Met plezier beter lezen :

Transcriptie

1 Met plezier beter lezen : achtergrondinformatie bij het filmpje In de nieuwste versie van Veilig leren lezen, de kim-versie van 2014, staat technisch goed leren lezen en het ontwikkelen van leesbegrip centraal. Een andere belangrijke doelstelling van de methode is om kinderen met plezier te leren lezen waardoor zij ook na leerjaar 1 gretige lezers zullen blijven. Josée Warnaar Het filmpje Met plezier beter lezen laat zien hoe de methode Veilig leren lezen in de praktijk kan worden ingezet. In dit artikel wordt toegelicht hoe motiverende werkvormen kunnen leiden tot effectief technisch leesonderwijs én plezier in lezen. Hoe ziet een ochtend in de het eerste leerjaar van het filmpje eruit? Activiteit inloop met keuzewerk Doel (Kinderen werken aan lees-en schrijfopdrachten die aan het thema gekoppeld zijn) vrij lezen Vrij lezen uit de klassenbibliotheek, activiteiten voor leespromotie en leesplezier lees- of spelling instructie instructies rekenen en schrijven zelfstandig werken gevolgd door keuzewerk Integratieles Instructie nieuwe lees- en spelling categorieën. Inoefenen nieuwe vaardigheden. Inoefenen nieuwe vaardigheden. Extra instructie in kleine groepjes. (Kinderen werken aan lees-en schrijf opdrachten die aan het thema gekoppeld zijn) Verhaalbegrip, woordenschatontwikkeling, lezen met begrip, leesbeleving, plezier in boeken, creatief schrijven. In Met plezier beter lezen worden de volgende werkvormen in beeld gebracht: Voor-koor-zelf lezen Duo lezen en tutorlezen als vervolg op voor-koor-zelf lezen Verlengde instructie Vrij lezen en boekpromotie Keuzewerk Voor-koor-zelf lezen Wanneer wordt voor-koor-zelf lezen tijdens instructies met Veilig & vlot ingezet? Veilig leren lezen Digiregie Artikelen Uitgeverij Zwijsen B.V., Tilburg blad 1 van 5

2 De didactische opbouw van Veilig & vlot is zeer zorgvuldig geconstrueerd. Per nieuwe letter of nieuw woordtype zijn vier pagina s met een vaste structuur opgenomen: Pagina 1 Inslijpen nieuwe letter of nieuw woordtype Pagina 2 Automatiseerpagina, lezen op tempo van bekende leesstof Pagina 3 Herhaalpagina met nieuwe letters of woordtypen Pagina 4 Automatiseer- en transferpagina In kern 1 t/m 6 zijn nog twee extra pagina s opgenomen: pagina 5, extra herhaalpagina en pagina 6, een snuffelpagina voor de betere maanlezers. In de het eerste leerjaar van het filmpje vindt instructie van pagina 1 en 3 plaats door middel van voor-koor-zelf lezen: Fase voor : De leerkracht leest alle rijtjes rustig en duidelijk articulerend van het digibord voor, de kinderen kijken mee. Daarna leest de leerkracht de rijtjes nogmaals voor en wijzen de kinderen in hun Veilig & vlot boekje mee met een leeskaartje. Duolezen en tutorlezen als vervolg op voor-koor-zelf lezen Met plezier goed leren lezen vraagt om gevarieerde en effectieve werkvormen. Duolezen en tutorlezen zijn hier uitermate geschikt voor. Duolezen Duolezen verloopt als volgt: Alle kinderen zijn verdeeld in duo s van hetzelfde leesniveau. Van elk duo heeft één kind het Veilig & vlot boekje, het andere kind heeft een groen leeskaartje. Elk duo weet wie van hen het Veilig & vlot boekje meeneemt en wie het leeskaartje. Elk duo weet ook op welke plaats in het lokaal zij duolezen. Het is belangrijk de routine klaar zitten voor duolezen goed in te oefenen, zo gaat er weinig tijd