Communicatie: Presentie en Presentatie

Transcriptie

1 Communicatie: Presentie en Presentatie Max Mesman

2 Inleiding Present zijn betekent: aanwezig zijn, in de tegenwoordige tijd. Met je lichaam ben je altijd hier en nu aanwezig, waar je je ook bevindt. Maar dat wil nog niet zeggen dat je geestelijk aanwezig bent, met tegenwoordigheid van geest. Absent minded, de verstrooide professor, tegelijk aanwezig en absent. De presentatie van jezelf. Bij personal branding presenteer je jezelf als 'merk' aan anderen, waarbij je positieve beelden en associaties oproept. Je gebruikt je persoonlijkheid, kennis en ervaring om je te onderscheiden van anderen. Je laat zien wie je bent en waar je voor staat. Personal branding begint met zelfkennis en het doen van zelfonderzoek. Je moet duidelijk voor ogen hebben wat je zakelijk en privé wilt bereiken en wat je levensdoel is. Je moet weten wat je kunt en wat je leuk vindt. Waar loop je helemaal warm voor? Waar heb je een hekel aan? Hierbij gaat het absoluut niet om het spelen van een rol. Je anders voordoen dan je bent houd je misschien een tijdje vol, maar nooit lang. Voordat je het weet ben je overspannen of heb je burn-out. Het gaat erom dat je je kracht vindt, wat je uniek maakt en hoe je dat kunt uitdragen. Als je weet wie je bent en wat je wilt, kun je jezelf als merk in de markt zetten. Houd daarbij het ABC van personal branding in gedachten: Apart, Betrouwbaar en Congruent. Apart durf anders te zijn. Hoe kun je jezelf onderscheiden van de rest? Als je opgaat in de grijze massa kun je niet duidelijk maken waarom juist jij geschikt bent. Voor jou zijn er honderd anderen. Wees dus apart, wees niet bang om op te vallen, maar overdrijf het niet en blijf jezelf. Presenteer je in een persoonlijke brochure, bouw een website leg nadruk op je authenticiteit en unieke kwaliteiten om je te onderscheiden van concurrenten en collega s. Tegelijkertijd moet je niet zo opvallend anders zijn dat mensen je niet begrijpen. Overdrijven is ook een kunst.

3 Apart - Betrouwbaar - Congruent Betrouwbaar jij als constante factor. Mensen moeten op je kunnen bouwen. In je persoonlijke merk moet een herkenbare, constante factor zitten en een hoog niveau van professionaliteit. Zelfs een negatieve eigenschap kun je positief verpakken. Als je altijd gekreukelde overhemden draagt, creëer dan het beeld dat je geen tijd voor trivialiteiten als strijken hebt; je kunt je creatieve energie immers wel beter gebruiken. Zo schep je toch weer een betrouwbaar, constant beeld van jezelf. Congruent alles past Alle onderdelen van jouw merk moeten congruent zijn, ze moeten met elkaar overeenstemmen en elkaar versterken. Alles wat je doet moet bijdragen aan het beeld dat je wilt uitdragen. Zeg je papieren agenda vaarwel als je wilt dat mensen jou zien als de goeroe van technologische gadgets. Als je de ene dag in een maatpak van duizend euro en de volgende dag in een Hawaïshirt op je werk verschijnt, draagt dat niet bij aan een duidelijk beeld, tenzij je een creatieveling bent die zijn originaliteit en gedurfdheid wil benadrukken. Elk aanbod schept zijn eigen vraag is een bekende spreuk uit de economie. Als die ook voor mensen geldt is personal branding voor iedereen van belang. Door jezelf als duidelijk merk aan te bieden creëer je je eigen markt en je eigen mogelijkheden. De veranderende manier van werken in de moderne economie versterkt dit nog eens. In bepaalde beroepen is personal branding extra belangrijk. Als consultant of verkoper speelt je imago een grote rol, als administratief medewerker wat minder. Maar zelfs als personal branding geen direct nut voor je lijkt te hebben, is het op zijn minst een goede manier om tot zelfinzicht te komen. Probeer het gewoon, er zijn ontelbare manieren om je personal brand uit te dragen. Doe vrijwilligerswerk, schrijf een artikel in het personeelsblad of word lid van de bewonersvereniging. Wie weet werpt het onverwachts zijn vruchten af.

4 Hoe kom je over? Een eerste indruk kun je maar één keer maken. En die eerste indruk is heel belangrijk. Het bepaalt of iemand verder met je wil. Mensen zitten heel simpel in elkaar. In een of twee seconden vormen ze zich een beeld van de ander op grond waarvan ze beslissen of de ander de moeite waard is. In nog eens twee of drie seconden toetsen ze die hypothese op de indruk die zij zich verder van de ander vormen. En als ze dan aan de praat raken menen ze in vijf tot tien minuten een uitspraak te kunnen doen of de ander aardig is of niet. Je uitstraling. Dit betekent dat je echt even moet nadenken over die eerste indruk die je op mensen maakt. Wat voor kleren draag je, hoe sta je, hoe loop je en hoe geef jij mensen een hand? Zorg dat je uiterlijk past bij je omgeving. Je glimlach. Een glimlach is goud waard en kost niets. Wie een stralende glimlach tevoorschijn kan toveren, je weet wel, zo n echte welgemeende hartelijke opwaartse beweging van de mondhoeken die gepaard gaat met het wat groter maken van de ogen en een lichte buiging van de wenkbrauwen, zo iemand kan te dik zijn, een slobbertrui dragen en een te lange korte broek dragen en toch mensen onmiddellijk voor zich innemen. De glimlach is het begin van iedere succesvolle relatie. Of die relatie nu als doel heeft een stormachtige liefde, een mooi project of een gerepareerde cv-ketel. Wie glimlacht, heeft altijd een streepje voor. Wie glimlacht, voelt zich positiever en straalt dat ook uit. Je houding. Wat voor de glimlach geldt, geldt in zekere zin ook voor je houding. Zorg dat je de schouders naar achteren hebt, de buik een beetje naar binnen en de rug recht. Zorg dat je degene die je ontmoet echt aankijkt en dat je daarbij je hoofd recht houdt. Je straalt dan rust en zelfvertrouwen uit. Je krijgt de welwillende aandacht die je verdient. En het mooiste is: als je niet helemaal zeker bent van jezelf kun je dit gedeelte van de ontmoeting gewoon oefenen. Voor de spiegel.

