Hoogbegaafde kinderen:

Transcriptie

1 Hoogbegaafde kinderen: onderwijsinterventies sterke en hoogbegaafde leerlingen Tessa Kieboom, Kathleen Venderickx & Annemie Willemse Exentra: expertisecentrum rondom hoogbegaafdheid

2 1. WAT IS HOOGBEGAAFDHEID? Hoogbegaafdheid is niet enkel een zegen. Ongeveer 16 % behaalt een universitair diploma, maar: 30% met een IQ > 130: vallen uit op school en op het werk. 60% met een IQ > 140: vallen uit op school en op het werk. Er speelt een erfelijke factor: ouders herkennen vaak zichzelf. IQ-testen zijn in opdracht van het leger gemaakt: wie kunnen we opofferen? Vanaf ongeveer eind 1800 kon men intelligentie meten. Amerikaanse prof Renzulli: hoogbegaafdheid is niet enkel een kwestie van een hoog IQ. Hoogbegaafdheid omvat ook volgende aangeboren vaardigheden: een grote dosis creativiteit en motivatie. o Motivatie: vaak op enkele specifieke vlakken en niet voor alles. Het kan dus dat het kind in de klas op sommige vlakken uitvalt en niet gemotiveerd is. o Creativiteit: flexibel denken, out of the box denken, andere humor. o Hoe groter deze 3 factoren, hoe groter het hoogbegaafd potentieel wordt.

3 Men is er ook achter gekomen dat er 3 belangrijke beïnvloedende factoren zijn: het gezin, zijn peers en de school. Wanneer deze 3 factoren een steunende, motiverende rol uitoefenen, vergroot dit weer het HB potentieel. Vier vaak voorkomende eigenschappen van hoogbegaafde mensen: rechtvaardigheidsgevoel, kritische ingesteldheid, gevoeligheid en de lat hoog leggen. o Rechtvaardigheidsgevoel: regels ten alle tijden naleven en andere hierop aanspreken. o Gevoeligheid: stressgevoelig, angsten, versterkt bewust van alles. Hoogbegaafde mensen hebben relatief meer tijd nodig om dingen te verwerken (bijv. kat dit sterft). Ze kunnen mensen ook snel inschatten. o Kritische ingesteldheid: gaan vaak spontaan analyseren en de minpunten blootleggen. o De lat hoog leggen: perfectionistisch, als ik het doe dan doe ik het heel goed (let op: faalangst!). Wanneer 1 van de 3 beïnvloedende factoren niet meewerkt / tegen zit, verwijderen de 3 aangeboren vaardigheden zich verder uiteen en kan het potentieel verloren gaan. Hoe meer deze voordelig inspelen, hoe groter het potentieel.

4 Normaalverdeling intelligentie Samenvatting

5 2. WAT KAN JE ALS LEERKRACHT DOEN? Beginsituatie Dieet gekregen (op honger blijven zitten, niet uitgedaagd) of uitgedaagd? Wel of geen kangoeroeklas? Motivatie of moetivatie? Interventies Differentiatie naar boven en verbreding: meer uitdaging bieden. Dit heeft de voorkeur! Versnellen: leerstof van een hoger jaar aanbieden of een leerjaar verhogen. Kangoeroeklas klasextern: apart aanbod. Hoogbegaafden moeten ook leren omgaan met moeilijkere leerstof om bepaalde studievaardigheden aan te leren. Ze moeten zich leren inspannen én leren falen.

