Diagnostiek van Ouderfunctioneren

Transcriptie

1 Diagnostiek van Ouderfunctioneren Een functioneel-contextueel perspectief Jan van der Maas i

2 ISBN vormgeving uitgever Esther Mosselman Zwaar Water VU Uitgeverij Copyright 2010, J. van der Maas ii

3 VRIJE UNIVERSITEIT Diagnostiek van Ouderfunctioneren Een functioneel-contextueel perspectief ACADEMISCH PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad Doctor aan de Vrije Universiteit Amsterdam, op gezag van de rector magnificus prof.dr. L.M. Bouter, in het openbaar te verdedigen ten overstaan van de promotiecommissie van de faculteit der Psychologie en Pedagogiek op woensdag 23 februari 2011 om uur in de aula van de universiteit, De Boelelaan 1105 door Jan Jacob van der Maas geboren te Schoonhoven iii

4 promotoren: prof.dr. C. Schuengel prof.dr. J.W. Veerman iv

5 Leescommissie Prof.dr. G.T.M. Stegge Prof.dr. E.J. Knorth Prof.dr. C.P.F. van der Staak Prof.dr. J.M.A.M. Janssens Prof.dr. N.W. Slot v

6 vi

7 Inhoudsopgave hoofdstuk 1 Inleiding Het belang van ouderdiagnostiek Het belang van een screeningsinstrument voor ouderfunctioneren Het onderzoeksplan 7 hoofdstuk 2 Theorieën over ouderfunctioneren in de praktijk en in het wetenschappelijk onderzoek Theorieën over ouderfunctioneren in de praktijk 12 Ouderbegeleiding Psychotherapie 2.2 Theorieën over ouderfunctioneren in het wetenschappelijk onderzoek 17 Stijlen Gedrag Cognities 2.3 Discussie en conclusie 25 Discussie Conclusie hoofdstuk 3 Model en operationalisatie van ouderfunctioneren Model van ouderfunctioneren 33 Beschrijving van de drie kernfuncties van ouderfunctioneren Interpreteren Respecteren Regisseren Ouderfunctioneren en ontwikkelingsdomeinen van het kind Ouderfunctioneren en context: het functioneel-contextueel model Concluderend 3.2 Operationalisatie: de constructie van de Vragenlijst voor Ouderfunctioneren 38 Vooronderzoek De ontwikkeling van de Taxatielijst voor Ouderfunctioneren: de TvO Itemconstructie Bevorderen van Betrouwbaarheid Evaluatie conceptversie TvO, vaststelling definitieve versie TvO vii

8 hoofdstuk 4 De Taxatielijst voor Ouderfunctioneren (TvO): een eerste onderzoek naar betrouwbaarheid en validiteit Studie 1: Onderzoek naar de betrouwbaarheid van de TvO en naar het onderscheid tussen de drie kernfuncties van ouderfunctioneren 46 Theorie en vraagstelling Opzet van het onderzoek Deelnemers Instrumenten Procedure Resultaten Verkennende analyses Gemiddelden en betrouwbaarheden Nader onderzoek naar de interne structuur van de TvO, constructvaliditeit. Discussie 4.2 Studie 2: Onderzoek naar verschillen in kwaliteit van ouderfunctioneren tussen ouders met en zonder psychiatrische problemen 61 Theorie en vraagstelling Theorie Stemmingsstoornissen Angststoornissen Psychotische stoornissen en Persoonlijkheidsstoornissen1 Vraagstelling Opzet van het onderzoek Deelnemers Instrumenten Procedure Resultaten Discussie 4.3 Studie 3: Onderzoek naar verschillen in kwaliteit van ouderfunctioneren tussen ouders van kinderen met en zonder (specifieke) kinderpsychiatrische problemen 69 Theorie en vraagstelling Emotionele stoornissen Gedragsstoornissen Contactstoornissen Meervoudige stoornissen Vraagstelling Opzet van het onderzoek Deelnemers Instrumenten Procedure Resultaten Discussie 4.4 Conclusie 78 viii

9 hoofdstuk 5 Verder onderzoek naar betrouwbaarheid en validiteit van de TvO Inleiding en Probleemstelling Opzet van het onderzoek 86 Deelnemers Instrumenten Procedure Data-analyse 5.3 Resultaten 90 Beschrijvende analyses Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid Criteriumvaliditeit Convergente en discriminante validiteit Constructvaliditeit 5.4 Conclusie 96 hoofdstuk 6 Algemene discussie en conclusies Bevindingen Betekenis en verklaring van de resultaten Beperkingen van dit onderzoek Aanbevelingen voor verder onderzoek Implicaties voor de praktijk Afsluiting 111 Referenties 113 bijlage 1 Taxatielijst voor Ouderfunctioneren, TvO 123 bijlage 2 Vragenlijst Algemene Informatie, A.I. 133 bijlage 3 Klinische Beoordelingsschalen voor Ouderfunctioneren, KBO 139 bijlage 4 Factoranalyse TvO, exploratief 147 Samenvatting 151 Summary 165 Dankwoord 179 Curriculum Vitae 183 ix