verloren. Na het voor-koor-zelf lezen start het duolezen. De bladzijde die net klassikaal geoefend is, wordt door het duo nogmaals gelezen evenals de pagina daarna. Op teken van de leerkracht gaan de kinderen snel met de goede materialen op de juiste plaats zitten. Tijdens het lezen verschuift het kind dat niet leest het leeskaartje zodra het kind dat de leesbeurt heeft het woord goed gelezen heeft. Zo zijn beide kinderen in actie en is er aandacht voor nauwkeurig lezen. Fase koor : De leerkracht leest de rijtjes nogmaals voor, de kinderen wijzen aan én lezen mee. Fase zelf : Enkele kinderen lezen de geoefende rijtjes voor. De zinnen of tekst onder de rijtjes worden op dezelfde manier behandeld. De voorbeeldstrategie van de leerkracht is essentieel voor het ontwikkelen van een goede leesstrategie van de kinderen. In de eerste kernen betreft dat het zoemenden daarna vlot lezen. In de latere kernen de leesstrategie van de nieuwe woordtypen. Het voor-koor-zelf lezen wordt in de het eerste leerjaar van het filmpje altijd gevolgd door duolezen of tutorlezen. Zie voor meer informatie over voor-koor-zelf lezen het artikel Beter lezen met voor-koor-zelf. De kinderen lezen om de beurt een rijtje of een zin. Als de kinderen eerder klaar zijn dan het stopteken aangeeft, kiezen ze een voorgaande bladzijde en oefenen die nogmaals. In de het eerste leerjaar van het filmpje wordt duolezen vanaf kern vier ingezet. Duolezen is een effectieve en aantrekkelijke leesvorm. Het is belangrijk deze werkvorm goed aan te leren. Dit vindt plaats tijdens de verlengde instructie en begeleide inoefening tijdens kern 1 t/m 3. Het kan voorkomen dat het bij de indeling van de duo s niet mogelijk is om alle kinderen een leesmaatje van Veilig leren lezen Digiregie Artikelen Uitgeverij Zwijsen B.V., Tilburg blad 2 van 5

3 gelijk leesniveau te geven. In het filmpje is dat te zien in minuut Er liggen daar twee verschillende Veilig & vlot boekjes op tafel. Een zon- en een maanversie. Het lukt ook deze kinderen om met elkaar effectief duo te lezen. Met de oefenvariantenkaartjes (Digiregie) kunnen de kinderen zelf variatie in het duolezen brengen. Verlengde instructie Verlengde instructie vindt plaats tijdens het zelfstandig werken aan de dagtaak. In de het eerste leerjaar uit het filmpje worden de verwerkingsopdrachten van lezen, spellen en rekenen geclusterd tot een dagtaak. De kinderen lezen de verschillende opdrachten van het planbord en bepalen zelf de volgorde waarin zij de opdrachten willen maken. Het werken aan de dagtaak neemt ruim een half uur in beslag. Kinderen die klaar zijn met de dagtaak gaan verder met hun keuzewerk. Een belangrijk onderdeel tijdens het zelfstandig werken is het zelf, herhaald, lezen in Veilig & vlot. Het kan heel motiverend zijn om daarbij de registratieformulieren Luister maar hoe goed ik lees! uit Digiregie in te zetten. Tutorlezen Tutorlezen is een variatie op duolezen. Tutorlezen start in deze groep 3 na kern 6. Het duo bestaat uit een leerjaar 1 leerling en een tutor uit groep 7 of 8. Tijdens tutorlezen wordt geoefend met Veilig & vlot. Kinderen noteren hierop hoe vaak zij een pagina herhaald gelezen hebben tijdens het zelfstandig werken. Aan dit formulier wordt tijdens de verlengde instructie of het begeleid inoefenen aandacht besteed. De leerkracht legt de relatie tussen het leesresultaat