6 Hoe differentiëren? Schappen in de basisleerstof + ander uitdagender werk moet. Je maakt dit visueel duidelijk voor hen door oefeningen uit het klasboek te schrappen. Bijv. 1 kolom maken i.p.v. 3, de laatste 2 schrappen. Boodschap hierbij: omdat jij 2 kolommen minder hoeft te maken, ga jij ook nog dit maken (uitdagender werk). Zo komt het werk ook niet over als extra. Niet extra bovenop al het andere werk. Indien mogelijk: voor meerdere leerlingen toepassen. Bijv. voor de sterkste rekenaars. Aandachtspunten bij kangoeroeklas Door aan gerichte klasdifferentiatie te werken, is een kangoeroeklas enkel nog nodig voor volgende onderdelen: sociaal-emotioneel functioneren, werkhouding sturen en leren studeren. Aandachtspunten bij versnellen Heb oog voor het sociaal-emotioneel functioneren: door het kind in een hoger leerjaar te zetten, kan dit in gedrang komen. Zal het kind op sociaal-emotioneel vlak aansluiting vinden met de klasgenoten? Cognitief: sluit het op cognitief vlak nu aan? Belang van een ontvangende leerkracht. Versnellen heeft een tijdelijk effect, voorzie daarom ook nog steeds differentiatie en verbreding want dit zal op een gegeven moment toch terug nodig zijn.

7 3. SECUNDAIR ONDERWIJS In het secundair onderwijs worden er vaak minder initiatieven genomen terwijl ook hier differentiatie noodzakelijk is. Eventueel ook klasexterne werking of versnellen. In het secundair onderwijs moet je vooral naar het profiel van de leerling kijken: is het een presteerder of onderpresteerder? Wanneer het kind op dat moment een onderpresteerder is, kan extra uitdaging hun doen afhaken. Zij die eerder presteerders zijn, hebben dan weer baat bij extra uitdaging. Zo leren ze ook omgaan met moeilijkere leerstof.

8 Klasexterne werking Draaideurmodel: voor bepaalde lessen naar een andere klas gaan om daar mee te volgen. Uit de klas halen. Eigen of opgelegd project. Aantal lesuren per week. Coach is noodzakelijk! Bijkomend vak in een andere richting. Versnellen Bijv. het 5 de en 6 de jaar samennemen en dan centrale examencommissie doen. Opgelet met profiel. Aanmoedigen bij leerhonger. Moeilijk contact klasgenoten. 4. AANDACHTSPUNTEN LEERKRACHT Begrip en (h)erkenning voor de hoogbegaafde leerling. Stop met vooroordelen. Dit komt bij de leerling over als uitlachen. Geen 2 hoogbegaafde leerlingen zijn dezelfde.

9 5. KANGOEROEKLAS Ontstaan kangoeroeklas Binnenklasdifferentiatie is er al: o Remediëring o Uitbreiding (compacten, ander werk ) Nood aan andere onderwerpen, werkwijzen, werkvormen Voorwaarden kangoeroeklas Nood aan o Visie. o Draagvlak. o Selectieprocedure: niet enkel LVS of door-testen wiskunde. Organisatie o Vast lokaal met ruimte voor expressie en groeimogelijkheden. o Naslagwerken, ICT, bouwmateriaal, spellen o Budget? Selectieprocedure kangoeroeklas Sidi 3: dit zijn vragenlijsten die leerling, leerkracht en ouders moeten invullen. De gegevens worden verwerkt waaruit een vermoeden van hoogbegaafdheid afgeleid wordt. Zorgcontinuüm (SOL school online, ondernomen acties ): oplijsten van signalen die op hoogbegaafdheid kunnen wijzen. LVS / doortesten (alle leerlingen krijgen de 10 moeilijkste vragen uit het LVS van het daarop volgende jaar, indien 5/10 of meer krijgen zij de volledige LVS-test van het daarop volgende jaar). Afname IQ?

10 Verloop kangoeroeklas DUUR: 2 lesuren per leerjaar/per week. WANNEER PLANNEN? o Op dat moment geen nieuwe leerstof aanbrengen i.d. klas, maar leerstof dat gemakkelijk of niet in te halen is. o Door ouders laten goedkeuren (lessen zal missen, moet inhalen). Invulling kangoeroeklas

11 6. MEERVOUDIGE INTELLIGENTIE (MI)

12 Met talenten aan de slag An Jacobs, Abimo. Meervoudige intelligentie An Jacobs, Meervoudige intelligentie slo, Meervoudige intelligentie Het gat in de haag. Meervoudige intelligentie (KS) Die Keure Jij hebt talent! Zonneland, 02/09/2011 Acht intelligenties. Elk kind is slim Klasse voor ouders, sept. 2009