5 Non-verbale communicatie Tijdens een gesprek schakelen we vrijwel ons hele lichaam in, ook al hebben we dat zelf niet altijd in de gaten. Uit de houding, de mimiek en de gebaren kun je vaak meer opmaken dan uit wat iemand tegen je zegt. Gevoelens of emoties kun je verbaal meestal wel in bedwang houden, of zelfs ontkennen, maar met lichaamstaal kun je deze maar moeilijk onder controle houden. Mensen zenden met non-verbaal gedrag evengoed boodschappen uit als met verbaal gedrag. Het herkennen en juist interpreteren van lichaamstaal is dan ook een belangrijke sociale vaardigheid. Als je echt wilt weten wat er in iemand omgaat, kun je dat vaak beter uit zijn non-verbale gedrag opmaken. Je kunt wel op je woorden letten, maar niet of nauwelijks op je gezichtsuitdrukking of houding. Andere mensen proberen ook actief te letten op jouw non-verbale gedrag, om op te maken wat er in je omgaat. Vaak realiseer je je niet dat je met je lichaamstaal boodschappen uitzendt, die al dan niet in overeenstemming zijn met wat je zegt. Leerstappen Kennismaken met de verschillende aspecten van non-verbale communicatie. Leren welke functies lichaamstaal kan hebben. De lichaamstaal van andere mensen juist leren interpreteren. Feedback krijgen over de manier waarop je non-verbaal op andere mensen overkomt. Lichaamstaal gebruiken als communicatiemiddel en extra kanaal om je boodschap over te brengen en het gewenste effect te bereiken.

6 New project In sociale situaties maken we vaak gebruik van meerdere communicatiemiddelen tegelijk. In een gesprek is ongeveer % van de boodschap verbaal, dus via woorden, terwijl % wordt overgebracht via non-verbale kanalen. De reikwijdte van de verbale communicatie wordt vaak als te beperkt gezien. Denk aan de uitdrukking woorden schieten te kort. Niet alles kan adequaat onder woorden worden gebracht. Een troostend gebaar, een hand op iemands arm leggen, een knuffel of een hug geven kan veelzeggender zijn dan welke woorden ook. Wanneer iemand een belangrijke wedstrijd heeft gewonnen of tijdens een wedstrijd een doelpunt maakt, brengt hij dat in zijn gedrag tot uitdrukking door te juichen en te dansen. Je zou raar staan te kijken als hij op zo n moment ging uitleggen hoe blij hij is. Gevoelens hebben vaak geen woorden nodig, ze vinden een uitlaatklep via lichaamstaal. Verdriet, blijdschap, teleurstelling, onzekerheid, zelfvertrouwen stralen vaak van iemand af. Spiegelen. In sociale situaties doen we elkaar na. We buigen naar elkaar toe, we schuiven gelijktijdig onze stoel wat naar achteren. We gaan wat achterover zitten. We knikken elkaar toe. Het is een manier om de onderlinge band in lichaamstaal met elkaar te bespreken. Kopiëren we elkaars gedrag dan versterken we die band. Wijken we af van het gedrag van de ander dan zit er kennelijk iets niet goed. Ga iemand niet imiteren. Dat wekt alleen maar irritatie op. Dus las iemand wat met zijn handen zit te draaien, doe jij dat niet na. En laat altijd wat tijd zitten tussen het gedrag van de ander en jouw volgend gedrag. Doe je dat niet, dan ga je weer imiteren.

7 Overtuigende presentatie Als je iets verkoopt, moet je eerst jezelf verkopen en ook tijdens een presentatie presenteer je eerst jezelf. Het geven van een voordracht aan een grote groep is een activiteit die door mensen die dat niet elke dag doen, soms als een lastige klus wordt ervaren. Dagen is men zich aan het inlezen op de teksten, om op de dag suprême een goed verhaal te kunnen houden. Helaas wordt vaak verondersteld dat de inhoud van het betoog het belangrijkste is en dat hetgeen wat uitgedragen moet worden, het enige is waar het bij de voorbereiding om gaat. We vergeten vaak dat het even zo belangrijk is om ook een goede presentatie neer te zetten. Het gaat dus niet alleen om de woorden, maar ook om de manier waarop je het brengt. Waar gaat het over? Het is een gegeven feit dat wanneer iemand een toespraak houdt, en de presentatie niet goed is, er bij de toehoorders weinig blijft hangen van waar het nu eigenlijk over gaat. Als de presentatie op een eentonige manier wordt gegeven, zakt de concentratie van de toehoorders erg naar beneden. Ook verkrampte houdingen en onrustige bewegingen van een spreker, kunnen de concentratie van de luisteraar afleiden. Kennis van lichaamstaal helpt bij het neerzetten van een goede presentatie. Let op de non-verbale aspecten. Bij een goede voorbereiding van een toespraak is het belangrijk ook te letten op de non-verbale aspecten. Een goed gebruik van lichaamstaal tijdens de voordracht zal ook de belangstelling voor het onderwerp doen vergroten. Zeker bij een voordracht waarbij het doel is het publiek ergens van te overtuigen, is de manier van presenteren zeer bepalend voor de manier waarop de inhoud over komt. Door gebaren, lichaamsexpressie, gelaatsuitdrukking en toonhoogte geeft, ondersteunt of bekritiseert een spreker voortdurend hetgeen hij zegt. Bewust toegepaste pauzes behoren ook tot het non-verbale deel van het verhaal.

8 Contact maken Contact en interactie. Tijdens een presentatie is het allereerst belangrijk om contact te maken met je publiek en met hen te interacteren. Dat betekent dat je niet alleen iets voordraagt, maar dat je werkelijk met je publiek communiceert. Je wisselt dus iets uit in plaats van dat je hen passief laat luisteren. Deze interactie kun je sturen door de keuze van plaats, het aannemen van een passende houding, een juiste afstemming van je bewegingen, een variërend stemvolume en een goede timing van aankijken en wegkijken. Expressieve mimiek en ondersteunende gebaren bevorderen het contact met de groep en verhogen de levendigheid van het verhaal. De grootte van de groep. Als je je toespraak voorbereidt is het belangrijk dat je weet wanneer en waar deze zal plaatsvinden en wat de grootte van de groep zal zijn. Met deze kennis kun je de opstelling van de groep en je eigen plaats bepalen. De grootte van de groep is ook belangrijk voor de keuze van de (visuele) hulpmiddelen die je gebruikt tijdens je toespraak. Het gebruik van de ruimte. Bij een voordracht voor een kleine groep, is het prettig om de stoelen in een halve kring neer te zetten. Zelf neem je plaats in het midden van het open deel van deze kring. Hierdoor heb je een centrale plaat s van waaruit je eenieder makkelijk kunt aankijken. De halvekringopstelling zorgt ervoor dat de deelnemers, bijvoorbeeld wanneer een van hen een vraag stelt, zich ook makkelijk op elkaar kunnen richten. Dit nodigt uit tot actieve deelname. Bij een groter publiek is deze hoefijzervormige opstelling meestal niet erg praktisch. Noodgedwongen zullen mensen hier vaak achter elkaar zitten. Belangrijk is hier dat je zelf kiest voor een plaats waar iedereen je goed kan zien. Bij een groep tot zo'n 100 personen is het voldoende om zelf te staan tijdens de voordracht, terwijl de anderen zitten. Bij een grotere groep kun je beter vanuit een hogere positie spreken. Overigens is staan voor een grote groep altijd te prefereren boven zitten. Als je staat ben je goed te zien en het geeft je goede mogelijkheid tot bewegen en veranderen van positie. Dit houdt het betoog levendig. Een zittende spreker heeft sneller een slapend gehoor, want hij doet afstand van vrijwel alle mogelijkheden van inspirerende dynamiek.

