HRM ONDER NIEUWE ARBEIDSVERHOUDINGEN

Transcriptie

1 LEZING VOOR HET HRM PRAKTIJKCONGRES, UTRECHT, 2 NOVEMBER 2012 Evert Smit BASIS & BELEID ORGANISATIEADVISEURS

2 Het issue: trammelant in de polder Postmoderne aftocht van HRM? Kantelende arbeidsverhoudingen Crisis in de vakbeweging Effect op arbeidsverhoudingen op ondernemingsniveau en op HRM.

3 HET ISSUE: TRAMMELANT IN DE POLDER Cao- over l eg i s vr i j wel st i l geval l en

4 HRM HEEFT EEN ANGELSAKSISCHE BIAS De geschiedenis Personeelsfunctie: januskop door vermenging van beheersing en emancipatie Personeelsmanagement: economisch belang voorop Human Resource Management: strategisch perspectief De voetnoot HRM komt uit de USA: union avoidance (Kochan et al., The Transformation of American Industrial Relations) Invloed van Amerikaanse tekstboeken op Nederlands hoger onderwijs HRM toegepast in een andere context (poldermodel) HRM in NL opereert i.t.t. in USA in beschermde omgeving van cao, sociale wetgeving, maar is zich daarvan niet echt bewust De blinde vlek Door Angelsaksische bias in HRM maatschappelijke context buiten beeld Kloof tussen wereld van HRM en cao/arbeidsverhoudingen Illustratie: weinig ABV in opleidingen voor HR-professionals

5 IS ER NOG EEN ROL VOOR HRM? K Postmoderne aftocht van de HR-functie? (Strikwerda) Uitbesteding administratieve functies (dienstverleners, SSC) Lijnmanager is HR-manager geworden De O -functie van (voorheen) P&O, waar is die gebleven? FuWa van minder betekenis door flexschil, ZZP ers etc. HR in MT maar weinig zelfstandige positie. HR lijkt er vooral te zijn om personeelsreducties te realiseren en stelt zich veel te weinig kritisch op (Boselie). Moet HRM meer doen dan hand- en spandiensten bij kostenreducties?

6 ARBEIDSVERHOUDINGEN: GROTE RUIL BASIS POLDERMODEL In periode werd basis gelegd De grote ruil: vakbondsinvloed op nationaal niveau, maar vakbonden buiten de onderneming Centraal overleg (StAr), invloed op wetgeving (SER, tripartiet overleg) Dekkingsgraad cao s snel van 15% naar 85% Akkoord van Wassenaar (1982): decentralisatie naar bedrijfstakniveau Sinds 1993: maatwerk in cao s, cao à la carte Maar: maatwerkparadox 2/3 van de werknemers kiest voor standaard pakket Grote mate van continuïteit Model staat of valt met sterke vakbeweging Is kanteling van arbeidsverhoudingen aanstaande?

7 ARBEIDSVERHOUDINGEN: TRENDS globalisering Angelsaksisch shareholder model dominant in bedrijfsleven groei van de flexibele schil individualisering arbeidsrelaties snelle groei aantal zzp ers (of schijnzelfstandigen?) crisis in de vakbeweging draagvlak onder poldermodel erodeert gecoördineerde of ongecoördineerde decentralisatie? effect op arbeidsverhoudingen op ondernemingsniveau?

8 ARBEIDSVERHOUDINGEN: OORZAAK VAN CRISIS VAKBEWEGING Dalende organisatiegraad Ledenbestand: vergrijzing, toenemend aandeel niet-actieven, weinig jongeren en flexkrachten Op nationaal niveau schadebeperking : conservatief imago Groeiende kloof tussen organisatiegraad (20%) en dekkingsgraad van de cao (85%) discussies over representativiteit maar ook: minder onderhandelingsmacht luizen in de pels wegvallen (bedrijfstak) cao s niet onwaarschijnlijk Op ondernemingsniveau zo goed als afwezig Lat-relatie met de ondernemingsraad Reus op lemen voeten?

9 CRISIS IN DE VAKBEWEGING - WAAR GAAT HET HEEN? Aanleiding Ruzie over het pensioenakkoord tussen FNV en grote bonden Nieuwe vakbeweging : definieert probleem als organisatievraagstuk Basisvraag is visie en strategie Contouren van een nieuwe koers Minder Den Haag, meer de bedrijven in Organizing Impliciet staat de grote ruil en dus het poldermodel ter discussie Toenemende fragmentatie in vakbondsland Veranderende strategieën: Minder brede vakbeweging of sociale ANWB (member benefits) Meer richting business unionism of syndicalisme

10 EFFECT OP ARBEIDSVERHOUDINGEN OP ONDERNEMINGSNIVEAU HR verliest beschermde omgeving en komt vol in de wind te staan. Gefragmenteerde arbeidsrelaties en arbeidsverhoudingen. Zichtbaar te maken met model van gesegmenteerde arbeidsmarkt.

11 GESEGMENTEERDE INTERNE ARBEIDSMARKT Op basis van (X) bedrijfsspecifieke kennis en vaardigheden en (Y) opleidingsniveau bedrijfsspecifiek opleidingsniveau laag dagmarkt uitbesteding bureaucratie projectteams opleidingsniveau hoog niet bedrijfsspecifiek

12 GESEGMENTEERDE INTERNE ARBEIDSMARKT & GOVERNANCE market control bedrijfsspecifiek indirect control opleidingsniveau laag dagmarkt uitbesteding bureaucratie projectteams opleidingsniveau hoog bureaucratic control (cao) niet bedrijfsspecifiek clan control

13 GESEGMENTEERDE INTERNE ARBEIDSMARKT & FLEXIBILISERING 1. Numerieke flex 2. Functionele flex 3. Uitbesteding bedrijfsspecifiek opleidingsniveau laag dagmarkt bureaucratie uitbesteding projectteams opleidingsniveau hoog niet bedrijfsspecifiek

14 GESEGMENTEERDE ARBEIDSMARKT & VAKBONDSSTRATEGIEËN organizing sociale eenheid FNV ZBO bedrijfsspecifiek FNV Zelfstandigen opleidingsniveau laag dagmarkt uitbesteding bureaucratie projectteams opleidingsniveau hoog sociale innovatie sociale eenheid niet bedrijfsspecifiek sociale ANWB member benefits FNV Professionals

15 GESEGMENTEERDE INTERNE ARBEIDSMARKT & HR contracts- en diversiteitsmanagement bedrijfsspecifiek contracts- en diversiteitsmanagement opleidingsniveau laag dagmarkt uitbesteding bureaucratie projectteams opleidingsniveau hoog cao-vernieuwing cao met OR? down sizing niet bedrijfsspecifiek HNW clan control cao met OR?

16 TOEKOMST VOOR HR? Don t worry Management van gefragmenteerde arbeidsrelaties en arbeidsverhoudingen HR uit zijn comfort zone!

17 BASIS & BELEID ORGANISATIEADVISEURS B.V. Maliebaan CZ UTRECHT COLOFON Telefoonnummer: Faxnummer: adres: Website: basisenbeleid.nl