GIRAAL EFFECTENVERKEER EN GOEDERENRECHT

Transcriptie

1 GIRAAL EFFECTENVERKEER EN GOEDERENRECHT EEN STUDIE NAAR ENKELE GOEDERENRECHTELIJKE ASPECTEN VAN DE WET GIRAAL EFFECTENVERKEER EEN WETENSCHAPPELIJKE PROEVE OP HET GEBIED VAN DE RECHTSGELEERDHEID PROEFSCHRIFT TER VERKRIJGING VAN, DE GRAAD VAN DOCTOR AAN DE RADBOUD UNIVERSITEIT NIJMEGEN OP GEZAG VAN DE RECTOR MAGNIFICUS, PROF.DR. C.W.P.M. BLOM, VOLGENS BESLUIT VAN HET COLLEGE VAN DECANEN IN HET OPENBAAR TE VERDEDIGEN OP DINSDAG 7 NOVEMBER 2006 DES NAMIDDAGS OM 3.30 UUR PRECIES DOOR BJARNI FRANSISCUS LAMBERTUS MARIA SCHIM geboren op 5 September 1976 te Boxmeer KLUWER - DEVENTER

2 INHOUDSOPGAVE LIJST VAN GEBRUIKTE AFKORTINGEN XIII HOOFDSTUK1 INLEIDING Introductie, achtergrond en belang van het onderzoek Vraagstelling en afbakening van het onderzoek Plan van behandeling 8 HOOFDSTUK 2 HET GIRAAL EFFECTENVERKEER IN HET ALGEMEEN Inleiding Immobilisatie en dematerialisatie van effecten Bescherming van beleggers tegen intermediary risk Direct Holding enindirect Holding Intermediary risk in het algemeen Constructies ter voorkoming van intermediary risk Een vorderingsrecht jegens de intermediary Een aandeel in een gemeenschap Eigendom van de bijgeschreven effecten Girale levering van effecten Structuur van het (internationaal) giraal effectenverkeer 29 HOOFDSTUK 3 DE GEMEENSCHAPSFIGUUR VAN DE WGE Inleiding Karakteristieken van de Wge Het gesloten karakter van het systeem van de Wge De begrippen centraal instituut en aangesloten instelling in de zin van art. 1 Wge Het begrip effect in de zin van art. 1 Wge De getrapte structuur van het systeem van de Wge De gemeenschapsfiguur in het algemeen Inleiding Art. 12 lid 1 en 38 lid 1 Wge 43 VII

3 De bestanddelen van een verzameldepot of girodepot: art. 10 en 35 Wge Effecten Een tegoed bij een buitenlandse CSD Een aandeel in een girodepot of een verzameldepot bij een andere aangesloten instelling Tegoeden bij een buitenlandse intermediary Vorderingen op naam Gemeenschap naar breukdelen De gemeenschapsfiguur gezien tegen de achtergrond van de getrapte structuur van het giraal effectenverkeer Art. 14 Wge Het rechtskarakter van de overgang krachtens bewaargeving en levering ter opname in de zin van art. 12 lid 1 en 38 lid 1 Wge Inleiding Ook de bewaargeving van effecten aan toonder is een levering Geen overdracht, maar een overgang van eigen aard die dwingend door de Wge wordt geregeld De verkrijging van een aandeel in een verzameldepot of girodepot Uitgifte van effecten ter opname in een verzameldepot of girodepot Inleiding De uitgifte van effecten in het algemeen De giralisering van effecten bij uitgifte in de praktijk Analyse van de in de praktijk gehanteerde constructie Tussenbalans Uitlevering van effecten Inleiding De begrippen uitlevering en verdeling De verschillende rechtsgronden voor uitlevering De overdracht van effecten krachtens de verdeling van een verzameldepot Uitlevering van effecten in geval van een tekort Het onmogelijk maken van uitlevering van effecten Inleiding De ratio van art. 26 lid 2 Wge en afweging van de betrokken belangen 102 VIII