9 Blijf zichtbaar Vermijd barricades! Zorg bij de keuze van de plaats van waaruit je spreekt dat er zo min mogelijk barricades zijn tussen jou en je publiek. Het toespreken van mensen vanachter een tafel of spreekgestoelte is iets heel anders dan vanuit een open ruimte. Veel mensen verkiezen een tafel voor zich, omdat dit hen steun geeft. Je kunt tenslotte je handen ergens laten; je kunt iets vastpakken als ze gaan trillen. Vrije ruimte daarentegen duidt op openheid (eerlijkheid), dat is al een voordeel. Verder kun je in een vrije ruimte beter gebruik maken van gebaren en kun je makkelijker van plaats veranderen (zonder te ijsberen). Dit houdt de voordracht levendiger. En bij een lezing dan? Daarbij heb je toch iets nodig om je papieren op te leggen? Ja, dat is zo, maar niets is saaier dan een voordracht waarbij de spreker gedurende lange tijd iets opleest, waarbij hij alleen zo af en toe eens over zijn bril blikt om te zien of zijn gehoor nog luistert. Soms kan het niet anders, maar als het niet nodig is, laat dan de papieren achterwege. Schrijf je spiekblaadje van tevoren op een flipover. Dat iedereen kan meelezen op je 'spiekblaadje', helpt hen bij de concentratie op het onderwerp. Ondersteunende gebaren. Het is goed om tijdens je betoog veel gebruik te maken van ondersteunende gebaren. Let er wel op welke gebaren je maakt. Het is bijvoorbeeld erg goed om je zinnen te ondersteunen met naar voren gerichte open handpalmen. Dit geeft eerlijkheid en oprechtheid weer. Een in de richting van het publiek prikkende wijsvinger daarentegen wordt vaak gevoeld als een beschuldiging (het beschuldigende vingertje). Er zijn heel veel gebaren, en deze hebben meestal alleen betekenis in bepaalde combinaties en binnen een bepaalde context. Om nu precies te weten welke gebaren je nu wel of niet moet gebruiken, is het goed om eens tijdens de voordracht van een ander bewust naar zijn gebaren te kijken. Let er eens op hoe je je zelf voelt wanneer hij bepaalde gebaren maakt. Je eigen gevoel is een goede graadmeter. We zijn echter vaak beter in staat om betekenis te geven aan de houdingen en gebaren van anderen, dan aan die van onszelf. Als we ons hier meer bewust van worden, kunnen we dit veranderen.

10 New project Gebaren aanpassen aan de afstand. Bij het toespreken van een grote groep moeten je gebaren en bewegingen worden aangepast aan de grotere afstand. Je gebaren moeten nu groter en krachtiger worden gemaakt. Het maken van kleine handbewegingen moet je hier zien als fluisteren. Mensen die verder van je verwijderd zijn, kunnen ze niet goed waarnemen. Houd er rekening mee dat ook het effect van je mimiek wegvalt. Je zult dus meer ondersteunende armbewegingen moeten maken. Wil je boosheid in je zin leggen, maak dan een gebaar met een gebalde vuist. Je verbaasde gezicht kun je bekrachtigen met twee uitgespreide handen. Het is even wennen om zoveel gebaren te maken tijdens het toespreken van een groep. Het voelt wat onecht. Je kunt echter bij een grote groep nauwelijks te veel gebaren maken. Intonatie. Je stem is ook een belangrijk non-verbaal hulpmiddel tijdens de voordracht. Je kunt er niet alleen de woorden mee uitspreken, maar met behulp van intonatie kun je accent en levendigheid in je verhaal brengen. Zorg bij het toespreken van een grote groep voor een microfoon. Dit bevordert niet alleen de verstaanbaarheid, maar geeft je ook de mogelijkheid om optimaal gebruik te maken van je intonatie. Zonder microfoon klinken de zinnen die met groot volume worden uitgesproken allemaal gelijk. Het is juist de afwisseling van volume en toonhoogte die de toespraak levendig houdt. Je kunt er iets mee accentueren of mee afzwakken. Met een microfoon kun je zelfs fluisteren over grote afstand en dit kan soms heel nuttig zijn in het spel om de menigte te bereiken en om de aandacht vast te houden.

11 Gebruik visuele hulpmiddelen Bij de voorbereiding van je toespraak is het ook belangrijk om te kijken naar de hulpmiddelen die je zult gebruiken. Het is slim om je boodschap via de verschillende zintuigen van de toehoorders te laten binnenkomen. Probeer tijdens de voordracht zowel iets te laten zien als te laten horen. Beter nog is het als je ook iets kunt laten voelen, hoewel dat niet altijd even praktisch is. Onderzoek heeft uitgewezen dat een boodschap het best blijft hangen als deze via verschillende kanalen binnen komt. Tijdens een voordracht wordt daarom vaak gebruik gemaakt van een flip-over, een overheadprojector, een presentatie-programma of dia's. Als de groep niet te groot is, heeft een flipover de voorkeur. Allereerst biedt een flipover een uitstekend geldige reden om de groep staande toe te spreken. Verder biedt het, daarbij horende, vasthouden van een viltstift een nuttige verlenging van de hand. Als je namelijk met je wijsvinger iemand uit het publiek aanwijst, terwijl je in je toespraak terugverwijst naar iets dat deze persoon zojuist gevraagd heeft, kan dit als verwijtend overkomen. Als kind is ons al geleerd dat wijzen naar andere mensen niet zo netjes is, en blijkbaar zit dit ingebakken. In dezelfde situatie wijzen met een viltstift heeft een heel ander, niet negatief effect. Met de viltstift kun je ook op de flipover iets aanwijzen of onderstrepen. Andere voordelen van de flipover Het gebruik van de flipover maakt je ook bewegelijk op een goede manier. Je plaats naast de flipover vormt dan je basis. Van daaruit kun je op je publiek toelopen, bijvoorbeeld om een vraag aan te horen en weer terug te keren. Het effect dat je met deze beweging teweegbrengt is te vergelijken met het inzoomen van een camera. Dit komt heel anders over dan het onrustige effect van een spreker die voortdurend heen en weer loopt (te ijsberen).

