De flexibiliteit en zekerheid NEXUS

Transcriptie

1 @wilthagen De flexibiliteit en zekerheid NEXUS Prof. Ton Wilthagen Tilburg University

2 Eerst een filmpje

3 En alvast de boodschap voor thuis

4 Verandering arbeidsmarkt en arbeidsrelatie

5

6 Flexibiliteit en zekerheid: tegenpolen?

7 Of communicerende vaten: meer van het een, minder van het ander?

8 Of zoals olie water: wel samen te brengen, maar mengt niet met elkaar?)

9 Of kan het ook een gelukkig huwelijk zijn?

10 Modaliteiten en combinaties van flexibiliteit en zekerheid Zekerheid -> Flexibiliteit Baan zekerheid Werkzekerheid (werk/niet- werk naar werk) Inkomens (of sociale) zekerheid Combinatie-zekerheid (arbeid en zorg) Externnumerieke flexibiliteit (aanname en ontslag) Internnumerieke flexibiliteit (arbeidstijden) Functionele flexibiliteit (inzetbaarheid) Flexibele of variabele beloning

11 Flexibiliteit voor wie en wat? Is flexibiliteit monopolie van bedrijven, zekerheid de enige wens van werknemers? Wat is zekerheid voor bedrijven? Wat is flexibiliteit voor mensen? Is flexibiliteit een doel of een middel?

12 Flexibilisering in de praktijk Mix van diverse vormen (configuraties van flexibiliteit). Zie bijv. ASML Rol wetgeving cao HRM beleid, ideals (waar wordt wat geregeld of niet geregeld?) Interne vs externe flexibiliteit relatie met de crisis? Wat zijn de vigerende modellen? Structurele trend tot flexiblisering op alle fronten? Voordelen en nadelen van externe en interne flexibiliteit

13 Mix/configuratie van flexibiliteit mensen uren werkzaam heden (loon) kosten

14 Waar staat Nederland? Europees gezien gemiddeld niveau van ontslagbescherming Doordat ontslagbescherming relatief hoog is En bescherming flex relatief laag Landen met hoge ontslagbescherming hebben veel flexwerk, zeker onder jongeren Hoge ontslagbescherming betekent niet dat economische prestaties slecht zijn Idem, hoge uitkeringen eerder andersom

15 Historisch: Hoe komen we aan onze flex/zeker mix? Voor Multidiscplinaire 1875 geen arbeidscontracten kijk maar werkcontracten Duitse bezetting Meegaand beleid tav flexibilisering van de arbeid Vast contract niet aantrekkelijker gemaakt, eerder meer belast (itt idee Flex & Zeker deal 1995) perceptie flex als opstapje naar vast Weinig inzet op handhaving Lange tijd weinig belangstelling vakbeweging voor flex Veel banengroei in flexwerk

16 NL bedrijven hebben ui-structuur Instroom Participatiewet?

17 Vaste contracten nemen geleidelijk aan af

18

19 Nederland in EU kopgroep tijdelijk werk (met Spanje en Portugal)

20

21

22 Issues rond zzp Issues Negatief scenario: rond zzp terug naar employment at arm s lenght, of bogus employment - zzp als zelf-exploitatie en ondermijning collectieve voorzieningen en positie werknemers Positief scenario: zzp schap als emancipatie van de arbeider en verruiming werkgelegenheid. Van de arbeidsverhouding naar de verhouding tot arbeid? ( ) de kern van de arbeidsverhouding in de toekomst is niet zozeer gelegen in de blijvende verhouding tot een andere persoon, in casus de werkgever, maar in de verhouding van de arbeidverrichtende persoon tot zijn eigen arbeid (Frans van de Ven, hoogleraar sociaal recht in Tilburg, openbare les 1937)

23 Kenmerken flexwerkers UWV: 32% van de beroepsbevolking is flex, jongeren >55% tijdelijke contracten ongeveer 20% van loonafhankelijken; zzp aandeel beroepsbevolking 14%, aandeel uitzend ongeveer 2,5 %; ongeveer 6000 malafide bureaus = mensen payrolling 1,8% vrouwen, allochtonen, jongeren en laagopgeleiden relatief vaker flexcontract netto uurloon tussen 2 en 27 % lager dan vaste medewerker (gecorrigeerd voor allerlei zaken)