en het aantal keer dat een kind de pagina zelfstandig herhaald gelezen heeft. De tutoren hebben instructie gekregen voordat de periode van het tutorlezen aanbreekt. Zij weten dat zij de woorden en zinnen met het leeskaartje aanwijzen en dat ze het kaartje niet verschuiven als er een foutje wordt gelezen. Het kind van leerjaar 1 zoekt dan de fout op en leest het woord of de zin opnieuw. Als dit niet lukt, doet de tutor voor hoe het woord of de zin gelezen moet worden en leest het kind van leerjaar 1 dit na. Het kind van leerjaar 1 leest alle rijtjes van een pagina, bij de verhaaltjes lezen de tutor en het kind van leerjaar 1 om de beurt. De kinderen van leerjaar 1 hebben een klein schriftje waar de tutor na het tutorlezen in schrijft hoe het lezen gegaan is. Dit verhoogt het plezier in het oefenen. De kleintjes zijn reuze trots op het schriftje met motiverende teksten van hun tutor. Tijdens het zelfstandig werken is er in de het eerste leerjaar uit het filmpje elke dag gedurende drie kwartier een extra leerkracht ingeroosterd. Er zijn daarom twee instructietafels in het lokaal aanwezig. Aan elke instructietafel geeft een leerkracht verlengde instructie of begeleide inoefening volgens het groepsplan. Alle kinderen komen hiervoor aan de beurt. De kinderen van de steraanpak iedere dag, de kinderen van de maan- of zon aanpak twee tot drie keer per week. Deze organisatie, waardoor alle kinderen onder begeleiding lezen, verhoogt de kwaliteit van het lezen èn het leesplezier. Met de kinderen van de steraanpak wordt de pagina van Veilig & vlot, die tijdens de klassikale instructie aan bod is geweest, herhaald via voor-koor-zelf lezen. De automatiseringspagina die daarop volgt wordt behandeld middels duolezen. Veilig leren lezen Digiregie Artikelen Uitgeverij Zwijsen B.V., Tilburg blad 3 van 5

4 Met kinderen van de maan- en zonaanpak worden de Veilig & vlot pagina s direct via het duolezen geoefend. Tijdens kern 1 t/m 3 kan de leerkracht dus optimaal aandacht besteden aan het op de juiste manier inoefenen van duolezen waardoor de start van klassikaal duolezen in kern 4 soepel verloopt. Tijdens de verlengde instructie of het begeleid inoefenen wordt ook aandacht besteed aan vloeiend en met intonatie lezen waarbij ook de voor-koor-zelf aanpak goed werkt. Het ontwikkelen van een goede leesintonatie is voorwaarde voor het lezen met begrip. Het zelfstandig werken wordt afgesloten door enkele kinderen op de leesstoel of op de leesstip een stukje te laten voorlezen van de ingeoefende pagina s van Veilig & vlot. Dit motiveert kinderen om extra goed te oefenen. Vrij lezen en boekpromotie Naast het bereiken van een goed technisch leesniveau is ook het ontwikkelen van leesplezier hoofddoel in leerjaar 1. Hoe maak je van kinderen gretige lezers? Door vaak begeleid met ze te lezen! Dit leidt tot succesvol technisch lezen èn tot leesplezier. Door met de kinderen over de woorden en teksten te praten krijgen de woorden en zinnen betekenis en ervaren de kinderen hoe leuk het is om te lezen. En als dit leesplezier doorbreekt is een goed gevulde, gevarieerde klassenbibliotheek voorwaarde. Tips voor het inrichten van de klassenbibliotheek en leesbevorderingsactiviteiten vindt u op de site van Veilig leren lezen: Lezen is leuk, praten over boeken ook, Leespromotie, Inrichten klassenbibliotheek. Aan elk thema van