12 Lichaamstaal Behalve aandacht te besteden aan je eigen lichaamstaal tijdens de voordracht, is het belangrijk te letten op de lichaamstaal van je toehoorders. Aan de manier waarop ze zitten, kijken en bewegen, kun je een indruk krijgen van hoe jouw verhaal bij hen over komt. Zit het publiek onderuit of op het puntje van de stoel? Hebben ze een open houding of zitten ze stijf met hun armen over elkaar? Een belangrijke graadmeter is ook of hun houding verandert gedurende jouw presentatie. Zitten ze stil of maken ze rusteloze bewegingen? Waar is hun blik op gericht? Op jou, op de vloer of op de binnenkant van hun oogleden? Bewustzijn van de lichaamstaal van je publiek geeft je de mogelijkheid om je presentatie te sturen. Zo kun je bijvoorbeeld door wisseling in stemvolume of door het maken van een humoristische opmerking over hun houding de induttende mensen er weer bij halen. Wanneer je een actieve deelname van mensen verwacht is het ook belangrijk op de lichaamstaal van de toehoorders te letten omdat dit je de mogelijkheid geeft om de interacties te sturen. Zo kun je bijvoorbeeld zien wie er op het punt staat om te reageren en daar direct op inspelen. Iemand die wat wil zeggen, richt zich wat naar voren en strekt zijn rug. Ook haalt hij diep adem alvorens hij wat zegt. Voordat hij wat heeft uitgebracht kun je op hem reageren. Bijvoorbeeld door hem even te stoppen met een voorwaarts gestrekte hand (met handpalm naar beneden) als je zelf nog wilt uitspreken, of door hem uit te nodigen met geopende handpalm. Lichaamstaal is een niet te onderschatten communicatiemiddel, een oertaal. Verbale communicatie maakt slechts 3 % uit van de communicatie. 97 % voltrekt zich zonder woorden (non-verbaal). Wat veel belangrijker is dan wat wordt gezegd, is hoe het wordt gezegd. De toon waarop, de glimlach die ermee gepaard gaat, of de onzeker afgewende blik beïnvloeden de aangesprokene meer dan de woorden. De houding kan openheid uitstralen en vertrouwen opwekken of juist geslotenheid en onoprechtheid tot uiting brengen.

13 Met onze lichaamstaal geven we anderen heel wat signalen. De spontane taal van je lichaam brengt gevoelens direct tot uiting. Lichaamstaal kan bewust of onbewust zijn. Lichaamstaal kan aangeboren of aangeleerd zijn. Lichaamstaal verraadt emoties die we soms in onze woorden tegenspreken. Waar let je op, als je iemand ontmoet? Net als iedereen heb jij je je (voor)oordeel al klaar zodra je iemand ziet. Je kunt dat weliswaar niet meteen onder woorden brengen maar het zal iets zijn van aardig - niet aardig, mooi - niet mooi, interessant - saai, belangrijk - onbelangrijk voor mij. Wanneer je iemand informeel ontmoet, let je op andere dingen dan wanneer je iemand tijdens je werk ontmoet. Wees je ervan bewust dat je een checklist invult op basis van iemands uiterlijk. Maar daarna wil je natuurlijk ook weten of je eerste indruk klopt. Als die positief is, wil je meer weten van de ander. Dat begint met kijken. Probeer om je na afloop van iedere ontmoeting te herinneren wat voor kleur ogen iemand heeft. Dat dwingt je om echt naar iemand te kijken. En dat mag best wat langer duren dan je geneigd bent. Als je iemand echt even aankijkt, vindt hij of zij dat over het algemeen wel prettig. Hij of zij wordt opgemerkt. Zonder woorden kun je aan iemands gezicht, gebaren en houding zien of hij enthousiast, verveeld of vijandig is. Wat we onbewust uitstralen, wordt ook bewust toegepast. Sommige mensen zijn goed in imponeergedrag. Zonder dat er één woord wordt gezegd, moet iedereen de indruk krijgen dat hier iemand is die wat hij ook zegt of doet, geloofwaardig wil zijn.

14 Onthouden Lichaamstaal en spreektaal zijn twee verschillende talen. We spreken en verstaan ze allebei. Het belang van lichaamstaal voor de communicatie kan nauwelijks onderschat worden. Het is zeker zo belangrijk als wat je zegt en de manier waarop je het zegt. Concentreer je op iemand die praat. Wat valt je op aan zijn/haar lichaam? Welke ondersteunende gebaren of gezichtsuitdrukkingen kun je onderscheiden? Oefening: Wat merk jij op aan iemands lichaamstaal? Gedachten - gevoelens - mening - belangstelling - karakter - respect Gezondheid - eerlijkheid - spanning - macht - bedoeling Lichaamstaal gebruiken we altijd. Ongeveer 3/4 van onze communicatie is geba seerd op lichaamstaal en de klank van onze stem. Waarom is de rol van lichaamstaal in verhouding zo groot? We praten niet de hele tijd, maar geven wel steeds signalen met ons lichaam. Verder communiceren we meestal tegelijk op basis van inhoud (boodschap) en op basis van de relatie die we met de ander hebben. Inhoud. Het gespreksonderwerp. We praten ergens over. Betrekking. We geven signalen hoe we de ander zien en hoe hij onze boodschap moet interpreteren.