13 Executieve functies Dawson & Guare Denkvaardigheden Werkgeheugen Plannen / prioritisering Organisatie Time management Metacognitie Gedragsvaardigheden Responsinhibitie Emotieregulatie Volgehouden aandacht Taakinitiatie Doelgericht gedrag Flexibiliteit Executieve functies en mogelijke interventies om de ontwikkeling van executieve functies te bevorderen Prodia, Algemeen Diagnostisch Protocol, Slim maar Dawson & Guare, Coachen van kinderen, Executieve functies in de klas, Slim maar Arja Kerpel, wijleren.nl, wij spelen.nl Op expeditie met Zoekie Executieve functies trainen door spelletjes spelen Monique Schaminée, Festival van Talent, 2015 Executieve functies Speloteek, Begeleidingscentrum campus, Het Anker. Bottom-up, Top-down BOTTOM-UP TOP-DOWN Werking in de klas: opbouwend Werking bij hoogbegaafden: besluit uitwerken naar oefeningen

14 Top down denken thuis en op school Lisanne van Nijnatten, Edu&ik, 2015, enik.nl Top down Top down leren onmogelijk uit te leggen als je niet weet wat bottom-up leren is Arie van Kessel, Taaldenken >< beelddenken TAALDENKEN BEELDDENKEN 2D, op volgorde Werking bij hoogbegaafden 3D, doen Taaldenken versus beelddenken You Tube Beelddenken Mirthe van der drift, You Tube Beelddenken in de praktijk Beelddenken, visueel leren en werken naslagwerk + werkboek Marion van de Coolwijk, 2014 Beelddenken, wat is dat nou eigenlijk? Lisanne van Nijnatten en ik.nl Kijk en luister naar Beelddenkers : Ik ben niet bom, ik hep taalent! Lieve Van Beeck De Survivalgids Beelddenken Annick Beyers & Sandra Kleipas

15 Taxonomie van Bloom Hogere orde denkopdrachten Lisanne van Nijnatten, Edu&ik, en ik.nl Blooming lessen SLO Informatiepunt onderwijs & talentontwikkeling, ren.nl Exelentiebevordering door middel van onderzoekend en ontwerpend leren anzet.nl Hogere Orde Denkopdrachten Op expeditie met Zoekie Integratiematrix Rij = domein Kolom = hogere orde denkvragen Bloom

16 Denkprofielen Denkprofielen (Sternberg) SLO, Denkprofielen Op expeditie met Zoekie Denksleutels Denksleutels Tony Ryan Denksleutels MinkaDumont,

17 Uitwerking van een Bloom-les

18 Filosoferen Filosoferen met hoogbegaafde kinderen: Interessant én therapeutisch & Filosoferen met kinderen Lisanne van Nijnatten, Edu&ik, en ik.nl Filosoferen met kinderen Nel de Theije Avontuur & Leo Kaniok Doorvraagkaartjes om te gebruiken bij filosofische gesprekken Zijnsluik Presentation Prof dr Tessa Kieboom nov.2013, Hooggevoeligheid (de theorie) Renata Dabrowski,

19 Vaste mindset >< groei-mindset Carol Dweck: doorzettingsreacties en hulpeloze reacties Eduratio, Mindset Mindset Op expeditie met Zoekie, Taakgerichte feedback geven Tine Bos Handleiding / werkboek mindset /

20 Doelen en vaardigheden lijst Na het thema Presentaties Rapport + zelfevaluatie: leren leren, leren denken, leren leven Oudercontact 7. UITBREIDING >< KANGOEROEWERKING UITBREIDING KANGOEROEWERKING

21 Interessante sites SLO (Specifieke lerarenopleiding), School aan zet, Slimpuls, Novilo Wetenschapsknooppunt Nemo Festival van Talent Plusklas unique Encyclopedoe Symbaloo Webje.yurls.net Tip Tile online Webpaden