Asielbeleid en Belangen

Transcriptie

1 Asielbeleid en Belangen Het Nederlandse toelatingsbeleid ten aanzien van vluchtelingen in de jaren Een wetenschappelijke proeve op het gebied van de Rechtsgeleerdheid PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad van Doctor aan de Katholieke Universiteit Nijmegen volgens besluit van het College van Decanen in het openbaar te verdedigen op dinsdag 2 november 1993 des namiddags te 3.30 mir precies door JAN WILLEM TEN DOESSCHATE geboren op 5 juni 1953 te Wadenoyen Hilversum Verloren 1993

2 Inhoudsopgave Voorwoord 9 Lijst van afkortingen 10 Hoofdstuk 1 Inleiding Probleemstelling De groepen vluchtelingen ten aanzien van wie het toelatingsbeleid wordt onderzocht De betekenis van beleid De stand van het onderzoek De onderzoeksvragen De bronnen Opbouw van deze Studie 25 Hoofdstuk 2 Het juridische kader en de participanten die formeel bij het toelatingsbeleid waren betrokken De wettelijke regeling inzake de toelating van vluchtelingen De verblijfstitels De asielaanvraag De rechtsmiddelen Het toelatingsbeleid ten aanzien van vluchtelingen in het licht van het algemene toelatingsbeleid ten aanzien van vreemdelingen Departementen en organisaties die formeel bij de besluitvorming betrokken waren Het ministerie van Justitie Het ministerie van Buitenlandse Zaken De Interdepartementale Commissie voor Vluchtelingenzaken (ICV) en het Interdepartementaal Overleg inzake Hulpverlening aan Vluchtelingen (IO) De Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACV) De Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de Vluchtelingen (UNHCR) Overzicht van de kabinetten en de voor het toelatingsbeleid ten aanzien van vluchtelingen verantwoordelijke bewindslieden in de jaren

3 6 Asielbeleid en belangen Hoofdstuk 3 Het toelatingsbeleid ten aanzien van acht groepen vluchtelingen in de periode De Tsjechen ( ) Inleiding De eerste voorbereidingen op de komst van Tsjechen (augustus 1968) De richtlijnen (September 1968 tot juli 1970) Uitkomst van het beleid De Portugezen ( ) Inleiding De eerste aandacht in het parlement voor Portugese asielzoekers (1969) Protesten tegen het Justitie-beleid en de eerste richtlijnen (najaar 1969 tot najaar 1970) De afgifte van mandaatverklaringen aan Portugese asielzoekers ter discussie (december 1969 tot September 1970) Het contact tussen Justitie, Sociale Zaken en CRM ( ) Aandacht voor de rechtspositie en een gewijzigd beleid ( ) Uitkomst van het beleid De Oegandezen ( ) Inleiding Het eerste verzoek van de UNHCR aan Nederland (augustus 1972 tot november 1972J& Het tweede verzoek van de UNHCR aan Nederland (januari 1973 tot Oktober 1973) Uitkomst van het beleid De Chilenen ( ) Inleiding De vluchtelingen in de Nederlandse ambassade (September 1973 tot mei 1974) De toelating van niet-chileense vluchtelingen uit Chili (oktober 1973 tot 1977) Toelating van veroordeelden tot langdurige gevangenisstraffen (augustus 1974 tot September 1975) Opnieuw vluchtelingen uit Chili toegelaten (september 1975 tot mei 1976) Uitkomst van het beleid De Iraakse Koerden ( ) Inleiding Een eerste groep Iraakse Koerden vraagt asiel in Nederland (mei 1975 tot augustus 1975) Verzoeken van de UNHCR om Iraakse Koerden op te nemen (augustus 1975 tot augustus 1978) Uitkomst van het beleid De Turkse christenen ( ) Inleiding Tweemaal de grens gesloten (juli 1976 tot maart 1977) De aanscherping van het toelatingsbeleid (mei 1978 tot juni 1979) De afwikkeling van het beleid (september 1979 tot januari 1983) Uitkomst van het beleid De Vietnamezen ( ) Inleiding De eerste reactie van Nederland op de Vietnamese vluchtelingen (mei 1975 tot juni 1975) Een terughoudende opstelling ( ) 117

4 Inhoudsopgave De tragiek van de Vietnamese bootvluchtelingen leidt tot een ruimhartig beleid (1979) Twijfels aan het vluchtelingenschap en streven naar een beheersing van het aantal toelatingen ( ) Uitkomst van het beleid De Polen ( ) Inleiding Een oproep van de UNHCR en de eerste voorbereidingen op de komst van Polen naar Nederland (december 1981 tot januari 1982) Uitwerking van richtlijnen ten aanzien van drie categorieen vluchtelingen Uitkomst van het beleid Het beleid voor acht groepen vergeleken De uitkomsten van het beleid De participanten bij het beleid Patronen en instrumenten van beleid 139 Hoofdstuk 4 De belangen Inleiding De buitenlandse betrekkingen Inleiding De bemoeienis van vertegenwoordigers van het vluchtland De Nederlandse diplomatieke vertegenwoordigers in het vluchtland De rol van de buitenlandse betrekkingen in de besluitvorming De rol van het toelatingsbeleid van andere landen De UNHCR Inleiding De ITNHCR en de toelating van uitgenodigde vluchtelingen De UNHCR en de toelating van asielzoekers De inschakeling van de UNHCR door de regering Conclusie De arbeidsmarkt Inleiding De arbeidsmarkt en het aantal uitgenodigde vluchtelingen De arbeidsmarkt en de selectie van uitgenodigde vluchtelingen De arbeidsmarkt en de toelating van asielzoekers De arbeidsmarkt en het visumbeleid Conclusie Opvangmogelijkheden en integratiekansen Inleiding De opvangcapaciteit en het aantal uitgenodigde vluchtelingen De integratiekansen en de toelating van uitgenodigde vluchtelingen Conclusie Het recht Inleiding Beperking van de beleidsvrijheid De anticipatie op de rechter Het proefproces 192

5 8 Asielbeleid en belangen Conclusie De belangenorganisaties voor vluchtelingen Inleiding Een typering van de opeenvolgende vluchtelingenorganisaties in de periode De rol van vluchtelingenorganisaties als financier en Organisator van de opvang van asielzoekers en vluchtelingen De rol van vluchtelingenorganisaties bij de uitnodiging van vluchtelingen De rol van vluchtelingenorganisaties bij het toelatingsbeleid ten aanzien van asielzoekers Conclusie 205 Hoofdstuk 5 Conclusies Een vergelijking tussen het onderzochte toelatingsbeleid en het totale toelatingsbeleid in de periode Andere determinanten van het toelatingsbeleid De relatieve betekenis van de factoren Vergelijking tussen het toelatingsbeleid van Nederland, Duitsland en de VS 223 Bijlage 229 Bibliografie 233 Overzicht van tabellen 240 Summary 241 Curriculum vitae 245 Register van organisaties en instellingen 246 Register van personen 248