15 Gevoelens uiten Gevoelens uiten. Je kunt gevoelens veel eenvoudiger met je lichaam uitdrukken, dan met gesproken taal. Als je iets zegt, communiceer je tegelijk met je lichaam. De informatie die je via je lichaam uitzendt, heeft een grotere betrouwbaarheidswaarde dan wat je zegt of beweert. Het is heel moeilijk om met je lichaam te liegen. De meeste mensen zijn zich niet erg bewust van hun lichaam. Als iemand liegt, geeft zijn gedrag je het gevoel dat er iets niet klopt. We zijn meestal geneigd om meer op dit gevoel af te gaan en de ander niet te vertrouwen of te geloven. Veel non-verbaal gedrag is erfelijk of cultureel bepaald via de opvoeding. Het zit er als het ware ingebakken. Hierdoor gaan je mondhoeken naar boven als je blij bent, en frons je je wenkbrauwen als iets je niet bevalt. We kunnen gevoelens van haat, angst, genoegen, verdriet en andere primaire menselijke gevoelens kenbaar maken aan andere mensen, zonder dat te hoeven leren. Waarschijnlijk wordt ook het begrijpen van lichamelijk geuite emoties erfelijk doorgegeven. Gebaren kunnen echter van cultuur tot cultuur iets anders betekenen. Hoe dan ook, de indrukken die iemand geeft op basis van zijn lichaamstaal worden eerder geloofd dan wat hij zegt over zijn gevoelens. Oefening Besteed eens gericht en bewust aandacht aan de lichaamstaal van jezelf en de mensen om je heen. Met een goed inzicht in lichaamstaal merk je direct of iemand je mag of, of iemand voor je open staat of niet. Zo kun je uitproberen welke uitwerking je voorkomen, stijl en presentatie op hen heeft direct of indirect, gevraagd of ongevraagd. Als je die uitwerking bij één persoon hebt, heb je die wellicht ook bij anderen. Maak gebruik van de gratis feedback die mensen je geven.[2] Ogenspel en oogcontact

16 Oogsignalen Let op oogsignalen. Met onze ogen communiceren we het meest. Ze vertellen ons of iemand gelukkig is, bedroefd, geïnteresseerd, gevoelig, of hij liegt of ziek is, enzovoorts. De boodschapper zelf heeft weinig controle over wat de ogen zeggen. Ogen zijn de spiegels van de ziel. Hoe brutaler de geest, des te harder de ogen. Zulke ogen kunnen je doorboren. Priemende ogen proberen je te domineren. Ze willen je het woord ontnemen of een concessie los te krijgen. Kijk dergelijke heersers niet rechtstreeks aan, zonder defensief over te komen. Fixeer je blik op het voorhoofd van die persoon of concentreer je op de eventuele andere aanwezigen. Zij hebben ook recht op je aandacht. Men zegt wel dat de ogen de spiegels van de ziel zijn, maar de taal van de ogen is toch niet zo gemakkelijk te doorgronden. Gevoelens uitsluitend aflezen uit de ogen is moeilijk. De gezichtsuitdrukking bestaat niet alleen uit het oogcontact en de oogbewegingen. De starende blik. Als ons oog de blik van de ander opvangt, houden we die iets langer vast dan gewoon is. Toch duurt zo'n eerst starende blik niet veel langer dan gewoon. Een te lang vastgehouden blik stoot namelijk juist af. We kijken de ander aan, kijken dan even verlegen naar beneden en kijken dan nog een keer. Deze keer, als de ander ook weer kijkt, houden we de blik weer wat langer vast dan de eerste keer. Verschillende malen wordt er gekeken en oogcontact gemaakt. Ondertussen trekken we misschien onze kleding recht of wrijven aan ons haar.

17 Oogcontact Oogcontact. Tijdens een gesprek met iemand is oogcontact erg belangrijk. Het patroon van aankijken en wegkijken regelt onder andere het verloop van het gesprek. Bij spreken in het openbaar is het eigenlijk niet veel anders, alleen r icht je je tot een grotere groep. Door oogcontact te maken met de toehoorders, kun je een indruk krijgen van hoe je over komt. Oogcontact maken met iemand die actief luistert, een persoon die wat naar voren leunt en af en toe instemmend knikt, stimuleert je om verder te spreken. Het is goed om regelmatig je blik te verplaatsen naar een andere persoon, bij voorkeur iemand die aan een andere kant van de groep zit. Als iemand een vraag stelt, richt je doorgaans eerst je blik op de vraagsteller, terwijl je begint met antwoorden. Vervolgens richt je je blik naar anderen en je beëindigt je antwoord weer met een blik naar de vraagsteller. Vanaf een afstand van zo'n acht meter is oogcontact niet meer echt goed mogelijk. Richt je daarom bij je interactie vooral op de voorste rijen. Werp wel af en toe een blik naar boven (achteren) om ook de achterste mensen te betrekken. Op grote afstand weten de mensen niet precies meer naar wie je kijkt. Als je echter hun richting opkijkt, voelt iedereen zich aangesproken. Door je houding laat je de mate van aandacht en betrokkenheid blijken. Door iets naar voren te leunen, in de richting van de spreker, geef je blijk van interesse. Het is daarbij belangrijk ook te letten op de stand van je voeten. Als deze naar de spreker wijzen, dan is het goed, maar wijzen ze de andere kant op, dan lijkt je aandacht op andere zaken te zijn gericht. Let op andere signalen. Een mond toont goedkeuring of afkeuring, boosheid, pretenties. Getuite lippen kunnen preutsheid weergeven. Blozen kan wijzen op ongemak, verlegenheid. De hoeveelheid haar kan tot commentaar leiden, net als de aanwezigheid van een snor of baard, en de verzorgdheid daarvan. De haarstijl zegt soms iets over iemands gevoelens, religieuze opvattingen of sociaaleconomische status. We beoordelen mensen vaak zeer sterk op hun lichaamskenmerken: groot, klein, mager, dik.

18 Uiterlijk Houding. Leunen, knielen, hangende schouders, kromlopen, rechtop staan brengen bepaalde indrukken bij anderen teweeg. Bewegingen van de handen versterken of weerspreken wat er gezegd wordt; zij kunnen woor den doelmatig vervangen. Kleding. Er zijn dikke boeken geschreven over de schreeuwende taal van kleding, vooral in een professionele omgeving. Goed aangebrachte makeup kan een positieve indruk maken. Slordig of overmatig gebruik doet het tegendeel. Parfums en eau de cologne hebben hetzelfde effect. Accessoires geven een beeld van de gebruiker: tassen en de kwaliteit daarvan, onder de arm vastge hou den kranten, paraplu s enzovoorts. Tijdens het houden van een toespraak zijn de houding die je aanneemt en de bewegingen die je maakt, erg belangrijk. Veel mensen die een voordracht moeten houden, vragen zich vooral af waar ze hun handen moeten laten. Aan hun handen is het eerst hun gespannenheid te zien en daarom worden de handen eerder als een last ervaren dan als een handig hulpmiddel. Praten met je handen. Als je met mensen praat, is het belangrijk om je handen te gebruiken. Gebaren ondersteunen en verlevendigen je verhaal. Kijk bijvoorbeeld eens naar een praatprogramma op tv. Er zijn gasten die gemakkelijk praten en er komen mensen aan het woord die daar wat meer moeite mee hebben. Wat doen ze met hun handen? Als je je handen gebruikt, ga je gemakkelijker praten. Maar overdrijf het niet. Heel grote gebaren staan pompeus en komen dominant over. Dat is niet handig als je iemands ego wat wilt kietelen. Vouw je handen niet over elkaar, en leg ze niet over elkaar voor je buik. Dat oogt defensief. Net zoals je je armen over elkaar doen als je praat. Heel fout is het om met je handen in je zak voor een groep staan praten. Geroutineerde sprekers doen dat weleens om hun routine te onderstrepen. Maar het straalt toch vooral achteloosheid uit. Zet je handen ook niet in je zij. Dat komt uitdagend over: kom maar op!

