Witte jassen in de school

Transcriptie

1 Witte jassen in de school

2 Aan mijn ouders, Jan de Beer en Maria de Beer-Schakenraad

3 RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN Witte jassen in de school De schoolarts in Nederland ca Proefschrift ter verkrijging van het doctoraat in de Gedrags- en Maatschappijwetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen op gezag van de Rector Magnificus, dr. F. Zwarts, in het openbaar te verdedigen op donderdag 24 april 2008 om uur door Fedor Hubertus de Beer geboren op 16 juli 1975 te Sint-Michielsgestel

4 Promotor: Copromotor: Prof. dr. J.J.H. Dekker Dr. P.C.M. Bakker Beoordelingscommissie: Prof. dr. H.W. van Essen Prof. dr. A.E.M.G. Minnaert Prof. dr. P.M.M. Klep

5 Inhoud Voorwoord IX 1. Inleiding De geschiedenis van de schoolarts Medicalisering en pedagogisering Vraagstelling en opbouw van het boek Afbakening en bronnen 13 Deel I Van schoolhygiëne naar schoolgeneeskunde Hygiënisten en de gezondheid van het schoolkind Miasmata en de hygiëne van het schoolgebouw Medische belangstelling voor school en schoolkind 20 Hygiënisten en de school 20 De schoolhygiëne wettelijk geregeld De omslag in het medisch-hygiënisch denken Besluit De roep om schoolartsen Een toenemende vraag naar schoolartsen 36 De beperkingen van de Wet op de Besmettelijke Ziekten 36 Een eerste roep om schoolartsen: Amsterdam Arts en onderwijzer 39 Medisch commissiewerk 39 Een Akte Schoolhygiëne 42 De reactie van onderwijzers 44 Het Nederlandsch Congres voor Openbare Gezondheidsregeling De eerste schoolarts 50 Gemeentelijke initiatieven 50 De eerste schoolarts: Zaandam 51 Het takenpakket van de eerste schoolartsen 54

6 VI Witte jassen in de school 3.4 Het pleit beslecht 55 Intensivering van het wenselijkheidsdebat 55 Een eisch van dringende noodzakelijkheid 56 Principiële bezwaren 58 De grote steden volgen Besluit 64 Deel II De ontwikkeling van het beroep Van Zaandam tot Terschelling: de groei van het geneeskundig schooltoezicht Onderwijs of Volksgezondheid? De ontsluiting van het platteland Overheid versus particulier initiatief 81 Nieuwe pogingen om tot een wettelijke regeling te komen 81 De katholieke strijd voor eigen schoolartsendiensten 82 Een gemeentelijke aangelegenheid Besluit Schoolartsen verenigd De Nederlandsche Vereeniging van Schoolartsen 95 Oprichting 95 Forum, intermediair en opleidingsinstrument 95 Gezondheid in de School Sociaal-geneeskundige samenwerking 99 Een sociaal-geneeskundig orgaan 99 Een sociaal-geneeskundige vereniging De Sectie voor Schoolgeneeskunde 103 Vrijwel onzichtbaar 103 Het Nederlands Congres voor Schoolgeneeskunde Opnieuw een schoolartsenvereniging Besluit Beroep en aanzien Van bijbaan tot medisch specialisme 112 Van bijbaan tot volwaardige functie 112 Opleiding en specialisatie Aanzien 122 Een geringe status 123 De keuze voor het beroep Besluit 132

7 Inhoud VII 7. De taak van de schoolarts ter discussie Uitbreiding van de doelgroep Veranderende opvattingen over het takenpakket 138 Vooroorlogse aandacht voor geestelijke hygiëne 138 Kritiek van buitenaf 141 Heroriëntatie op het takenpakket 146 Bezinning in eigen kring Demarcatiestrijd en plaatsbepaling 150 Een nieuwe deskundige: de schoolpsycholoog 150 Wensen uit het onderwijs Besluit 157 Deel III De ontwikkeling van deeltaken Het voorkomen van besmettelijke ziekten De bedreiging van besmettelijke ziekten Een strijd voor meer handelingsbevoegdheden 166 Ingrijpen door de schoolarts 166 Een pleidooi voor meer bevoegdheden 169 Een teleurstellende wet 173 Taakverschuiving: van desinfectie naar (her)vaccinatie 177 Vaccinatie van rijkswege De schoolarts als schakel in de tuberculosebestrijding 183 Tering 183 Het aandeel van de schoolarts 184 Het gevaar van de tuberculeuze onderwijzer Besluit Het bevorderen van een goede hygiëne Oudervoorlichting 195 De schoolartsendienst als moederschool 195 Algemene voorlichting gericht op ouders De hygiënische norm 201 Onwillige ouders 201 De schoolverpleegster 202 Luizen: een onbeschaafde ziekte Gezondheidsvoorlichting en -opvoeding op school 212 Het belang van gezondheidsvoorlichting aan kinderen 212 Een hygiënische opleiding voor onderwijzers en de rol van de schoolarts Besluit 219

8 VIII Witte jassen in de school 10. Zorg voor het zwakke kind Lichamelijke zwakte De voedingstoestand 222 Methodologische problemen 222 Voorlichting 228 Schoolvoeding 229 Schoolmelk Kinderuitzending 235 Sociaal-geneeskundige voorzorg 236 Selectieperikelen 240 De rol van de schoolarts 242 Groei en neergang Besluit De selectie voor het zwakzinnigenonderwijs De schoolarts en de selectie voor het zwakzinnigenonderwijs De intelligentietest als maatstaf Kritiek op de rol van de schoolarts Naar een pedagogisch toelatingscriterium Besluit Conclusie: medicalisering in een pedagogische setting De komst van de schoolarts De ontwikkeling van het beroep 270 De trage verspreiding van het geneeskundig schooltoezicht 270 Beroep en aanzien De ontwikkeling van het takenpakket 277 Veranderingen in de taken 277 Uitbreidingsmogelijkheden 283 Bijlage 1 Tabellen 287 Gemeenten met geneeskundig schooltoezicht 288 Aantallen schoolartsen 289 noten 290 Gebruikte afkortingen 332 Archieven 333 Gedrukte bronnen & geraadpleegde literatuur 334 Personenregister 366