24

25 Kenmerken flexwerkers (2) participatie in scholingsvoorzieningen lager (10 vs 6 vs 1%) minder tevreden over aansluiting kennis & vaardigheden met de werkzaamheden doorstroom flex naar vast afgenomen van 50% jaren negentig binnen 1jaar naar 20%

26 Tussen duurde 3/4 van de langste flexperioden per persoon hooguit een jaar, 92 procent hooguit twee jaar en 96 procent hooguit drie jaar. Tussen was het verblijf voor 67% van de gevallen korter dan één jaar, voor 79% hooguit twee jaar, voor 87% hooguit drie jaar en voor 13% langer dan 3 jaar. relatief veel mensen via flex/uitzendwerk aan het werk, relatief veel flexwerkers belanden in sociale zekerheid

27

28 Voordelen externe flexibiliteit Voor arbeidsorganisatie: snel aanpassen aan veranderende marktomstandigheden (opdrachten, conjunctuur); meer instroom en doorstroom binnen de organisatie, beheersing kosten en beperking (werkgevers)verantwoordelijkheid; best person-to-job fit, dus hogere productiviteit Voor werknemer: bevorderen van mobiliteit, voorkomen van vastroesten, behoud van werkzekerheid en employability

29 Nadelen externe flexibiliteit Beperkte loyaliteit werknemers, minder team spirit (doorgangshuis) Werkgever en werknemer investeren minder in elkaar Negatieve impact op productiviteit? Onzekerheid werknemer over nieuwe baankansen en minder profijt interne arbeidsmarkt Oudere werknemer: weer achteraan sluiten? Problemen werknemer bij verkrijgen hypotheek/leningen (kredietwaardigheid)

30 Voordelen interne flexibiliteit voor arbeidsorganisatie: vasthouden goede werknemers, minder transactiekosten, minder kans op prijs geven bedrijfsinfo, stimuleren motivatie werknemers, op peil houden vaardigheden en kennis en voorkomen uitval, hogere productiviteit. voor werknemer: goede vaardigheidsmogelijkheden, autonomie wat betreft werkinhoud en organiseren van taken, meer kans op scholing, versterken employability, meer zeggenschap en betrokkenheid, voorkomen externe flexibilisering.

31 Nadelen interne flexibiliteit Risico op stress Vooral bij hoge taakeisen en ontbreken van goede opdrachtinformatie Afstandelijkheid en non-commitment kunnen toenemen Tijdverlies door veel inwerktijd, verhoogt werkdruk Te weinig opbouw van specifieke deskundigheid, verspilling intellectueel en sociaal kapitaal en aantasting organisatorisch geheugen Complexe roosterproblemen; relatie werk-privé? Beperking mobiliteit (en daardoor) productiviteit

32 Het begrip flexicurity als beleidskader Een geïntegreerde beleidsstrategie die er op is gericht gelijktijdig en bewust de flexibiliteit van de arbeidsmarkt, de arbeidsorganisatie en de arbeidsverhoudingen te versterken en tegelijkertijd zekerheid werkzekerheid en inkomenszekerheid te bevorderen Sinds 2007 EU beleidskader

33 Componenten van flexicurity Efficiënt arbeidsmarkt beleid: werk naar werk constructieve sociale dialoog Flexibele en betrouwbare contracten Aanpassingsvermogen werk- en inkomenszekerheid Responsief leven lang leren Moderne sociale zekerheid: trampoline

34 Flexicurity demonstratie, Lissabon 13 september 2007

35 Flexicurity op de werkvloer

36 Innovatieve HR activiteiten gescoord op flexibiliteit en zekerheid voor organisatie en werknemers

37 Hoe verder? 3 opties mbt flex Niets doen Flex terugdringen Flex normaliseren, inclusief zekerheid Sociaal Akkoord, Werk en Zekerheid, regelgeving ZZP: wat te verwachten

38 Wet werk en zekerheid Preventieve Wet werk toetsing en zekerheid gehandhaafd: verdeling kantonrechter UWV Mogelijkheid hoger beroep en cassatie Ontslaggronden/muizengaatje Aanpassing ketenregeling Recht op transitievergoeding Proeftijd beperkt in bepaalde tijd contract Concurrentiebeding Enz.

39

40 En nu de opdracht

41 Deel II Oplossingen

42 Bedankt voor jullie aandacht!