19 Handen Tijdens spreken hebben de handen een belangrijke rol bij het aanduiden van hetgeen je zegt. De bewegende handen kunnen de zinnen ook accent geven. Tijdens het luisteren zijn de handen meestal minder bewegelijk. Hoogstens kunnen ze een keer in de lucht wijzen terwijl je knikt. Dit is dan een expressieve aanduiding om te zeggen: 'ik begrijp het' of 'dat is zo'. Een vlak uitgestrekte hand kan gebruikt worden om de ander, desnoods midden in zijn zin, te onderbreken. Je moet je dan afvragen of dat echt is wat je wilt. Ook als je het niet met hem eens bent, is het namelijk vaak beter de ander te laten uitspreken. Hij zal dan eerder bereid zijn om ook jou aan te horen. Tijdens het luisteren moet je er eens op letten waar je handen zich bevinden. Handen aan het gezicht geven in het algemeen de indruk van een kritische luisteraar. De meest kenmerkende houding daarbij is denk ik, die met de duim onder de kin en de wijsvinger gestrekt langs de wang. Maar ook de hand voor de mond en de hand aan het oor geven zo'n uitstraling. Spelen met voorwerpen of met je ring geeft indruk van verveling. Het over elkaar vouwen van je armen vertolkt, zoals al eerdergenoemd, weerstand en de handen in de nek superioriteit. Heb je moeite om je handen te gebruiken terwijl je praat? Houd dan iets vast, een papier, een glas of een kopje. Wat doet de spreker met zijn handen? Het veel en onrustig bewegen van de handen geeft niet alleen de gespannenheid van de spreker weer, maar kan de luisteraars afleiden van het verhaal. Nerveuze gebaren zoals krabben aan je armen of aan je gezicht, draaien aan een ring, strijken over je haren en friemelen aan je kleding kun je dus maar beter niet maken tijdens het spreken. Let er ook op wat je met voorwerpen doet die je in je hand houdt. Er zijn mensen die steeds hun bril op en af zetten, of voortdurend de pootjes van de bril open en dicht vouwen. Dit soort bewegingen kunnen de luisteraars erg afleiden. Ook het klikken met het knopje van een pen of het voortdurend lostrekken en terugplaatsen van een viltstiftdopje kun je maar beter laten.

20 Houding Statische houdingen. Veel sprekers in het openbaar vrezen de zenuwachtige bewegingen, die onze handen spontaan lijken te maken. Om handen beter onder controle te houden, zijn we daarom eerder geneigd om ze onbeweeglijk te fixeren. Om de handen stil te kunnen houden, zoeken we steun. Als onze handen geen tafel of ander voorwerp vinden waaraan ze zich kunnen vasthouden, zoeken ze elkaar. Hierdoor ontstaan de statische, vaak gesloten houdingen die we soms bij sprekers zien. De houding die je aanneemt geeft de luisteraars een indruk van hoe je zelf in het verhaal staat. Hier volgen enkele voorbeelden van de houdingen die we aannemen tijdens een voordracht. De armen over elkaar. Gekruiste ledematen duiden in de meeste situaties op geslotenheid. Zo ook het over elkaar slaan van de armen tijdens een toespraak. Luisteraars die automatisch deze houding spiegelen zullen hierdoor ook minder open staan voor het verhaal. Handen in de zak. Sprekers die hun handen in hun broekzak houden tijdens hun toespraak kunnen hierdoor nonchalant, ongeïnteresseerd, onverschillig, slordig of dominant over komen. Dit betekent niet dat de spreker dat ook is, maar het geeft wel aan hoe deze houding door anderen wordt ervaren. Vrouwen hebben het voordeel dat ze meestal niet in het bezit zijn van wijde broekzakken en komen dus niet zo snel in de verleiding om deze houding aan te nemen. Overigens is dit ook geen houding die veel door vrouwen wordt aangenomen. Een enkele hand in een zak, bijvoorbeeld van het colbert, is wel acceptabel wanneer de andere hand actief wordt gebruikt voor het maken van ondersteunende gebaren.

21 Waar zijn je handen? De handen op de heupen. Vooral als de spreker daarbij wat naar voren leunt, kan de houding met beide handen op de heupen uitdagend, eigenwijs of zelfs agressief over komen. Het geeft een indruk van: 'ik weet het wel!'. Het publiek zal zich hierdoor eerder in de verdediging opstellen. Het is dan ook lastig om iemand vanuit deze houding te overtuigen of beïnvloeden. Je kunt deze houding wel gebruiken om een bepaald deel uit het verhaal te benadrukken. In dat geval za l deze houding kortdurend moeten worden aangenomen. Evenals bij de handen in de zak, is een enkele hand op de heup wel acceptabel omdat de andere hand vrij is om iets aan te duiden of te accentueren. De asymmetrische houding die dan ontstaat, duidt op ontspanning. Een hand op de heup of in de zak heeft dus een heel ander effect dan beide handen. Het is ook goed om de houdingen tijdens de presentatie af te wisselen. 'Het vijgenblad'. Veel sprekers, zowel mannen als vrouwen, grijpen hun eigen handen in elkaar en houden die voor zich, op dezelfde manier en plaats als voetballers hun handen houden als bescherming tegen een hard aangeschoten bal. Adam en Eva droegen op die plaats een vijgenblad ter bescherming van hun edele delen. Vandaar deze naam die door verschillende schrijvers over lichaamstaal voor deze houding wordt gebruikt. Om in de religieuze sfeer te blijven, strengelen sommige mensen hun vingers in elkaar, alsof ze in gebed zijn. Sprekers die deze houdingen aannemen, komen erg stijf en gereserveerd over. Deze houdingen nodigen ook weinig uit tot het maken van ondersteunende gebaren. 'Rugdekking'. De handen kunnen elkaar ook op de rug vasthouden. Hierbij kan men ook een erg geremde indruk maken. Dit 'omgekeerde vijgenblad' kan de spreker ook een soort heersersallure verschaffen, zeker als hij daarbij zijn kin omhoogsteekt.

