Em. prof. dr. Anton Došen

Transcriptie

1 Em. prof. dr. Anton Došen

2 Gehechtheid gezien vanuit concept van het ontwikkelingsdynamisch model (emotionele en persoonlijkheidsontwikkeling) De betekenis van de voorlopende emotionele ontwikkeling voor gehechtheid en voor verdere psychosociale ontwikkeling Problematische gehechtheidsontwikkeling bij mensen met een VB Mogelijkheden tot beinvloeden en veranderen van ontwikkelingsverloop

3 Gebaseerd op 4 dimensies: biologische, psychologische, sociale en ontwikkelingsdimensie Persoonlijkheidsontwikkeling en emotionele ontwikkeling zijn in de focus Aspecten van Persoonlijkheidsontwikkeling: - Neurobiologische, - Sensomotorische, - Cognitieve, - Sociale, - Emotionele aspecten.

4 motioneleontwikkeling is de eerstestapin de psychosociale ontwikkeling en vormt de basis voor de persoonlijkheidsontwikkeling Vorming van biologisch substraat en ontstaan van processen leidend tot psycho-sociale ontwikkeling Continuiteit van de ontwikkeling (ontwikkelingsfases, persoonlijkheidsstructuren/lagen) Veranderingen door de lichamelijke en psychosociale ontwikkeling Nieuwe adaptatie: nieuwe ontwikkelingsfase, nieuw persoonlijkheidslaag (nieuwe emoties, nieuwe emotionele behoeften, nieuw gedrag,) Ontstaan van de volgende fase/persoonlijkheidslaag

5 1. (0-6m.) adaptatiefase psychofysiologische homeostase 2. (6-18m.) eerste socialisatie hechting 3. (18-36 m.) eerste individuatie zelf-ander differentiatie 4. (3-7j.) identificatiefase egovorming (morele ontwikkeling) 5. (7-12j.) realiteitsbewustwording - ego-differentiatie (moreel ego, religieus ego) 5 5

6

7 Gehechtheid is een fase van de persoonlijkheidsontwikkeling Gehechtheid is een fylogenetisch bepaald aantwoord op de basale overlevingsbehoften: bescherming en sociaal contact Gechetheid ontstaat op de basis van de voorafgande fase/persoonlijkheidslaag en leidt tot vorming van de volgende fase/persoonlijkheidslaag

8 There is much more to development than attachment It is not only the history of care and support that is the foundation for current functioning, but also the history of child adaptation itself Fundamental change is possible in new contexsts, even though history is not erased

9 Problemen in de prenatale periode: biologische afwijkingen, gezondheidsproblemen van de moeder 1ste fase (0-6 m.) adaptatiefase: problemen met psychochofysiologische homeostase : - Oorzaken: problemen in de prenatale peride en ongunstige postnatale omstandigheden - Gevolgen: vertraagde of verstoorde psychofysiologische regulatie, vertraagde emotionele en cognitieve ontwikkeling, stoornis van hechtingsgedrag, mogelijk blokkade van de ontwikkeling in de eerste fase Maladaptief gedrag: sociale teruggetrokkenheid, geremdheid, autistiform gedrag, contactstoornis, zelfverwondend gedrag, Probleem van differentiatie tussen maladaptief gedrag en psychiatrische stoornis wegens psychosociale onderontwikkeling en tekort aan professionele kennis

10 Problemen in de 2 e fase (6-18 m), socialisatiefase: - Oorzaken: problematisch verlopen eerste fase, ongunstige opvoedingsomstandigheden in de 2 de fase (geen affectieve synchronie, zwakke dyadische regulatie) - Gevolgen: moeilijkheden in sociale interactie, stoornis van hechting, basale onveiligheid, problemen met arousal en affect regulatie. Maladaptief gedrag: protestgedrag, apathie, ontstemming, snelle wisselingen van stemming, impulsieve agressiviteit, overbeweeglijk en chaotisch gedrag, Psychiatrische stoornissen: depressieve stoornis, bipolaire stoornis, reactieve hechtingsstoornis, psychotische toestanden, borderline persoonlijkheidsstoornis