Veilig leren lezen worden twaalf keuze opdrachten gekoppeld die een spelend, ontdekkend en uitdagend karakter hebben. Dit keuzewerk onderscheidt zich dus van werkbladen maken, het zijn opdrachten waarbij kinderen spelend leren. De opdrachten van het keuzewerk zijn bedoeld als toepassing van de geleerde vaardigheden bij lezen, spelling en rekenen. Kinderen ervaren zo dat de vaardigheden die ze in leerjaar 1 leren zinvol zijn, dat je er leuke dingen mee kunt doen waardoor plezier in leren ontstaat. Aan het keuzewerk worden ook materialen toegevoegd die de kinderen kennen van de kleuterklassen maar die door de moeilijkheidsgraad van de opdrachten passend zijn bij het niveau van leerjaar 1. Het keuzewerk wordt aangeboden in een organisatievorm die lijkt op het hoekenwerk in de kleuterklassen. Het keuzewerk wordt door middel van foto s gepresenteerd op een planbord. Kinderen hangen hun naamkaartje bij het keuzewerkje dat ze gaan doen. Het keuzewerk staat klaar op werkschappen aan de zijkanten van het lokaal. Er gaat dus geen tijd verloren met het pakken en opruimen van materialen uit kasten. Werk wat nog niet af is kan blijven liggen. Als kinderen na hun dagtaak weer met keuzewerk aan de slag gaan, werken ze aan de werkschappen waardoor het in hun groepje rustig blijft voor de kinderen die nog aan het werk zijn. Keuzewerk is genummerd en wordt met magnetische cijfertjes op een klassikaal bord geregistreerd. Keuzewerk Aan het begin van het filmpje zijn de kinderen bezig met keuzewerk. Kinderen werken twee keer per ochtend aan keuzewerk: aan het begin van de dag tijdens de inloop en na de dagtaak. Wat is keuzewerk? Voorbeelden van keuzewerk kunnen zijn: Creatief schrijfopdrachten met de magnetische letterdoos passend bij het thema Leesopdrachten met Playmobil of wereldspelmateriaal Creatieve opdrachten met behulp van een handelingswijzer gekoppeld aan het schrijven van een verhaal Rekenspellen Spellen uit de speelleesset Ruimtelijke opdrachten met blokken, kralenplank, mozaïek, vouwblaadjes enz. passend bij het thema Veilig leren lezen Digiregie Artikelen Uitgeverij Zwijsen B.V., Tilburg blad 4 van 5

5 De opdrachten worden zo samengesteld dat er veel bij gelezen en geschreven wordt. De opdrachten zijn ook zoveel mogelijk zelfsturend gemaakt door de toevoeging van opdrachtkaarten waarop kinderen in beeld en tekst zien wat er van hen verwacht wordt. Voorbeelden van opdrachten voor het keuzewerk zullen als thematips schooljaar op de site van Veilig leren lezen verschijnen. In Digiregie: Artikel Beter lezen met voor-koor-zelf, geschreven door Ed Koekebacker. Artikel Lezen is leuk, praten over boeken ook, geschreven door Ed Koekebacker. Artikel Leespromotie, geschreven door Josée Warnaar. Artikel Inrichten klassenbibliotheek, geschreven door Josée Warnaar. Artikel Zoemend lezen, geschreven door Ingrid van Loosbroek. Artikel Van zoemend naar vloeiend lezen, geschreven door Ed Koekebacker. Artikel Veilig & Vlot, resultaat met enthousiasme, geschreven door Huub Lucas. Artikel Oefenen met Veilig & Vlot: van lezersbelang!, geschreven door Rosemarie Irausquin. Filmpje Met plezier beter lezen. Registratieformulieren Luister maar hoe goed ik lees! Oefenvarianten Veilig & vlot: kaartjes Oefenvarianten Veilig & vlot: toelichting Veilig leren lezen Digiregie Artikelen Uitgeverij Zwijsen B.V., Tilburg blad 5 van 5