22 De handen langs het lichaam. De handen kunnen natuurlijk ook gewoon langs het lichaam worden gehouden. Veel mensen vrezen dat ze er als een houten klaas uitzien als ze hun handen langs hun lichaam houden, en vermijden daarom liever deze houding. Toch is deze houding in de meeste gevallen te verkiezen boven alle andere. Deze houding nodigt het meest uit tot het maken van ondersteunende handbewegingen en dit maakt de toespraak dynamisch. Het houten-klaas-effect kan ook worden verminderd door de rest van je houding: het hoofd opgericht en de schouders naar achteren. Als mensen staan te praten kun je zien wie er tevreden is met zijn gesprekspartner en wie niet. De tevreden praters hebben hun voeten gericht naar de degene met wie ze praten. Zoek je een andere gesprekspartner, dan wijzen je voeten van je partner weg. Hetzelfde geldt voor de positie waarbij een voet naar de spreker toewijst en de ander ervan weg. Ook dan wil je liever weg dan blijven. Als je voeten van de spreker afgekeerd zijn, is het erg verleidelijk om je concentratie te laten afdwalen. Probeer het maar eens uit, bijvoorbeeld op een verjaardagsfeestje. Zet je voeten eens in een andere richting dan naar de persoon met wie je aan het praten bent. Sowieso is het op deze manier al lastig praten, want je moet dan je bovenlijf draaien in de tegengestelde richting als de stand van je voeten. Ditzelfde geldt voor het wegkruisen van je benen wanneer je naast iemand zit: als je met je rechterbeen over je linker gekruist zit, kun je makkelijk luisteren naar iemand die links naast je zit. Kruis je naar de andere kant dan moet je je schouders naar achteren keren om hem aan te kijken. Dit is alleen strategisch als je liever niet naar de ander luistert. Het is in dat geval namelijk erg makkelijk om ook je aandacht naar de andere zijde te verplaatsen.

23 De taal van je voeten

24 Wat doen je voeten? Wat je voeten doen tijdens de toespraak lijkt misschien van minder belang te zijn. Als we ons bewust bezighouden met het controleren van onze houding en bewegingen, worden onze voeten vaak vergeten. Toch kun je aan de stand en de bewegingen van de voeten soms nog meer aflezen dan aan het gezicht of aan de rest van het lichaam. De steun die mensen met hun handen zoeken, om zich stevig te voelen, zouden ze beter met hun voeten kunnen zoeken. Met je voeten bepaal je namelijk (bijna letterlijk) de stevigheid en stabiliteit van je voordracht. Dezelfde mensen die hun handen ineenstrengelen om steun te zoeken, staan soms maar op een enkele voet terwijl van de andere voet alleen de teenspitsen op de grond rusten. Of ze staan met de voeten zo dicht bij elkaar, dat dit ook weinig stabiel is. Het kruisen van de enkels, wat overigens meer door vrouwen wordt gedaan dan door mannen, duidt op onzekerheid en geslotenheid. Het geeft stevigheid als de voeten iets uit elkaar staan en het gewicht gelijk verdeeld is over beide benen. Iemand die zo staat komt ook overtuigend en zeker van zichzelf over. Hoewel veel mensen het gewend zijn om regelmatig hun gewicht van het ene been op het andere plaatsen, om vermoeidheid te voorkomen, hebben mensen met staande beroepen (zoals kappers) de ervaring, dat gelijke gewichtsverdeling over beide voeten op de lange duur de minste vermoeidheid geeft. Door deze houding aan te wennen voorkom je ook het zenuwachtig overkomende heen en weer wippen. Het naast elkaar plaatsen van de voeten biedt ook mogelijkheid om even door je knieën te gaan of op de tenen te staan. Deze verandering in hoogte tijdens het spreken, beïnvloedt ook de stemmelodie, waardoor het verhaal veel enthousiaster over komt. Wanneer je iets uitlegt aan de hand van een flipover of schrijfbord, is het makkelijk om een voet dwars achter de ander te zetten. De achterste voet wijst dan in de richting van het schrijfbord en de voorste voet blijft naar je publiek wijzen. Hierdoor blijf je de aandacht op de toehoorders richten en word je niet verleid om hen je rug toe te draaien.

25 Begroetingsrituelen Als we ons in een gezelschap mengen is het de gewoonte dat we de anderen groeten, waarbij een simpel hallo meestal niet afdoende is. Tijdens een verjaardagsfeest bijvoorbeeld, gaan we de ronde langs, feliciteren de ander met de jarige en geven hem of haar een hand, eventueel gepaard gaand met twee of drie kussen op de wangen. Het zal maar zelden voorkomen dat we ons bij een gelegenheid onder het gezelschap mengen zonder begroetingsritueel. In de etiquette staat enigszins beschreven wat daarbij hoort en wat niet hoort. Ongeschreven regels. Toch haalt de beschrijving van de etiquette het nog lang niet bij de vele ongeschreven regels die daarover bestaan in de lichaamstaal. Zo beschrijft de etiquette misschien wel in welke situatie er gekust dan wel handen geschud dient te worden, maar niet hoe lang een kus mag duren en waar men elkaar mag aanraken tijdens het kussen. De etiquette beschrijft ook niet precies hoe een handdruk eruitziet. Hoe lang mag je de hand vasthouden en hoe hard mag je knijpen? Waar pak je de hand vast, bij de duim of bij de vingertoppen? Voor de kenner van de lichaamstaalregels - en hoewel daarvan onbewust, is iedereen dat - zijn deze regels wel duidelijk. We doen immers gewoon wat ons als kind is geleerd en we herkennen feilloos wanneer iemand anders afwijkt van wat gewoon is. Elk subtiel verschil merken we op. Als we dit ons bewust worden kunnen we gebruik maken van deze kennis. We kunnen de ander en onszelf dan beter leren kennen.

26 Shake hands... Hoe geef je een hand? Allan Peace heeft in zijn boek Lijfspraak wel tien bladzijden gevuld met de verschillende manieren om een hand te geven en de mogelijke betekenissen daarvan. Aan de manier waarop iemand een hand geeft kun je bijvoorbeeld merken of hij gespannen is of dat hij wil domineren. Dominantie wordt overgedragen door de hand zo te draaien dat deze boven ligt, dus met de palm naar beneden. Ook het geven van een hand met een ongebogen, stijve arm wordt vaak gebruikt door dominante personen, bedoeld om de ander van zich af te houden, buiten hun intieme zone. Een stijf uitgestoken arm met een duidelijk naar beneden gerichte handpalm dwingt de ontvanger dus in een onderworpen houding. Duwen en trekken. Behalve het van je af duwen van de hand, kun je hem ook naar je toe trekken. Ook door de ander binnen te trekken in je intieme zone kun je machtsverschil laten blijken. Het kan ook zijn dat de ander je na aan het hart ligt en dat je hem het liefst dicht bij je wilt houden. In dat geval gaat de handdruk gepaard met andere lichaamssignalen die dit bevestigen zoals een vriendelijke blik of een klopje op de schouder. Sommige mensen pakken in plaats van de hele hand slechts de vingertoppen van de ander. De ontvanger kan de hand van de gever dan niet beetgrijpen. Dit geeft de handgever controle over de handdruk. Ook hier drukt de handgever de ander meestal van zich af. Al lijkt zijn houding hier positief en enthousiast, het ontbreekt hem hier in feite aan zelfvertrouwen.