4 Wanneer bestaat de bevoegdheid om uitlevering van effecten onmogelijk te maken? Welk orgaan van de uitgevende instelling is bevoegd tot het onmogelijk maken van uitlevering? Wat is het rechtsgevolg van het onmogelijk maken van uitlevering in strijd met Statuten of uitgiftevoorwaarden? Art. 26 lid 3 Wge Twee laatste opmerkingen (On)middellijke vertegenwoordiging en directe verkrijging Het rechtskarakter van een (aandeel in een) verzameldepot Inleiding Een aandeel in een gemeenschap, niet een vordering op naam Geen mede-eigendom Een aandeel in een verzameldepot is een samengesteld Vermögensrecht Het aandeel in een verzameldepot moet niet worden vereenzelvigd met de bestanddelen van een verzameldepot Een aandeel in een verzameldepot lijkt praktisch gezien op een vorderingsrecht Het aandeel in een verzameldepot draagt nauwelijks een gemeenschappelijk karakter in zieh Tussenbalans 127 HOOFDSTUK 4 DE GIRALE "LEVERING" VAN EEN AANDEEL IN EEN VERZAMELDEPOT Inleiding De bijschrijving in het algemeen Het rechtskarakter van een bijschrijving van een aandeel in een verzameldepot of een girodepot in de zin van art. 17 en 41 Wge Geen overdracht in de zin van art. 3:84 BW Inleiding De girale levering en de afwikkeling van effectentransacties in de praktijk Geen derivatieve maar originaire verkrijging 136 IX

5 Toepasselijkheid van art. 3:84 BW en de finaliteit van boekingen Tussenbalans De bijschrijving in de zin van art. 17 en 41 Wge als een aan de girale betaling analogische rechtsfiguur De girale betaling Analogie met de girale betaling De rechtsverhouding vervreemder - verkrijger De rechtsverhouding vervreemder - aangesloten instelling De rechtsverhouding verkrijger - aangesloten instelling Overcrediteringen in een verzameldepot of girodepot Inleiding Art. 18 Wge Art. 18 Wge is geen lex specialis ten opzichte van art. 19 Wge en 3:86 en 88 BW Is de aangesloten instelling beschikkingsonbevoegd? Het toepassingsbereik van art. 18 Wge Bescherming van de verkrijger te goeder trouw Overcrediteringen in het girodepot Herroeping van een overboekingsopdracht Voorwaardelijke boekingen in een verzameldepot of girodepot Girale "levering" door middel van een middellijk vertegenwoordiger Inleiding Directe verkrijging van een aandeel in een verzameldepot? Art. 3:110 BW in het algemeen Het arrest Kasassociatie/Drying Directe verkrijging van een aandeel in een verzameldepot en het systeem van verkrijging van goederen Directe verkrijging van een aandeel in een verzameldepot en het systeem van de Wge Tussenbalans Art. 7:420 BW 169 X

6 Middellijke vertegenwoordiging van de vervreemder van een aandeel in een verzameldepot 170 HOOFDSTUK 5 VERPANDING VAN EN BESLAG OP EEN AANDEEL IN EEN VERZAMELDEPOT Inleiding Het object van verhaal Inleiding Verhaal op de afzonderlijke bestanddelen van een verzameldepot? Verhaal op een aandeel in een girodepot of op een aandeel in een verzameldepot bij een andere aangesloten instelling? De vestiging van het pandrecht Inleiding Bescherming tegen beschikkingsonbevoegdheid Art. 20 en 42 Wge: vestiging door middel van bijschrijving Art. 21 Wge: vestiging door middel van een overeenkomst De beslaglegging Inleiding Verschillende vormen van beslag Derdenbeslag onder de aangesloten instelling Beslag onder de schuldenaar Het zaaksgevolg van een pandrecht en de blokkerende werking van het beslag Inleiding De rechtsgevolgen van een girale "levering" voor een gevestigd pandrecht of een gelegd beslag De rechtsgevolgen van uitlevering van effecten voor een gevestigd pandrecht of een gelegd beslag De executie van een aandeel in een verzameldepot; art. 22 en 24 Wge 196 HOOFDSTUK 6 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 201 SUMMARY 219 LIJST VAN VERKORT AANGEHAALDE LITERATUUR 227 XI

7 LIJST VAN AANGEHAALDE JURISPRUDENTIE 237 TREFWOORDENREGISTER 239 XII