11 Problemen in de 3e fase (3-7jaar), individuatiefase: Oorzaken: onveilige hechting, tekort aan ondersteuning van separate, ongunstige omgevingsomstandigheden, achterstand in de cognitieve ontwikkeling, somatische ziekte. Gevolgen: vertraagde individuatie of blokkade ervan, separatieangst, remming van exploratie en activiteit Maladaptief gedrag: constant om aandacht vragend, overdreven koppig en negativistisch, overbeweeglijk, chaotisch, destructief, agressief, driftontladingen Psychiatrische stoornissen: Oppositioneel-opstandige stoornis, depressie, angststoornissen, antisociale persoonlijkheidsstoornis Problemen in de 4e fase (7-12 jaar), identificatiefase: Oorzaken: problemen met individuatie, ongunstige levensomstandigheden, Gevolgen: probleem met sociale (gewetens-) ontwikkeling, probleem met egoontwikkeling, motorische geremdheid of hyperactiviteit, angsten Maladaptief gedrag: overdreven faalangst, impulsieve agressie, passiviteit of motorisch hyperactiviteit, zwak zelfvertouwen. Psychiatrische stoornissen: ADHD, stemmingsstoornissen, sociale angststoornis, gedragsstoornissen (bv. delinquent gedrag), paranoia

12 Early experience is not destiny (Sroufe 2005) Persoonlijkheidsontwikkeling kan veranderd worden door veranderingen van de externe omstandigheden en door veranderingen in de interacties (bv. door odersteuning of door therapie)

13 1ste fase: organisatie van regulatie van fysiologische functies en verwerkig van sensorische prikkels, structuur van plaats, tijd, personen en activiteit, bevorderen regulatie van arousal en affect en van hechtingsgedrag 2de fase: bevorderen responsiviteit en sensitiviteit in de opvoedingssituatie (dyadische interactie), stimuleren lichamelijk contact, ondersteunen van hechting en regulatie van arousal en affect 3de fase: ondersteunen van interactie met de omgeving, bevorderen van autonomie,, ondersteunen van veilig gevoel in vremde situaitie, stimulatie van zelf-vertrouwen, stimuleren van succeservaring (beloning) bij onderneming 4de fase: bevorderen van de identificatie met belangrijke andere, ondersteunen van sociale relatie met de leetijdsgenoten en de bredere omgeving, ondersteunen van zelf-vertrowen, stimuleren sociale competentie, stimuleren self-regulatie van affect en arousal, ondersteunen van succeservaring bij activiteiten.

14 Internaatskinderen, leeftijd tot 2,5 jaar (affectief en sociaal verwaarloosd): - schedelomtrek kleiner; - EEG: rijpingsachterstand; -MRI: kleiner volume van hersenen; -IQ: verlaagd; - Veilige hechting in 18 % ; - Problematisch gedrag (ADHD, autistievorm gedrag). Na plaatsing in pleeggezinnen (na 11 jaar): - normalisatie (verbetering) van schedelomtrek, EEG en MRI; - stijging van IQ, - veilig gehecht 49%, - stijging van expressie van positieve emoties, - vermindering (verdwijnen) van autistievorm gedrag, - vermindering van geïnternaliseerde psychische problematiek.

15 Došen, A. (2014). Psychische stoornissen, probleemgedrag en verstandelijke beperking. Assen: Van Gorcum. Izard, C. E., Youngstrom, E. A., Fine S. E., Mostow, A. J., & Trentacosta, C. J. (2006). Emotions and developmental psychopathology, in Cicchetti, D. & Cohen, D. (eds) Developmental psychopathology. New York: John Wiley and Sons (2nd ed.), pp Kandel, E. (2006). In search of memory. New York: W.W. Norton & Company. Nelson, C., Fox, N., & Zeanah, C. (2014). Romania s abandoned children. Cambridge: Harvard Univ. Press. Panksepp, J., & Biven, L. (2012). The archaeology of mind. New York: Norton. Sroufe, L., Engeland, B., Carlson, A., Collins, A. (2005). The development of the person. New York: Guilford. 15