27 Groeten met twee handen. Het met twee handen omsluiten van de hand van de ander noemt Peace de gehandschoende handdruk. Deze wordt weleens gegeven door goede vrienden onder elkaar. Ook politici gebruiken deze manier van handen schudden. De gever van de hand tracht op de ander de indruk van betrouwbaarheid te maken. Toch kan deze manier juist averechts werken, zeker toegepast bij iemand die hij voor het eerst ontmoet. Deze kan weleens met achterdocht reageren en denken dat de bedoelingen van de handgever minder goed zijn dan hij wil doen overkomen. De tweede hand kan ook de pols, de bovenarm of de schouder van de ander omsluiten. Hiermee wordt nog meer gevoel in de handdruk gelegd, maar ook de onderlinge machtspositie wordt ermee vastgesteld. De initiatiefnemer dringt binnen in de intieme zone van de ander. Dit kan hij alleen doen wanneer hij een vriendschappelijke band heeft of een hogere positie. Een chef zou zijn werknemer zo kunnen feliciteren met zijn verjaardag, maar andersom kan dat niet zomaar. Wanneer twee vrienden elkaar bij de schouder beetpakken is er wel sprake van gelijkheid en is het een indicatie van hun vriendschapsband. Slap of krachtig? Een slap handje wordt door bijna iedereen als erg onprettig ervaren. Zeker wanneer die hand ook nog koud en klam is, omdat hij dan net als een dode vis aanvoelt. Er wordt soms van uitgegaan dat iemand die een slap handje geeft dan ook wel een slap karakter zal hebben. Het is in ieder geval niet aan te raden om zo'n hand te geven bij je sollicitatiegesprek. Een andere handdruk die de sollicitant beter niet kan geven is de verbrijzelende handdruk. Zelf heb ik die ook met regelmaat van mannen, maar tegenwoordig ook steeds meer vrouwen, mogen ontvangen. De handgever knijpt daarbij zo hard, dat je je hand daarna even moet uitschudden om de pijn te laten zakken. Zeker de ringdragers onder ons zijn niet altijd gecharmeerd wanneer ze een handdruk van dit type ontvangen. De handdruk is een teken van welkom. Het is daarom ook belangrijk om te zien wie als eerste zijn hand uitsteekt.

28 Handen drukken Hoe doe jij het zelf? Heb je er enig idee van hoe de handdruk die jij zelf geeft overkomt? Gek genoeg zijn veel mensen zich niet bewust van de manier waarop zij een hand geven. De knijper heeft er geen besef van dat hij iemand anders hand bijna verbrijzelt en zelfs degene die een slap handje aanbiedt voelt dat niet zelf. Het is daarom verstandig om eens aan je vrienden te vragen hoe ze jouw manier van handen geven ervaren. Als je weet hoe je het doet, kun je er misschien wat aan veranderen. De sympathieke handdruk. Zoals met veel lichaamstaal is ook het handen geven aan cultuur gebonden. In het Midden-Oosten geven mannen die elkaar kennen een hand bij elke ontmoeting. Zelfs op straat begint het gesprek met een handdruk. Vrouwen mogen mannen vaak geen hand geven. In het Westen hebben we andere gewoontes. Het is voor ons wel normaal dat we een hand geven tijdens een bepaalde gelegenheid of bij een eerste ontmoeting, maar niet elke keer. De etiquette beschrijft hoe een hand moet worden gegeven en wanneer. De volgende passage over groeten op straat heb ik geciteerd uit: Etiquette; Universiteit voor zelfstudie. Dit is een zeer oud boekje dat ik in de kast vond en dat helaas niet is gedateerd. De tekst vind ik echter aardig en hier ook zeker passend. (De passage over het afnemen van de hoed wil ik hier toch maar overslaan) Wanneer geeft men op straat bij een toevallige ontmoeting een hand, en wanneer niet?

29 Bewust communiceren Of je publiek nu groot of klein is: een presentatie is een uitstekend middel om anderen te informeren, te overtuigen of te motiveren. Mits goed gedaan, zijn mondelinge contacten effectiever dan schriftelijke (denk ook aan de nonverbale aspecten, zoals lichaamstaal en gezichtsuitdrukking). Mondelinge rapportages zijn sneller; schriftelijke boodschappen kunnen ongelezen blijven liggen. Voor de ontvanger van de boodschap is het prettig om efficiënt en onderhoudend geïnformeerd te worden. Dat geeft de spreker ook weer voldoening. Beide partijen kunnen zo goed samenwerken. De toehoorder geeft aandacht en de spreker doet zijn best om die aandacht vast te houden. Goed communiceren betekent: je duidelijk, levendig en beknopt uitdrukken. Weten hoe je je boodschap precies, rechtstreeks en expressief kunt uiten. Hoe je respectvol en direct kunt zijn, zonder om de hete brij heen te draaien. G een omhaal van woorden, maar een boodschap die simpel en niet voor meerdere uitleg vatbaar is. Tegelijk betrek je de ander bij het onderwerp, door hem of haar de ruimte te geven, vragen te stellen en uitleg te geven over wat er is verteld. De manier waarop mensen communiceren heeft altijd drie aspecten: Expressie: hoe druk je je uit, welke de indruk maak je op de ander? Deskundig? Betrouwbaar? Vriendelijk of onvriendelijk? Neem je de tijd, of ben je onrustig en lijk je haast te hebben? Ben je persoonlijk of afstandelijk? Brutaal of beleefd? Relatie: hoe zie je de relatie en de onderlinge verhoudingen: gelijkwaardig, hoger of onder geschikt? Schat je de intelligentie van de ander hoog of laag in? Ben je waarderend of geringschattend? Toon je je belangstellend of onverschillig? Appel: voldoet de ander aan wat je wilt? Is je boodschap bevelend, vragend, verzoekend, smekend of informerend?

30 Over ons Mesman Communicatie en Advies Vlinderweg 2, 2623 AX Delft Telefoon (Kantooruren) of Max Training & Coaching wordt aangeboden door Mesman Communicatie en Advies KvK (Haaglanden) Over ons