voor het derde en vierde karakter om deze behandelingen weer te geven. Het belangrijkste karakter in deze sectie is de kernprocedure (het derde karakter), terwijl de qualifier (het vierde karakter) veder aangeeft welk type procedure er nodig was. De overige karakters (tweede, vijfde, zesde, en zevende) dienen enkel als plaatshouder en geven geen bijkomende informatie over de behandeling. De waarde Z wordt gebruikt als plaatshouder. De volgende voorbeelden tonen de structuur van de ICD-10-PCS codes in de geestelijke gezondheid sectie. Elektronconvulsieve therapie, unilateraal meerdere convulsies Character 1 Section Mental health Character 2 Body System Character 3 Root operation Character 4 Type Qualifier Character 5 Qualifier Character 6 Qualifier Character 7 Qualifier G Z B 1 Z Z Z None Electroconvulsive None None None therapy Unilateralmultiple seizure

13 Er zijn 12 waarden voor de geestelijke gezondheid kernprocedures, opgelijst in tabel 16.1, samen met hun definitie. Voorbeelden van frequent uitgevoerde procedures, voor gehospitaliseerde patiënten, in psychiatrische setting zijn: GZB1ZZZ ECT (elektronconvulsieve behandeling), unilateraal, meerdere convulsies GZ2ZZZZ Crisis interventie GZHZZZZ Psychotherapie in groep TABEL 16.1: Kernprocedures in de geestelijke gezondheid sectie Waarde Omschrijving Definitie 1 Psychological tests (psychologische testen) 2 Crisis intervention (crisis interventie) 3 Medication management (behandeling met medicatie) 5 Individual psychotherapy (individuele psychotherapie) 6 Counseling (begeleiden) 7 Family psychotherapie (familiale psychotherapie) B Electroconvulsive therapy (elektroconvulsieve therapie) Het afnemen en interpreteren van gestandaardiseerde psychologische testen en meetinstrumenten voor de evaluatie van het psychologisch functioneren. De behandeling van een getraumatiseerd, acuut verstoord of rampzalig individu, met als doel een korte termijn stabilisatie. Het monitoren en aanpassen van de medicatie voor de behandeling van een mentale aandoening. Behandeling van een individu met een mentale aandoening door middel van gedragsoefeningen, aanreiken van cognitieve, psychoanalytische, psychodynamische, of psychofysiologische hulpmiddelen om het functioneren en het welzijn te verhogen. De toepassing van psychologische methodes om een individu te behandelen met normale ontwikkeling en psychologische problemen, met het oog om het functioneren, het welzijn te verhogen, de nood te lenigen, onaangepastheid bij te sturen of crisissen op te vangen. Behandeling, samen met één of meerdere familieleden, van een individu met een mentale aandoening door middel van gedragsoefeningen, aanreiken van cognitieve, psychoanalytische, psychodynamische, of psychofysiologische hulpmiddelen om het functioneren en het welzijn te verhogen. Het aanwenden van gecontroleerde elektrische stromen om een mentale aandoening te behandelen. C Biofeedback Het geven van informatie uit het meten en bijsturen van fysiologische processen, samen met cognitieve gedragstechnieken om het functioneren en het welzijn van de patiënt te verhogen. F Hypnosis (hypnose) Het brengen in een verhoogde staat van vatbaarheid door auditieve, visuele of tactiele technieken om een emotie of een gedrag uit te lokken. G Narcosynthesis Het toedienen van intraveneuze barbituraten met als doel om onderdrukte en verdrukte gedachten los te weken.

14 H Group psychotherapy Behandeling van twee of meerdere individuen met een mentale aandoening door middel van gedragsoefeningen, aanreiken van cognitieve, psychoanalytische, psychodynamische, of psychofysiologische hulpmiddelen om het functioneren en het welzijn te verhogen. J Light therapie (licht therapie) Het toepassen van speciale licht behandelingen om het functioneren en het welzijn te verhogen. Behandeling van middelenmisbruik De sectie over de behandeling van middelenmisbruik is een kleiner onderdeel in de ICD-10- PCS dan dit van de geestelijke gezondheid. Ook hier is het meest belangrijke karakter het derde karakter, dat de kernprocedure beschrijft, terwijl het vierde karakter een qualifier is die verdere de therapie indeelt. De overige karakters (tweede, vijfde, zesde, en zevende) zijn enkel plaatshouders en bevatten geen specifieke informatie over de behandeling. De waarde Z wordt ook hier als plaatshouder gebruikt voor deze karakters. Het volgende voorbeeld illustreert de ICD-10-PCS structuur voor de sectie over de behandeling van middelenmisbruik. Behandeling met een onderhoudsdosis van methadone Character 1 Section Substance abuse treatment Character 2 Body System Character 3 Root operation Character 4 Type Qualifier Character 5 Qualifier Character 6 Qualifier Character 7 Qualifier H Z 8 1 Z Z Z None Medication Methadone None None None management maintenance Binnen de kernprocedures zijn er zeven waarden die opgelijst staan in tabel 16.2, met hun corresponderende definitie. Voorbeelden van frequente behandelingen bij gehospitaliseerde patiënten met middelenmisbruik zijn: HZ2ZZZZ Detoxificatie van alcohol en/of drugs HZ83ZZZ Medicamenteuze behandeling met antabuse HZ81ZZZ Medicamenteuze behandeling met methadone HZ41ZZZ Gedragsbegeleiding in groep Tabel 16.2: Kernprocedures in de sectie voor de behandeling van middelenmisbruik Waarde Omschrijving Definitie 2 Detoxification services Ontgiften van alcohol en/of drugs (ontgiften) 3 Individual counseling (individuele begeleiding) Het toepassen van psychologische methodes om een individu met verslavingsgedrag te behandelen. 4 Group counseling (groepstherapie) 5 Individual psychotehrapy (individuele psychotherapie) Het toepassen van psychologische methodes om twee of meerdere individuen met een verslavingsgedrag te behandelen. De behandeling van een individu met verslavingsgedrag door middel van gedragsoefeningen, aanreiken van cognitieve, psychoanalytische, psychodynamische, of psychofysiologische hulpmiddelen.

15 6 Family counseling (familiale begeleiding) 8 Medication management (medicamenteuze behandeling) Het toepassen van psychologische methodes waarbij een of meerdere familieleden betrokken worden bij de behandeling van een individu met verslavingsgedrag. Het opvolgen en aanpassen van substitutiemedicatie bij de behandeling van een verslaving. 9 Pharmacotherapy Het gebruik van substitutietherapie bij de behandeling van een verslaving. OEFENINGEN 16.4 Codeer volgende procedures 1. Individuele ondersteunende psychotherapie GZ56ZZZ 2. Crisis interventie GZ2ZZZZ 3. Gedragsbegeleiding in groep voor middelenmisbruik (Counseling) HZ41ZZZ 4. Bilaterale elektronconvulsieve therapie, meerdere convulsies GZB3ZZZ 5. Ontgifting van alcohol misbruik HZ2ZZZZ 6. Nicotinepatch voor tabakverslaving HZ80ZZZ Stappen groepstherapie (Counseling) HZ43ZZZ